DÜNYA PETROL HABERLERİ

Transkript

1 DÜNYA PETROL HABERLERİ 1953 : Petrol istihsal ve istihlâki 1953 de daha evvelki seneleri geçmiş bulunmaktadır senesindeki talep, günde vasati varili bulmuştur. Bu 1952 ye göre % 6.4 bir artış ifade etmektedir. Bu artış 1951 e göre % 5.1 olan 1952 deki artıştan biraz fazla, fakat 1951 ve 1950 deki artışlara göre oldukça azdır de piyasaya arzedilen petrol miktarı günde vasati varil olup bu 1952 ye göre % 6.4 bir artış demektir. Dünya petrol istihsali son senelerde şayanı hayret bir artış göstermiş, istihsal 1946 da günde 7 1 / 2 milyon varil iken 1952 de 12 1 / 2 milyon varil ve 1953 de ise 13 küsur milyona çıkmıştır. Bu muazzam artışın mühim bir kısmı Amerika B. D. haricindeki memleketlerde olmuştur de A. B. D. de istihsal edilen günde 6 1 / 2 milyon varil petrol, 1946 daki istihsalden ancak günde 1 3 /4 milyon varil veya % 36 fazladır. Buna mukabil A.B.D. haricindeki istihsal, 1946 istihsalinin 2 1 / 2 mislidir ve 1946 da günde 2 3 / 4 milyon varil iken 1953 de 6 1 / 3 milyon varili bulmuştur. Bu artışın en büyük kısmı Orta Doğu memleketlerinde görülmektedir de günde 2 1 / 2 milyon varil olan günlük istihsal 1946 da ancak varil idi. Son iki sene zarfında dünyanın muhtelif bölgelerinde yapılan yeni petrol keşifleri Amerika haricindeki faaliyetin daha da genişliyeceğine işaret etmektedir. Yeni keşfedilen petrol sahalarından bazıları şunlardır: Suudî Arabistan'daki genişlemeye bakılırsa, Ghawar sahası yeryüzündeki mevcut diğer sahaların hepsinden çok daha geniş bir saha kaplıyacak ve-muhtemelen 150 mil uzunluğunda ve vasatî olarak 15 mil genişliğinde olacaktır. Orta Doğu'da diğer bir inkişaf da petrol istihsal sahalarından en az 200 mil uzakta Kuveyt ile Umman arasında (Trucial Coast) petrolün bulunmasıdır. Irak'ın güney istihsal bölgesinde ikinci bir saha bulunmuştur. Batı Kanada'da muazzam bir petrol sahası keşfedilmiş bulunmaktadır. Pembina sahası 125 mil uzunluğunda petrollü bir saha vadetmektedir. Batı Kanada'nın diğer kısımlarında da aramalar devam etmiş ve birçok yeni sahalar bulunmuştur. Golden Lane sahasının 140 mil güneyinde ve Isthumus sahasının 160 mil batısında keşfedilmiş olan yeni saha, Meksika'nın ümitli bölgelerini genişletmiş bulunmaktadır. Küba'da ve Avustralya'da ilk ekonomik petrol bulunmuştur. Sicilya'da petrol veren ilk kuyu keşfedilmiştir. Atlantik sahillerinde Batı Avrupa'nın en çok petrol veren kuyusunun keşfi ile Fransa'da büyük bir inkişaf başlamıştır. Atlantik sahiline yakın iki yeni sahanın keşfi ile Hollanda, Alman hududundan uzakta bulunan ilk istihsali elde etmiştir. Almanya'da yeni keşfedilen sahalar Hannover petrol sahası ile Hollanda hududundaki petrol sahası

2 arasında ve Aşağı Ren havzasında bulunmaktadır. Tunus'ta ikinci gaz sahası bulunmuştur. Hindistan'da senelerdenberi ilk defa bulunmuş saha Kuzey Batıdadır. Pakistan'ın yeni Sui gaz sahası, Karaşi'ye kadar 350 mil uzunluğunda bir gaz borusunun döşenmesini garanti edecek kadar ehemmiyetlidir. Dünyanın diğer bölgelerinde de yeni sahalar keşfedilmiştir. Bir taraftan da petrol arama faaliyeti genişlemektedir. Mısır'ın, Tunus'un ve Cezayir'in kum çöllerinden Alaska'ya ve Avustralya'ya kadar imtiyaz sahaları alınmakta ve sondaj programları yapılmaktadır. Dünyada Ham Petrol istihsali : Dünya ham petrol istihsali 1953 de 1952 ye nazaran varil artarak varili bulmuş ve bu şekilde şimdiye kadar istihsal edilen petrol miktarı varile yükselmiştir. A. B, D varille başta olmak üzere, Venezuelâ ikinci, Rusya üçüncü, Kuveyt dördüncü, Suudi Arabistan beşinci, Irak altıncı gelmektedir. Dünya ham petrol istihsali 1952 ile 1953 yılları, mıntakalara ve memleketlere göre mukayeseli olarak tablo l de gösterilmiştir. Dünya Petrol İstihsal Kuyuları : Dünya petrol istihsal kuyularının adedi 1952 dekine nazaran artarak 1953 de i bulmuştur. Mukayeseli istihsal kuyuları adedi ve her memlekette beher kuyu başına düşen istihsal miktarı tablo III. de gösterilmiştir. Rafineriler ; Dünyada mevcut 693 rafinerinin 1953 de bir günde işlediği ham petrol varili bulmuş olup bu miktar 1952 ye nazaran varil veya % 4.7 bir artış göstermektedir de A. B. Devletleri 336 rafinerisi ile dünyanın l numaralı rafineri memleketi olarak mevkiini muhafaza etmiştir. Fabrikaların günlük ham petrol kapasitesi varil olup işlenen ham petrol miktarı varildir. Dünya rafinerilerinin kapasiteleriyle bu rafinerilerde bir günde işlenen ham petrol miktarları tablo IV de gösterilmiştir. Yukarıda verilen kısa ve umumi bilgilerden sonra şimdi her memleketteki petrol vaziyeti aşağıda kısaca anlatılacaktır. Amerika Birleşik Devletleri : 1953 te A. B. D. de varil ham petrol istihsal edilmiştir. Günde varil olan bu miktar 1952 istihsalinden % 3.3 fazladır. Böylece Amerika B. D. dünya istihsalinin % ünü elde etmiştir sonuna kadar Amerika B. D. de istihsal edilen ham petrol varil olup, dünya ham petrol istihsalinin % idir. 1954ün ilk yarısına ait istihsallere göre vasati günlük istihsal varil olup, bu 1953 ün aynı devresine nazaran varillik bir azalma demektir. En fazla petrol çıkaran Teksas Eyaleti bu istihsal azalışının en büyük yükünü taşımaktadır varili 242

3 bulan günlük istihsalinde varil veya % 4.4 bir azalma müşahede edilmektedir. Buna rağmen Teksas, A. B. Devletleri istihsalinin % 42 sinden fazlasını çıkarmaktadır de A. B. Devletlerinde kuyu ikmal edilmiştir. Yapılan sondajların metraj yekûnu ise milyon kademdir de yapılan sondajlardan adedi arama sondajı olup bunlardan inde petrol bulunmuştur kuyu kuru çıkmıştır. Böylece muvaffakiyet nispeti % tür; buna göre her 3.98 kuru kuyuya mukabil bir kuyuda petrol bulunmuştur de petrole karşı talep azalmıştır. Talebin az oluşunun sebebini daha ziyade ihracatın azalmış olmasında aramak lâzımdır. İhracatın azalmasına sebep, Kanada'nın kendi ihtiyacını karşılayacak petrol bulmuş olması, Batı Avrupa memleketlerinin petrolü Orta Doğu'dan temin etmeleri ve kendi rafinerilerinde tasfiye etmeleridir yılındaki talebi karşılamak için ham petrol istihsalinde pek az bir artışa ihtiyaç vardır. İthal edilen ham petrol miktarı da pek az artacak ve stoka yapılacak ilâve bir sene evvelkinden daha az olacaktır. A. B. Devletleri 1953 başında varil petrol rezervine malik olup, dünya rezervinin % ini teşkil etmekte ise de, istihsal miktarına göre yeni petrol bulunmadığı takdirde bu ancak 12.3 yıl kâfi gelecektir. 1953de rezervin istihsale nispeti biraz artmıştır. Yani istihsal edilen petrolden daha fazla yeni rezerv keşfedilmiştir de bitecek olan yeni 8 rafinerinin inşasından sonra A. B. Devletleri rafinerilerinin günlük kapasitesi varil artarak varile çıkacaktır. Meksika : 1952 de olduğu gibi, 1953 de de ham petrol istihsalinde azalma görülmüştür istihsali varil iken 1953 istihsali varildir. İstihsalin azalmasına rağmen, Meksika'da sondaj faaliyetleri artmış ve bu memleket için rekor denecek bir seviyeye varmıştır de sondaj faaliyetinde görülen artış, bir hükümet müessesesi olan Petroleos Mexicanos tarafından 205 i petrollü, 132 si kuru ve 81 i gazlı olan 355 kuyu ikmal edilmiş olmasından ileri gelmektedir. Meksika 1956 da 50 milyon varil petrol ihraç etmeğe hazırlanmaktadır de rafinerilerin günlük kapasitesi varil idi; bunun 1954 te , 1958 de ise varile çıkarılması düşünülmektedir. Meksika'nın ham petrol rezervi 1.4 milyar varildir. Şimdiye kadar Meksika'da varil petrol istihsal edilmiştir. Kanada : 1953 de Doğu Kanada'da petrol ve gaz Developman ve arama sahasının en mühim haberi, Güney Batı Ontario'da sığ Devon petrol haznesinden yapılan istihsalin ve buradaki developman sondajlarının artmış olmasıdır. Silür yaşlı 6 resif tabakada bulunan gazın altında petrol bulunması ihtimali göz önünde tutularak, kuyular açılmış, ikisinde hiç petrol bulunmamış, üçünde bir miktar petrol bulunmuşsa da gaz ve su müşküllerine rastlanmış, yalnız birinden günde 135 varil petrol istihsali mümkün olmuştur. Doğu Kanada'nın 1953 petrol istihsali varil olup bu, 1952 ye naza ran % 53 bir artış göstermektedir. Gaz istihsali ise 1952 den % 30 fazlasiyle MCF dir. 91 arama sondajı yapılmıştır. Açılan inkişaf kuyularının sayısı 312 olup bunlardan 79 u petrollü, 146 sı gaz kuyusu, 87 si ise kurudur. Arama kuyularından dördünde petrol, dördünde gaz bulunmuştur

4 ü ise kuru çıkmıştır. Bu itibarla elde edilen muvaffakiyet ancak % 8.8 dir. Batı Kanada'da 1953 de arama ve developman faaliyeti 1952 deki yüksek seviyesini muhafaza etmiştir. Bu faaliyet sahasında Alberta başta gelmektedir. Saskatchewan ise ikincidir. Batı Kanada'da 1953 de açılan inkişaf kuyularının sayısı 1319 dur; günde vasati varil ham petrol istihsal edilmiştir. Aralık 1953 de 158 jeofizik ekibi çalışmakta idi; arama sondajlarının sayısı 896 olup bunların 139 u petrollü, 118 i gaz kuyusudur. Muvaffakiyet % 28.7 dir. En mühim keşif orta-batı Alberta'- da Pembina'da Cardium gresinde ve batı Saskatchewan'da Smiley'de bulunan Viking gresindeki petroldür. Sturgeon Lake resifal sahası da mühim miktarda genişletilmiştir. Alberta'da Viking ve Üst Devonda Saskatchewan ve Manitoba'da ise Kretase, Jura ve Mississipian yaşlı formasyonlarda yeni petrol bulunmuştur. Üst Kretase, Üst ve Orta Devonda müteaddit yeni petrollü kısımlara rastlanmıştır. Superior, Wisconsin'den Sarnia, Ontario'ya kadar olan Interprovincial payplayının 645 mil uzatılması bitirilmiş ve servise açılmıştır ve 1953 de inşa edilmiş olan ve Edmonton'dan Vancouver'e giden 24 pusluk payplayn bitirilerek Ekim 1953 de servise açılmıştır. Günlük kapasitesi varildir. GÜNEY AMERiKA VE KARAYİPLER SAHASI Güney Amerika'nın hemen hemen bütün memleketlerinde petrol istihsalinde yeni inkişaflar görülmüştür. Venezuelâ'da ve Peru'da istihsal bir miktar azalmış olmasına mukabil Arjantin, Bolivya, Brezilya ve Şili'de artış kaydedilmiştir ün en mühim olayları şunlardır. 1 İstihsalin % 2 azalmasına rağmen Venezuelâ, güney yarım küresinin en fazla petrol ihraç eden memleketi olmak mevkiini muhafaza etmiştir, 2 Kolombiya'da daha önce bilinen sahalardaki istihsal biraz artmışsa da yeni bir saha keşfi mümkün olmamıştır. 3 Arjantin'de petrol istihsalinde mühim bir artış görülmüş ve yeni bulunan petrol sahaları bu artışın devam edeceğini müjdelemiştir. 4 Camiri'deki oldukça büyük developman kuyuları sayesinde Bolivya, 244 sene sonunda kendi ihtiyacını temine kâfi petrole sahip olmuş bulunmaktadır. 5 En çok artış Şili'de (% 39) vuku bulmuştur. Bu artışın hapsi de mevcut sahalardandır. 6 Peru'nun istihsali % 2 azalmıştır; bu sebepten yeni petrol membaları, bulmak icabetmektedir kanununa göre yapılan arama programı muvaffakiyetli bir netice vermemiş olmakla beraber arama faaliyeti azalmadan devam etmektedir. Arjantin : Arjantin'de petrol ve gazın en mühim kısmını istihsal etmekte olan Yacimientos Petroliferos Fiscales (Y. P. F,) hükümet müessesesi, istihsali % 20 arttırmaya muvaffak olmuştur. Aşağıdaki rakamlardan anlaşılacağı gibi, arama ve inkişaf sondajları artan bir hızla devam etmiştir.

