XIX. YÜZYIL OSMANLI TARİHİNDE TEMETTUAT DEFTERLERİ'NİN YERİ: İĞDİÇ ( SELİMAĞA KÖYÜ) TEMETTUAT DEFTERİ ÖRNEĞİ*



Benzer belgeler
AKÇAABAD VAKFIKEBĠR NÜFUS KÜTÜĞÜ - ( )

EBUTAHİR KAZASI NÜFUS VE TOPLUM YAPISI 1834 M (1250 H.) Salih AKYEL 1

TANZİMAT DÖNEMİ NDE AHIRLI KÖYÜNÜN NÜFUS VE EKONOMİK YAPISI POPULATION AND ECONOMIC STRUCTURE OF AHIRLI VILLAGE DURING TANZİMAT PERIODS

/ TEMETTUAT KAYITLARI IŞIĞINDA KUBAD KÖYÜNÜN SOSYAL VE EKONOMİK GÖRÜNTÜSÜ

TÜRK - İSLAM MEDENİYETİ

AnkaraVilayetiYabanabadKazası ŞeyhlerKaryesi(1.Ş EYLÜL 1840)NüfusSayımı

KUġU ĠLE ĠLGĠLĠ ĠLK VERGĠ DEFTERĠ 19. YÜZYILDA KUġU GEDÜS KAZASI KUġU KARYESĠ TEMETTUAT DEFTERĠ * Hidayet GÜRAKAN Eski, tarihi yerleşim birimi

Bolu Temettuat Defterleri (1844/1845)

TEMETTUAT DEFTERLERİNE GÖRE KURUCAŞİLE 1 DİVANI

(TEMETTUAT DEFTERLERİNE GÖRE)

TC. TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü

XIX. YÜZYILIN ORTALARINDA KURŞUNLU KAZASININ SOSYO- EKONOMİK DURUMU

ÖZGEÇMİŞ Profesör Tarih/Yakınçağ Celal Bayar Üniversitesi Fen Edebiyat Fak. 2014

OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar

TEMETTUAT DEFTERLERİNE GÖRE XIX. YÜZYIL ORTALARINDA KOÇARLI NIN SOSYO-EKONOMİK YAPISI. Aysun SARIBEY HAYKIRAN

KAYACIK KÖYÜ HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kayacık Köyü nün isminin kaynağı hakkında iki rivayet bulunmaktadır. Bunlar şöyle açıklanabilir.

Ocak - Nisan 2012 January - April 2012 Sayı XII, ss Number XII, ss

BEYKENT ÜNİVERSİTESİ - DERS TANITIM VE UYGULAMA BİLGİLERİ

Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği MF , , Atatürk Üniversitesi

DENİZLİ TİCARET BORSASI SEÇİM LİSTESİ

ek: eğitim izleme göstergeleri

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

BOZCAADA NIN 1840 DA SOSYAL VE EKONOMİK YAPISINA DAİR TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER

Ermenek Mevlevihanesi/ Karamanoğlu Halil Bey Tekkesi

T.C. AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ TARİH BÖLÜMÜ LİSANS PROGRAMI BİTİRME ÇALIŞMASI YAZIM KURALLARI

DENİZLİ KAYALIK MAHALLESİ TEMETTUAT DEFTERİ 1844 YILINDA HAZIRLANAN TEMETTUAT DEFTERLERİNİN ANLATTIKLARI

TC. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI'NDA TAMAMLANAN TEZLER

SȖDȂN SEYAHȂTNȂMESİ: METİN VE İNCELEME

KREDİLENDİRME KONULARI ve TEKNİK KRİTERLER (HAYVANCILIK ve SU ÜRÜNLERİ)

toplanması hususunda istenilen başarı sağlanamadığı için hazine büyük sıkıntıya düştü. Bunun üzerine 1842 Mart ında muhassıllık kurumu kaldırıldı. Tek

Bu rapor, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu uyarınca yürütülen düzenlilik denetimi sonucu hazırlanmıştır.

BALIKESİR KAZASI ( )

(1983) Genel Nüfus Sayımı: Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri; , 05 Amasya. Ankara: Devlet İstatistik Enst. Yay..

3. Ekonomik olarak hala geçiş aşamasındadır ve sonuç vermemektedir. 4. Ekonominin gidişatının tamamen devlet müdahalesi belirlemektedir

NÜFUS VE TEMETTUAT DEFTERLERİNE GÖRE BOZKIR KAZA MERKEZİ NİN DEMOGRAFİK YAPISI, SOSYAL VE EKONOMİK ÖZELLİKLERİ ( )

19.YÜZYILIN ORTALARINDA BARTIN KAZASINA BAĞLI MEKEÇLER KÖYÜNÜN EKONOMİK

Tarih Öğretmenliği Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi

SOSYAL ve BEŞERİ BİLİMLER DERGİSİ Cilt 5, No 1, 2013 ISSN: (Online)

Rafet Metin NWSA ID : C0155 Kırıkkale University, Kırıkkale-Turkey ISSN : rafet_metin71@hotmail.com

Ulusal Kredi Osmanlı Türkçesi Grameri Ön Koşullar : Bu dersin ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır.

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

Yrd. Doç. Dr., Çankırı Karatekin Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü. 1

SOCIAL SCIENCES STUDIES JOURNAL SSSjournal (ISSN: )

KĐTAP TANITIMI / BOOK REVIEW Mehmet Zahit YILDIRIM, Osmanlı Devleti nde Jurnal Teşkilatı ( ) *

Dil Belge Konu Tanım Kişi Adları Anahtar Kelimeler Belge Tarih

TEMETTUAT DEFTERLERİNE GÖRE 19. YÜZYıL ORTALARıNDA SİLİFKE KAZASıNıN SOSYAL VE EKONOMİK YAPıSı

2006 / 9922 Hayvanciligin Desteklenmesi Hakkinda Kararda Degisiklik Yapilmasina Dair Karar

T.C. CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ YAZIM KURALLARI VE YAYIN İLKELERİ

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1205

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI

DEVLETİN ADI: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ: Londra YÜZÖLÇÜMÜ: km2 NÜFUSU: RESMİ DİLİ: İngilizce

Adı Soyadı: Ertan GÖKMEN Doğum Tarihi: 1967 Öğrenim Durumu: Doktora Öğrenim Gördüğü Kurumlar: Öğrenim Durumu Bölüm/Program Üniversite Yıl

1844 te kimlik belgesi vermek amacıyla sayım yapılmıştır. Bu dönemde Anadolu da nüfus yaklaşık 10 milyondur.

Ölülerinizi onların iyilikleri ile yâd edin (anın). Onların kötülüklerini anlatmayın. Hadis-i şerif.

DEMİRCİ TARİHİNİN KAYNAKLARI DEMİRCİ KAZASI ÇİFTLİKLERİ VE ŞEHİR NAHİYESİ KÖYLERİ TEMETTUAT DEFTERLERİ ( ) (DEĞERLENDİRME VE TRANSKRİPSİYON)

1. Veri Seti Yapısı, Hane, 2013 (Kesit Veri) (GYK13_H)

T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SÜREKLİ EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ KLASİK TÜRK BEZEME SANATLARI ATÖLYESİ

Afyonkarahisar ın Sosyo-Ekonomik Göstergeleri

ADI SOYADI: SINIFI: NUMARASI: PUANI:

Bilgi Teknolojilerinin Tarımda Kullanımı Çeviri Editörleri

2012 YILI BALIKESİR İŞLETMELERİNİN SOSYO-EKONOMİK DURUM VE 2013 YILI BEKLENTİ ARAŞTIRMASI BALIKESİR TİCARET ODASI

Cabir DOĞAN TARİHLİ TEMETTUAT DEFTERİNE GÖRE ISPARTA SANCAĞI EĞİRDİR KAZASI YUKARI GÖKDERE KÖYÜ NÜN SOSYAL ve EKONOMİK YAPISI

