YIL: 6 SAYI: 12 EKİM 2014

I THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH YIL: 6 SAYI: 12 EKİM 2014 YEAR: 6 ISSUE: 12 OCTOBER 2014

II THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ III TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY AND SOCIAL RESEARCH (e dergi) ISSN: 1308 5468 (basılı) ISSN: 1308 545X www.tarihinpesinde.com www.thepursuitofhistory.com TARİHİN PEŞİNDE Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi; EBSCO adlı uluslararası indeks ve veri tabanınca taranmaktadır. THE PURSUIT OF HISTORY -An International Periodical for History and Social Research indexed in EBSCO. Editör Doç. Dr. Necmi UYANIK Yönetim Kurulu Yrd. Doç. Dr. Abdurrahman SAVAŞ, Doç. Dr. Ahmet CUMA, Prof. Dr. Ahmet Kazım ÜRÜN, Prof. Dr. A. Murat SÜNBÜL, Prof. Dr. Âlim GÜR, Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ, Doç. Dr. Caner ARABACI, Yrd. Doç. Dr. Çağatay BENHÜR, Doç. Dr. Ertekin Mustafa DOKSANALTI, Prof. Dr. Hasan BAHAR, Doç. Dr. Hüseyin MUŞMAL, Prof. Dr. Mustafa DEMİRCİ, Prof. Dr. Mustafa GENCER, Doç. Dr. Mustafa TOKER, Doç. Dr. Necmi UYANIK, Doç. Dr. Nejdet GÖK, Prof. Dr. Özdemir KOÇAK, Doç. Dr. Sinan GÖNEN, Doç. Dr. Ufuk Deniz AŞÇI Editör Yardımcıları Dr. Cemal ÇETİN, Ezgi KOÇAK, Fatih ÇOLAK, Harun YILDIZ, Hatice AKSOY, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Fatih BERK, Yrd. Doç. Dr. Muhammed SARI, Yrd. Doç. Dr. Mustafa ARSLAN, Dr. Mustafa ÇETİNASLAN, Mustafa ZENGİNBAŞ, Rıza ÖZBÖLÜK, Dr. Salih KIŞ, Serdar KARA, Tuba İSHAKOĞLU, Dr. Yunus İNCE, Yrd. Doç. Dr. Zehra ODABAŞI Yayın Kurulu Prof. Dr. Abdullah KAYGI, Prof. Dr. Abdullah KAYGI, Prof. Dr. Abdüsselam ULUÇAM, Doç. Dr. Ahmet Şamil GÜRER, Prof. Dr. Ahmet Yaşar OCAK, Yrd. Doç. Dr. Ahmed Sami ELAYDY, Yrd. Doç. Dr. Ali BAYKAN, Prof. Dr. Ali BİRİNCİ, Prof. Dr. Ali BORAN, Prof. Dr. Ali İbrahim SAVAŞ, Prof. Dr. Anvarbek MOKEEV, Prof. Dr. Azmi ÖZCAN, Prof. Dr. Azmi SÜSLÜ, Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ, Prof. Dr. Benjamin FORTNA, Prof. Dr. Birol AKGÜN, Doç. Dr. Caner ARABACI, Prof. Dr. Claus SCHÖNİG, Yrd. Doç. Dr. Çağatay BENHÜR, Prof. Dr. Eun Kyung OH, Dr. Fatima HOCİN, Prof. Dr. Gökhan ÇETİNSAYA, Prof. Dr. Haluk Hadi SÜMER, Prof. Dr. Hasan BAHAR, Prof. Dr. Hüseyin BAĞCI, Doç. Dr. Hüseyin MUŞMAL, Doç. Dr. İbrahim Halil SUGÖZÜ, Prof. Dr. İlber ORTAYLI, Prof. Dr. Kurtuluş DİNÇER, Prof. Dr. M. Akif ERDOĞRU, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Fatih BERK, Prof. Dr. Mehmet İPÇİOĞLU, Prof. Dr. Mehmet KIRBIYIK, Prof.