5 Aramalar esnasında iki mühim keşifte bulunulmuştur. Bunlardan biri Salta bölgesinde ve diğeri (görünüşe göre daha mühim olanı) Neuquen'dedir. Bu sonuncusu Del Medio sahasında NDM-1 kuyusunun bir istihsal kuyusu olarak neticelenmesi ile elde edilmiştir, İlk istihsal ilâ kadem arasından yapılmış olup günde l 510 varildir. Daha sonra açılan developman kuyularından da aynı şekilde iyi neticeler elde edilmiştir. Neuquen'in başka kısımlarında Cerro Atravesada'da bir gaz sahası bulunmuş ve Barda Gonzales sahasının da imtidadı tesbit edilmiştir. Salta bölgesinde (kuzeyde) Madrejones'ta M. 2 kuyusunda ilâ kadem arasından günde 818 varil olan bir istihsal temin edilmiştir. Salta'da iki derin kuyu terkedilmiştir. Y. P. F. nin jeolojik ve jeofizik faaliyeti aşağıda hülâsa edilmiştir : Payplayn inşası hakkında katî bir şey söylemek mümkün değildir. Gazete haberlerine bakılırsa, Eva Peron'da (eski La Platta) yeni Presidente Peron rafinerisi ikmal edilmiştir. Günlük kapasitesi varil olan bu rafineri, Arjantin'deki rafinerilerin günlük kapasitesi varil yükselmiş olup, bunun varillik kısmı hükümete aittir. Bolivya : İstihsalin, mahalli istihlâkin oldukça altında olduğu birçok senelerden sonra, geçen yıl istihsal % 14 artarak 1952 de varil iken 1953 de varile yükselmiştir. Günlük istihsal mukayese edilecek olursa, bu fark daha fazla göze çarpmaktadır de günlük istihsal l 436 varil iken 1953 ün son yarısında artış % 10 dan % 40 a yükselmiş ve sene sonunda varili bulmuştur. Bu miktar takriben memleketin petrol ihtiyacına muadildir. Sondaj faaliyeti, eskiden bilinen iki sahada, daha derinden petrol aramak maksadına inhisar etmiştir. Faaliyet bilhassa Camiri sahasına teksif edilmiş ve yeni derin bir horizondan petrol bulunarak onbir kuyudan petrol istihsal temin edilmiştir. Bu kuyuların hepsi de Devon yaşh Sararenda gresinde bitmekte ve aynı sistem içinde muhtelif grelerden (Camiri, Parapeti ilâh...) hafif bir petrol (52.6 API) istihsal edilmektedir. Camiri haricinde yegâne sondaj Guairuy'da derin bir horizonu tecrübe etmek için yapılmışsa da bir fay geçilmesi yüzünden terkedilmiştir. Bu kuyuda petrol ve gaz emareleri görülmüş olduğundan yeni bir derin sondaj yapılması ümit edilmektedir. Senelerdenberi Bolivya'da petrol istihsali, payplayn ve rafinaj işleri Yacimientos Petroliferos Fiscales Bolivianos (Y.P.F.B.) nin elinde bulunmaktadır. Kasımdan itibaren ise satış işleri de aynı organizasyonun inhisarına geçmiştir. Muayyen bölgelerde ecnebi firmalara imtiyaz verilmezken 1953 de bazı firmalara imtiyaz verildiği görülmüştür. Brezilya : 1953 de Brezilya'da petrol arama ve developmanı münhasıran Conselho Na- 245

6 cionale do Petroleo tarafından icra edilmiştir. Federal Hükümetin bir Vekâleti olan bu teşkilât istihsal, rafinaj, nakliye ve satış dahil olmak üzere petrole ait bilcümle işleri yapmaktadır. Brezilya'nın petrol ve gaz istihsali aşağıda hülâsa edilmiştir. Müsbet netice alınan wildcat sondajlarının hepsi de Brezilya'nın bütün petrol ve gazı elde ettiği Bahia'nın Reconcavo sahasındadır. Mataripe rafinerisinin günlük kapasitesi varilden varile çıkarılmıştır. Cubatao rafinerisinin inşasına devam edilmiştir varillik günlük bir kapasite ile işe başlayacaktır. Brezilya Meclisi tarafından, sermayesinin % 51 i hükümetin % 49 u Brezilya'lı yerli sermayenin olmak üzere, «Petrobras» adı altında bir şirket kurulması için kanun çıkmıştır. Bu şirketin sermayesi 500 milyon dolar olacaktır te işi Gonselho Nacional do Petroleo'dan devralacak olan bu şirketin Brezilya'da petrol arama gayretlerini bir hayli tevzi edeceği beklenmektedir. SUİ : Şili'de petrol faaliyeti memleketin güney köşesinde Macellan boğazı civarına inhisar etmektedir. Bilûmum faaliyet, hükümete ait olan Empresa Nacional del Petroleo (ENAP) nun elindedir. Kuzey Tierra del Fuego'da sismik bir anomaliye istinaden tesbit edilen yerde kadem derinlikte petrol bulunmuştur, îstihsal Kretase yaşlı Spring Hill formasyonundan (şimdiye kadar bilinen yegâne prodüktif formasyon budur) elde edilmektedir. Şili'de petrol istihsali 1953 de % 39 artmıştır. Kolombiya : 1953 e kadar biribirini takip eden beş sene zarfında Kolombiya'da ham petrol istihsali artmakta devam etmiş ve varile yükselmiştir. En çok artış Casabe sahasında görülmüştür. Cantagallo ve Velasquez sahalarında da artış olmuş, bu artışlar Barco'da görülen azalmayı kapattıktan sonra fazlalık göstermişlerdir. İstihsalin takriben l varili memleket dahilinde istihlâk edilmektedir de rafinerilerde işlenen ham petrol varildir de 133 developman kuyusu ikmal edilmiştir. Bu 1952 ye nazaran % 40 fazladır. Bunlardan 51 i akmakta, 71 inden pompaj ile petrol elde edilmektedir. Geri kalan 11 kuyu ise kuru çıkmıştır.

7 Rakamlar ekip-ayı ifade etmektedir. Açılan 14 arama kuyusundan 12 si kuru çıkmıştır. masına rağmen eksplorasyon masrafları iki misli olmuştur. Ekvador: 1953 de Ekvador'da istihsal % 4 1 / 2 artmıştır. Günlük vasati istihsal varilden varile yükselmiştir. Sondaj faaliyeti aşağıda hülâsa edilmiştir. Arama ve developman lokasyonları gravite, satıh jeolojisi ve yeraltı jeolojisi donelerine istinaden tâyin edilmiştir. Peru : 1952 de çıkarılan petrol kanununun verdiği hız 1953de hissedilmeye başlanmıştır. Birçok yeni kumpanyaların işe girmeleriyle faaliyet artmış, yerli ve yabancı birçok kumpanyalar imtiyaz almışlardır de 260 kuyu ikmal edilmiş olup, bu bir sene evvelkine nazaran / 8 bir artış demektir. Salinas (Eosen) grelerinde iki yeni istihsal sahası keşfedilmiştir petrol kanununun saha faaliyetlerine tesiri olmakla beraber, bu kanunun tesiri, daha ziyade arazi kapatmak sahasında görülmüştür te 16 kumpanya tarafından takriben 8 milyon hektarlık bir sahanın imtiyazı alınmıştır. Aynı sahalara talip olan kumpanyaların arasındaki ihtilafın halli için Ocak 1953 de müzayede usulü kullanılmış, 105 parça arazi üzerinde yapılan arttırmalar neticesinde hükümet 2 1/2 milyon dolarlık bir gelir sağlamıştır. Trinidad: Trinidad adası geçen sene varil petrol istihsal etmiştir. Bu bir evvelki seneye nazaran %5.1 artış demektir. Bu artış, yapılan sondaj metrajının ve ikmal edilen kuyu adedinin artışından ileri gelmiştir. 1953de günlük istihsal vasatı olarak varildir. Bu miktar bir yıl öncekine nazaran % 2 1 / 2 daha az olup, 1946 danberi ilk defa olarak bir azalma görülmektedir. Satıhta yapılan etütler arasında en pahalısı olan sismik etütlerin adedi artmıştır. Ekip-ay adedinin % 40 art- Trinidad'ın orta-doğu kısmında Ortoire Basenin'de daha evvel bulunmuş olan petrol sahası tevsi edilmiştir. Burada açılan sekiz kuyudan altısı istihsal kuyusu haline getirilmiştir. Buna ilâveten Cats Hill'de daha önce Oligosene kadar açılan kuyuda Miosen 247

8 grelerinde yeni bir petrol keşfedilmiştir. Her iki sahanın 1954 de bir payplayn ile Penal'a bağlanması için hazırlıklar yapılmaktadır. Açılan kuyulardan alınan neticeler aşağıda hülâsa edilmiştir: ları ele geçirmiş bulunmaktadır. Bundan başka A. B. Devletleri doğu sahillerindeki kısmına Orta Doğu petrolleri, Venezuelâ petrollerinden varil başına 25 sent daha ucuza mal olmaktadır. Adanın güney kısmında 19 jeoloji ekip-ayı ve 12 sismik ekip-ayı olmak üzere, jeolojik ve jeofizik faaliyet aynı kalmış, buna mukabil orta kuzey mıntıkasında Dominion Oil Ltd. (Standard of Califomia) geniş mikyasta jeolojik ve jeofizik etütler yapılmıştır. Venezuelâ : 1953 de bir miktar azalma gösteren Venezuela'nın ham petrol istihsali 1954 ün ilk yarısında artmaya başlamıştır. Venezuela'nın 1953 günlük ham petrol istihsali l varili bulmuştur. Bu bir yıl öncekinden % 2.4 azdır. Venezuelâ, dünyanın en çok petrol istihsal eden memleketleri arasında, istihsalinde bir azalma görülen yegâne memlekettir. Buna rağmen Venezuelâ, dünyanın en çok petrol istihsal eden memleketleri arasında ikinci olmakta devam etmektedir. Kuveyt ile Suudî Arabistan arasındaki istihsal yarışı, bu Orta Doğu memleketlerinden birinin Venezuela'nın yerini alarak ikinciliğe yükselmesi imkanını sağlıyacağa benziyor. Suudi Arabistan, Kuveyt ve diğer Orta Doğu memleketlerinden istihsal edilen petrol bir zamanlar Venezuelâ petrolünü kullanan hemen hemen bütün Doğu Yarım Küresi memleketlerindeki pazar- Başka memleketlerde petrol istihsalinin artması Venezuela'nın ileriye matuf ekonomik durumunu tehdit etmektedir. Bu direkt olmasa bile endirekt olarak, 1945 denberi yeni sahalar için müsaade verilmemiş olmasıdır. O zamandanberi geçen 9 sene içinde Batı Kanada ve Orta Doğuda başlangıç safhasında bulunan petrol sanayii, büyük gelişmeler göstererek büyük sermaye yatırımları sağlamıştır. Venezuelâ Milleti, daha realist bir politika takip ederek yeni imtiyazlar verme yoluna gitmiş olsaydı, bu sermayenin mühim bir kısmı bugün Venezuelâ'da olurdu. Yeni imtiyaz verilmesi için hazırlanan lâyiha Maden ve Hidrokarbür Vekâleti tarafından tetkik edilmektedir. Bu hususta ne zaman bir karar alınacağı bilinmemektedir. Petrol sanayiinin Venezuelâ için hayatî ehemmiyeti vardır. Petrol sanayii millî gelirin % 60 ını teşkil etmekte ve hükümet bütçesinin daha büyük bir kısmını temin eylemektedir yılı sonuna kadar Venezuelâ milyon varil petrol istihsal etmiştir. Geri kalan tahminî rezrev milyon varil olup, bir senede 645 milyon varil istihsal edilmiş olmasına rağmen rezervde bir miktar artış vardır.

