SENTETĠK KANNOBĠNOĠD (BONZAĠ)

Transkript

1 SENTETĠK KANNOBĠNOĠD (BONZAĠ) Bonzai olarak adlandırmakta olduğumuz yeni nesil bu uyarıcı madde genel olarak uluslararası polisiye literatürde spice adı altında tanılandırılmaktadır. Ülkemizde kullanımın hızla artmakta olduğu bu uyarıcı madde üretiminde sıklıkla kullanılan bonzai ağacının yaprakları sebebi ile bonzai adını almıştır. En önemli husus burada kurutulan madde olarak herhangi bir başka bitkinin yapraklarının da kullanılabiliyor olmasıdır tarihli ve 2011/1310 sayılı B.K.K. (13 Şubat 2011 tarih ve sayılı Resmi Gazete) Tarihli BKK kararınca uyuşturucuların murakebesi kanunundaki uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin listesine ekleninceye kadar yoğun bir kullanım alanı bulmuştur. Bahse konu B.K.K da 2. Maddede adı geçen maddeler Ģunlardır; Sentetik kannabinoidlerden: a) JWH-018 b) CP 47,497 c) JWH-073 ç) HU-210 d) JWH-200 e) JWH-250 f) JWH-398 g) JWH-081 ğ) JWH-073 methyl derivate h) JWH-015 ı) JWH-122 i) JWH-203 j) JWH-210 k) JWH-019 Karar kapsamında suç teşkil eden maddelerin Esrarın etkin maddesi olan THC ye benzer etkilere sahip olması sebebiyle kuru otlara emdirilmek suretiyle esrar görünümü kazandırmaktadır. Çok az miktarlardaki etken maddeden yüksek miktarlarda üretim yapılabilmesi maddenin polisiye manada mücadelesinde hem zorluğuna hem de önemini ortaya koymaktadır. Genel olarak Çin menşei olarak ortaya çıktığı söylese de herhangi bir yerde üretiminin kolay mümkün olduğu bilinmektedir. 1

2 Spice adı altında internette online satış sitelerinden 2006 yılından itibaren satışında artış görülmesi ile dikkat çekmiş ve tahminen bu ivmesi 2004 yılına kadar gittiği düşünülmektedir. Zengin aromalı egzotik tütsü, insan kullanımı için değildir şeklindeki ibarelerin aksine yoğun olarak dumanı çekilerek kullanılan ve esrara benzer etkiler yaratan bir maddedir. Spice silver, spice gold,spice diamond, Spice Arctic Synergy, Spice Tropiccl Synergy, Spice Egypt,Yucatan Fire, Smoke, Sence, ChillX, Highdi s Almdröhner, Earth Impact, Gorillaz, Skunk, Genie, Galaxy Gold, Space Truckin, Solar Flare, Moon Rocks, Blue Lotus, Aroma, Scope gibi bir çok farklı isim ve ambalaj adı altına satılmaktadır. İsveç REİTOX ulusal ofisinin 2007 yılında 10 gram civarındaki ufak yakalama ile yayınladığı rapor ile resmi olarak bu ürünlerin takibi hususunda erken uyarı sistemi 2008 yılında başlamıştır yılı boyunca Alman ve Avusturya makamları tarafından Spiceın içeriğini tespite yönelik adli tahkikat yürütmüşlerdir. 19 Aralık 2008 tarihinde Avusturya NFP resmi olarak Avusturya AGES Pharm Med isimli kurumu eliyle yürütülen çalışmalar sonucunda JWH-018 (Naphthalen-1-yl-(1-pentylindol-3-yl)methanone) ( genel kimyasal adı 1-Pentyl-3-(1- naphthoyl)indole) maddesinin psikoaktif CB reseptörlerini içerdiğini bildirmiştir. Bu içerik son olarak Spice Gold, Silver and Diamond isim altında bulunan ürünler içerisinde tespit edilmiştir. Bu psikoaktif maddelerin Avusturya ve Almanya da ki bazı medikal veya kimya şirketleri tarafından üretildiği tespit edilmiştir. Avusturya nın resmi açıklamasından birkaç gün önce açıklama yapan Alman NFP JWH-018 i rapor etmiştir. Jwh- 018 maddesi naphthoylindole dir ve aminoalkylindole ailesinden bir maddedir. Kimyasal şekli esasen tetrahidorkarbon (THC) ile benzer özellikler 2

