Turizm Sektörüne Sağlanan Devlet Destekleri Cüneyt Ertürk
Turizm Sektörüne Sağlanan Devlet Destekleri 199'lı yılların başından bu yana sürekli azalma eğilimi gösteren yatırım teşvik tedbirleri 2 yıllık bir süreçten sonra eski günlerine dönme sinyalleri vermiş bulunmaktadır. Kanaatimizce Ekonomi Bakanlığı elinden geleni yapmıştır. Bundan sonra sıra yatırımcılara gelmiştir. Artık Türkiye turizm sektörü açısından yatırım yapılabilir ülke limitlerini çoktan aşmıştır. Şimdi bu desteklerden ve bunların rakamsal karşılıklarından bahsedeceğiz.
I. Turizm Sektörüne Sağlanan Devlet Destekleri Turizm sektörüne sağlanan devlet destekleri dört ana başlık altında toplanabilir. Bunlar; 1. Turizm Yatırım, Turizm İşletme Belgeleri Sahiplerine Sağlanan Devlet Destekleri 2. Yatırım Teşvik Belgesi Sahiplerine Sağlanan Devlet Destekleri 3. Turizm Sektörüne Sağlanan Diğer Devlet Destekleri 4. Sağlık Turizmine Sağlanan Devlet Destekleri
II.Turizm Yatırım, Turizm İşletme Belgeleri Sahiplerine Sağlanan Devlet Destekleri Turizm belgeli yatırım ve işletmeler turizm teşvik kanunu uyarınca elektrik, gaz ve su ücretlerini o bölgedeki sanayi ve meskenlere uygulanan tarifelerden en düşüğü üzerinden öderler. Turizm İşletme Belgesi sahibi tesislere 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu nun 5/b maddesi kapsamında 5 yıl süre ile emlak vergisi muafiyeti uygulanmaktadır. Turizm Bakanlığı tarafından verilen turizm yatırım ve işletme belgesine sahip tesislerin haiz olduğu belgeler açma izni olarak değerlendirilmektedir. Bu nitelikteki açma izninin 2559 sayılı Kanunun 7 ve Ek 8 inci maddelerinin aksine mahallin en büyük mülki amiri tarafından değil, Turizm Bakanlığı'nca verilmesi benimsenmiştir. Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Devlet Planlama Teşkilatınca teşviki karara bağlanmış otel, motel ve benzeri turistik tesisler bina-inşaat harcından muaf tutulmuştur.
III.Yatırım Teşvik Belgesi Sahiplerine Sağlanan Devlet Destekleri Yatırım Teşvik Belgesi sahibi turizm yatırımlarına sağlanan destekleri incelemeden önce, sosyo-ekonomik gelişmişlik seviyeleri dikkate alınarak hazırlanan bölgeleri incelemekte yarar bulunmaktadır. 1.Bölge Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Muğla 2. Bölge Adana, Aydın, Bolu, Çanakkale (Bozcaada ve Gökçeada ilçeleri hariç), Denizli, Edirne, Isparta, Kayseri, Kırklareli, Konya, Sakarya, Tekirdağ, Yalova 3. Bölge Balıkesir, Bilecik, Burdur, Gaziantep, Karabük, Karaman, Manisa, Mersin, Samsun, Trabzon, Uşak, Zonguldak 4. Bölge Afyonkarahisar, Amasya, Artvin, Bartın, Çorum, Dizce, Elazığ, Erzincan, Hatay, Kastamonu, Kırıkkale, Kırşehir, Kütahya, Malatya, Nevşehir, Rize, Sivas 5. Bölge Adıyaman, Aksaray, Bayburt, Çankırı, Erzurum, Giresun, Gümüşhane, Kahramanmaraş, Kilis, Niğde, Ordu, Osmaniye, Sinop, Tokat, Tunceli, Yozgat 6. Bölge Ağrı, Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Van, Bozcaada ve Gökçeada İlçeleri
Yatırım Teşvik Belgesi Sahiplerine Sağlanan Devlet Destekleri Turizm Sektörü nde bölgesel desteklerden İstanbul ili hariç tüm bölgelerde gerçekleşecek olan 3 yıldızlı veya üzerindeki tesisler (Turizm yatırım/işletme belgeli özel tesis, yayla/dağ evi ve butik otel yatırımlarında "3 yıldız ve üzeri" şartı aranmayacaktır) ilişkin yatırımlar faydalanabilecektir. 6. Bölge için ise 5. TL asgari yatırım tutarı şartını sağlayan yatırımcılar herhangi bir başka şart aranmaksızın teşvik belgesine bağlanabilecektir. İstanbul ilinde gerçekleşecek olan yatırımlar bölgesel desteklerden yararlanamayacak olup, 1.. TL asgari Sabit Yatırım Tutarı nın üzerinde gerçekleşen yatırımlar sadece KDV istisnası ve Gümrük Vergisi Muafiyeti desteklerinden yararlanabilecektir.