9 En çok sondaj faaliyeti bütün faaliyetin % 63 ünü teşkil eden 615 kuyunun ikmali suretiyle Doğu Venezuelâ'- da olmakla beraber Batı Venezuelâ memleket istihsalinin % 68.5 ini vermiştir. Maracaibo gölü baseninde ağır ham petrol istihsalinin azaltılmasından dolayı Batı Venezuelâ 1952 rekor istihsalinden % 6 daha az istihsal etmesine mukabil hafif graviteli petrole malik bulunan Doğu Venezuela'nın istihsali % 5.5 artmıştır. Ağır petrole karşı olan talebin azalması neticesinde Maracaibo gölü baseninde bulunan genç Tersiyer sahalarındaki sondaj oldukça azaltılmış ve faaliyet daha derinde hafif petrol aramağa hasredilmiştir. Bunun neticesi olarak 1952 de 1348 kuyu ikmal edilmiş olmasına mukabil, 1953 de ancak 957 kuyu ikmal edilmiştir. Sene başında faaliyet halinde bulunan sondaj adedi 116 iken sene sonunda bu 101 e düşmüştür. The Mene Grande Oil Co., Shell'i geçerek 283 kuyu ikmal etmek suretiyle başta gelmektedir. Bundan sonra, sırasiyle; Shell 243, Creole Petroleum 141, Texas Group 82 ve Socony 62 kuyu ikmal etmiştir ün mühim hâdiselerinden biri Shell tarafından La Paz ve Mara sahalarında subasmanda petrol bulunmuş olmasıdır. Bu keşif Kretaseden istihsal açmıştır. Bu kuyuda iktisadî değerde petrol bulunamamıştır. Doğu Venezuelâ'da Oficina sahasında sondaj faaliyeti âzami haddi bulmuş ve 1953 de ikmal edilen kuyuların % 30 u bu sahada açılmıştır. Socony dört yeni mühim saha, The Texas Co. ise bir yeni saha bulmuştur. The Mene Grande Oil Co. 17 yeni petrol haznesi (pool) bulunmuştur. Bugüne kadar Venezuelâ'da gaza karşı talep pek az olduğundan sondaj faaliyeti hep petrol üzerinde teksif edilmiştir. Bununla beraber 1953 de MMCF gaz istihsal edilmiştir. Venezuelâ Hükümetinin yakın bir âtide yeni imtiyazlar vermesi ihtimali muvacehesinde jeolojik ve jeofizik etütlerde bir artış görülmüştür. Yapılan etütler mukayeseli olarak aşağıda hülâsa edilmiştir (rakamlar ekip - ay adedini gösterirler). Memleketin günlük rafineri kapasitesi varil artırılarak varile çıkarılmıştır. yapan P-86 ve DM-22 kuyularının derinleştirilmesiyle yapılmıştır. Shell, Lagunillas sahasının doğu kısmında, kadem (5 349 metre) derinliğinde bir sondaj yaparak A. B. Devletleri haricinde en derin kuyuyu Creole Petrol Kumpanyası, Bolivar bölgesinde bulunan Ule ile Amuay rafinerisi ve Paraguana yarımadasındaki terminal arasında mevcut olan payplayna muvazi olarak 26 pusluk yeni bir payplaynı Martta faaliyete geçirmiştir. 249

10 AVRUPA Batı Avrupa'nın 1953 petrol istihsalinde % 20 bir artış görülmüştür. Bütün dünya petrol istihsalinde görülen artışın % 5 olduğunu hatırlatacak olursak, Avrupa'da artış nispetinin azameti meydana çıkmış olur. Günlük istihsal, varili Almanya, varili Hollanda, 7000 varili Fransa ve geri kalan da İngiltere ve İtalya olmak üzere varildir. Doğu Avrupa hakkında güvenilen malûmatın bulunmaması hasebiyle yalnız Batı Avrupa'dan bahsedilecektir. Almanya'da petrolün mühim bir kısmı, tuz domları üstünden ve flanklarından veya tuz antiklinallerinden ve basitinden kompleksine kadar antiklinal strüktürlerden istihsal edilmektedir. Petrol veren esas formasyonlar, Kretase ve Jura'ya aittirler ve Jura gittikçe daha fazla ehemmiyet kazanmaktadır. Hollanda'da petrol, Alman hududunda bulunan bir antiklinal strüktürde mevcut Kretase grelerinden istihsal edilmektedir de Batı Almanya'da onbir yeni petrol ve üç gaz sahası, Hollanda'da iki petrol ve bir gaz sahası, ingiltere'de bir yeni petrol sahası bulunmuştur. Fransa'da Bordeaux civarında Esso Standard'ın SAF, Parentis l kuyusundan günde 1100 varil 33.5 graviteli petrol elde edilmiştir (Nisan 1954). Bu hâdise Fransa'ya ecnebî sermaye gelmesine yol açacaktır. Petrol bulunan bu saha Fransa tarafından verilen ilk imtiyaz sahasıdır. Fransa : Fransa'nın ham petrol istihsali artmakta devam etmiş ve 1953 de varil petrol istihsal edilmiştir. Bu petrolün en büyük kısmı, Aquitaine baseninde bulunan Lacq sahasından istihsal edilmiş olup, miktarı varildir. Lacq sahasında bulunan ve derin olmayan petrol sahası tamamiyle develope edilmiş vaziyettedir. Buna ilâveten Lacq sahasında gaz veren iki derin kuyu ikmal edilmiştir. Aşağı Alsas vadisinde bulunan eski Pechelbronn petrol sahasının istihsali azalmakta, buna mukabil Yukarı Alsas vadisinde 1951 de keşfedilmiş Staf - felfelden sahası inkişaf etmektedir. Esso Standard tarafından (% 63.3 Standard Oil of New Jersey, % 18.3 Gulf Oil Corporation, geri kalan da Fransız hususi sermayesi) Aquitaine baseninde Lacq sahasının 70 mil NW sında Avrupa'nın en çok petrol veren kuyusunun keşfedilmesi, Fransa petrol tarihinin en mühim hâdisesi olmuştur. Fransa'nın dahilî istihlâki günde varildir. Fakat rafinerileri ihtiyacını karşılamak için günde varil petrol ithal edilmektedir. Fransa'da mecmuu günlük kapasitesi varil olan 13 rafineri mevcuttur de 47 kuyu ikmal edilmiştir. Bunlardan beşinde petrol, ikisinde gaz bulunmuş, 40 ı ise kuru çıkmıştır.

11 Batı Almanya : Almanya'nın 1953 petrol istihsali bir evvelki seneden ton fazla olmak üzere tonu bulmuştur. Bütün sahalarda artış kaydedilmiş isede, bunlardan en bâriz olanı Weser ile Ems nehirleri arasındaki yeni petrol bölgesindedir. Yedi yeni saha (Ostenwalde, Liener, Molbergen, Garen, Dickel, Barenburg ve Voigtei) inkişafından sonra önümüzdeki yıllarda Weser Ems bölgesindeki istihsalin çok daha fazla artacağı beklenmelidir. Yukarı Ren vadisinde petrol ve gaz istihsalinde görülen artış, Graben'in iç kısmında bulunan antiklinal strüktürlerde yeni petrol sahalarının keşfedilmiş olmasından mütevellittir. hil değildir. Bu artışın en ziyade Hamburg'da bulunan Esso Standard rafinerisinin büyültülmesinden ileri gelmiştir. Alman rafinerilerinin 1/3 ünü yerli petrol besler, üçte ikisi ise Orta Doğudan petrol ithal eder. Hollanda : Hollanda petrol faaliyeti Nederlandse Aardolie Mij'in elindedir. Bu firmanın yarı hissesi Royal Dutch Shell'e diğer yarı hissesi ise Standard Oil Co. of New Jersey'e aittir yılının en mühim hâdisesi Haag'ın güneyinde Rijswijk civarında petrol bulunmuş olmasıdır. Petrol takriben 1550 metrede Alt Kretase yaşlı 1952 de metre küp olan gaz istihsali 1953 de metre küpe yükselmiştir. Hollanda hududunda Ren vadisinde ve Weser-Ems bölgesinde keşfedilen sahalarda bulunan gazların istihsaline başlandıktan sonra bu rakam artacaktır. Batı Almanya'nın rafinerilerinin kapasitesi 57.5 milyondan 69.1 milyon varile yükseltilmiştir. Bu rakama Lingen - Holthausen'daki yeni rafineri dagreden çıkmaktadır. Bu sahada 1953 sonunda üç sondaj yapılmış bulunuyordu. Bunlardan ikisi petrollü biri kuru çıkmıştır. Schoonebeek sahasının developmanına devam edilmiştir. Sene sonunda 228 i istihsal kuyusu haline getirilmiş olan 262 sondaj yapılmıştır de metraj yekûnu m. yi bulan 73 kuyu açılmıştır.

12 İngiltere : 1953 de D'Arcy Exploration Co. Ltd. (Anglo-İranian Oil Co. ye bağlı bir şirketi) nin ham petrol istihsali biraz azalmış olup tondur. Hemen hemen bunun hepsi Nottinghamschire'in Earkring bölgesindeki Millstone grit (Alt Pennsylvanian) dendir de yapılan sondaj metrajı kademdir. İtalya : Azienda Generale Petroli (A.G.I.P.)- yi, yeni kurulan Ente Nazionale İdrocarburi (ENI) nın idaresine vermekle petrol ve gaz bulma faaliyetini reorganize etmiş bulunmaktadır yılı başında çıkarılan bir kanunla şimdi ENİ Kuzey İtalya'nın Po vadisinde arama ve developman haklarının yegâne sahibidir. Mamafih, Po vadisinde daha evvel verilmiş olan permiler meriyette kalacaktır. Bundan başka Orta ve Güney İtalya'da hususi kumpanyalara istikşaf müsaadesi verilmiştir. İtalya, Batı Avrupa'nın en çok tabiî gaz istihsal eden memleketidir. Hepsi Po vadisinin orta kısmında bulunan esas sahalar ve günlük gaz istihsalleri şunlardır: Cortemagiore 98.5, Caviaga 63.3, Bordolano 49.3, Correggio 38.8 ve Cornegliano 24.6 olmak üzere hepsinin yekûnu milyon kadem küptür veya senede milyon kadem küpten biraz fazladır. Bu miktar 1952 deki gaz istihsalinin iki mislidir. Sicilya'da 1953 yılının en mühim hâdisesi Ragusa Provensinde Pendente'de American International Fuel and Petroleum Co. (Gulf Oil Corp'e bağlı bir şirket) tarafından ekonomik miktarda petrol bulunmuş olmasıdır. Petrol kademden biraz az olan derinlikte olup kuyu, satıhta Tersiyer tabakaların bulunduğu bir yerdir yılı sonunda kapasitesi milyon varili bulan rafineri endüstrisi yeni bazı rafinerilerin ikmalinden sonra milyon varili bulmuştur de rafine edilen mahsullerin 46.4 milyon varili dahilde istihsal olunmuş, 38.7 ilâ 46.4 milyon varili ise ihraç edilmiştir. Bu suretle italyan rafinerileri 1953 te kapasitelerinin % 60 ı ile çalışmışlardır ki, bu da maliyeti bir hayli yükseltmiştir. Yunanistan : Doğu Trakya'da Eylül 1963 de petrol ve gaz aranmasına başlanmıştır. Evvelâ işe satıh jeolojisi ile başlanmış bunu bir Alman firması olan Seismoş tarafından yapılan gravimetre etüdü takip etmiştir, imtiyaz Helios namında hususi bir Yunan şirketinin elinde olup, bu firma C. Deilmann Alman firmasıyle müşterek çalışmak için bir anlaşma yapmıştır. Portekiz : Portekiz Hükümeti ile A. Johnson and Co. namında bir isveç firması tarafından kurulmuş olan Companhia dos Petroleos de Portugal firmasının Lizbon'un 25 mil kuzeyinde bulunan Torres Vedras tuz strüktüründe Abadia l kuyusunda petrol bulunduğu bildirilmiştir. 472 kadem derinlikte Malm (Üst Jura) marnlı grelerinde ağır bir petrol bulunmuştur. Aynı Struktur üzerinde yeni sondajlar yapılmaktadır. İspanya : Ebro baseninde Logrono provensinde Tudela civarında bulunan Marcilla No. l kuyusu metrede kuru olarak bittikten sonra, Instituto Nacional de Industria (INI) ile bazı Amerikan kumpanyaları arasında mevcut anlaşma feshedilerek, petrol aramalarının, doğrudan doğruya INI (hükümet müessesesi) tarafından yapılmasına karar verilmiştir. INI kademden fazla sondaj yapabilecek bir makinaya sahiptir. Ekim 1953 de INI, ispanya'da 252

13 etütler yapmak üzere De Golyer ve Mac Naughton firmasiyle bir mukavele akdetmiştir. Halen İspanya'da bu firmanın beş petrol jeologu bulunmaktadır. INI ve Amerikan ortakları tarafından 6 ekip-ay jeofizik, 15 ekip-ay jeolojik etüt, Ciepsa ve Alman ortakları C. Deilmann tarafından ise 9 ekip-ay jeofizik, 80 ekip-ay jeolojik etüt yapılmıştır. Ciepsa (Compania de Investigaciony, Exploraciones Petroliferas) Boltana (Fransız hududuna yakın bir yerde)'da sondaja devam etmiştir metreye kadar hiç bir petrol emaresine rastlanmamıştır. Avusturya : 1953 ün en mühim hâdisesi Ağustos başından itibaren Soviet Mineral Oil Administretion (SMOA) nın bütün arama faaliyetini kesmiş olmasıdır. Bu tarihe kadar 1953 de 50 Struktur sondajı yapılmış, ayrıca 12 arama sondajı kuru çıkmış veya gaz bulunmuştur. Avusturya'da petrol aramalarının başladığı 1930 a takaddüm eden yıllardan bugüne kadar takriben 1000 sondaj yapılmış olup, bunun 400 ü Sovyet rejimi altında yapılmıştır. Bugün petrol istihsal edilen kuyuların sayısı olarak tahmin edilmektedir. Bütün sondajların durdurulmuş olmasına rağmen istihsalde bir gerileme olmamıştır. Bunun neticesi olarak Matzen sahası 250, Adlerklaa sahası 50 ve Muehlberg 30 kuyu ile Avusturya istihsalinin % 80 ini vermişlerdir. Avusturya'nın 1963 petrol istihsalinin varil ile varil arasında olduğu tahmin edilmektedir. Avusturya'nın en mühim petrol sahalarının rezerv, derinlik ve istihsal istatistikleri aşağıda gösterilmiştir : Avusturya'nın rafineri kapasitesi istihsalin ancak % 13 ü kadardır. Sovyetler tarafından işletilen rafineri kapasitesi ise,senede varil olarak tesbit edilmiştir. Yugoslavya ; Yugoslavya'nın 1953 ham petrol istihsali varili bulmuştur. Bu bir sene evvelkine nazaran varil fazla olmakla beraber, hükümetin hedefi olan 3.2 milyon varil elde edilememiştir. Sondaj makinası, pompa ve boru noksanlığı yüzünden Rjeka'nın kuzeyinde bulunan Ogulin bölgesinde, Klostar civarında ve Üsküp ile Tetova arasında keşfedilen petrol strüktürlerinin; developmanı mümkün olmamıştır. Sisak ile Banjaluka arasında keşfedilen strüktürlerde on sondaj yapılmış; bunlardan beşi kuru çıkmış, ikisinde gaz, üçünde ise günde 13 ilâ 20 varil petrol bulunmuştur, îstihsal kadem derinlikte bulunan tabakadan yapılmaktadır. Hükümetin Maden Dairesi, Batı Almanya jeofizik ekiple-