3 göstermektedir. Ve bu madde 1995 yılında yapılan bir sentez sonucunda ilk kez bulunmuştur. JWH 018 İngiltere; Slovakya Finlandiya ve İrlanda da rapor edilmiştir. 2-[(1R,3S)-3-Hydroxycyclohexyl]-5-(2-methyloctan-2-yl)phenol) ; Almanya da THC- Pharm ürünleri içerisinde JWH-018 tespit edilerek Alman NFP tarafından rapor edilmiştir. JWH- 018 ilk olarak 1995 yılında deneyler sırasında sentez edilmiştir. Amino alkaline iodin ailesinden naphthoylindole dir. Yapısal olarak Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) kimyasal yapısında farklılıklar bulundurmaktadır. Fakat hayvanlar üzerinde benzer etkileri olduğu hatta daha etkili olduğu analitik detaylarda ortaya çıkmıştır. 20 haziran 2009 yılında Alman NFP EMCDDA ı sentetik kannobionid olan CP 47,497 (2- [(1R,3S)-3-Hydroxycyclohexyl]-5-(2-methyloctan-2-yl)phenol) Freiburg üniversitesi ve Alman federal polis teşkilatının tanımlandığı hususunda bilgilendirmiştir. Sentetik kannobionidlerin CB reseptörlerinin THC ile çok benzer özelliklerinin ve etkilerinin olduğu belirtilmiştir. Avrupa dışında 2009 yılında Amerika DEA tarafından sentetik kannobionid olan HU- 210 (6aR,10aR)-9- (Hydroxymethyl)-6,6- dimethyl-3-(2-methyloctan-2- yl)-6a,7,10,10a- tetrahydrobenzo[c]chromen-1- ol maddesi rapor edilmiştir. Birleşik Devletler Gümrük İdaresi tarafından küçük ama önemli oranlarda Temmuz 2009 da yakalamalar yapmıştır. Birleşik krallıkta yapılan üç SPİCE ürününde etken maddesi olarak rapor edilmiştir. Danimarka ve Hollanda da yapılan yakalamalar ile JWH ailesinin JWH-018 in düşük alkalin homologu olan JWH- 073 tespit edilerek rapor edilmiştir. JWH -018 e benzer olarak CB1 ve CB2 reseptörleri içermesi sebebi ile bu reseptörlerin THC ye yakın etkilerinin olmasına neden olur. Her iki yakalamalarda ilk olarak bahse konu olan madde Spice olarak adlandırılan ürün formunda yakalanmamış toz formunda iken yakalanmıştır. Finlandiya ve Almanya da akabinde spice tarzı ürünlerde etken madde olarak tespit edilmiştir. Ekim 2009 de Almanya ve Birleşik Krallık yeni iki sentetik kannabinoid rapor etmişlerdir. JWH-398 (1-Pentyl-3-(4-chloro-1-naphthoyl)indole) TICTAC isimli bir şirketin şubat ile temmuz 2009 tarihleri arasında online satış yaptığı üç ayrı bitkisel ürün adı altında satılan ürün yakalamasında rapor edilmiştir. Ayrıca fenilasetilindiole olan JWH-250 (2-(2- Methoxyphenyl)-1-(1-pentylindol-3-yl)ethanone) MAYIS 2009 yılında alman federal 3