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI

TABLOLARIN LİSTESİ YAZI İÇİNDEKİ TABLOLARIN LİSTESİ ÖZEL AMAÇLI TABLOLARIN LİSTESİ GRAFİKLERİN LİSTESİ YAZI İÇİNDEKİ HARİTA VE KROKİLERİN LİSTESİ

IPARD Ankara 12 Haziran 2015

Edirne Çarşıları. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

SUSURLUK TİCARET BORSASI 2014 YILI İSTATİSLİK RAPORU

2016 Özalp Tarihçesi: Özalp Coğrafyası: İlçe Nüfus Yapısı: Yaş Grubu Erkek Kadın Toplam 0-14 Yaş Yaş Yaş Yaş Yaş

ERSOY ve. Bakıslar. Genc. Mehmet Akif. İstiklal Marşı na. Sempozyumu M a r t / B A R T I N. İstiklal Marşı nın Kabulünün

2) Osmanlı Eyaletinden Üçüncü Bulgar Çarlığına, Kitabevi Yayınları, İstanbul 1996

"A" CETVELİ ÖDENEKLER (Madde 2) KURUM ADI : TOPRAK ÜRÜNLERİ KURUMU

BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Tarım, Tarıma Dayalı Sanayi ve Ormancılık İhtisas Komisyonu Çalışmaları 07 Mayıs 2013 ESKİŞEHİR

XIX. Yüzyıl Osmanlı Tarihinde Temettuat Defterleri'nin Yeri: Saruhan Sancağı Mütevelli Çiftliği Temettuat Defteri Örneği

KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

2000 Yılı Sonrası Reformu - I

Ramazan. Uluslararası İşbirliği Ve Yardımlaşma Derneği HABEŞİSTAN DA İFTAR VAKTİ!

Başkan Gürün den Yaşlılar Haftası nda Anlamlı Ziyaret

Bu bölüm ile ilgili eksik ya da yanlış yazılan bölümler var ise lütfen site yöneticisi ile irtibata geçer misiniz? 1. ALAYLAR

KOCAK HES PROJESI ARAZI TEMIN RAPORU

İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Yakınçağ

KURUM ADI KADRO ADI KONT.

Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular

MİLLİ ARŞİV VE ARAŞTIRMA DAİRESİ (Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları) YASASI Sayı: 15/1990

KONYA SANAYĐSĐNĐN DÜNÜ, BUGÜNÜ VE GELECEĞĐ

BRİFİNG D O S Y A S I

Türkiye nin Nüfus Özellikleri ve Dağılışı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

HAMİD SANCAĞI TEMETTUAT TAHRİRİ MASÂRİFÂT DEFTERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME ( ) Kurtuluş DEMİRKOL

İKTİSAT BÖLÜMÜ YILLARI BAŞARI SIRASI VE TABAN PUAN KARŞILAŞTIRMASI

ANKARA ÜNİVERSİTESİ DİL VE TARİH COĞRAFYA FAKÜLTESİ/COĞRAFYA BÖLÜMÜ

KÜTÜPHANE VE DOKÜMANTASYON DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Daire Başkanlığı. Daire Başkanı. Genel Sekreter

2015 PROGRAM ADI ÜNİVERSİTE FAKÜLTE İL Türü Öğrenim Şekli Dili Burs KONT/YERLEŞEN

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI

XIX. Yüzyılın Ortalarında Çumra nın Sosyo- Ekonomik Görüntüsü (10353 Numaralı Temettuat Defterine Göre)

OGM ÇALIŞANLARININ SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI

SİVEREK'TE TARİHİ ESERLER VE CAMİLER

SİTELERDE ORTAK KULLANIM ALANLARININ KİRAYA VERİLMESİNE VERGİSEL BAKIŞ

Transkript:

XIX. YÜZYIL OMANLI TARİHİNDE TEMETTUAT DEFTERLERİ'NİN YERİ: İĞDİÇ ( ELİMAĞA KÖYÜ) TEMETTUAT DEFTERİ ÖRNEĞİ* Araş. Gör. İsmail ARLAN** ÖZET Temettüat defterleri, Tanzimat döneminde bölgelerin mal-mülk, hayvan, arazi ve yaşayan bütün insanların şahsi malvarlıklarını kaydetmek için hazırlanmış resmi belgelerdir. Bu defterler, sosyo-ekonomik hayat, nüfus ve tarımsal ekonomi ile ilgili bütün karakteristik özellikleri kapsamaktadır. Bu kayıtlar XIX. yüzyıl Tanzimat dönemi reformlarının etkisi altında tutulmuştur. Osmanlı sosyo-ekonomik tarihinin -özellikle Tanzimat'ın ilk yılları için - önemli kaynakları olan bu defterler, dönemin sosyal tarih araştırmacılığı için hayati veriler ihtiva eder, çünkü tahrir katipleri tarafından kaydedilen Temettüat Defterlerinden, vergi mükelleflerinin adları, lâkapları, meslekleri hakkında da bilgi alabiliyoruz. Bu çalışmanın amacı, yukarıda verilen genel çerçeve içerisinde, İğdiç köyü (Balıkesir-Dursunbey) Temettüat defterini incelemektir. Çalışmamız, Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde -ML.VRD.TMT kod ve 8-88 numarasında kayıtlı olan Temettüat Defterleri esas alınarak hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Temettüat Defteri,Tanzimat Dönemi, elimağa Köyü. * Bu çalışmanın ortaya çıkmasındaki katkıları sebebiyle değerli hocam Yard. Doç. Dr. Bülent Özdemir'e teşekkür ediyorum. ** Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Tarih Bölümü.

ismail ARLAN 58 THE IMPORTANCE OF TEMETTÜAT REGITER IN THE 9 CENTURY-OTTOMAN HITORY: THE CAE OF THE TEMETTÜAT REGITER OF İĞDİÇ / ELİMAGA VILLAGE ABTRACT Temettiiat Registers were prepared for the records of property, fields, animals and all belongings in the regions where Tanzimat reforms were applied in the first half of the 9 th century. Temettiiat registers contain very rich data respecting almost all of the characteristics of socio-economic life such as demography and agricultural economy. The registers were constructed under the stimulus of the 9 th century-tanzimat reform era. By doing research on these registers we got information on taxpayers' names, nick-names, occupations.the specific aim of this work is to analyze the Temmetuat register of the İğdiç village (Bahkesir-Dursunbey). Its register is preserved with ML.VRD.TMT. code and 8-88 numbers in the Prime Ministry Ottoman Archives in Istanbul. Key Words: Temettiiat Register, Tanzimat Period, elimaga Village. Temettü' kâr etmek anlamına gelen Arapça bir kelimedir. Temettüat ise; karlar, kazançlar demektir. Tanzimat devrinde, daha önceleri değişik adlarla alınan örfi vergilerin yerine tek bir vergi olarak koyulan temettüat vergisi; tüccar, esnaf, köylü, şehirli hane reislerinin yıllık kazançları üzerinden alınan vergidir. Hane reislerinin gelirlerini tespiti maksadıyla yapılan temettüat tahrirlerinin kaydedildiği defterlere de Temettüat Defterleri denir. Bu defterler 840'lı yıllarda yapılan genel bir tahririn sonuçlarıdır. Özellikle XIX. yüzyıl ortalan Osmanlı sosyo-ekonomik tarihi açısından çok mühim bilgiler ihtiva eden bu defterler, XV.-XVI. yüzyıl Osmanlı klasik dönemi tahrir defterlerinden çıkarılacak bilgilerden çok daha fazlasını Ferit Devellioğlu, (996), "Temettü'-Temettüat", Osmanlıca - Türkçe Ansiklopedik Lügat. On Üçüncü Baskı. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları, s. 07. Temettüat Vergisi'nin Tanzimat'tan sonra geçirmiş olduğu evreler için bkz: M. Zeki Pakalın, (99), "Temettü' Vergisi", Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri özlüğü, III, İstanbul: MEB Yayınları, s.45.