14 rini angaje ederek Kuzey Dalmaçya'da Otocac ile Knin arasındaki bölgeyi etüt ettirmektedir. Jeologlar burada petrol ve gaz strüktürlerinin mevcudiyetine inanmaktadırlar de Yugoslavya'nın tabii gaz istihsali de artarak 360 mm cf. u bulmuştur de bu miktar 229 mm cf., 1951 de ise 30 mm cf. idi. Geçen sene en mühim istihsal bölgeleri olan üç eski saha: Kuzey Sırbistan, Kuzey Hırvatistan ve Slavonya ile Erzegovina, Mostar, Güney Sırbistan ve Bilolj yeni sahalarıdır. Rjeka rafinerisinin kapasitesinin 8 milyon varile çıkarılmasiyle Yugoslavya'nın rafineri kapasitesi artmıştır. Sussak kasabasının kuzeyinde senelik kapasitesi 4 milyon varil olan bir rafinerinin inşasına başlanmıştır. Bu rafineri limana 3.5 mil uzunluğunda 16 pusluk payplayn ile bağlanacaktır. Rusya ve Peykleri : Ruslara nazaran, Rusya'da ham petrol istihsali şimdiye kadar görülmemiş bir artışla varile yükselmiştir. Sovyetlerin bugün petrol istihsal ettiği bölgeler şunlardır: Baku sahası, ikinci Baku, Sahalin Adası, Emba - Astrahan ve Kazakistan mıntakalarıdır. Müstakbel sahalar ise, Tungai-ob Depresyonu, Jenissei Depresyonu, Chu nehri baseni, Kamçatka ve Irtış basenidir. Bütün bu sahalar Ural Dağlarının doğusundadır; halbuki bugün petrol istihsal edilen bölgelerin ekserisi Ural Dağlarının batısında bulunmaktadır. Sovyet Rusya istihsal ettiği ham petrolün ancak % 50 sini dahilde istihlâk etmekte, diğer yarısını ve Romanya petrollerini batı memleketlerine satmaktadır. Arnavutluk : Arnavutluğun hükümete ait olup, Sovyetler tarafından idare edilen petrol endüstrisi 1953 de l varil petrol istihsal etmiştir de bunun l varile, 1960 ile 1970 arasında ise 4 milyon varile çıkarılması için çalışılmaktadır. Arnavutluğun yıllık petrol istihlâki varil olup, istihsalin mütebakisi Sovyet Rusya deniz kuvvetlerine verilmekte, bunun mukabilinde petrol arama makina ve malzemesi alınmaktadır. Bulgaristan : 1953 yılı, Bulgarista'nın ilk ticarî petrol istihsal ettiği senedir Sonbaharında keşfedilmiş olan petrol Shabla, Rosovo, ve Rogathshevo köyleri arasındaki üçgenin içindedir. 20 Ekim 1953 de bir Bulgar gazetesi, Dobruca bölgesinde zengin petrol yataklarının keşfedildiğini yazmıştır. Çekoslovakya : Demir Perde arkasında bulunan Çekoslovakya'nın petrol sanayii hakkında güvenilir malûmat elde etmek güçtür. Hususi kaynaklardan öğrenildiğine göre, 1953 için prevü olan l varil ham petrol istihsali mümkün olmamıştır. Buna mukabil gaz istihsalinde artış olduğu bildirilmiştir. (Gaz istihsali 1952 ye nazaran % 11 artmıştır). Çekoslovakya'nın petrol sahaları Slovakya'da Gbely, Malachy ve Groedig; Moravya'da Stefanow ve 1953 de keşfedilen Brno'dur de Bratislava rafinerisi tevsi edilerek yıllık kapasitesi 7.4 milyon varile çıkarılmıştır. Faaliyette bulunan diğer rafineriler şunlardır : Pardubice (l milyon varil), Kolin ( varil), Kosice ( varil). 254

15 Doğu Almanya : Doğu Almanya'nın muhtelif bölgelerinde bulunan petrol strüktürleri üzerinde aramalar yapılmaktadır. Hali hazırda Fallstein Hill'de bir kuyuda günde 7 varil, Langesalza kuyularının herbirinde günde 14 varil petrol istihsal edilmektedir. Macaristan : Sovyetler tarafından idare edilmekte olan Macar petrol sanayii, 1953 de varil ham petrol istihsal etmiştir istihsalinin 5 milyon varil civarında olduğu düşünülürse artış miktarının az olmadığı görülür. Romanya ile Avusturya arasında tabii bir bağ olan Macaristan, Sovyetlerin büyük alâkasını çekmektedir. Polonya : Polonya'nın 1953 petrol istihsali l varildir. Bu miktar istihlâkin ancak üçte birini teşkil etmekte, geri kalan üçte ikisinin yarısı sentetik olarak istihsal edilen (alçak tenörlü Silezya kömürlerinden) petrol ile temin edilmekte, diğer yarısı ise Sovyet Rusya'dan ve Romanya'dan ithal edilmektedir, Polonya'nın mevcut rafinerilerinin kapasitesi üç milyon varildir de 1951 e nazaran arama sondajları metrajında %33, developman sondajları metrajında ise % 36 artış kaydedilmişken, 1953 de böyle bir icraat görülmemiştir. Buna sebep, bilhassa Ustryhie- Dolne sahasına lâzım olan derin sondaj yapacak makinaların Rusya'dan gelmemiş olmasıdır. Romanya : Bükreş Hükümeti, Romanya'nın 1953 yılı ham petrol ittihsalini varil olarak ilân etmiş ise de, WorldOil mecmuasının hususi kaynaklardan elde ettiği malûmata nazaran istihsal varilden ibarettir adet eski kuyudan ve 448 yeni kuyudan ceman günde varil petrol istihsal edilmiştir ile mukayese edildiği zaman 12 milyon varil bir artış görülür. Köstence, Targoviste ve Campina'daki rafinerilerin kapasiteleri 35 milyon varile çıkarılmıştır de yapılan sondaj metrajı kadem olup, sondaj yapılan başlıca sahalar Petrosani, Negoi dağları bölgesi, Prahova, Darmanesti ve Ochiuri'dir. Romanya 1953 de Finlandiya, Polonya, İsveç, Danimarka, Hollanda, Belçika, İtalya ve Rusya'ya ham ve rafine petrol mahsulleri ihraç etmiştir. ORTA DOĞU ve MÜCAVİR MEMLEKETLER 1953 de Orta Doğu memleketlerinde varil (günde vasati varil) ham petrol istihsal edilmiştir ki, bu bir sene evvelkine nazaran günde varil bir fazlalık göstermektedir. Hindistan, Pakistan ve Burma'da varil ham petrol istihsal edilmiştir de dört yeni saha istihsale başlamıştır. Bunlar, Kuveyt'de Magwa ve Ahmadi, Kuveyt-Suudi Arabistan'ın bitaraf mıntakasında Wafra ve Irak'ta Butmah sahalarıdır. Wildcat sondajları Wafra'da; Güneydoğu Irak'ta Rumaila'da; Umman'm Basra Körfezi sahilinde (Trucial Coast) Murban'da; Kuzey Irak'ta Kerkük'ün biraz batısında bulunan Bai Hasan'da ve Hindistan'da Digboi sahasının 20 mil W - SW sında bulunan Nahorkatiya'da petrol keşfini sağlamışlardır. 255

16 Yapılan sondajlar neticesinde Suudi Arabistan'ın Ghawar sahası, Kuveyt'- in Ahmadi sahası ve Batı Pakistan'ın Sui gaz sahası mühim miktarda genişlemiştir. Iraq Petroleum Co. nin imtiyazı altında bulunan bölgelerde, Suudi Arabistan'da, Kuveyt'te, Türkiye'de, İsrail'de, Hindistan ve Pakistan'da geniş mikyasta, diğer memleketlerde ise az olmak üzere, jeolojik ve jeofizik etütler yapılmıştır. Orta Doğunun petrol istihsali dünya istihsalinin % sını teşkil etmektedir sonunda, İran hariç olmak üzere, Orta Doğuda 500 kuyudan istihsal yapılmakta idi. Irak : Orta Doğuda petrol istihsalinde üçüncü gelen Irak, bir senede bütün dünyada istihsali en çok artan memlekettir de istihsal yekûnu varil, yani günde varil olup, bu rakam 1952 ye nazaran % 49.4 bir artış ifade etmektedir yılı sonunda istihsal temposu günde varil, 1954 yılı başında ise varil olarak yükselmekte devam etmekte idi de istihsalin 1951 e nazaran % 116 artmış olması ve 1953 teki artış Kerkük'ten Suriye'de Banias'a kadar 555 mil uzunluğunda 26, 30 ve 32 pusluk payplaynların 1952 ilkbaharında tamamlanmış olmasından ve Güney Irak'ta Zubair sahasından Basra Körfezinde Fao'ya kadar 12 pusluk payplaynın ikmal edilmiş olmasından ileri gelmiştir sonbaharında aynı. sahadan Basra Körfezine birincisine paralel olarak 24 pusluk bir payplaynın tamamlanmasiyle Basra Körfezine petrol akıtan payplaynların günlük kapasitesi varile yükselmiştir. Iraq Petroleum Co. ile ona ait olan Mosul Petroleum Co. ve Basrah Petroleum Co., Irak petrolünün % 98 ini istihsal etmektedir. Iraq Petroleum Co. nın sahipleri, Anglo - Iranian, Compagnie Française des Pötroles, Near East Development Corporation (Socony-Vacuum Oil Co. ve Standard Oil Co. of New Jersey) ve Royal Dutch Shell grubudur. Bunlardan herbirinin hissesi % olup, geri kalan %5 i Gulbenkian'a aittir. Kerkük sahası 1953 istihsalinin %83 ünü temin etmiştir istihsali bir sene evvelkinden %47 fazladır. Bu sahanın orta kısımlarında Avanalı domundan istihsale başlanmış olması sayesinde mümkün olmuştur. O zamana kadar istihsal Kerkük'te ilk petrolün bulunmuş olduğu Baba domundan yapılmakta idi. Eylül 1952 de Kerkük - Akdeniz payplaynına 12 pusluk bir payplayn ile bağlandıktan sonra Ain Zalah, istihsali artırmış ve 1953 de vasatı günlük istihsal varili bulmuştur. Ain Zalah civarında 1953 de keşfedilen Butmah'da Temmuz 1953 de istihsale başlamıştır. Günlük istihsal 931 varildir.