Yatırım Teşvik Belgesi Sahiplerine Sağlanan Devlet Destekleri Destek Unsurları İstanbul 1. Bölge 2. Bölge 3. Bölge 4. Bölge 5. Bölge 6. Bölge KDV İstisnası Var Var Var Var Var Var Var Gümrük Vergisi Muafiyeti Var Var Var Var Var Var Var KKDF İstisnası Var Var Var Var Var Var Var Vergi İndirimi Yok 15% 2% 25% 3% 4% 5% Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği Yok 2 Yıl 3 Yıl 5 Yıl 6 Yıl 7 Yıl 1 Yıl Yatırım Yeri Tahsisi Yok Var Var Var Var Var Var İç Kredi 3 Puan 4 Puan 5 Puan 7 puan Faiz Desteği* Yok Yok Yok Döviz Kredisi 1 Puan 1 Puan 2 Puan 2 Puan Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği Yok Yok Yok Yok Yok Yok 1 Yıl Gelir Vergisi Stopajı Desteği Yok Yok Yok Yok Yok Yok 1 Yıl *Bölgesel teşvik uygulamaları kapsamında yapılacak yatırımlarda proje bazında sağlanacak faiz desteği tutarları 3 üncü, 4 üncü, 5 inci ve 6 ncı bölgelerde sırasıyla beşyüzbin, altıyüzbin, yediyüzbin ve dokuzyüzbin Türk Lirasını geçemez.
Yatırım Teşvik Belgesinin Finansal Etkilerine İlişkin Örnek Çalışma Teşvik belgesi sahibi turizm yatırımlarına sağlanan desteklerin yatırıma etkisini daha iyi anlayabilmek için bir yatırım varsayımı üzerinden gitmekte fayda bulunmaktadır; Yatırım Türü: 5 yıldızlı Otel, 12 yatak Toplam Sabit Yatırım Tutarı: 1.. TL Bina-İnşaat Harcaması: 5.. TL Makine-Teçhizat Harcaması: 5.. TL Yerli Makine Teçhizat: 3.. TL İthal Makine Teçhizat: 2.. TL İstihdam: 6 Kişi Finansman: %5 Özkaynak, %5 Kredi
Yatırım Teşvik Belgesinin Turizm Yatırımlarına Finansal Etkisi Destek Unsurları İstanbul 1. Bölge 2. Bölge 3. Bölge 4. Bölge 5. Bölge 6. Bölge KDV İstisnası 45., 45., 45., 45., 45., 45., 45., Gümrük Vergisi Muafiyeti* 6., 6., 6., 6., 6., 6., 6., KKDF İstisnası* 12., 12., 12., 12., 12., 12., 12., Vergi İndirimi 1.5., 2.., 2.5., 3.., 4.., 5.., Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği 316.8, 475.2, 792., 95.4, 1.18.8, 1.584., İç Kredi Faiz Desteği** Döviz Kredisi Sigorta Primi İşçi Hissesi Desteği 5. 6. 7. 9. 936., Gelir Vergisi Stopajı Desteği 864., TOPLAM 63., 2.446.8, 3.15.2, 4.422., 5.18.4, 6.438.8, 9.914., Yatırımı Karşılama Oranı % 6 24 31 44 52 64 99
Yatırım Teşvik Belgesi Sahiplerine Yatırım Yeri Tahsisi Sağlanan Devlet Destekleri İrtifak hakkı veya kullanma iznine konu taşınmazlar üzerinde gerçekleştirilecek toplam yatırım tutarı, taşınmaz maliki idarelerce bu taşınmazlara takdir edilecek rayiç değerin turizm yatırımları için iki katından az olmayan yatırımlar yatırım yeri tahsisinden yararlanabilecektir. Teşvikten yararlanacak gerçek veya tüzel kişiler lehine; taşınmazlar üzerinde, ilk yıl için emlak vergi değerinin yüzde üçü oranında takdir edilecek bedel karşılığında kırkdokuz yıl süreli bağımsız ve sürekli nitelikte irtifak hakkı tesis edilebilir.