osyal Bilimler Dergisi 59 içermesine rağmen, üzerinde Türkiye'de yeterince çalışma yapılmamış; yapılanlar ise istatistiksel bilgiler ifade etmekten öte geçememiştir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'ndeki bu önemli kaynaklar daha etkili bir şekilde kullanıldığında XIX. yüzyıl Osmanlı sosyo-ekonomik tarihi açısından büyük yararlar sağlayacağı şüphesizdir. Tahrir Defterleri'nden yalnızca bir sancak, kaza veya köyün adı ve yıllık vermesi gereken toplam vergi miktarı öğrenile bilmekteyken; Temettüat defterlerinden kaza, köy gibi iskan merkezleri mahallelere ayrılıp, bu mahalleler hane hane ele alınarak şahısların isimleri, yıllık kazançları, gelirleri, tarlaları, bunların kıymetini, sahip oldukları hayvan sayısı; defterlerin bazılarından (56 sayımı) şahısların boylarının uzunluk ve kısalığından sakallı ya da sakalsız olduklarına kadar kişilerin suretlerini ve hatta mesleklerinin ne olduğu gibi ilginç ve teferruatlı bilgilere ulaşabilmek mümkündür. Tanzimat ile birlikte oluşturulmaya çalışılan yeni yapılanma girişimlerinin bir ürünü olan Temettüat Tahrirleri, Tanzimat-ı Hayriye'nin uygulandığı ülke topraklarında yapılmıştır. Bu tahrirler, genellikle 60-6 (844-45) az da olsa 56 (840) yıllarını kapsadığı için özellikle Tanzimat arifesi ve Tanzimat sonrası Osmanlı taşrasının sosyo - ekonomik durumunun karşılaştırılması açısından araştırmacılar için önemli kaynaklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Osmanlı Devleti'nin dünya sistemine entegre olmasının bir sonucu olarak, merkeziyetçi bir devlet sistemini inşa etmeye başlaması ile bu yeni yapılanmayı ayakta tutacak bir ekonomik sistemi de oluşturması gerekmekteydi. Klasik dönemin bir kısım yerel ihtiyaçlardan ortaya çıkmış örfi nitelikli vergilerinin yerine, güçlü merkeziyetçi bir devleti ayakta tutacak olan modern bir vergi sistemi ile merkezi devletin oluşum sürecinin

ismail ARLAN 60 ekonomik boyutunun da tamamlanması bir zorunluluk haline gelmişti. Bu zorunluluğun bir sonucu olarak kurulan maliye nezaretinin o dönemin dünya standartlarında bir vergilendirme düzeni oluşturabilmek için geleneksel vergi türlerinin yerlerine koymaya çalıştığı ve bir anlamda günümüz gelir vergisinin de ilkel bir biçimde bile olsa ilk adımını oluşturduğu temettüat vergisi uygulaması insanların her türlü gelirinin belli bir oranda vergilendirilmesini esas almakta idi. Tanzimat'ın getirmeye çalıştığı yeni mali düzenin bütün ülkede uygulanması mümkün olmamıştır. Bu sebeple mali sistemin uygulanabilmesi amacıyla merkeze yakın eyaletler pilot bölge olarak seçilmiştir. Çünkü bütün ülke topraklarının nüfus ve emlak tahririnin bir anda yapılması mümkün değildir. Böylece bazı bölgeler Tanzimat'ın uygulaması dışında kalmıştır. Tanzimat'ın getirdiği yeni mali düzen önce Anadolu ve Rumeli'de bazı eyaletlerde yani Hüdavendigar, Konya, Aydın, ivas, Ankara, Biga, Edirne, Rumeli, ilistre, Vidin ve elanik eyaletlerinde uygulamaya konulmuştur. Daha sonra bu alan genişlemiştir. Bu sebeple Osmanlı Arşivi'nde Osmanlı Eyaletleri'nin tamamının Temettüat Defterleri bulunmamaktadır. 4 75 (858) Tarihli Tahrir talimatı ve 77 (860) tarihli Tahrir-i Umumi Nizamnamesi mucibince herkesin emlaki, arazisi ve senelik kazancı tahrir ve tahmin edilerek ilk defa senelik kazanç üzerinden o0 vergi konulmuştur. 95(880)den itibaren o40'a ve 0 (885) senesinde de o50'ye çıkarılmıştır. Önceden ticaret ve sanat sahiplerinden alınan bu Mehmet Ali Gökaçtı, (997), "Maliye Nezareti Temettüat Defterlerine Göre 845 Yılında elanik", Tarih ve Toplum Dergisi,.68, İstanbul, s.5. 4 aid Öztürk, (000), "Temettüat Tahrirleri", Akademik Araştırmalar Dergisi,.4-5, İstanbul, s.547.

osyal Bilimler Dergisi 6 vergi sonradan maaş sahiplerini de kapsar hale getirilmiştir. Temettüat Vergisinin adı daha sonra Kazanç Vergisi'ne çevrilmiştir. 5 Başbakanlık Osmanlı Arşivi 'nde Maliye Varidat Kalemi Defterlerinden ve (ML. VRD. TMT.) koduyla tasnif edilmiş olan Temettüat Defterlerinin tasnifi ve katologlanmasında o tarihlerdeki idari taksimat esas alınmıştır. Defterler, içindeki bilgiler esas alınarak alfabetik olarak eyaletlere ayrılmıştır. Her eyalette kendi içinde alfabetik olarak kazalara ve köylere ayrılmıştır. 6 988'de kataloglanarak araştırmacıların hizmetine sunulan Temettüat Defterleri dokuz katalog olup toplam 7 747 defterden müteşekkildir. 7 Temettüat sayımlarına baktığımızda, vergi mükellefi olan hane reislerinin gelirlerinin tespiti için yapıldığını görmekteyiz. Bu defterlerde genellikle hane reisi belirtilmiştir. Bunun yanında hane reisi olmayıp da o evde yaşayan ve kazanç sağlayan kişilerin gelirleri de yazılmıştır. Temettüat Defterleri genel itibariyle bir bölge hakkında bize şu konularda bilgi vermektedir: Bölgenin; - Demografik etnik yapısı, - Fert düzeyinde menkul ve gayr-i menkul kaynaklar, - Ferdin yıllık kazancı, 4- İşletmelerin büyüklüğü, 5- Toplam ve ayrıntılı vergi yükünü, işgücünü, 5 Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, (000), Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi. İkinci Baskı. İstanbul, s.54. 6 Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, (000), a.g.e., s.54. 7 Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde analitik envanter sistemine göre tasnif edilmiş olan Temettüat Defterlerinin katalog dağılışı için bkz: Çizelge.

ismail ARLAN 6 6- Kişilerin mesleği, 7- Yetiştirilen zirai ürün ve hayvanlar, 8- Ticari ve sınai müesseseler hakkında bilgi vermektedir. 8 Bu defterler ilk defa İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Tevfik Güran tarafından kullanılmıştır. Daha sonra Mübahat 9 0 Kütükoğlu, Denizli'nin Tavas Kazası'na ait defterler üzerinde çalışmıştır. Defterler hakkında bu kadar genel bilgiden sonra ; bu çalışmada Hüdavendigar Eyaleti Kepsut Kazası İğdiç / elimağa Köyü Temettüat Defteri'nden örnekler vererek, temettüat tahrirlerinin yapıldığı tarihten günümüze kadar İğdiç / elimağa Köyü'ndeki sosyal, ekonomik, demografik ve kültürel değişime adı geçen köyün Temettüat Defteri ışığı altında kısa bir bakışla, son dönem Osmanlı sosyo - ekonomik tarihi araştırmacılarının dikkatlerini bu defterlere çekmek istiyorum. Temettüat Defterine Göre Bir Köyün Tarihi: İğdiç / elimağa Köyü İğdiç / elimağa Köyü Temettüat Defteri üzerine yaptığımız bu çalışmada, on dokuzuncu yüzyıl Osmanlı taşrasının küçük bir kesiti olan ve bugün Balıkesir ili Dursunbey ilçesi idari sınırları içerisinde yer alan şirin bir Anadolu köyü elimağa'nın dünü ile bugününü karşılaştırarak küçük de olsa bir panaromasını çıkarmaya çalışacağız. Bu çalışma yanı başımızdaki tarihin sesine kulak verilmek suretiyle ortaya çıkmıştır. Anadolu topraklarında 8 İlbeyi Özer, (000), "Temettüat Defterlerinde omuncu Babanın Nesebi", Akademik Araştırmalar Dergisi,.4-5, İstanbul, s.596. 9 Kütükoğlu'nun Temettüat Defterleri hakkında yazdığı iki makale için bkz: (995), "Osmanlı osyal ve İktisadi Tarihi Kaynaklarından Temettüat Defterleri", Belleten, LIX/5, Ankara, s. 95-4; (999), "İzmir Temettü ayımları ve Yabancı Tebaa", Belleten, LXIII/8, Ankara, s. 755-78. 0 Defterler üzerine yapılmış diğer çalışmalar: Arzu Terzi - Aydın Güzelcehisarı; alih Aynural - Bursa; abri ürgevil - Aydın Bozdoğan; Mehmet Ekincikli - Mudurnu; Ramazan Kaşmer - Gerede; Nuri Adıyeke - Milas; Mehmet Başaran - Tire; aadet Tekin - Nazilli; Müzeyyen Kaşez - Bergama; İlbeyi Özer - Darende; aid Öztürk - Bilecik - Yozgat; M. Ali Gökaçtı - elanik; İsmet Demir - Kayseri.