17 Kuveyt : 1953 de Kuveyt, istihsalde Suudi Arabistan'ı geçerek Orta Doğunun en çok petrol istihsal eden memleketi haline gelmiştir. Petrol istihsaline 1946 da başlayan ve Basra Körfezinin batısında bulunan bu küçük şeyhlik, ilk sene 6 milyon varil çıkarmışken, 1953 de istihsali varili bulmuş ve aynı sene içinde bir milyarıncı varilini istihsal etmiş bulunmaktadır. Kuwait Oil Co. Ltd., petrol istihsaline başladığından 8 sene sonra (1953 te) dünyanın en çok petrol istihsal eden firması mertebesine yükselmiştir. Anglo-Iranian Oil Co. ile Gulf Oil Corporation'm müştereken sahibi bulundukları Kuwait Oil Co. Ltd Mart ayında günde bir milyon varil istihsal etmiş ve 1954 senesinin ilk dört ayında günlük vasati istihsal varile yükselmiştir ki, bu rakam daha şimdiden 1953 istihsalinden % 9 fazladır. Kuveyt daha ziyade Doğu Yarımküresine petrol ihraç etmekle beraber, Amerika B. D. ne ihraç edilen petrol miktarıda günden güne artmaktadır de A. B. Devletlerine ihraç edilen petrol günde varildir. Bugünkü istihsal seviyesine yükselişte rol oynayan en mühim sebeplerden biri, 1951 i de İran'da alınan malûm karar neticesinde İran'dan petrol ihracının durmuş olması, diğeri ise tanker navlun ücretlerinde görülen azalmadır de Kuwait Oil Co. 16 ekip-ayı sismik etüt yaptırmıştır. Sene sonunda iki ekip faaliyet halinde bulunmakta idi. Sondaj faaliyeti daha ziyade Magwa sahasında görülmüştür. Bu sahanın ilk petrollü kuyusu 1952 başında muaffakiyetle ikmal edilmiştir de 15 istihsal kuyusu ikmal edilerek sahanın petrol veren kuyu adedi 23 e çıkarılmıştır. Ahmadi strüktüründe ise iki istihsal kuyusu ikmal edilmiştir, Fakat en büyük saha Burgan sahasıdır. Çok konser* vatif tahminlere göre Burgan sahasının rezerv miktarı 22 milyar varildir. Kuveyt'de kuyu başına günlük istihsal miktarı varildir. Bitaraf Mıntaka : 1953 de Kuveyt ile Suudî Arabistan arasında bulunan bitaraf mıntakada American Independent Oil Co. ile Pacific Western Oil Corporation tarafından petrol keşfedilmiştir. Keşif kuyusu olan Wafra No. 4, Burgan sahasının cenubunda bulunan son kuyunun 18.6 mil SW sında ve sahilden 28 mil içindedir. Wafra No. 4 te petrol bulunduktan sonra 1953 sonuna kadar 5 petrollü kuyu ikmal edilmiştir. Bir kuyu da açılmakta idi. Wafra sahasındaki istihsal Kuwait Oil Company'nin Burgan sahasındaki ilk Burgan gresindendir. Bu grenin yaşı Senomanien (Orta Kretase) olup Wafra 4 te kademde rastlanmıştır ve petrollü kısmın kalınlığı 150 kademdir. Bugünkü bilgilere göre, Wafra sahası 7 mil uzunluğunda ve 3 mil genişliğinde bir dom strüktürüdür de kadem derinliğinde bir derin test sondajı yapılmıştır. Wafra sahasının rezervi 429 milyon varil tahmin edilmektedir. Bitaraf mıntakanın en mühim problemi, çıkardığı petrolü satacak pazar bulmaktır. Suudi Arabistan : 1953 te Kuveyt'in Suudi Arabistan'ı istihsalde geçmesi üzerine Arabistan'da faaliyet artmış ve Mayıs 1954 de gün- 257

18 lük istihsal l varile yükselmekle Kuveyt'i geçmiş bulunmaktadır. Arabistan'ın 1953 istihsali varildir. Bu 1952 ye nazaran ancak o/o 2.4 bir artış ihtiva etmektedir. Fakat 1954 başlarında artış %17yi bulmuştur. Arabistan petrollerini işleten Aramco'nun sahipleri Standard Oil Company of Califomia, Standard Oil Company of New Jersey, Texas Company (her biri % 30 olmak üzere) ve Socony- Vacuum Oil Company (%10) dur. Arabistan'da 1953 de arama ve inkişaf faaliyeti 1952 ile kabili kıyas denecek bir tempoda devam etmiştir. Jeolojik ve jeofizik etütler rejyonal problemlerin halli maksadiyle ve detay bilgilerin artmasına yarayacak şekilde yapılmışlardır. Eksplorasyon programı kuzey batı bölgesinde jeolojik harta yapmak, Hasa bölgesinde sismik etüt ve Struktur sondajı yapmak, Rub'al Khali de Struktur sondajı ve gravimetrik - manyetik etütler yapmaktan ibaretti. Umumiyetle iki jeolojik harta ekibi; iki gravimetre - manyetometre ekibi, iki sismik ekibi ve üç Struktur sondaj ekibi çalışmıştır. Derin sondajlar Ghawar ve Safaniya sahalarında yapılmıştır. Ghawar sahasının genişletilmesine devam edilmiş olup, bu saha şimdi kuzeyde Ghawar-Ain Dar'dan güneyde Ghawar - Huiya'ya kadar 140 km. yi geçen muhtemel petrollü bir uzunluğa maliktir. Aramco, 1953 de hepsi de petrollü olan 33 sondaj yapmıştır. Yapılan metraj kademedir. Bu kuyuların yedisi arama kuyusu olup, bunlardan altısı 1951 de keşfedilmiş olan Safaniye sahasının sahilde denizde bulunan kısmında açılmıştır; yedinci arama kuyusu Huiya denen ve dünyanın en büyük sahası olan Ghawar'ın Uthmaniyah, kısmının güneyde tespit edilmiş hududundan 15 mil daha güneyde bulunan sahada yapılmıştır. Geri kalan 26 kuyu Ghawar sahasında açılmış olup, bunlardan 15 i Uthmaniyah, 9 u Shedgum ve 2 si Ain - Dar'dadır de dört sondaj makinası faaliyette bulunmuştur. Bunlardan biri Haradah sahasının 185 mil SE sunda Katar'da bulunan Dukhan sahasının 230 mil S inde ve Umman'da son zamanlarda keşfedilmiş bulunan Murban sahasının 250 mil SW sında çöl içinde bulunan bir stratigrafik test için kullanılmaktadır. Ras Tanura'daki rafinerinin günlük kapasitesi varil arttıralarak varile çıkarılmıştır. Basra Körfezinden petrol taşıyan tanker navlunlarının uzunluğuna rağmen petrolün en mühim kısmı Trans-Arabian payplayn ile Lübnan'da Sidon'a sevkedilmektedir. 253

19 1954 başlarında Abqaiq'te gaz enjeksiyonu fabrikası ikmal edilmiştir. Bu fabrika, kademden daha derin olan ve «Arab zone» denilen tabakaya günde 180 mmcf gaz verecektir. Bu sayede istihsalin ileride bugünkünden günde varil fazla olacağı tahmin edilmektedir. Bu fabrika 22 milyon dolara mal olmuştur. Katif ile Ras Tanura arasında 20 ve 22 pusluk üçüncü bir payplayn ikmal edilmiştir. Bahreyn ; 1953 de Bahrain Petroleum Company Limited, 7 inkişaf ve bir gaz enjeksiyonu kuyusu ikmal etmiştir. Bunların hepsi de ösas Bahreyn tabakasındandır sonunda 116 kuyu açılmış olup, bunlardan 83 ünden petrol istihsal edilmektedir de hiçbir etüt ve arama faaliyetinde bulunulmamıştır. Bahreyn'in 1953 ham petrol istihsali varildir. Katar : Katar'ın yegâne petrol sahası olan Dukhan sahasından 1953 te, varil petrol istihsal edilmiştir. Katar petrolleri A. B. Devletleri gibi bir pazar elde etmiş bulunduğundan, istihsal artmakta devam etmiş ve 1954 başlarında günlük istihsal varili bulmuştur. Katar'daki petrol Jura yaşlı olup, Zekrit formasyonunun ve kadem derinlikte bulunan üçüncü ve dördüncü kalkerinden gelmektedir. Dukhan sahası 1940 da keşfedilmiş fakat harp dolayısiyle kapatılmıştı de yeniden faaliyete geçirilmiş, istihsale bu tarihten iki sene sonra 14 pusluk ve 73 mil uzunluğunda bir payplaynın ikmalini müteakip başlanmış ve 4 1/2 sene içinde 100 milyonuncu varil ham petrolün istihsali mümkün olmuştur de iki arama sondajı (ikisi de kuru) ve 6 inkişaf sondajı (hepsi petrollü) yapılmıştır. Iran : 1951 Eylülünde Musaddık Hükümetenin Anglo-Iranian Oil Co. Limited'in bütün mallarına el konmasiyle dumura uğrayan İran petrol faaliyeti, 1954 te İran'ın Zahidi Hükümeti ile sekiz milletlerarası petrol kumpanyasından müteşekkil konsorsiyum arasında bir anlaşmaya varılmıştır. Yapılan anlaşmaya göre Amerikan, İngiliz, Hollanda ve Fransız sermayelerinden teşekkül eden konsorsiyum iran'a dünya pazarında muayyen bir istihsal ve rafineri kotası garantisi vermektedir. İran petrolleri dünya pazarlarına tedricen ve diğer sahalardaki duruma halel getirmeyecek şekilde arzedilecektir. Burada kullanılan «tedrici» kelimesinin tatbik ve tefsiri birçok şekillerde yapılabilir. iran'ın 1953 petrol istihsali varildir. Murban Sahası (Truclal Coast) ; Umman ile Katar arasında bulunan yedi şeyhlikten, Abu Dhabi'de 1953 sonu ile 1954 başlarında petrol bulunmuştur. Keşif kuyusuna Murban l denmiştir. Bu kuyu Petroleum Development (Trucial Coast) Ltd. (Iraq Petroleum grubuna dahil) tarafından açılmıştır. Daha önce bu civarda iki sondaj yapılmış fakat petrol bulunamamıştır. Petrol kadem derinlikte bulunmuştur. Diğer Orta Doğu Memleketleri ; Yemen ile C. Deilmann Bergbau (Batı Almanya) şirketi arasında Yemen Krallığında petrol aramak için bir anlaşma yapılmış ve jeolojik etütlere başlanmıştır. Lübnan'da 8767 kadem derinliğinde bir sondaj yapılmış fakat iktisadî olacak petrole rastlanmamıştır. 259

20 Kıbrıs'ta 4500 kadem derinliğinde bir sondaj yapılmış, fakat petrole rastlanmamıştır. Suriye ve Ürdün'de petrol faaliyeti yapıldığına dair hiçbir haber yoktur. İsrail'de, 1952 petrol kânununun 1953 te çıkarılması üzerine petrol sahasında oldukça geniş faaliyet görülmüştür. Haziran 1953 de yedi müracaat sahibine otuziki ruhsatname verilmiş bulunuyordu. Negev, Kızıl Deniz-Wadi Araba hufresinde ve Carmel'de detaylı satıh etütleri, sahildeki ovalarda ve Negev'de gravite etütleri ve bazı yerlerde fotogrametri ve sismik etütler yapılmıştır. Sene sonunda temin edilen, iki sondaj makinesi mevcut idi. Hindistan : 1953 başında Nahorkatiya'da Brahmaputra alüvyonları üzerinde (Diğboi petrol sahası civarı) Assam Oil Co. Ltd. tarafından dört petrollü gre tabakası bulunmuştur. Bunun neticesi olarak, Yukarı Assam vadisinde yeniden gravite etüdü, bir havadan manyotometre etüdü ve sismik refleksiyon etüdü yapılmasına karar verilmiş ve etütlere başlanmıştır. Burmah OilCo.'rıin Nahorkatiya'da Diğboi petrollü formasyonunu ve daha derinleri yoklamak için yaptığı sondajda perollü gre tabakası bulunmuştur. Kuyunun derinliği kademdir. Diğboi sahasının eski kısımlarında ve doğudaki imtidadında istihsal sondajlarına devam edilmektedir istihsali varildir. Pakistan : Doğu Pakistan'ın Sylhet bölgesinde gravite etüdü bitirilmiş, sismik etütde yapılmıştır. Batı Pakistan'ın Khairpur sahasında sismik etüt yapılması düşünülmektedir. Batı Pakistan'da Bugti tepelerinde Sui'de Pakistan Petroleum Limited tarafından ikinci kuyu açılmış ve oldukça mühim bir gaz sahası bulunmuştur, İkinci kuyu keşif kuyusundan beş mil mesafededir. Gaz Eosen kalkerinde bulunmaktadır. Balkassar stürüktüründe inkişaf sondajlarına ve Eosen kalkerindeki derin petrol zonunun inkişafına devam edilmiştir. Batı Pakistan'ın dört sahasından elde edilen 1953 istihsali yekûnu l varildir. Burma : Burma'da mevcut anlaşmazlık petrol arama işlerini imkânsız bir hale sokmuştur başında Burma Hükümeti ile petrol şirketleri arasında müzakereler yeniden başlamış bulunuyordu. Chauk sahasında yapılan inkifaf sondajları neticesinde 1953 istihsali varil artarak l varili bulmuştur. UZAK DOĞU Burma'nın doğusunda bulunan Uzak Doğu memleketlerinde 1953 de istihsal edilen getrol miktarı, rekor sayılacak bir seviyeye çıkmış olup, varildir. (Günde vasati varil). Bunun memleketlere göre miktarı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir : 260

21 1953 de Uzak Doğu'da vuku bulan en mühim hâdise Avustralya'da petrol bulunmuş olmasıdır. Bu keşif petrol jeologlarını ve petrol şirketlerini oldukça heyecana düşürmüştür. Kuyu, geniş bir sedimenter basen içinde bulunan bir antiklinal Struktur üzerindedir. Böyle bir yerde petrol bulunmuş olması önemli ve manalı olarak vasıflandırılmıştır. Petrol 3605 ile 3620 kadem derinlikleri arasında bulunan Alt Kretası yaşlı Birdrong formasyonundan (gre) istihsal edilmektedir. Endonezya : Endonezya'nın 1953 ham petrol istihsalinde görülen % 26 artışın sebebi Orta Sumatra'da bulunan Caltex Minas sahasından ilk defa olarak petrol istihsal edilmiş olmasıdır. Petrol keşfedilmiş sahalarda 16 inkişaf sondaj makinası kullanılmış, 137 inkişaf kuyusu ikmal edilmiştir. Bunlardan 158 i şimdi istihsal kuyusudur. Sene sonunda yedi lokasyonda sondaj yapılmakta idi. Arama sondajları faaliyeti çok düşük bir seviyede kalmıştır. Yanlız 5 wildcat sondaj makinası faaliyette bulunmuş ve 9 kuyu ikmal edilmiştir. Bunlardan beşi muvaffakiyetli netice vermişse de, hiçbiri yeni esaslı bir rezerv tesbit edememiştir. Jeolojik ve jeofizik etütlerde bir sene evvelkinden daha az yapılmıştır. 5 sismik, 5 gravimetre ve 6 jeoloji ekipi çalışmıştır. ingiliz Borneosu : Arama ve istihsal faaliyeti 1952 dekinin aynı kalmıştır yılı arama ve istihsal faaliyeti aşağıda hülâsa edilmiştir : Yeni Gine : 1953 ham petrol istihsali varildir. Doğu Vogelhop'ta developman sondajlarına devam edilmiş, Mogoi'de 21 petrollü ve 4 kuru kuyu, Wasian sahasında ise 2 petrollü ve 4 kuru kuyu ikmal edilmiştir de 3 jeoloji ekibi 3 gravimetre ekibi ve iki sismik ekip çalışmıştır. Doğu Yeni Gine'de Papua basenin de jeolojik, gravimetrik ve sismik etütler yapılmış, ayrıca hat-millik hava manyetometre etüdü yapılmıştır. Darai antiklinalinde kadem derinlikte Kretase grelerinde gaza rastlanmıştır. Japonya: Süratle artmakta olan ve bugün günde varili bulan ihtiyacını karşılamak maksadiyle Japonya'nın yeni petro) rezervi bulmak hususunda- 261