4 kriminal polisi tarafından yakalanmış ve sadece tek olarak CB1 reseptörünün olduğu tespit edilmiştir. Profesör Alexandros Makriyannis ( Sentetik Kannabinoidlerin Mucitlerinden ) Halen northeastern üniversitesinde görev yapmakta olan bir bio-organikkimya uzmanıdır yılında sentetik kannabinoid reseptörlerinin karşılığının tespiti. (AM-251) 1995 yılında ilk CB2 reseptörünün karşılığının tespiti (AM-630) 1996 yılında metabolik olmayan ilk endokannabinoidin geliştirilmesi ( AM- 356) ile başlayan çalışmaları devam ederek CB1 vecb2 reseptörlerinin tespiti ve bunların antogonistlerini tespit etmiştir. Endokannabionidler üzerindeki çalışmaları ile kendi adının başharflerini taşıyan kannabinoidlerin bulunması ile neticelenmiştir. ÖZETLE KĠMYASAL YAPILARI VE ĠLGĠLĠ GEÇMĠġĠ Genel olarak teknik kimyasal bilgiler çerçevesinde bir açıklaması olsa da özetle esrar maddesinde insan biyolojik yapısını uyaran CB reseptörleri bulunan ve değişik farmakolojik amaçlar çerçevesinde yapılan araştırmalarda tespit edilen etken maddelerdir. Kannobionidlerin yarattığı etkilere benzer etkilere sahip olması sebebi ile sentetik kannobionidler olarak adlandırılmaktadırlar. 4

5 Sentetik kannobionidler Δ 9-tetrahydrocannabinol (THC) olan esrarın etken maddesi ile kimyasal olarak benzer bir yapısal özellik gösteren esrarla benzer etkileri olan bir maddedir. THC ye benzer özellikleri olan reseptörleri beyin ve diğer organlara tesir etmektedir. Farmakolojik deneyler ile geçmiş 40 yıl içerisinde gelişme göstermiştir. her ne kadar ki istenmeyen psikoaktif etkileri mevcuttur. Temel iki kannabinoid reseptörü ( CB) 1980 li yıllarda bulunmuştur. CB1 genel olarak merkezi sinir sisteminde görülmektedir. CB2 reseptörü ise bağışıklık sistemi ile bağlantılıdır. Anandamine isimli etken madde ise 1992 li yıllarda bulunmuştur. THC olarak belirtilen doğal ürüne benzer özellikleri olan kannabinoid reseptörler 4 ana bölümde incelenmektedir. THC nin analogları klasik kannobionidler olarak adlandırılan ve sade dibenzopran halkalarına sahip olan gruptur. HU-210 isminin kaynağını Hebrew Universitesinde icad olması nedeniyle baş harfilerinde almıştır. THC nin analogları oaln ve kasik kannobionidler olarak adlandırılan DİBENZOPYRAN halkalarına sahiptirler. nabilone ve dronabinol ve bir çok benzeri bulunmaktadır. bunlardan ikisi kemoterapi sonrası mide bulantısını engellemek amaçlı kullanılmaktadır li yıllarda pfizer isimli alman ilaç firması cyclohexylphenol ( CP) serisini geliştirmiştir. Bu kimyasal literatürde klasik olmayan kannabinoidler olarak adlandırılan ürünleri elde edilmesini oluşturmuştur lı yıllarda daha sonra üreticisi tarafından JWH birleşimleri olarak adlandırılacak olan naphthoylindoles, naphthylmethylindoles, naphthoylpyrroles, naphthylmethylindenes and phenylacetylindoles gibi bir çok serinin üretimi ABD de gerçekleştirilmiştir. Naptiloylinindoles e örnek olarak JWH-015 ve onun n-pentil homologu JWH- 018 ; JWH-018 in alkali homologu JWH-073 u belirtebiliriz. Fenilasetindiole örnek olarak JWH-250 ise Almanya da tespit edilmiştir. Muhtemel olarak oleamide gibi birkaç yağ asidi içeren muhtelif ürünler diğer bir sınıfı oluşturmaktadır. Anandamide ile ortak yapısal özelliği olan oleamide in kannabinoid reseptörü içerdiği kesin değildir. Genel olarak plastik atıklarında bulunmaktadır. Spice ürünlerinin yakalanmaları sonrasında yapılan testler ile zaman içerisinde birçok etken madde tanımlanarak rapor edilmiştir. Bu ürünlerin satışlarının genel olarak internet üzerinden yapıldığı görülmektedir. Bu sitelerin ana dili kaynak ülke konusunda fikir verebilen bir olgudur. Avusturya, Almanya, Macaristan, İrlanda, Lüksemburg, Lituanya, Letonya, Portekiz ve birleşik krallık ta büyük veya küçük marketlerde satıldığı, Lituanya da seks shoplarda satıldığı Lüksemburg da ise benzin istasyonlarında bile satışının tespit edildiği bildirilmiştir. KULLANIM ALANLARI VE KULLANICI TÜRLERĠ Genel olarak esrar kullanıcıları tarafından daha uzun etkisi ve legal olarak uzun süre satılmasından dolayı kullanılmıştır. Özellikle Almanya daki kullanıcıların bir kısmının legal biogenic maddelere merakı olan şahıslardan olduğu tespit edilmiştir. His ve duyu peşinde koşanların ve deneme amaçlı kullanıcı profili de bulunmaktadır. Spice ve Spice benzeri ürünlerin içeriği olan etken sentetik kannobionidlerin Avrupa ülkelerinde 2009 yılında ilk olarak Avusturya ve Almanya olmak üzere yasaklanmaya ve kontrol altında alınmaya başladığı görülmektedir. Leonotis leonurus ve Nymphaea caerulea isimli bitkilerde aynı kanuni düzenlemeler ile kanun kapsamında alındığı görülmüştür. Leonotis leonurus Afrika aslan kulağı ve aslan kuyruğu gibi 5