IV THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH Dr. Mehmet ÖZDEN, Prof. Dr. Metin AYIŞIĞI, Prof. Dr. Mesut ÇAPA, Prof. Dr. Mustafa DEMİRCİ, Prof. Dr. Mustafa YILMAZ, Doç. Dr. Necmi UYANIK, Prof. Dr. Özdemir KOÇAK, Prof. Dr. Rainer CZİCHON, Doç. Dr. Sabri Tevfik HAMMAM, Prof. Dr. Salim CÖHÇE, Prof. Dr. S. Esin DAYI, Prof. Dr. S. Waleck DALPOUR, Yrd. Doç. Dr. Sefer SOLMAZ, Prof. Dr. Süleyman BEYOĞLU, Prof. Dr. Thomas Drew BEAR, Prof. Dr. Temuçin Faik ERTAN, Dr. Ufuk AYHAN, Doç. Dr. Ufuk Deniz AŞÇI, Doç. Dr. Yusuf SARINAY, Doç. Dr. Zekeriya MIZIRAK, Yrd. Doç. Dr. Zekeriya ŞİMŞİR

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ V TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY AND SOCIAL RESEARCH Baskı Öncesi: MinyaTÜ K Baskı: MATBAASI Selçuklu / Konya İletişim: Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Kampüs/Konya 0.332.2231423 / 0.542.3566471 http://www.tarihinpesinde.com www.thepursuitofhistory.com tarihinpesinde@hotmail.com, dergi@tarihinpesinde.com, thepursuitofhistory@hotmail.com

VI THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH Hakem ve Danışma Kurulu Prof. Dr. Abdullah KAYGI (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Abdullah ÖZTÜRK (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Abdullah SAYDAM (Erciyes Üniversitesi), Prof. Dr. Abdullah TOPÇUOĞLU (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Abdurrahman ÖZKAN (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Abdurrahman SAVAŞ (İstanbul Üniversitesi), Prof. Dr. Abdülkadir YUVALI (Erciyes Üniversitesi), Prof. Dr. Abdüsselam ULUÇAM (Batman Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Adil Adnan ÖZTÜRK (Adnan Menderes Üniversitesi), Prof. Dr. Adil DAĞISTAN (Akdeniz Üniversitesi), Prof. Dr. Adnan SOFUOĞLU (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Adnan ŞİŞMAN (Uşak Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ahmet ATALAY (Artvin Çoruh Üniversitesi), Doç. Dr. Ahmet CUMA (Selcuk Üniversitesi), Prof. Dr. Ahmet ÇAYCI (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ahmet DÖNMEZ (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ahmet GÖGERCİN (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Ahmet KANKAL (Dicle Üniversitesi), Prof. Dr. Ahmet Kazım ÜRÜN (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ahmed Sami ELAYDY (Ain Şams Üniversitesi/Mısır), Doç. Dr. Ahmet Şamil GÜRER (Ankara Üniversitesi), Doç. Dr. Ahmet ŞİMŞEK (Sakarya Üniversitesi), Prof. Dr. Ahmet TABAKOĞLU (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. Ahmet YAMAN (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. A. Adil TIRPAN (Emekli Öğretim Üyesi/Konya), Prof. Dr. A. Bican ERCİLASUN (Gazi Üniversitesi), Prof. Dr. A. Halûk YÜKSEL (Anadolu Üniversitesi), Prof. Dr. A. Kâzım ÜRÜN (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. A. Kürşat GÖKKAYA (Gazi Üniversitesi), Prof. Dr. A. Yaşar OCAK (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Alaaddin AKÖZ (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Alexander A. SOTNİCENKO (St. Petersburg Devlet Üniversitesi/Rusya), Prof. Dr. Ali AHMETBEYOĞLU (İstanbul Üniversitesi), Prof. Dr. Ali AKYILDIZ (Marmara Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ali BAYKAN (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Ali BİRİNCİ (Türk Tarih Kurumu Başkanı), Prof. Dr. Ali BORAN (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Ali BÜYÜKARSLAN (Marmara Üniversitesi), Doç. Dr. Ali TEMİZEL (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Alikram ABDULLAYEV (Devlet İdarecilik Akademisi/Azerbaycan), Prof. Dr. A. İbrahim SAVAŞ (Çankırı Karatekin Üniversitesi), Prof. Dr. A. Murat SÜNBÜL (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. Âlim GÜR (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Anvarbek