osyal Bilimler Dergisi 6 "Acaba bize de kulak verecek birisi bulunur mu?" diye meraklı gözlerle yerel tarih araştırmacılarını bekleyen nice şehirlerin, kasabaların ve köylerin olduğu da bir hakikattir. Osmanlı taşrası içerisinde bir örneklem olarak ele aldığımız İğdiç / elimağa Köyü'nün kayıtlı olduğu Temettüat Defteri; toplam 04 sayfa olup; defterin otuz dört sayfası İğdiç / elimağa Köyü'nü kapsamaktadır. Defter, siyah çini mürekkep ile yazılmış ve kırmızı mürekkeple de vergi mükellefleri hakkında bazı açıklamalar yapılmıştır. Defter sayfaları için ahar kağıt kullanılmıştır. Kapağı olmamasına rağmen çok iyi muhafaza edilmiş olan defterin içerisinde yüz kişiden müteşekkil vergi mükellefi kayıtlıdır. İğdiç Temettüat Tahrirleri'nin oluşturulduğu tarihler miladi 844-45'li yıllardır. Bu durumda, defterlerin yaklaşık yüz elli yılı geçkin bir mazisinin olduğunu görmekteyiz. Temettüat sayımlarının yapıldığı bölgede bir yerel-mahal çalışması yapıldığında; tahrirden bu yana o yerde meydana gelen değişiklikleri, üretimi yapılan ürünlerdeki ya da yetiştirilen hayvanlardaki farklılaşmayı; halkın ekonomik durumunu, o dönemle günümüzü karşılaştırarak ortaya koyabiliriz. İğdiç Temettüat Defterinde "Demirci esnafından " şeklinde kaydedilmiş olan ve Çizelge 'te de görüleceği gibi o dönemde köyde ' Eskiden imal olunan kağıtlar şimdiki kadar cilalı yapılmazdı. ebebi ise kağıdı kullanacak kişinin istediği gibi cilalayabilmesidir. Bu cilalama işi aharla yapılırdı. Ahar kağıdın yüzüne sürülen özel bir madde olup; nişasta, yumurta akı, nisadır, kitre, tutkal, arap zamkı, üstübeç gibi maddelerden yapılırdı. Bunlar ya teker teker veya karışık olarak kullanılır, bazan da birkaç cins üstüste sürülürdü. Mühre ise; sert bir cisimle kağıdın üzerini parlatmaktır. Gerektiği gibi aharlanmış ve mührelenmiş bir kağıt yüzlerce sene bozulmadan durur, her türlü şartlara göre, başka kağıtlarla ölçülemeyecek kadar fazla dayanır. Ayrıca yanlış yazılan bir yazı aharlı kağıttan kolaylıkla ve hiç iz bırakmadan silinip yerine doğrusu yazılabilir. Arşivlerimizde altı, yedi yüz senelik vesikaların dün yazılmış gibi yeni bir halde durması ve yüzlerce sene böyle durmağa elverişli oluşları ahar ve mühre görmüş olmalarındandır. Midhat ertoğlu, (986), Osmanlı Tarih Lügati, İstanbul: Enderun Kitabevi, s. 9. BOA, ML.VRD.TMT, Nr.888, hane numarası 5/, s.4; 0/, s.5; 7, s.0; 7/, s.0.

ismail ARLAN 64 demircilik mesleğiyle meşgul olduğunu anladığımız dört hane mevcuttur. Daha sonraki yüz elli yıllık dönemde bu ailelerin en eski Türk mesleklerinden olan demircilik mesleğini babadan oğula devam ettirerek yaşattıklarını görüyoruz. 4 Bunun en güzel kanıtı, bugün köyde hala üç adet demirci atölyesinin bulunmasıdır. Bu atölyeler, defterde adı geçen kişilerin torunları tarafından işletilmektedir. Günümüzde bu atölyeler, geçim kaynağı tarım olan köyde, köylünün mahsulünün ekilmesi ve hasadını sağlayan tarım aletlerinin yapımı ve bunların tamir edilmesi işini üstlenmiş durumdadır. Temettüat sayımının yapıldığı 840'lı yıllarda Çizelge incelendiğinde anlaşılacağı gibi köyde toplam yüz hanenin mevcut bulunduğunu görmekteyiz. Buna göre Ömer Lütfü Barkan'ın bir Osmanlı hanesinin ortalama nüfusunun beş kişi olduğu kuramını esas alırsak; on dokuzuncu yüzyıl ortalarında İğdiç / elimağa Köyü'nde yaklaşık beş yüz kişinin yaşadığını rahatlıkla söyleyebiliriz. on yapılan genel nüfus sayımına göre bugün köyde yaklaşık iki bin kişi yaşamaktadır. Bu da bize temettüat sayımından bu yana aradan geçen yüz elli yılda, köyde yaşayan insan sayısının dört katına çıkmış olduğunu gösterir. Köyde demircilik mesleğinin babadan oğula nasıl devam ettirildiğine dair şecere için bkz: Çizelge 4. 4 İğdiç Temettüatı, 7/ numaralı hanede adı geçen Hacı Demirci oğlu Yusuf un amcasının oğlu (Örs) Mehmet hakkında Nakiye Kuşdemir, İsmail - Emine Işık, ve Mehmet Cura ile.0.00 tarihinde yapmış olduğumuz kişisel söyleşiden aldığımız bilgilere göre; elimağa Köyü'nde bugün demircilik zanaatını halen yaşatan kişilerin soyu (Örs) Mehmet'e dayanmaktadır. Öksüz olan Mehmet, eli iş tuttuğu için köye gelen bir demirci ustası tarafından, Atranos(Orhaneli)'a götürülmüştür ve burada çalışmasıyla ustasının gözüne girmiştir. Ustası (Örs) Mehmet'e kızını vermiş ve bu evlilikten çocukları olmuştur. Daha sonra eşini ve çocuklarını alarak gerisin geri köyüne dönen (Örs) Mehmet için yardımsever köylüler bir ev inşa etmişlerdir. (Örs) Mehmet ise demircilik zanaatını kendi köyünde devam ettirmiş olup bu zanaat kendisinden sonra oğulları ve torunları tarafından yaşatılarak bugüne kadar getirilmiştir. Buna göre elimağa Köyü'nde yaşatılan demircilik zanaatının pirinin (Örs) Mehmet olduğunu söyleyebiliriz. öyleşi yaptığımız kişiler, Nakiye Kuşdemir, İsmail - Emine Işık, Mehmet Cura, (Örs) Mehmet'in üçüncü göbekten torunlarıdır.