6 isimler ile tanınan ve Afrika da sarhoşluk vermesi sebebi ile kullanılan bir bitkidir. ve Nymphaea caerulea Nymphaea caerulea, ayrıca Mısır mavisi zambak veya "Kutsal Mavi Lotus," mavi bir su zambağı Nil nehri boyunca ve diğer ülkelerde (örneğin Tayland) boyunca meydana cinsinin Nympaea (nilüfer), denir. Psikoaktif özellikleri olan başka bir bitkidir. Sentetik kannobionidlerin ticaretini yapan suç örgütlerinin bu etken maddeleri emdirme suretiyle uyarıcı veya yatıştırıcı özelliği olan güney Amerika ve Afrika halkları tarafından kullanılan bu iki bitkiye benzer birçok bitkiyi kullandıkları bilinmektedir. Spice isimli ürünlerin ticaretini yapanlar maddeleri bu sebeble gıda takviyesi olarak da piyasa sürmektedirler. Ülkelerin yasal düzenlemeleri sırasında kanun kapsamında aldıkları ürünlerden biri de ticari adı CESAMET olarak bilinen maddedir. SAĞLIĞA OLAN ETKĠLERĠ Yapılan araştırmalarda şuana dek sentetik kannabionidlerin gerçek kendi özellikleri sebebi ile ölüme neden olacak bir toksik etkiye sahip olmadığı rapor edilmiştir. Ancak yeni çıkan versiyonlar ile ölüm vakalarının olduğu tespit edilmiştir. Yan etken maddelerin de öldürücü etkiye sahip olduğu bilinmektedir. Maddelerin bitkisel ürün içindeki dozaj farklılıkları da bir çok sağlık problemine neden olan farklı bir sebep olarak önümüze çıkmaktadır. Bağımlının kullandığı maddedeki etken maddenin homojen olarak dağılmamış olması sebebi ile yüksek dozda aldığı ve bunun da vücutta ani ve büyük tahribata neden olmaktadır. Şu ana kadar net olarak ters etkileri olarak rapor edilen rahatsızlıklar Aşırı stres, bunalım, çalkantı Hipertansiyon nöbetleri Hypokalemia (düşük potasyum düzeyi) AraĢtırmacılar esrardaki yüksek dozdaki etkilerin benzerlerinin görülmesine rağmen çok daha tehlikeli oluģtuğunu vurgulamaktadır. Psikolojik semptomların özellikle psikoziz e neden olduğuna dair ciddi deliller bulunmaktadır. Birleşik devletlerde akut böbrek hasarı ile Sentetik Kannabionid kullanımı arasındaki bağlantıları araştırılmaktadır. JWH-018 ın kullanımının istemik inme vakaları ile bağlantısı gözlenmiştir yılında Birleşik Krallık ta annihilation ismi ile pazarlanan bir maddenin kullanımı akabinde hastaneye başvurması akabinde polisin yaptığı baskınlarda birçok işyerinde satılan ürünler üzerinde yapılan incelemede birçok sentetik kannabionid olduğu tespit edilmiştir. 6