22 ki gayretleri semeresiz kalmıştır günlük istihsali 1952 istihsalinden daha az olup 5770 varildir. Avustralya: Yarım asırlık bir gayret ve emekten sonra Avustralya'da ekonomik değeri haiz ilk petrolün bulunması, uzun zamandanberi «Kondamne Kıta» tâbir edilen bu memleket üzerinde petrol şirketlerinin nazarlarını yeniden toplamış bulunmaktadır. Petrol keşfedildikten sonra birkaç ay zarfında, takriben 25 firma ya herhangi bir şekilde etüt ve arama faaliyetine geçmiş veya ruhsat almak için müracaatta bulunmuştur. AFRiKA 1953 de Afrika'da gerek petrol istihsali ve gerekse petrol arama faaliyeti artmıştır. Petrol istihsali bir sene evvelkinden yarım milyon varil fazla olarak varildir. Bilhassa Cezayir'de bir sene evvelki istihsalin iki misli olan varil petrol istihsal edilmiştir. Mısır, Fransız Fası ve Cezayir, Afrika'da petrol istihsal eden memleketler olmakta devam etmişlerdir. Buna ilaveten Tunus'ta bulunan gaz payplayn beklemekte, Kamerun'da ise gaz istihsali için inkişaf sondajı yapılmakta idi. Senenin belli başlı keşifleri sun lardır: Nijerya'da Ahata kuyusunda gaz Fransız Kamer ununda Bomono bölgesinde gaz, Angola'da Cacoba kuyusunda hafif petrol emaresi ve Fransız Fası'nda Bled Khatara sahasının keşfidir te kademlik arama ve inkişaf sondajı yapılmıştır. Sene sonunda 34 sondaj makinası faaliyet halinde idi. 94 arama ve 70 inkişaf kuyusu ikmal edilmiştir. Arama kuyularındaki muvaffakiyet % 4, inkişaf kuyularındaki muvaffakiyet ise % 68 dir. Aşağıda yazılı memleketlerde petrol etüt ve arama faaliyetinde bulunulmuştur: Cezayir, Angola, Belçika Kongosu, Kamerun, Mısır, Habeşistan, Fransız Ekvator Afrikası, Fransız Batı Afrikası, Libya, Madagaskar, Fransız Fası, Mozambik, Nijeriya, Somali, İngiliz Somalisi, Sudan, Tanganika, Tunus, Güney Afrika Birliği ve Zanzibar. Her türlü jeolojik ve jeofizik etütlerde artış görülmüştür: Ekip-ay hesabiyle yapılan işler şöylece hülâsa edilebilir: Satıh Jeolojisi 519 Sismograf 227, Gravite 112, Manyetometre 33, Struktur sondajı 56, Elektrik prospeksiyon 5 1/ yılı Afrika'da hâdiselerle dolu geçmiştir. Bunlardan en mühimleri aşağıdadır: 1 Kıta için yeni bir rekor olan varil petrol istihsal edilmiştir. 2 Yapılan sondajların metrajında, ikmal edilen kuyu adedinde ve hertürlü jeolojik ve jeofizik etütlerde artış görülmüştür. 3 Oued Gueterini sahasının inkişafı neticesi olarak Cezayir'in senelik istihsali iki misline çıkmıştır. 4 Angola'da üç arama sondajı ikmal edilmiş olup, dördüncüsünde hafif petrole rastlandığı bildirilmiştir. 5 Kamerun'da sığ bir gaz sahası develope edilmekte, derin bir arama sondaj ise ilerlemektedir. 6 Mısır'da senelerdenberi muattal bulunan petrol faaliyeti yeniden başlamıştır. Sene sonunda iki arama sondajı yapılmakta idi. 7 Eritrea'da İtalyan Hükümetine ait olan AGIP firmasına imtiyaz verilmiştir. 262

23 8 Fransız Ekvator Afrikası'nda arama faaliyeti doğuda bulunan basenden sahilde bulunan basene nakledilmiş ve sahilde şimdiye kadar bilinmeyen 5000 kademlik bir Tersiyer sedimantasyonu mevcut olduğu derin bir sondaj neticesinde anlaşılmıştır. 9 Senegal'de (Fransız Batı Afrikası) bir arama sondajında petrol emaresi görülmüştür. 10 Libya'da bir mineral kanunu çıkarılmış, arama müsaadeleri verilmiş ve şirketler jeolojik etütlere başlamışlardır. Derin bir su kuyusunda gaza rastlanmıştır. 11 Madagaskar'da üç arama sondajı yapılmıştır. 12 Fransız Fası'nda Rharp baseninde Bled Khatara sahası keşfedilmiştir. Sene sonunda sekiz sondaj makinası faaliyette idi. 13 Mozambik'te iki arama sondajı yapılmıştır. 14 Nijerya'da iki arama sondajı ikmal edilmiş, bunlardan birinde gaz diğerinde ise gaz ve petrole rastlanmıştır. Shell D' Arcy dört sismik ekip çalıştırmaktadır ve üçüncü bir derin sondaj makinasını getirtmek tasavvurundadır. 15 Somali'de ve İngiliz Somalisi'nde jeolojik ve jeofizik etütlere başlanmıştır. 16 Tanganika'da bir arama imtiyazı verilmiş, sismik ve havadan manyetometre etütlerine başlanmıştır. 17 Tunus'ta yapılan jeolojik ve jeofizik etütlere ilâveten metraj yekûnu kademi bulan yedi arama sondajı ikmal edilmiştir. 18 Güney Afrika Birliği'nde Natal'de bir kömür madeninde bulunan petrol emaresini tahkik etmek maksadiyle sondaja başlanmıştır.

24

25

26

27

28 1954 YILI PETROL HABERLERİ İngiltere : İngiltere'nin 1954 senesi Mineral yağı istihsal ve istihlaki : Londra, «Petroleum İnformation Bureau» sunun elde ettiği malûmata göre İngiltere, 1954 senesinde ithal ve bizzat istihsal ettiği ham petrolden takriben 28.1 milyon ton (longton 1016 kg.) mineral yağı mahsulleri elde etmiştir. Bu miktar 1953 senesine nispetle % 10.6 bir artışı ifade eder. Miktar itibariyle teshin yağı 13.2 milyon tonla en başta gelir. Bundan sonra 7.1 milyon tonla motor ve uçak benzini, 4.2 milyon tonla gasöl gelmektedir. İngiltere'nin 1954 senesi petrol mahsulleri dahili istihlâki 21 milyon tondur. Bu miktar 1953 senesi istihlâkine nispetle takriben 2 milyon ton = %10.5 fazladır. Teshin yağı istihlâki 6.3 milyon ton, motor yakıt maddesi 5.9 milyon ton ve gasöl takriben 3.3 milyon tonla başta gelmektedir. İtalya : İtalya Mineral yağı iktisadiyatına ait rakamlar : «Unione Petrolifere Italiana» nin bir raporuna göre, 1954 senesinde italya rafinerileri ton ham petrol işlemişlerdir. Bunun yalnız tonu dahilî ham petrol istihsaline aittir. 16 milyon tonu aşan ham petrol ithalâtının (=%41.7) tonu Irak'tan, (= % 32.0) tonu Suudi Arabistan, (= %21.3) tonu Kuveyt'ten temin edilmiştir. Buna göre, 268 İtalyan ham petrol ithalâtının % 95 i Orta Doğu'dan elde edilmiştir. Bu meyanda ayrıca ton mamul mahsul ithal edilmiştir ki, bunun tonu teshin yağıdır. Bütün bu ithalâtın devis tutarı: milyon $; 39.9 milyon ve 22.4 milyon F. frankıdır ki, bu miktar milyar lirete tekabül etmektedir. İtalya rafinerilerinde 1954 senesinde istihsal edilen petrol mahsulleri tonu bulmuştur. Bunun tonu benzin, l tonu gaz yağı, tonu gasöl, tonu teshin yağı, tonu yağlama yağı, tonu bitüm, tonu da diğer mahsullerdir. Rafineri istihsalâtının tonu dahilde sarfedilmiştir. Bunun l tonu benzin, l tonu gasöl, tonu teshin yağı, tonu yağlama yağı, tonu bitüm ve tonu da diğer mahsullerden ibarettir. İhracata gelince : İtalya petrol mahsulleri ihracatı 1954 senesinde tonu bulmuştur. Bunun l tonunu benzin, tonunu teshin yağı, l tonunu da gasöl teşkil etmektedir. italya'nın 1954 ham petrol ithalâtı 1953 senesine nispetle %24.7 artmıştır. Buna mukabil 1954 senesinde rafineride işlenen mahsuller 1953 senesine nispetle % 26 bir fazlalık göstermektedir. Ayni zamanda dahilî istihlâk de 1953 e nispetle, % 21.2 artmıştır.

29

30 Yukardaki tablolardan anlaşılacağına göre, Fransa'nın 1954 mineral yağı ithalâtı milyon (1953: milyon ton) tona baliğ olup, 1953 senesine nispetle 1,89 milyon ton = % 8.4 bir artış kaydetmiştir. İthalât kıymeti takriben milyar F. frankını geçmiştir. Bu miktar 1953 senesi ithalât kıymetine nispetle 20.4 milyar frank = % 11.6 fazladır. Ham petrol ithalâtında ise, ancak 1.6 milyon ton = % 7.5 kadar bir artış vardır. Motor benzini ithalâtı 2 misli, teshin yağı ithalâtı ise 3 misli artmıştır. Bu suretle umum ithalâtta mamul maddeler % 1.7 den % 2.7 ye çıkmıştır. Fransız rafineri mahsullerinin (1953: ton) tonu memleket ham petrolünden istihsal edilmiş olup, mütebaki kısmı hariçten ithal edilen petrolden işlenmiştir. Bu meyanda : (1953: O t.) tonu Rusya'dan, (1953 : ) tonu A.B.D. den ve l (1953 : l ) tonu Venezuelâ'dan ve (1953 : t.) tonu ise Orta Doğudan ithal edilmiştir. Orta Doğudan ithal edilen petrolün milyon tonunu Suudî Arabistan'dan, milyon tonunu Kuveyt, milyon tonunu Irak, 1429 milyon tonunu Katar ve milyon tonunu ise İran vermiştir. Fransa 1954 petrol ithalâtının % 91.9 u Orta Doğuya aittir. Fransız rafinerilerinin benzin istihsali tonu bulmuştur. Ham petrol işlenmesinde : Cie. Française de Raffinage tonla en başta gelmektedir. Bunu ton'la Shell-Besre S. A., tonla Soc. Gen. des Huiles de Petrol BP., nihayet tonla Esso Standard S. A. takip etmektedir. Fransa'nın 1954 mineral yağı ihracatı, 1953 senesine nispetle 1.05 milyon ton = % 14.7 artarak 6.07 milyon tona baliğ olmuştur. Kıymet bakımdan ise bu ihracat 13.5 milyar = % 16.4 bir fazlalıkla 68.7 milyar F. frangı kıymetini bulmuştur. Buna mukabil, teshin yağı ihracatında 1.2 milyon ton ve benzin ihracatında ise, 0.3 milyon miktarında bir azalma vardır. Diğer mahsullerin ithalât ve ihracat durumu tablo l ve 2 de gösterilmiştir. Fransa'nın petrol istihlâki, şimdiye kadar elde edilen malûmata göre, milyon m 3 Normal-VK, 1.75 milyon m 3 süper benzin, l 678 milyon m 3 gasöl, milyon m 3 diğer hafif mahsuller, milyon ton teshin yağı ve milyon ton Bunker yağı (gemiler için) dır. Yugoslavya : Yugoslavya petrol istihsali 1954 te, 1953 e nispetle % 25.6 artmış,