osyal Bilimler Dergisi 65 Tahririn yapıldığı yıllarda, yine Çizelge 'ten de çıkarılabileceği gibi köyün nüfusunun 67'si gibi büyük bir kısmının tarımla uğraştığını anlıyoruz. Köyde halkın çoğu XIX. yüzyılda olduğu gibi bugün de tarımla uğraşmaktadır. Deftere kaydedilmiş olan buğday, arpa, nohut gibi tarım ürünlerinin -on dokuzuncu asrın ortalarında olduğu gibi- günümüzde de aynı şekilde köy arazisinde üretilen ürünlerin en önemli kısmını oluşturmaktadır. Bunun yanında defterde /0 oranında â'şar alınan üzüm bağlarının özellikle köyün güneydoğu kesimindeki Asarlık Tepesi yamaçlarında ve Asmacık, Gazalanı, Kavakdibi mevkilerinde eskiden çok sayıda bulunmasına karşın; şimdilerde bu bağların, bir buçuk asırlık bir dönemde yavaş yavaş azalarak tamamen yok olduğunu görüyoruz. Bağların, üzerinden geçen yüz elli yıl içinde yok oluşunun en önemli sebebi; tarımın yanında hayvancılığında yaygın olduğu köyde, hayvan sürülerinin üzüm bağlarına vermiş olduğu zararın önüne geçemeyen üzüm üreticilerinin bağ kütüklerini sökmek zorunda kalmalarıdır. 5 Bu noktada, bağların yok oluşunda köyde pekmez tüketiminin yerini son yıllarda şekerin almasının da etkili olduğunu söyleyebiliriz. Bugün her ne kadar bağların yok olduğunu söylesek de, halk arasında ordu denilen ve üzümden pekmez elde edilen yerlerin köyün değişik mahallelerinde gözümüze çarpması burada üzüm yetiştiriciliğinin çok eskilere dayandığının kanıtı durumundadır. 6 Ayrıca pekmez üretimine Bu bilgilere 5.. 00 tarihinde İsmail Kırbaş'la yaptığımız kişisel sohbet sonucu ulaşılmıştır. 6 İğdiç / elimağa Köyü'nün çok eski bir yerleşim yeri olduğunun ve burada bağcılığın çok eskilere dayandığının en önemli belgesi ise; halen köy meydanında muhafaza edilen ve üzerinde Grekçe harflerle Eskiçağ Şarap Tanrısı [Dionysus (Bacchus)]' nın adının yazılı bulunduğu taş kaidedir. Dionysus hakkında bilgi için bkz: Betty Radice (ed.), (995),The Penguin Dictionary of Ancient History. London, s. ; trabon Coğrafyası'nda bağlarıyla ünlü Misya topraklarından şöyle bahseder: "Burada hiç ağaç yoktur; sadece, kalite olarak ünlü şarapların hiçbirisinden aşağı olmayan Kakekaumene şarabının elde edildiği bağlar vardır. Toprağın yüzü küllerle kaplıdır, dağlık ve kayalık olan ülke sanki yangından olmuş gibi siyah

ismail ARLAN 66 hala devam edilen komşu köylerden ağırlar Köyü pekmez üreticilerinin, adına pekmez toprağı denilen ve pekmez yapımında kullanılan beyaz renkli toprağı bugün dahi bu köyden alıyor olduğunu da burada belirtmek gerekir. Bunun yanında yine öşre tabi olan güverinin (bostan-karpuzun) her ailenin kendi yiyecek ihtiyacını karşılamak, az de olsa satış amaçlı yetiştirilmeye devam edildiğini gözlemliyoruz. Ayrıca bugün köyde üretimi yapılmamasına rağmen defterde, köyün hatibi Halil Efendiden 7 dukandan 8 yani tütünden öşür alındığını görmekteyiz. Defterde toprakların kullanım düzeyi konusunda bir inceleme yaptığımızda şu sonuç ortaya çıkmaktadır; köylünün topraklarının çok küçük ve kullanımının düşük düzeyde olduğunu anlıyoruz. Köyde tarım, o dönemde iki öküz tarafından çekilen sabanla, kürek, çapa, orak, tırmık ve döğenle* yapılmakta olduğu göz önüne alınırsa tarımda kullanılan tekniklerin o günün şartlarında modern olmadığı anlaşılır. Tarımsal üretimde kullanılan bu aletler bozulduğu zaman bunların tamir edildiği yer olarak karşımıza köydeki demirci atölyeleri çıkmaktadır. On dokuzuncu yüzyıl ortalarında diğer Anadolu köylerinin de tarımsal üretim açısından İğdiç'ten bir farkının olmadığı bir gerçektir. ulama sistemlerinin az gelişmişliği ve aşırı yağmur, kuraklık, hastalık, çekirge ve öteki doğal felaketler karşısında herhangi bir renktedir...bu tür toprak bağcılığa iyi uyum sağlar Bazı yazarlar bu gibi yerlere bakarak, Dionysos'a denmesinin iyi bir nedeni olduğu hükmüne varmışlardır." trabon, (000), Antik Anadolu Coğrafyası (Geographika XII-XIII-XIY). Çeviren: Adnan Pekman. Dördüncü Baskı. İstanbul:Arkeoloji ve anat Yayınları, s. 74. 7 BOA, ML.VRD.TMT, Nr.888, hane numarası /, s.. 8 Duhan; yaprakları kıyılıp içilen ot, tütün, duman demektir. Bkz. M. Zeki Pakalın, (99), a.g.e., I, s.479. * Buğdayın kabuğundan ayrılarak harmanlanması işinde kullanılan ve iki öküz tarafından çekilen bir tarım aletidir.

osyal Bilimler Dergisi 67 korunma yolunun olmayışı Anadolu köylüsünü çaresiz bir konuma sürüklüyordu. 9 Tarımsal üretimde bugün bile yüz elli yıl öncesine göre yetiştirilen ürünlerde hemen hemen bir değişimin olmayışı, Dursunbey ilçesi sınırları içinde arazisi tarımda makine kullanımına en elverişli köy olmasına karşın biçer-döverin köye girişinin çok yeni -üç yıl gibi- bir geçmişinin olması, kara sabanın 980'lere kadar yaygın kullanımı, tarladan buğday, arpa, çavdarın hala orakla hasadının yapılıyor oluşu geçen bir buçuk asırlık süreye rağmen tarımsal üretimde gelenekselliğin hakimiyetinin bir göstergesi durumundadır. Tabi ki tarımdaki bu gelenekselci anlayış eğitimle ve ekonomik durumla yakından alakalıdır. Köyde yetişen eğitimli yeni neslin tarımsal üretimin bir kazanç getirmediğini görmesi, onları yeni arayışlara sürüklemiştir. Balıkesir - Dursunbey yolu üzerinde bulunan köyün girişinde sıralanmış olan tavuk üretim çiftlikleri bu arayışın bir sembolünü oluşturmaktadır. Ayrıca üleymancığın Pınarı mevkiindeki eskiden dereye akan ve sadece dere kenarında tarlası bulunan köylünün yararlanabildiği su, devletin ve köylünün ortak işbirliğiyle açık kanal sistemine konulmuş ve kanalın boyundaki bütün tarlalar sulu tarıma açılmıştır. Tarımsal üretimde yeni arayışlar tabii ki bunlarla sınırlı değildir. Buğday fiyatlarının köylünün emeğini korumaması üzerine bu durum, köylünün kısa vadede gelir getiren ürünlere yönelmesine sebep olmuştur. Halk, köye yakın olan tarlalarına bamya, çilek gibi ürünleri ekmeye başlamıştır. Yaptığımız gözlemler eğitimli yeni neslin kendilerini, varolan gelenekçi anlayıştan kurtararak tarımda modern bir anlayışa doğru ilerlemekte olduklarını göstermektedir. Ege Bölgesi'nde köylerin tarımsal faaliyetleri için bakınız: Reşat Kasaba, (99), Osmanlı İmparatorluğu ve Dünya Ekonomisi. Çeviren: Kudret Emiroğlu. İstanbul: Belge Yayınları, s. 58.

ismail ARLAN 68 İğdiç / elimağa Köyü'nde 840'larda en çok kullanılan isimler ve bu isimlerin toplam hane sayısına oranlarını Çizelge 'de görülmektedir. İğdiç / elimağa Köyü'nde mukim kişilere verilen isimler yönünden tahririn yapıldığı yıllarla bugünü karşılaştırdığımızda şu tablo ortaya çıkmaktadır: Temettüat tahririnde ismi bulunan vergi mükelleflerinin bu isimlerinin daha sonraki nesillerce, babalarının veya dedelerinin adlarını oğullarına ya da torunlarına vermek suretiyle devam ettirdiklerini görmekteyiz. 0 Yine defterde geçen şahıslar için kullanılan lâkapların, köy halkı tarafından bu şahısların neslinden gelen aile fertleri için hâlâ kullanılmakta olduğunu gözlemliyoruz I Bu lâkap kullanımı ile ilgili olarak Yumuk oğlu Mehmet örneği kayda değerdir. Ayrıca defterde kaydedilmiş kişilerin lâkaplarının bazılarının soyadı kanunuyla birlikte adı geçen şahısların neslinden gelen ipahi oğlu Mehmet - Cemal ipahi - Mehmet ipahi - Hakkı ipahi- Mehmet ipahi akızlı oğlu Mehmet (akızlar), ancaktar oğlu Mehmet (değişmiş Bayraktar oğulları olmuş), Dağdelen oğulları, Çavuş oğulları, Demirci oğulları (Demirciler), Çam Haşarılar, Arap oğulları (Araplar), Yumuk oğulları (Yumuklar), Yavaş oğulları(yavaşlar), Kelbaş oğulları (Kelbaşlar), Mahmut oğulları (Mahmutlar), Hacıhasanlar, ipahiler, Karaahmet oğulları (Karametler şeklinde değişmiştir), Çaltı oğulları (Çaltılar), Osmanlar, Köseler, Çobanlar, Esnemez oğulları, Kadı oğulları, Kara çobanlar,musluca oğulları (Muslular), Eğdi Ali oğlu Erik Mehmet (Erikler), Davulcu oğulları (Davulcular), Musa oğulları (Musalar), Karaköse oğlu Gökçe Mehmet (Gökçeler), Kırali oğlu İbrahim (Kır Aliler), uhte oğulları (uhteler-oftalar olarak değişmiştir), Esnemez oğlu Ali (Aliler), Hacı oğlu Deli Ali (Deli Aliler -Dellallar şeklinde değişmiş.) gibi. BOA, ML.VRD.TMT, Nr.888, s.-4. BOA, ML.VRD.TMT, Nr.888, 6/ hane numarasında kayıtlı olan Yumuk oğlu Mehmet hakkında.0.00 tarihinde İsmail-Kezban Kırbaş, Nakiye Kuşdemir ve üleyman Yumuk ile yaptığımız kişisel söyleşide şu bilgilere ulaştık; adı geçen şahıs askerliğini o dönemde Osmanlı Devletinin sınırları içinde bulunan Arap yarımadasında yapmış ve askerde iken hacca gitmiş (asker hacısı)tir. Köylüler arasında askere gidene kadar kendisine "Yumuk oğlu Mehmet" diye hitap edilirken, askerden sonra ise "Hacı Mehmet" olarak hitap edilmeye başlanmıştır. Bu hitap şekli daha sonra halk ağzında söylene söylene Hacımetler şeklini almıştır. Bugün köyde Yumuk oğlu Mehmet'in neslinden gelenlere "Hacımetler" (aslı Hacı Mehmetler) denilmektedir. İğdiç / elimağa Temettüat Defterinde adı geçen bu zat yine aynı defterde 78/ hane numarasına kayıtlı Kara köse oğlu Gökçe Mehmet'ten satın almış olduğu arsa üzerine hayrat bir mescit yaptırtmış olup halen bu mescidin duvarında bulunan kitabede Yumuk oğlu Mehmet'in adı "ahibû'l Hayrat Yumuk oğlu Hacı Mehmet" şeklinde geçmektedir.

osyal Bilimler Dergisi 69 aile fertleri tarafından soyadı olarak alındığı görülmektedir. Bunun yanında İğdiç / elimağa Temettüat Defteri'nde lakabıyla birlikte adı geçen vergi mükelleflerinin isimleri sadece oğullarında veya torunlarında değil aynı zamanda; kendileri tarafından ya da kendileri öldükten sonra geri kalan aile fertlerince onlar adına yaptırılmış olan ve İğdiç / elimağa Köyü arazisinin dört bir tarafında görebildiğimiz hayrat çeşmelerde de bu isimler 4 yaşamaktadır. onuç olarak, Tanzimat'ın ilk yıllarında toplam vergi yükünün ülkenin değişik bölgelerinde yaşayan kişiler arasında eşit dağılımını sağlamak için yapılmış olan Temettüat tahrirlerinin XIX. yüz yıl Osmanlı sosyo - ekonomik tarihi içinde önemli bir yeri vardır. Temettüat Defterlerinin okunması klasik dönem tahrir defterlerine göre çok daha kolay ve içerdiği bilgiler tahrir defterlerine nazaran daha sistematik ve modern bir anlayışla düzenlenmiş olduğundan bu defterlerden yararlanılarak bir yerin sosyal, demografik, ekonomik, ve kültürel gelişimi ortaya çıkarılabilir. Bu defterler kullanılarak, XIX. yüzyıl Osmanlı kentlerinde yetiştirilen ürünlerin ve uygulanan tarımsal politikaların bugünle karşılaştırmalı tahlili yapılabileceği gibi şecere takibinde de Temettüat Defterlerinden yararlanıla bilir. Yine adı geçen defterler beşeri ve iktisadi coğrafyanın ilgi alanına giren ekonomi, nüfus, hayvancılık gibi konularda da önemli bilgileri ihtiva etmekte olduklarından sadece tarihçilere değil aynı zamanda tarihsel coğrafya alanında çalışanlara da hitap etmektedir. Temettüat Defterleri, XIX. akızlı oğlu Mehmet - Mehmet akız, ancaktar oğlu (Bayraktar oğlu) Mehmet - Mehmet Bayraktar, Dağdelen oğlu Osman - Osman Dağdelen, Yumuk oğlu Mehmet - Mehmet Yumuk, Yavaş oğlu Ali - Ali Yavaş, Musluca oğlu Ali - Ali Muslu, ipahi oğlu Mehmet - Mehmet ipahi, Kelbaş oğlu üleyman - üleyman Kelbaş, Gökçe Mehmet - efa Gökçe, Karaköse oğlu Mustafa - Ali Köse, Çaltı oğlu Halil - Abdullah Çaltı, Karaçoban oğlu Mehmet - Mehmet Çoban, Çoban oğlu İbrahim - İbrahim Çoban...gibi. BOA.ML.VRD.TMT, Nr.888, s.-4. oftaların Pınarı, akızların Pınarı, üleymancığın Pınarı, Demirci Pınarı gibi.

ismail ARLAN 70 yüzyıl Osmanlı taşrası hakkında teferruatlı bilgiler sunmakta ve tahririn yapıldığı bölgeyle ilgili önemli istatistiksel verileri içermektedir. Veri yığını olmaktan kurtarılmış ve ele alınan bölgede yapılacak mahal çalışmalarıyla desteklenmiş Temettüat çalışmaları, bizim çok daha özgün bilgilere ulaşmamızı sağlayacağı gibi Türkiye'de son yıllarda popülerlik kazanmış bir alan olan yerel tarihçiliğimizin gelişimine de katkıda bulunacaktır. ÇİZELGELER ÇİZELGE *. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde Tasnif Edilmiş Olan Temettüat Defterlerinin Katalog Dağılışı. Katalog Genel No Eyalet ve Kaza Adı Kodu Hicri Tarih Miladi Defter Adedi 508 509 50 5 5 5 54 55 56 Ankara ve Aydın Aydın ve Bolu Bolu, Cezair-i Bahr-i efıd, Edime Edirne, Erzurum, Hüdavendigar Hüdavendigar Hüdavendigar, Konya, Niş Niş, Rumeli, elanik, ilistre, ivas ivas Üsküp, Vidin ML.VRD.TMT. 60-6 60-6 60-6 60-6 60-6 60-6 56-6 60-6 60-6 844-845 844-845 844-845 844-845 844-845 844-845 840-845 844-845 844-845.96.005.86.407.96.4.05.886.4 Çizelge. Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi, Maliye Nezareti Defterleri - Temettüat Defterleri (ML.VRD.TMT.), s.54'den alınmıştır.