Yatırım Teşvik Belgesi Sahiplerine Sağlanan Devlet Destekleri Öncelikli Yatırım Konuları Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde yapılacak turizm yatırımlarından bölgesel desteklerden yararlanabilecek nitelikteki turizm konaklama yatırımları öncelikli yatırım konuları arasında yer almaktadır. Bu da söz konusu yatırımların 5. Bölgede uygulanan desteklerden faydalanacağı anlamına gelmektedir. 6. Bölgedeki yatırımlar bu bölgelerde yer alsalar da yine 6. Bölge desteklerinden faydalanmaya devam edecektir. Bu noktada Ekonomi Bakanlığı nın Nisan ayında yayımlamış olduğu sunumda yer alan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri listeleri aşağıda yer almaktadır. Yayımlanacak olan tebliğle bu listede değişiklikler yapılabileceğini hatırlatmakta fayda görmekteyiz
Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri Adana Karataş Yumurtalık KTKGB Ankara Kızılcahamam KTKGB Antalya (Kuzey) KTKGB Antalya Demre KTKGB Antalya Kemerağzı-Kundu KTKGB Antalya Kent Merkezi KTKGB Antalya Oymapınar KTKGB Aydın Didim KTKGB Balıkesir-Marmara Güneyi Adalar KTKGB Çankırı Ilgaz Kadınçayırı Yıldıztepe KTKGB Denizli Termal KTKGB Edirne Çanakkale Saroz Körfezi KTKGB Elazığ Harput KTKGB Elazığ Tunceli Fırat Havzası KTKGB Erzincan Ergan Dağı KTKGB İzmir Bergama-Allanoi-Manisa Soma Menteşe Termal KTKGB İzmir Dikili Termal KTKGB Kocaeli Sakarya Kıyı Bandı KTKGB Kuzey Van Gölü Selçuklu KTKGB Mersin Tarsus Gülek Karboğazı KTKGB Mersin Tarsus KTKGB Muğla Milas Fesleğen KTKGB Nevşehir Kapadokya KTKGB Ordu Bolaman KTKGB Rize Anzer KTKGB Rize Çamlıhemşin Ayder KTKGB Samsun Ayvacık KTKGB Şanlıurfa Kent Merkezi KTKGB
IV. Turizm Sektörüne Sağlanan Diğer Devlet Destekleri 2634 sayılı Turizm Teşvik Kanununun 13 üncü maddesine göre Turizm Bakanlığından belgeli konaklama işletmelerinin ihracatçı sayılması için sağlamaları gereken döviz miktarına ilişkin karar 18/8/29 tarihli 27323 sayılı Bakanlar Kurulu nun 29/15299 sayılı kararında açıklanmıştır. Buna göre bu kapsama giren konaklama tesislerinin yurtdışından sağlayacakları asgari döviz miktarı 1 milyon ABD Doları sağlamaları gerekmektedir. Bu şartı sağlayan turizmciler 14 Kasım 21 tarihinde Resmi Gazete de yer alan Yurt Dışı Turizm Fuarlarına Katılımın Ve Turizm Tanıtma Ve Pazarlama Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Tebliğ kapsamındaki desteklerden faydalanabilmektedir. Buna göre;
Destek Tanımı Destek İçeriği Maksimum Destek Tutarı Yatırımcının Yıllık Yararlanma Hakkı Yurtdışı turizm fuarlarına katılım Bakanlık tarafından iştirak edilen veya desteklenen yurtdışı turizm fuarlarına Bakanlık standı dışında katılan ilgili sektör meslek birliğinin/derneğinin öncülüğünde grup olarak bölge tanıtımı yapacak işletmelerin; Yer kirası ile stand inşası ve dekorasyonuna ilişkin toplam giderlerinin Bakanlık tarafından uygun görülmesi halinde % 5 si ödenir. Bu miktar her fuar için 2. (yirmibin) ABD Dolarını geçemez. 5 fuar * 2. $= 1. $ Ödenecek destek miktarı her bir etkinlik için bireysel faaliyetlerde Bireysel veya ilgili sektör meslek birliğinin/derneğinin 1. (onbin), grup öncülüğünde grup olarak, tesisleri ile birlikte bölge faaliyetlerinde 25. tanıtımı amacıyla yurtdışında gerçekleştirecekleri, (yirmibeşbin) ABD Dolarını kokteyl, çalıştay, sergi ve benzeri etkinliklere ilişkin yer geçemez. kirası, ikram ve organizasyon giderlerinin Bakanlık tarafından uygun görülmesi halinde %5 si ödenir. Yurtdışında gerçekleştirilecek tanıtım ve pazarlama faaliyetleri Bölge tanıtımı için hazırlanan projeleri kapsamındaki reklam giderlerinin Bakanlık tarafından uygun görülmesi halinde %5 si ödenir. Reklam faaliyetlerinde ödenecek destek miktarı her bir etkinlik için bireysel faaliyetlerde 4. (kırkbin), grup faaliyetlerinde 15. (yüzellibin) ABD Dolarını geçemez. Maksimum 15. $ Mali yıl içinde yapılacak ödemeler toplamı, bireysel işletmeler için 15. (yüzellibin), grup faaliyetlerinde 75. (yediyüzellibin) ABD Dolarını geçemez. TOPLAM 25. $
V. Sağlık Turizmine Sağlanan Devlet Destekleri Bir zamanlar sadece belirli kesim için niş bir alternatif olan tıp turizmi yaygın bir faaliyete dönüşmekte ve birçok gelişmiş ülkede çoğunluk için güvenilir bir seçenek haline gelmektedir. Bu sürecin farkında olan hükümet; özel önem verdiği sağlık turizmi sektörüne bugüne kadar rastlanılmayacak büyüklükte teşvikler vermektedir. Ucuz iş gücü, tam kapasite kullanılmayan turizm tesisleri, uygun iklim ve coğrafya gibi bileşenlerin sonucunda Türkiye nin sağlık turizminde önünün çok açık olduğunu görmemek imkansızdır. Bu çerçevede, sağlık turizmine sağlanan desteklerden bahsedeceğiz.