7 SON GELĠġMELER Sentetik kannabionidlerin ortaya çıkmasından beri bitkisel tütsü karıģımlarında bir çok kez tespit edilmiģtir. Birçok ülke esrar reçinesine benzer ürünler içerisinde tespit edildiğini rapor etmektedir. Yasal yükseltici ( yasal uyarıcılar) ürünlerinin satıldığı iģyerlerinde bangsolid ve afgansolid gibi isimler ile piyasaya sürülmektedir. Bu ürünler esrar reçinelerinin kullanıldığı ülkelerde kabul görmektedir. Ayrıca sentetik kannabionidler uyarıcılar sedatifler ve halisinojenler gibi yeni psikoaktif maddelerde de tespit edilmektedir. Bu durum kazara veya kasıtlı olabilir ancak bazı ecstacy tabletlerde tespit edilmiģtir. Diğer dikkat çekici bir geliģme ise doğal esrar içerisinde tespit ediliyor olmasıdır. Bunun nedeninin de etkisinin artması için konulduğu tahmin edilmektedir. Hasat zamanını azaltma amaçlı olarak üretim yapanların teknik olarak kullandıkları bir yöntem olabileceği düşünülmektedir. Elektronik sigaraların su filtreli kartuşlarında nikotin ile birlikte tespit edilmiştir. Sentetik kannabionidler her geçen gün yeni varyasyonları ile insan sağlığına olan zararı sebebi ile toplumlar açısından ciddi tehlikelere neden olmuştur. "BONZAĠ EROĠNDEN DAHA TEHLĠKELĠ" Denizli'de Özel Tekden Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Zeynep Oflaz, son dönemde gençler arasında kullanımı artan ve ölümlere yol açan, sentetik uyuşturucu türü olan bonzainin eroinden daha tehlikeli olduğunu söyledi. 7

8 Dr. Zeynep Oflaz, uyuşturucu madde içerikli olan ve kullanımı esnasında insan metabolizmasına çok zararları dokunan bonzainin tamamen uyuşturucu maddeden ve bazı bitkilerin yapraklarına karıştırılarak elde edildiğini belirtti. Bonzainin kullanan kişiyi bağımlı hale getirdiğini vurgulayan Dr. Oflaz şöyle dedi: "Bonzai, sentetik cannabinoid ismi altındaki birçok maddeden oluşur. Tamamen kimyasal bir uyuşturucu olan bonzai, bir kereden bir şey olmaz düşüncesiyle kullanan gençleri pençesi altına alır ve bağımlı hale getirir. Bonzai eroinden daha tehlikeli. Bonzai beyin hücrelerinde kısa sürede büyük hasarlara neden olurken, genetik yatkınlığı olan kişilerde şizofreni benzeri etkiler meydana getirir, hatta ölümlere neden olur. Dikkatli olun ve çocuklarınızı koruyun." Yan etkileri Bonzainin geçici körlük ve geçici felç durumu gibi sonuçlar da doğurduğunu belirten Dr. Zeynep Oflaz, açıklamasını şöyle sürdürdü: "Bazı kişilerde ani kalp durmalarıyla ölümlere neden olabiliyor. Bonzai eroinden daha fazla yan etkiye sahip. Ayrıca eroine göre çok daha ucuz ve kolay ulaşılabiliyor. Ailelerin çocukları yakından izlemesinde yarar var. Çocuğa otoriter ve baskıcı değil, uzlaşıcı yaklaşmalı, fikirlerine saygı duymalı ve aile ortamında beklentisini karşılayacak girişimlerde bulunmalıyız. Anne- baba olarak. sürekli başarılı olsun diye çocuklarımızı baskı altına almak yerine onlara vakit ayırmalıyız. Çocuklarımız dışarıda takıldıkları gruplar içerisinde kendini değerli hissettikleri anda ne yapılıyorsa ona uyuyor." 8