osyal Bilimler Dergisi 7 ÇİZELGE. İğdiç / elimağa Köyü'nde en çok kullanılan isimlerle bu isimlerin toplam hane reisi sayışma oranları (844-45). î 6 Ali 7 ı Halil 9 Hasan 8 Hüseyin 0 j 7 İsmail I M. Ali Mustafa 0 Osman üleyman 4 L f a > Yusuf Diğerleri 5 Toplam 00 6 7 9 8 0 7 0 4 5 00 ÇİZELGE. İğdiç / elimağa Köyü'nde hane reislerinin Faaliyet Alanları ve bu alanların toplam hane sayısına oranları (844-45). FAALİYET ALANI Ziraat Erbabı (Çiftçi) Hizmetkar (Irgat) Demirci Berber TOPLAM HANE AYII HANE AYII 67 8 4 00 67 8 4 00

ismail ARLAN 7 ÇİZELGE 4. Aşağıdaki şecereye göre elimağa Köyü'nde yaşatılan demircilik zanaatının piri (Örs) Mehmet olup; bu zanaat kendisinden sonra oğulları ve torunları tarafından yaşatılarak günümüze kadar getirilmiştir." Demirci Örs Mehmet Oğlu Demirci İsmail Oğlu Ramazan Kuşdemir Kızı Kızı Kızı Ayşe Nakiye Emine Çınar Işık (Kuşdemir)(Kuşdemir)(Kuşdemir) Oğlu Demirci Mustafa Işık Oğlu Oğlu Kızı Demirci Ahmet Zadife İsmail Berber Işık Işık (Işık) Damadı Demirci Yusuf Berber Oğlu Yusuf Cura Oğlu Mehmet Cura Oğlu Demirci Mustafa Işık Oğlu Demirci Mehmet Berber Oğlu Demirci Arif Berber KAYNAKÇA Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. (000), Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi. İkinci Baskı. İstanbul. Devellioğlu, Ferit. (996), "Temettü'-Temetrüat", Osmanlıca - Türkçe Ansiklopedik Lügat. On Üçüncü Baskı. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları. Gökaçtı, Mehmet Ali. (997), "Maliye Nezareti Temettüat Defterlerine Göre 845 Yılında elanik", Tarih ve Toplum Dergisi,. 68, İstanbul, s. 5-. ' Bu şecere; İsmail - Kezban Kırbaş, üleyman Yumuk ve Örs Mehmet'in üçüncü göbekten torunları olan Nakiye Kuşdemir, İsmail - Emine Işık, Mehmet Cura ile.0.00 tarihinde yapılan kişisel söyleşi sırasında elde edilen bilgilerin İğdiç / elimağa Temettüat Defteri ile karşılaştırılması sonucunda oluşturulmuştur.

osyal Bilimler Dergisi 7 Kasaba, Reşat. (99), Osmanlı İmparatorluğu ve Dünya Ekonomisi. Çeviren: Kudret Emiroğlu. İstanbul: Belge Yayınları. Kütükoğlu, Mübahat. (995), "Osmanlı osyal ve İktisadi Tarihi Kaynaklarından Temettüat Defterleri", Belleten, LIX/5, Ankara, s. 95-4. (999), "İzmir Temettü ayımları ve Yabancı Tebaa", Belleten, LXIII/8, Ankara, s. 755-78. Özer, İlbeyi. (000), "Temettüat Defterlerinde omuncu Babanın Nesebi", Akademik Araştırmalar Dergisi,.4-5, İstanbul, s.59-60. Öztürk, aid. (000), "Temettüat Tahrirleri", Akademik Araştırmalar Dergisi,.4-5, İstanbul, s.57-59. Pakalın, Mehmet Zeki. (99), "Temettü' Vergisi", Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri özlüğü, I-III, İstanbul: MEB. Radice, Betty, (ed.), (995),The Penguin Dictionary of Ancient History. London. ertoğlu, Midhat. (986), Osmanlı Tarih Lügati, İstanbul: Enderun Kitabevi. trabon. (000), Antik Anadolu Coğrafyası (Geographika XII-XHI-XIV;. Çeviren: Adnan Pekman. Dördüncü Baskı. İstanbukArkeoloji ve anat Yayınları. Arşiv Belgeleri: Başbakanlık Osmanlı Arşivi; Maliye Nezareti Temettüat Defteri, Nr.888.

ismail ARLAN 74 EKLER (888 Numaralı İğdiç / elimağa Temettüat Defterinin orijinalinden bir bölümün -ilk dokuz sayfa- aynen nakli) Kazâ-i Kepsut Mâ Kasaba-i Balat Hüdavendigâr Eyaleti Kazalarından Kepsut Kazasına tabi' İğdiç Karyesinde mukim ahalinin emlak varidatı ve temettü' defteri miktarı Hane Erbâb-ı ziraatten 4 40 Halil Efendi Bâberat-ı Ali karye-i merkûmenin hitabet hizmetinde bulunmuş olduğundan ahali himayesiyle sene-i sabıkada hiç bir şey vermemiş olduğu i o Çavdar 8 g 4 0 Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş g â Burçak 8 g Numara A' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu Nohut 0 06 Duhân Öşrü 6 Bostan Öşrü 4 6 6 6 Bağı 5 dönüm dönüm ağman kara sığır re's Camuş öküzü sağir Kara sığır öküzü re's Kök boya tarlası dönüm 5 rv> o ağman camuşu re's Palamut korusu dönüm

osyal Bilimler Dergisi 75 Hane Hmta 0 Hane-i mezburede mukayyit Halil Efendinin birader zadesi Mustafa Çavdar 0 8 6 Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş Numara Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 8 5 5 4 0 dönüm Erkek karasığır re's ağman karasığır re's Merkep re's Palamut korusu dönüm 40 Hane Erbâb-ı ziraatten 0 W- o ancaktar oğlu Mehmet 0 o Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş Numara Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 5 5 0 0 60 5 dönüm Bağı dönüm Kara sığır öküzü sağir ağman kara sığır re's Merkep re's 475 Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı 75 650

ismail ARLAN 76 4 Hane Erbâb-ı ziraatten w- 0 o Bostan Öşrü 5 dönüm Çavdar Hacı oğlu Deli Ali 6 i Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş 0 0 4 9 4 Bağı Camuş öküzü dönüm sağir ağman kara sığır re's ağman camuşu re's Kara Palamut hasadı başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı 5 Burçak / 4 Numara Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu oo Kara sığır sağir Nohut 0 öküzü o 60 4 0 sığır düğesi re's 790 40 00 5 Hane 4 Erbâb-ı ziraatten 5 o 0 Bostan Öşrü Dağdelen oğlu Ramazan 0 5 Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 75 kuruş 5 6 Burçak / 4 0 dönüm Palamut korusu dönüm ağman camuşu re's Kök boya tarlası Vı Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı w- s 00 Numara A' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 44 75 Camuş öküzü sağir Jönüm 785 65 950