31 Yugoslavya'nın dahili ihtiyacının mühim bir kısmı bu suretle karşılanmış olup, senede yalnız ton kadar rafineri mamul mahsulleri ve ton kadar da ham petrol hariçten ithal edilmektedir. Buna mukabil ihtiyaçtan arta kalan teshin yağı ve gasöl dışarıya ithraç edilmektedir senesi programına göre, yeni rafineri tesisleriyle Yugoslavya'nın rafineri kapasitesi ton yükselecektir. Triyeste meselesinin hallinden sonra, İtalya ile Yugoslavya arasında iktisadî sahada kendini gösteren işbirliği, petrol endüstrisine de teşmil edilmiş ve bu suretle Triyeste'deki rafineri müesseseleri ile Yugoslavya arasında yapılan uzun vadeli bir anlaşma neticesinde, müessese Yugoslavya hesabına senede l milyon ton ham petrol işlemeyi teahhüt etmiştir. Bu anlaşmaya göre, İtalyan ve Yugoslav rafineri uzmanları bu sahadaki tecrübe ve bilgilerini karşılıklı olarak birbirlerine açıklayacaklardır. Tabii ORTA Gazın Kıymetlendirilmesi: Petrol istihsali esnasında, bütün Orta Doğuda enjeksiyon ve enerji istihsalinde kullanılan miktarın haricinde, günde 28 milyon m 3 tabii gaz istihsal edilmektedir. Yalnız Suudi Arabistan'da günde istihsal edilen tabii gaz miktarı 9 milyon m 3 ü bulmaktadır. Foreign Operations Administration (FOA), son zamanlarda Orta Doğu tabii gazının faydalı bir surette kullanılması imkânları hakkında yaptığı bir etütde, bu gazın mayi halinde hususî tankerlerle naklinin en iktisadi bir yol olduğu neticesine varmıştır. Günde 14 milyon m 3 tabii gazın nakli için DOĞU NRT lik 20 tankere ihtiyaç hasıl olmaktadır. Gaz mayileştirme tesisatı ve boşaltma tertibatiyle beraber bu işin 350 milyon dolara mal olacağı hesaplanmıştır. Nakledilecek bu gazın, istihlâk memleketlerinde senelik satış tutarı, 55 milyon dolarlık bir maliyete mukabil, 77 milyon doları bulacaktır. Tabii gazın başka tarzda kullanma imkânları da tetkik edilmiştir. Batı Avrupa'ya 500 milyon dolar sarflyle herhangi bir gaz-boru hattı döşenmesi fikri, pratik görülmediği için terk edilmiştir. Tavsiye olunan diğer hal suretleri arasında bilhassa; ton / sene kapasite bir çimento fabrikası (8 mil- 271

32 yon $), kükürt istihsal tesisatı ( ton / sene, 4 milyon $), suni gübre fabrikası ( ton / sene, 24 milyon $), kurum fabrikası (10000 ton/sene, 5 milyon $), ve «Buna» [*] fabrikası ( ton/sene, 142 milyon $). Metan gazının mayileşmesi atmosferik tazyik altında C de vuku bulmaktadır. Mayileşmiş metan, gaz halindeki hacminin yalnız 1/600 ne maliktir m 3 mayi metan taşıyan bir tanker, haddizatında 12 milyon m 3 gaz naklediyor demektir. Teknik bakımından biraz daha fazla tazyik kullanılarak gazın-127 C ye kadar soğutulmak suretiyle mayileşmesini temin etmek daha muvafık görülmektedir. Çünkü C de mayileşmiş metanın, atmosferik tazyik altında nakli imkân dahiline girmektedir. İran : Petrol Konsorsiyumu Genişliyor: Birkaç Amerikan müstakil petrol şirketinin İran-konsorsiyumunun % 5 hissesini üzerine alması dolayısiyle, merkezi Delavvar'da olmak üzere bir «Iricon Oil Agecncy Ltd» şirketi kurulmuştur. Petrol konsorsiyumunun esas azaları olan ve aşağıda ismi geçen şirketler kendi hisselerinin % 1 ini şu Amerikan şirketlerine devretmiştir: Standard Oil (N. J.), Socony -Mobil Oil Co., The Texas Co., Standard Oil of Califomia ve Gulf Oil Corp. Bununla bu şirketlerin konsorsiyal hissesi % 8 den % 7 ye inmiştir. Iricon Oil Agency Ltd. e aşağıda ismi geçen şirketler iştirak etmişlerdir. (iştirak nispetleri parantez içinde): Atlantic Refining Co. (ı/ 2 ), Hancock Oil Co. (ı/ 2 ), Pacific Western Oil Corp. (ı/ 2 ); Richfield Corp. 3 / 12 ) San Yacinto Petroleum Co. (ı/ 2 ), Signal Oil [*] Buna ( Butadien ve Natrium ) suni lâstik. 272 and Gas Co. ( 1 / 12 ) American Indöpendent Oil Co. ( 2 / 12 ), Standard Oil Co. (Ohio) ( 1 / 2 ) ve Tide Water Associated Oil Co. (ı/ 2 ). Bu şirketlerin hisseleri 5 sene müddetle gayrıkabili devirdir. Iricon'un hissedarları % 5 nispetindeki hisselerinden dolayı İran konsorsiyumuna 50 milyon $ vermekle mükelleftirler. Irak : Yeni Pipeline'nin inşası bitmiştir: Bagdad civarında inşaaat halinde bulunan, hükümete ait rafinerinin (kapasite 1.25 milyon t/sene) ham petrol ihtiyacını temin maksadiyle Kerkük- Banias Pipeline'i üzerinde K 2 Stasyonundan itibaren Bagdad istikametinde ayrılan yeni bir petrol nakil borusu hattının inşası hitam bulmuştur. 212 km. uzunluğunda olan bu hat, Basrah Petroleum Co. tarafından döşenmiştir. Basrah Petroleum Co. ile Irak Hükümeti arasında 1951 de akdedilen bir mukaveleye göre, Petrol şirketi, Bağdad'daki hükümet rafinerilerine varili 10 sentten ham petrol vermeği teahhüt etmiş bulunmaktadır. İspanya : İspanya, petrol rafineri mahsulleri 1954 senesinde tonu bulmuştur. Bu miktarla 1953 senesine nisbetle % 16 bir artış kaydedilmiş olmaktadır. Bundan başka, Cartagena Rafinerisinin ham petrol işleme kapasitesi 1.8 milyon ton/sene den 3.5 milyon ton/sene ye çıkarılacaktır. Sovyet Rusya : A. B, D. Kongresi için hazırlanan bir raporda, Sovyet Rusya'nın 1955 senesi petrol istihsalinin 70 milyon tona yükseleceği bildirilmektedir. Ayni raporda, Sovyet petrol rezervlerinin bir membaa göre 24 milyar ton, diğer bir membaa göre ise, Sibirya'daki he-

33 nüz inkişaf etmemiş sahaları da nazarı itibara alarak, 28 milyar ton olduğu kaydedilmektedir. (Dünya petrol rezervleri arasında Sovyet Rusya petrol rezervleri meslek dergileri tarafından te 21.5 milyar ton olarak gösterilmiştir). Sovyet Rusya Mineral yağı iktisadiyatına yeni rakkamlar : "Chemische - Industrie,, dergisine göre, Sovyet Rusya'da bugün işletilmekte olan petrol rafinerilerinin adedi 70 i bulmaktadır. Bunlardan 15 i Kafkas sahasında, 10 tanesi Doğu Galiçya'da, 10 tanesi Rus Asyasında ve mütebakisi ise, muhtelif endüstri sahalarında bulunmaktadır. Bu rafinerilerin ham petrol işleme kapasitesi 1955 sonuna doğru 65 milyon tona çıkacaktır. (1950: 33 milyon ton/sene, 1953: 47 milyon ton/sene) Sovyet rafinerilerinin Crack kapasitesi 32 milyon ton/sene (1951: 15 milyon ton/sene) tahmin edilmektedir. Kömür esasına dayanılarak sentetik "Kuvveimuharrike,, istihsalinde büyük terakkiler kaydedildiği bildirilmektedir senesi sonunda işletme halinde bulunan sentez tesisatı 52 a- dettir. İstihsal edilen uçak benzininin tam teçhizattı 2 uçak filosunun ihtiyacına kâfi gelecek miktarda olduğu bildirilmektedir. 15 milyon ton petrol şistinden bugün ton/sene şist yağı istihsal edilmektedir. Sovyet Rusya'nın tabiî gaz istihsali 1954 te 6.3 milyar m 3 e erişmiştir. U. F. A. Petrol Sahası : 1954 senesi esnasında Başkır Sovyet Cumhuriyeti arazisinde (UFA-sahası), 1953 senesine nispetle petrol istihsal Vo 20 artmıştır. Son senelerde; İschimbai, Oktjabrski, Tchernikowske, Salawat gibi bir çok yeni petrol işçi şehirleri meydana gelmiştir. Sondaj kuyuları vasati m. arasındadır. Modern sondaj metotlariyle bu derinliklere günde erişilmektedir ki, bu ilerleme az bir zaman evveline gelinceye kadar 3-4 ayda başarılabilmekte idi. Ayni zamanda sondaj maliyeti 1950 senesine nisbette % 67 indirilebilmiştir. İşci randımanı ise, son 4 sene zarfında %40 artmıştır, istikşaf sondajları neticesinde yeni petrol strüktürleri bulunmuştur. Buna göre UFA - sahasında petrol istihsalinin artacağı beklenmektedir. Sovyet Petrolünün Export Şansı: Batı petrol şirketlerinin müttefikan teyit ettiklerine göre, Doğu bloku 1955 petrol ihracatı, 4.5 milyon ton tutarındaki 1954 ihracatından daha fazla olacaktır. Sovyet Petrol İşleri Vekâleti bütçesinin 23.2 milyon rubel miktarında kısılmış olmasına bakılırsa, bu olay Sovyet Rusya dahilî petrol ihtiyacının kâfi derecede karşılanmış olduğuna bir delil addedilmektedir. Her halde, Sovyet Rusya, bir çok batı petrol pazarlarında kendi petrol sürümünü emniyet altına alabilecek durumdadır. Bu ihracatın büyük bir kısmı Finlandiya ve İsveç'e yapılmış olacaktır. -Sovyet Rusya 1954 senesinde isveç'e ton, Finlandiya'ya ise bir milyon ton ham petrol ve mahsullerini satmıştır. Bu arada, batı petrol gruplarının bu memleketlerdeki, hemşire sireketleri, umumiyet itibariyle Sovyet petrolünün bir müvezzii rolünü oynamışlardır. Sovyet petrolünün Island'a ihracı, Island'dan yapılan balık ithalatı ile emniyet altına alınmıştır. Bundan başka Sovyet Rusya italya'ya ton, Arjantin'e ton, Fransa'ya ton petrol ihraç etmiştir. Ayrıca Sovyet Rusya israil ve Mısır'a limon ve pamuk karşılığı ton petrol verecektir. Chemiker - Zeitung'un verdiği bir habere göre, "Sovyet Rusya Petrolex- 273

34 port Organizasyon'u Mısır, Belçika, Fransa, Büyük Britanya, Japonya, Yugoslavya ve İsveç'de yeni şubeler açmış ve bütün bu memleketlere doğu blokundan petrol ihracını emniyet altına almıştır. Amerika Birleşik Devletleri : Petrol Rezervleri: Oil and Gas Journal'e göre 1954 sonunda milyar varil olarak tesbit edilmiştir. Bunun milyar varili petrol ve milyar varili ise, kondensantdır (*) senesi iptidasına nispetle, petrol rezerveleri l 414 Milyon varil bir artış kayt etmektedir. Bu artışın, l 092 milyon varilini ise kondensatlar teşkil etmektedir senesinde umum istihsal, milyon varili bulduğuna göre, 1953 senesinde bulunan milyon varile mukabil 1954 senesinde milyon varil yeni rezerv tespit edilmiş oluyor. Tabii Gaz Rezervleri : 1954 sonunda A.B.D. nin tabii gaz rezervi milyon m 3 olarak tespit edilmiştir. Bu miktar, 1954 senesi başında tespit edilen gaz rezervinden 463 milyon m 3 (= % 8) fazladır. Birleşik Amerika'nın l Ocak 1955 de rezerv-istihsal kapasitesi günde 1.7 milyon varil miktarındadır. Askeri makamlarca istenilen günde 2 milyon varile henüz erişilememiştir. Rezerv-rafineri kapasitesi ise halen günde bir milyon varil miktarındadır Senesinde Yapılan Sondajlar: 1954 senesi içinde ceman (1953 : ) adet kuyu açılmıştır. Bunların metrajı m. (1953: ) tutmaktadır. Bununla 1953 rekoru, sondaj adedinde % 49 (*) Gazladın ihtiva ettiği mayi hidrokarbonlar. 274 ve metrajda % 5.6 nispetinde bir fazlalıkla kırılmıştır. Ayni zamanda 1953 de açılan kuyuların vasati derinliği l m. ye mukabil 1954 te vasati derinlik l m. ye yükselmiştir. Birleşik Amerika petrol endüstrisinin tarihinde ilk defa olarak bir sene zarfında yeni kuyu açılmış bulunmaktadır adet yapılan yeni sondajlarla (%+ 8.8) Teksas 1954 senesinde en başta gelmektedir. Buuu 7911 adet açılan kuyu ile (% +8.8) Oklahoma takip etmektedir. Bilhassa Illinois'in artan sondaj faaliyeti göze çarpmaktadır, lllinois kuyu ile 1953 senesi faaliyetini % 50 nispetinde artırmış bulunmaktadır de bir rekor teşkil eden bu ilerleme nispeten daha az sondaj makineleriyle elde edilmiştir. Birleşik Amerika'da açılan bütün petrol kuyularında kullanılan makinelerin % 86 sı Rotary makinalarıdir istihsalinde Rotary kullanıldığı halde 1954 istihsali Rotary ile başarılmıştır. İstikşaf sondajları adedi ise, 1953 e nispetle artmış ve 1954 de (1953: 11.28) istikşaf sondajı yapılmıştır. Yapılan istikşaf sondajlarından adedi= %203 (1953 :2381 = % 20,0) ü petrole rastlanmış, buna mukabil 9548 adedi = %79,7 (1953:9548 = % 80) i kuru çıkmıştır te müsbet netice istikşaf kuyularından 1512 (1953:1458) i petrol, 295 (1953:311) i Gaz ve 230 (1953:156) sı ise distillat vermiştir. Teksas - New York, Büyük Gaz - Boru Hattı : Trans Continental Gas - Pipeline Cnp. e ait olan ve km. uzunluğu ile dünyanın bu en büyük boru hattı, 1955 senesi içinde 2 misline çıkarılacaktır. Döşenecek olan paralel hattın büyük bir kısmı «36» lık borulardan müteşekkil olacaktır. Gaz nakli için şimdiye kadar bundan daha geniş kuturda boru kullanılmamıştır.