Sağlık Turizmine Sağlanan Devlet Destekleri Döviz Kazandırıcı Hizmet Ticaretinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ le sağlık turizmine yönelik destekler getirilmiştir. Bu desteklerden yararlanabilmek için sağlık turizmi şirketi ya da sağlık kuruluşu olma zorunluluğu vardır. Desteklerle ilgili detaylı bilgi verilmeden önce bu iki tanımın tekrarının faydalı olacağı görüşündeyiz. Sağlık Turizmi Şirketi: Yurtdışından gelen hastalara rehberlik, danışmanlık ve organizasyon hizmetleri sunan şirket Sağlık Kuruluşu: Sağlık sektöründe faaliyet gösteren, Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış veya Sağlık Bakanlığı na bağlı bir kuruluşu, üniversite hastanesini veya bunları işleten şirket
Destek Tanımı Destek İçeriği Maksimum Destek Tutarı Yatırımcının Yıllık Yararlanma Hakkı Pazara Giriş Desteği Sağlık kuruluşları, sağlık turizmi şirketleri veya işbirliği kuruluşlarının sektör, ülke, uluslar arası mevzuat veya yatırım konularında satın alacakları veya hazırlatacakları raporlara ilişkin giderler; sağlık turizmi şirketleri ve sağlık kuruluşları için %6 oranında yıllık toplam en fazla 1. ABD Doları 1. $ Bakanlığın belirlediği hedef ülkelerden sağlık kuruluşları tarafından Türkiye deki sağlık hasta başına en fazla 1. kuruluşlarına getirilen hastaların uçuş giderleri %5 oranında ve toplam tedavi ABD Doları masraflarının %2 sini geçmemek üzere Yurt Dışı Tanıtım Desteği Yurt dışında düzenlenen fuar, kongre, konferans ve/veya bağımsız tanıtım programı kapsamında yapılan tanıtımlara ilişkin sponsorluk, reklam, tanıtım, danışmanlık, katılım ve organizasyon giderleri; sağlık kuruluşları veya sağlık turizmi şirketleri için %5 oranında ve yıllık toplam en fazla 3. ABD Doları tutarında karşılanır. Sağlık kuruluşları, sağlık turizmi şirketleri ve işbirliği kuruluşlarının yurt dışında düzenlenen fuar, kongre veya konferanslara ilişkin katılım maliyetleri; etkinlik başına %7 oranında en fazla 15. ABD Doları 3. $ 5 etkinlik * 15. $ = 75. $ Yurt Dışı Birim Desteği Belgelendirme Desteği Sağlık kuruluşları, sağlık turizmi şirketleri ve işbirliği kuruluşlarının arama motorlarında yapacakları, arama ağı reklamları da dahil olmak üzere reklam ve tanıtım giderleri; %5 oranında yıllık en fazla 1. ABD Doları 1. $ Sağlık kuruluşları, sağlık turizmi şirketleri veya işbirliği kuruluşlarının doğrudan veya yurt dışında faaliyet gösteren şirketleri ya da şubeleri aracılığıyla açtıkları birimlerin kira giderleri 4 yıl süresince karşılanır. Sağlık kuruluşları ve sağlık turizmi şirketleri her birim yıllık en fazla 2. ABD başına %6 oranında Doları 2. $ Sağlık kuruluşlarının uluslar arası teknik mevzuata uyum sağlamak ve yurt dışı pazarlara girmek amacıyla aldıkları belge, sertifika veya akreditasyona ilişkin alım, yenileme ve danışmanlık giderleri; her bir belge, sertifika veya akreditasyon türü için %5 oranında en fazla 5. ABD Doları 5. $ Danışmanlık Desteği Sağlık turizmi şirketleri veya sağlık kuruluşlarının Bakanlığın ön onay verdiği konularda satın aldıkları danışmanlık hizmetlerine ilişkin giderler %5 oranında yıllık en fazla 2. ABD Doları 2. $ TOPLAM1.925. $ Bu 1.925. $'a ek olarak hasta başı maksimum 1. $ pazara giriş desteğinden 1. adet hastanın faydalanacağı varsayılırsa yıllık 2.925. $'a kadar sağlık turizmine sağlanan desteklerden yararlanma hakkı bulunmaktadır.