_osyal Bilimler Dergisi 77 Hane 4 Adi hizmetkâr 0 0 Hane-i merkumede mukayyit Ramazanın emmi zadesi Hasan 0 5 0 Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş 0 dönüm Bağı dönüm ağman kara sığır re's Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı Numara A' şâr olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 55 0 75 Hane 5 Demirci esnafından Demirci oğlu Halil Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 70 kuruş 0 6 6 Kiraya verdiği Bağı 0 dönüm dönüm Palamut korusu dönüm Mecmu'undan bir senede tahminen vermiş olduğu Demircilik ticaretinden bir senede aynen zuhur eden Numara Â' şar olarak senesenede vermiş oldu ğu 0 sabıkada bir kuruş ağman camuş Hârir bahçesi re's l A dönüm Kök boya tarlası '/z dönüm 0 6 6 45 55 950

ismail ARLAN 78 8 Hane 6 Erbâb-ı Molla Hasan ziraatten oğlu Abduh Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş Numara Â' şâr olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 uy Ü o Bostan Öşrü 5 dönüm Çavdar Bağı V dönüm uy 5 9 45 5 Kara sığır öküzü re's uy s ağman re's Harir bahçesi Vı dönüm Kök boya tarlası Vı dönüm Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı Burçak / 4 kara sığır uy OO 6 45 06 Merkep re's Palamut korusu dönüm 085 5 00 9 Hane 7 Erbâb-ı Karaçoban oğlu ziraatten Mehmet 0 uy E o Bostan Öşrü Adet-i ağnam rüsumu 5 uy İ4 «o Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 5 kuruş 0 6 9 Burçak 8 6 dönüm Bağı dönüm Palamut korusu dönüm ağman karasığır re's ağman keçi 5 re's Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden tem ettuı uy OO Numara A' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 5 9 8 95 Kara sığır öküzü sağir Keçi oğlağı 0 re's 965 85 50

osyal Bilimler Dergisi 79 jo Hane 8 Numara mınıa Erbâb-ı Çavuş Ali Mahsus olan vergiden bir senede A' şar olarak sene-i sabıkada bir ziraatten oğlu Ahmet vermiş olduğu 90 kuruş senede vermiş olduğu Çavdar Burçak 0 6 0 8 54 0 Bostan Öşrü 4 9 87 5 dönüm Bağı Vı dönüm Palamut korusu dönüm Camuş öküzü sağir ağman camuş re's Harir bahçesi Vı dönüm Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı 95 65 000 Hane 9 Numara Erbâb-ı ziraatten Mustafa oğlu Ali Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 5 kuruş Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu E o 0 Duhan Öşrü Bostan öşrü Çavdar 8 w- Ü 0 M- g Burçak / 4 5 0 6 5 9 60 60 Bağı Palamut korusu Kara sığır öküzü 6 dönüm '/ı dönüm dönüm sağir ağman camuş ağman kara sığır Kök boya tarlası Vz dönüm Merkep re's re's re's 05 Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı 95 00 e ÛO

ismail ARLAN 80 Hane 0 Demirci esnafından I Demirci Mehmet Ali Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 5kuruş Numara Â' şâr olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu w- g O 0 dönüm Çavdar 6 Bağı Vı dönüm E u 0 0 Karasığır öküzü lsağir Demircilik ticaretine' en bir senede aynen zuhur eden temettuı g ağman lre's karasığır 6 59 Kara sığır düğesi re's 45 585 000 Hane Numara Erbâb-ı ziraatten Demirci oğlu Mehmet Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 70 kuruş Â' şâr olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 Çavdar 5 t Burçak 8 55 0 Bostan Öşrü 5 Üzüm öşrü 9 4 4 79 0 dönüm Bağı '/ dönüm Kara sığır öküzü sağir ağman camuş re's Camuş düğesi re's [ Merkep re's Harir bahçesi!4 dönüm 755 Palamut hasadı ve başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı 45 00

osyal Bilimler Dergisi 8 4 Hane Erbâb-ı ziraatten 0 Cfl* o Bostan Öşrü Ahmet Bey oğlu Ahmet Çavdar 6 Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş 0 5 6 4 l/f "O Burçak 8 0 dönüm Bağı Vı dönüm Kara sığır öküzü sağir ağman kara sığır re's Palamut hasadı başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı Numara A' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu E 00 Nohut 0 64 I 4 98 Harir bahçesi 'A dönüm 85 5 50 5 Hane Erbâb-ı Hacı Hasan ziraatten oğlu Halil Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 90 kuruş Numara Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu o 0 Bostan Öşrü 5 j 5 6 6 7 Burçak 8 5 dönüm Bağı dönüm Kara sığır öküzü sağir ağma n kara sığır re's Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temett uı H 00 Oze 5 7 7 Palamut korusu dönüm 700 00 000

ismail ARLAN 8 6 Hane 4 Erbâb-ı ziraatten E o 0 Bostan Öşrü Molla Hasan oğlu Ahmet Çavdar 8 s Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 40 kuruş 0 9 7 0 Numara A' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu Burçak / 4 0 dönüm Bağı İ4 dönüm Palamut korusu dönüm Kara sığır öküzü sağir Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı t»- oo Merkep re's 5 7 89 890 60 050 7 Hane 5 Erbâb-ı ziraatten Ahmet Bey oğlu Hacı Mehmet o 0 0 W5- E Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 80 kuruş 5 6 5 dönüm Bağı dönüm Kara sığır öküzü sağir Harir Bahçesi!4 dönüm Başkaca ayak ticaretinden ve palamut hasadından bir senede aynen zuhı Numara A' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 5. Kök boya tarlası V dönüm 90 ir eden temettuıölo 900

osyal Bilimler Dergisi 8 J8 Hane 6 Numara Adi hizmetkâr Karaçoban oğlu Hasan Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 60 kuruş Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 0 5 6 5 dönüm Bağı dönüm Kara sığır düğesi re's 60 Palamut hasadı ve hizmetkârlık ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı 40 400 9 Hane 7 Erbâb-ı ziraatten Ahmet Bey oğlu İbrahim Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 50 kuruş Numara Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 5 o 0 Bostan Öşrü Çavdar 4 4 0 6 9 5 5 dönüm Bağı 'A dönüm Camuşö cüzü sağir ağman ağnam 5 re's Kuzu re's Palamut hasadı ve başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen en- E Burçak w- e ağma re's zuhur eden temettuı Öze* n camuşu 59 t» I 9 98 00 680 700 * Eskiden hayvan yemi olarak kullanılan bir bitki olup diğer adı kaplıcadır.

Ismail ARLAN 84 0 Hane 8 Numara Adi hizmetkâr Çavuş oğlu Mahsus olan vergiden bir Â' şar olarak sene-i sabıkada Emin senede vermiş olduğu 0 kuruş bir senede vermiş olduğu 0 0 0 8 8 8 8 8 dönüm 00 Palamut hasadı ve hizmetkârlık ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı 500 600 Hane 8 Adi hizmetkâr Hane-i merkumede mukayyit Emin'in birader zadesi Mehmet Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 0 kuruş Kiraya verdiği 0 dönüm Hizmetkârlık ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı Numara 7 Â'şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 kuruş 0 70 00

osyal Bilimler Dergisi 85 Hane 9 Erbâb-ı ziraatten 0 t» s o Meblağen Verdiğ Bostan Öşrü 0 dönüm Kadı oğlu Mehmet Çavdar 6 5 5 6 6 7 Bağı dönüm Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 90 kuruş 5 e Palamut korusu dönüm Başkaca ayak ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı Numara Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu Kara sığır öküzü sağir 7 58 580 40 000 Hane 9 Adi hizmetkâr Bağı Vz dönüm Hane-i merkûmede mukayyit Mehmet'in oğlu Hüseyin 6 9 Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 5 kuruş Palamut hasadı ve hizmetkârlık ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı Numara A' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu 0 kuruş 0 9 9 0 570 600

ismail ARLAN 86 4 Hane 0 Erbâb-ı ziraatten 5 O 50 0 dönüm ağman camuş re's Dağdelen oğlu Osman 6 0 Tl Mahsus olan vergiden bir senede vermiş olduğu 00 kuruş 9 9 Burçak 8 Bağı Camuş öküzü Vı dönüm sağir ağman kara sığır re's Kiracılık ticaretinden bir senede aynen zuhur eden temettuı Öze? Karası ğır öküzü sağir Kök boya tarlası 'A dönüm Numara Â' şar olarak sene-i sabıkada bir senede vermiş olduğu I 90 9 99 075 55 600