35 Kaliforniya : Kaliforniya (Vorland) sahilinde (sahil önünde) yapılan ilk sondaj muvaffakiyetle neticelenmiştir. Seal Bech şehrinin 2.5 km. batısında yapılan bir sondaj, günde 26.4 AP kalitesinde yüksek kıymetli bir petrole rastlamıştır. Kaliforniya petrol endüstrisi tarihinde ilk defa olarak su içinde kurulan bir Platformdan sondaja başlanmıştır. Sahilden Long-Beach limanı sahasına yapılan sondajlar neticesinde, sahil Vorland'ında 40 milyon ton petrol tesbit edilmiştir Senesi Petrol Endüsrisi için verimli bir sene olmuştur: A. B. Devletleri petrol endüstrisinin net kazancı 1953 te 1952 ye nispetle % 8 artmıştır. «Petroleum Refiner» in yaptığı incelemeye göre, 36 büyük Amerikan Petrol Şirketlerinin 1955 net kazancı 1953 senesine nispetle %1.4 artmış ve yeni bir rekor olarak milyar doları bulmuştur. Burada dikkate şayan bir cihet varsa, o da Amerika haricinde de büyük faaliyette bulunan 5 şirketin 1954 senesinde mecmu net kârı l 325 den l 389 milyar doları = % 4.8 i bulmuştur. Buna mukabil, diğer 31 şirketin net olarak mecmu kârı 1954 senesinde 973 den 941 milyon dolara = %3.3 düşmüştür de Motorlu Nakil Vasıtalar Adedi: Resmi istatistiklere göre, 1954 te Birleşik Amerika'da 58.8 milyon motorlu nakil vasıtası çalışmaktadır. Bunun 48 milyonu hususî arabalardır. (1953 de 56.3 milyon nakil vasıtası, bunun 48.5 milyonu hususî araba). Bu vesaitin katettiği kilometre adedi 1954 te 893 milyar km. yi (1953 : 832 milyar) bulmuştur. Sarfedilen yakıt maddeleri milyon m 3 tutmuştur. Bu hesaba göre, 1954 senesinde nakil vasıtası başına litre yakıt maddesi isabet etmektedir. Bu da her 100 km. için 18.6 litre bulmaktadır. Alaska - Pipeline : Alaska'da askerî istinat noktalarının akaryakıt ihtiyacını temin için Haines' den Fairbank'a kadar inşasına 2 sene evvel başlanmış olan petrol boru hattı (1000 km.), gerek iklim ve gerek arazi bakımından birçok müşküllere rağmen 1955 senesi ilk baharında ikmal edilmiş, sonbaharda işletmeye açılmış bulunacaktır. Bu proje 40 milyon dolara mal olmuştur. Rekabet, Sondajlarda Metraj Randımanını Yükseltmektedir : A. B. Devletlerinde, umum sondaj faaliyetinin % 92 sini sondaj firmaları üzerine almış bulunmaktadır. Bu firmaların aralarındaki rekabetin çok çetin bir hal alması, bunların son senelerde artan sondaj maliyetini siparişi veren petrol şirketlerine yükletmelerini imkânsız bir hale sokmuştur. Bu sondaj firmaları, gittikçe artan maliyet masraflarını, ancak makine başına elde edecekleri fazla randımanla telâfi etmek mecburiyetinde kalmışlardır. «World Oil» in tetkiklerine göre, makine başına ilerleme metrajı, İ952 de 969 m. iken, 1953 te 1044 ve 1954 senesinde ise 1132 m. ye çıkmıştır. Delme sürati ise 1953 e nispetle % 8 ve 1952 ye nispetle % 17 artmıştır. Her nekadar A. B. Devletlerinde yapılan sondaj adedi 1953 te iken, 1954 te a ve metrajın da milyon m. den milyon m.ye çıkmasına rağmen, kullanılan makinaların vasati miktarı dan e inmiştir. Rotarg - Makinaları : 1954 Eylülünde, Doğu Bloku hariç, petrol sahalarında kullanılan Rotary sistemi makinaların adedi olarak tesbit edilmiştir. Bunun adedi 275

36 A. B. Devletlerinde, 212 si Kanada, Küba ve Meksika'da, 253 adedi Güney Amerika'da, 182 adedi Batı Avrupa'da, 39 adedi Afrika'da (Mısır dahil), 40 adedi Orta Doğu'da ve 86 adedi de Uzak Doğu'da kullanılmaktadır. Meksika : Petroleos Mexicanos (Pemex) in genel direktörü A, J. Bermudez'in bildirdiğine göre, 1954 petrol istihsali 12 milyon tonu bulmuştur. Emniyetle tespit edilen rezervler 44 milyon ton artmak suretiyle 360 milyon tona çıkmıştır. Dahilî istihlâk 1953 e nisbette ton artmıştır. Buna mukabil 1954te Eksport 1.1 milyon ton artmıştır. Meksika'nın rafineri kapasitesi ihtiyaca kâfi gelmediği için, elyevm mamul produkt ithal etmek mecburiyetindedir DÜNYA PETROL İSTİHSALİ «Petroleum Press Service» 1954 sonunda mevcut istihsal rakamlarına istinaden dünya petrol istihsalini milyon ton olarak tahmin etmektedir. Münferit memleketlerin istihsaline ait rakamlar aşağıdaki cetvelde gösterilmiştir. Bir sene evvelki istihsal rakamlariyle mukayese edildikte; dünya petrol istihsalinin 1953 ile 1954 arasındaki artış miktarının ( % 3.9), daha evvelki senelerdeki vasati istihsal artışının ( % 5) altında olduğu görülür. Buna mukabil doğu bloku petrol istihsali son 4 sene zarfında vasati % 10 artış miktarını muhafaza etmektedir. Geriye kalan dünya memleketlerinin petrol istihsallerindeki artış vasati olarak % 3.1 dir. Dünya petrol istihsalindeki geçen senelere nispetle artış düşüklüğü, A.B. Devletlerinin 1954 istihsalinin 1953 senesine nispetle 6.4 milyon ton daha az olmasından ileri gelmektedir. Bizzat Orta Doğunun 13.6 milyon, Venezuelâ' nın 5.1 milyon ton istihsal artışı, dünya istihsalinin eski artış % sini muhafaza etmeye kâfi gelmemektedir. Bundan başka Amerika Birleşik Devletlerinin dünya petrol istihsalindeki iştirak hissesi % 45.7 ye düşmüştür. Buna mukabil, Latin - Amerika'nınki % 18.5 e, Orta Doğu'nunki % 19.9 a, doğu blokunun ise % 10.8 e çıkmıştır. Mutlak adet olarak dünya (Doğu bloku hariç), senesinde milyon ton petrol istihsal etmiştir senesine nispetle bu istihsal % 18.7= % 3.2 bir fazlalık göstermektedir. Doğu blokunun 1954 istihsali 73.3 milyon ton olup, 1953 senesine nazaran 7.3 milyon ton = % 11 artmıştır. Enteresan olan cihet, 1954 de istihsal edilen Karbonlu Hidrojenler, ısı ünitesine göre hesap edilirse, ilk defa olarak dünya kömür istihsalini geçmektedir. Dünya kömür istihsali milyon ton taşkömürü ünitesine (Tk.Ü.) tekabül etmektedir. Dünya petrol istihtihsali, 912 milyon ton Tk. Ü. ve tabii gazlar ise (300 milyar m 3 ) 300 milyon Tk.Ü. ye muadildir. Petrol Cuforasyon Bürosunun istihsal tahminlerinde kondensatlarda beraber nazarı itibare alınmıştır. Bunlar 1954te 750 milyon ton (1953:678 milyon t.) tutarındadır. Bu miktarın 340 milyon tonu (1953:343 milyon t.) Amerika Birleşik Devletlerine aittir. Bu hesaba göre A. B. D senesinde, 50 senedenberi ilk defa olarak, diğer dünya memleketleri istihsali mecmuundan daha az mayi karbonlu hidrojen istihsal etmiş bulunmaktadır te istihsal şansı, «Petroleum Press Service» e göre 1954 e nispetle daha müsait görünmektedir. Avrupa petrol ihtiyacı artışı şimdiye kadar olduğu gibi devam edecektir.

37

38 1964 DÜNYA PETROL İSTİHLAKİ ve 1955 TAHMİNLERİ (Erdöl Heft 2, Seite 131) «Petroleum Rafiner» ve «World Oil» dergilerine göre, A. B. Devletleri ve doğu bloku hariç, 1954 te 268 milyon ton petrol istihlâk edilmiştir. Bu rakam 1953 petrol istihlâkine nisbette % 9.5 bir artış ifade eder. Batı Avrupa'da bu nisbet % 12 ye kadar çıkmaktadır. A. B. Devletlerinde ise 1954 istihlâk artışı, % l tutmaktadır senesi petrol istihlâki, tahminlere göre yine A. B. D. ve doğu bloku hariç, %8.9 bir artışla 291 milyon tonu bulacaktır. Batı Avrupa istihlâk artışı ise, %10-11 kadar tahmin edilmektedir. A. B. Devletlerinin 409 milyon ve doğu blokunun tahminen 60 milyon ton petrol ihtiyaçlarını da ilâve edersek 1955 senesinde Dünya Petrol ihtiyacı 760 milyon tonu bulacaktır. Bu ihtiyacı karşılamak için, mineral yağları fazlasiyle mevcuttur Maximal istihsal kapitesi ihtiyaçtan en aşağı 28 milyon fazladır. Bu fazlalık 1955 senesi esnasında daha da artmış olacaktır. O suretle ki, 1954 senesinde bir kısım mineral yağı mahsulleri fiyatlarında hissedilen ucuzluk, 1955 senesinde daha bariz bir surette kendini gösterecek ve muhte- 278

39 melen bu fiyat düşüklüğü ham petrolünkine de sirayet edecektir. 45OO Metreden Derin Kuyular : A. B. Devletlerinde 1954 senesinde m. derinliği geçen 53 petrol kuyusu açılmıştır ve 1953 de ayni derinliklerde ancak 24 er kuyu açılmıştır te açılan bu derin kuyulardan 33 tanesi petrollü çıkmıştır. A. B. Devletlerinde metreden derin kuyuların mecmuu adedi 150 dir. Bunlardan 75 i petrollü çıkmıştır. Bu kuyuların vasati derinliği m. olup, herbiri $ a malolmuştur senesinde derin sondajların vasati maliyeti kuyu başına $ tutmuştur ki, umum vasatinin oldukça altındadır. Bu derin kuyuların yarısından fazlası, Louisiana Devleti hudutları içinde olup, burada sondaj sahasının jeolojik yapısı nispeten basittir. Bu sebepten kuyu başına vasati sondaj müddeti 1954 senesinde 184 (1953: 229 gün) gün tutmuştur. Sarfedilen sondaj matkapları ise 76(1953: 150 adet) adedi geçmemiştir. DÜNYA JEOFİZİK ÇALIŞMALARI Amerika'daki «Society of Exploration geophysicits» in raporuna göre : 1954 senesinde muhtelif jeofizik şubelerine mensup bütün dünyada faaliyette bulunan ekiplerin adedi l 036 (1953 te l 105) tir. Sismik jeofizik ekip adedinin 1953 senesine nispetle % 8.4 kadar azalmış olması, jeofiziğin diğer şubelerinin fazla faaliyetiyle tamamiyle izah edilemez. Jeofiziğin bütün şubelerinde /o 6.2 kadar bir faaliyet düşüklüğü vardır. Tabloda gösterilen 862 ekipin 700 ü A. B. Devletleri ve Kanada'da çalışmış- tır e nispetle 67 ekip noksanlık (% 10,5) vardır. gibi bir A.B.D. da 1954 senesinde petrol sahalarında tatbik edilen jeofiziğin ameliyeleri için $ 200 milyon harcanmıştır. Bütün dünya jeofizik çalışmaları için sarfedilen meblağ $ milyon tahmin edilmektedir. Bu hesaba göre bütün dünyada yeni keşfedilen petrol rezervlerinde jeofizik için sarfedilen meblağ varil başına $ (= 0.44 DM/t) ve B. Amerika'da ise $/varil (=1.47 DM/t) tutmaktadır. A.B.D. de petrol arama sahalarında gerek jeolojik ve gerek jeofizik çalışmalar için sarfedilen meblağ, umum masrafların ancak % 10.5 ini bulmaktad Sondajlara umum masrafın % 64.4 ve saha kirasına ise % 25.1 i isabet etmektedir. Madencilikte tatbik edilen jeofizik ameliyeleri için 1954 te 6 milyon $ sarfedilmiştir. Bu miktar 1953 sarfiyatından l milyon $ ( % 15.8) fazladır. 279

40

41