MOKEEV (Manas Üniversitesi/Kırgızistan), Doç. Dr. Arif BİLGİN (Sakarya Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Athina A. SPİTANOU (Makedonya Üniversitesi /Makedonya), Prof. Dr. Ayfer ÖZÇELİK (Pamukkale Üniversitesi), Prof. Dr. Aygün ATTAR (Giresun Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ayşegül KOYUNCU OKCA (Pamukkale Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Aziz MERHAN (Yıldız Teknik Üniversitesi), Prof. Dr. Azmi ÖZCAN (Bilecik Üniversitesi), Prof. Dr. Azmi SÜSLÜ (Ankara Üniversitesi ), Prof. Dr. Bahaeddin YEDİYILDIZ (Hacettepe Üniversitesi ), Doç. Dr. Barış SARIKÖSE (Karabük Üniversitesi), Doç. Dr. Bayram AKÇA (Muğla Üniversitesi), Prof. Dr. Bayram ÜREKLİ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Behçet Kemal YEŞİLBURSA (Abant İzzet Baysal Üniversitesi), Prof. Dr. Benjamin FORTNA (Londra

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ VII Üniversitesi/İngiltere), Prof. Dr. Birol AKGÜN (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Doç. Dr. Birol GÜLNAR (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Bülent ATALAY (Trakya Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Bülent BAKAR (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. Bülent ÇUKUROVA (Çukurova Üniversitesi), Doç. Dr. Caner ARABACI (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Cemal GÜVEN (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. Cemil ÖZTÜRK (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. Cezmi ERASLAN (İstanbul Üniversitesi), Doç. Dr. Charles WILKINS (Wake Forest Üniversitesi/ABD), Prof. Dr. Claus SCHÖNİG (Freie Üniversitesi Berlin/Almanya), Yrd. Doç. Dr. Çağatay BENHÜR (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. David KUSHNER (Haifa Üniversitesi/İsrail), Prof. Dr. Deniz ŞAHİN (Hacettepe Üniversitesi), Doç. Dr. Dimitris MAVROSKOUFİS (Aristotle Üniversitesi/Yunanistan), Doç. Dr. Doğan YÖRÜK (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Donald QUATAERT (Binghamton Üniversitesi/İngiltere), Doç. Dr. Durmuş BULGUR (İstanbul Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Dursun GÖK (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Elçin EHMEDOV (Devlet İdarecilik Akademisi/Azerbaycan), Yrd. Doç. Dr. Elnur Ağayev (Lefke Avrupa Üniversitesi/Kıbrıs), Doç. Dr. Elman NESİROV (Devlet İdarecilik Akademisi/Azerbaycan), Prof. Dr. Emine YENİTERZİ (İstanbul Medeniyet Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ercan YILMAZ (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Doç. Dr. Erdal AÇIKSES (Fırat Üniversitesi), Prof. Dr. Erdal AYDOĞAN (Atatürk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Erdinç YAZICI (Gazi Üniversitesi), Doç. Dr. Erkan GÖKSU (Gaziosmanpaşa Üniversitesi), Doç. Dr. Ertekin M. DOKSANALTI (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Esra BURCU (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Eun Kyung OH (Dongduk Women s Universitesi/Güney Kore), Prof. Dr. Evangelia BALTA (Milli Helenik Araştırma Vakfı/Yunanistan), Prof. Dr. Fahrettin TIZLAK (Süleyman Demirel Üniversitesi), Prof. Dr. Fahri UNAN (Hacettepe Üniversitesi), Dr. Fatima HOCİN (Aya Kiril ve Metody Üniversitesi/Makedonya), Prof. Dr. Ferda AYSAN (Dokuz Eylül Üniversitesi), Doç. Dr. Ferudun ATA (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Fethi GEDİKLİ (İstanbul Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Fikret HACIZADE (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Fuat BOYACIOĞLU (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Géza Dávid (ELTE Török Tanszék Budapest Múzeum/Macaristan), Prof. Dr. Gökhan ÇETİNSAYA (İstanbul Şehir Üniversitesi), Doç. Dr. Gümeç KARAMUK (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Güngör KARAUĞUZ (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Hakan KUYUMCU (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Hakan UZUN (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. Hale ŞIVGIN (Gazi Üniversitesi), Prof. Dr. Halil İNALCIK (Bilkent Üniversitesi), Prof. Dr. H. Hadi SÜMER (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Hasan BAHAR (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Haşim KARPUZ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Hayati AKTAŞ (Karadeniz Teknik Üniversitesi), Prof. Dr. Hüseyin BAĞCI (Ortadoğu Teknik Üniversitesi), Doç. Dr. Hüseyin ÇINAR (Kırıkkale Üniversitesi), Prof. Dr. Hüseyin GÜMÜŞ (Marmara Üniversitesi), Doç. Dr. Hüseyin KANDEMİR (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Hüseyin MUŞMAL (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. İbrahim İLKHAN (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. İbrahim KUNT (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. İbrahim SOLAK (Selçuk

VIII THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. İbrahim Hakkı KAYNAK (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Doç. Dr. İbrahim Halil SUGÖZÜ (Şırnak Üniversitesi), Doç. Dr. İbrahim ŞİRİN (Kocaeli Üniversitesi), Prof. Dr. İhsan GÜNEŞ (Anadolu Üniversitesi), Prof. Dr. İlber ORTAYLI (Emekli Öğretim Üyesi/İstanbul), Prof. Dr. İlhan ŞAHİN (Manas Üniversitesi/Kırgızistan), Prof. Dr. İzzet ÖZTOPRAK (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. İzzet SAK (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Jon T. OPLİNGER (Maine Üniversitesi/ABD), Prof. Dr. Judith SPENCER (Alberta Üniversitesi/Kanada), Doç. Dr. Kamil ÇOLAK (Eskişehir Osmangazi Üniversitesi), Prof. Dr. Kemal ÇİÇEK (Karadeniz Teknik Üniversitesi), Doç. Dr. Kezban ACAR (Celal Bayar Üniversitesi), Prof. Dr. Kubilay AKTULUM (Süleyman Demirel Üniversitesi), Prof. Dr. Kurtuluş DİNÇER (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Levent ZOROĞLU (Batman Üniversitesi), Prof. Dr. Mahmut ATAY (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet AÇA (Balıkesir Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet AKGÜL (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Mehmet Fatih BERK (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet İPÇİOĞLU (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet KIRBIYIK (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Mehmet KURT (Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi), Doç. Dr. Mehmet MERCAN (Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet ÖZ (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet ÖZDEN (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet SEYİTDANLIOĞLU (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet ŞAHİNGÖZ (Gazi Üniversitesi), Doç. Dr. Mehmet TEKOCAK (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet TEMEL (Muğla Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Mehmet YILMAZ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. M. Akif ÇUKURÇAYIR (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. M. Akif ERDOĞRU (Ege Üniversitesi), Doç. Dr. M. Ali HACIGÖKMEN (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Mehmet Fatih BERK (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Doç. Dr. M. Hakkı AKIN (Marmara Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. M. Hulusi LEKESİZ (Hacettepe Üniversitesi), Doç. Dr. M. Murat ÖNTUĞ (Uşak Üniversitesi), Doç. Dr. M. Serhat YILMAZ (Kastamonu Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. M. Ziya KÖSE (Nevşehir Üniversitesi), Doç. Dr. Meral BAYRAK (Eskişehir Osmangazi Üniversitesi), Prof. Dr. Mesut ÇAPA (Ankara Üniversitesi), Doç. Dr. Metin AKSOY (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Metin AYIŞIĞI (Yüzüncü Yıl Üniversitesi), Prof. Dr. M. Metin HÜLAGÜ (Erciyes Üniversitesi), Prof. Dr. Mevlüt ÇELEBİ (Ege Üniversitesi), Prof. Dr. Michel BALİVET (Province Üniversitesi/Fransa), Prof. Dr. Mikail BAYRAM (Emekli Öğretim Üyesi/Konya), Yrd. Doç. Dr. Muhammed SARI (Aksaray Üniversitesi), Prof. Dr. Musa ÇADIRCI (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. Mushtaq Ahmad KAW (Keşmir Üniversitesi/Hindistan), Yrd. Doç. Dr. Mustafa ARIKAN (Selçuk Üniversitesi ), Prof. Dr. Mustafa AVCI (Selçuk Üniversitesi ), Yrd. Doç. Dr. Mustafa BIYIKLI (Dumlupınar Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Mustafa ÇIPAN (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Mustafa ÇOLAK (Gaziosmanpaşa Üniversitesi), Prof. Dr. Mustafa DEMİRCİ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Mustafa GENCER (Abant İzzet Baysal Üniversitesi), Prof. Dr. Mustafa OFLAZ (Yüzüncü Yıl Üniversitesi), Prof. Dr. Mustafa

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ IX ÖZCAN (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Mustafa TOKER (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Mustafa TURAN (Gazi Üniversitesi), Prof. Dr. Mustafa YILMAZ (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Münir ATALAR (Gaziosmanpaşa Üniversitesi), Prof. Dr. Naci BOSTANCI (Gazi Üniversitesi), Doç. Dr. Naile HACIZADE (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Nazlı GÜNDÜZ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Necdet HAYTA (Gazi Üniversitesi), Doç. Dr. Necmi UYANIK (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Nedim İPEK (Ondokuz Mayıs Üniversitesi), Doç. Dr. Nejdet GÖK (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. N. Güngör ERGAN (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Nikos P. TERZİS (Aristotle Üniversitesi /Yunanistan), Prof. Dr. Nilgün ÇELEBİ (Ankara Üniversitesi), Doç. Dr. N. Sabiroviç NİYAZOV (St. Petersburg Devlet Üniversitesi/Rusya), Prof. Dr. Nuri KÖSTÜKLÜ (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Nuriye BİLİK (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Nuri ŞİMŞEKLER (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Nurullah ÇETİN (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. Oğuz AYTEPE (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. Orhan KILIÇ (Fırat Üniversitesi), Prof. Dr. Osman AKANDERE (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Osman KUNDURACI (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Ömer TURAN (Ortadoğu Teknik Üniversitesi), Prof. Dr. Özdemir KOÇAK (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Parviz ABOLGASSEMİ (Province Üniversitesi/Fransa), Prof. Dr. Raif PARLAKKAYA (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. Rainer CZİCHON (Freie Üniversitesi Berlin/Almanya), Prof. Dr. Ramazan ACUN (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Ramazan YELKEN (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Recep DİKİCİ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Remzi DURAN (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Reyhan SUNAY (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Ruhi ÖZCAN (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Rüçhan ARIK (Emekli Öğretim Üyesi/Ankara), Doç. Dr. Rüya KILIÇ (Hacettepe Üniversitesi), Doç. Dr. Sabri Tevfik HAMMAM (Sohac Üniversitesi/Mısır), Prof. Dr. S. Esin DAYI (Atatürk Üniversitesi), Prof. Dr. Saadettin GÖMEÇ (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. Sabri SÜRGEVİL (Ege Üniversitesi), Prof. Dr. Sadık SARISAMAN (Afyon Kocatepe Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. S. Süleyman KUCUR (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. S. Waleck DALPOUR (Maine Üniversitesi/ABD), Prof. Dr. Saim SAVAŞ (Uşak Üniversitesi), Prof. Dr. Salih AYNURAL (Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü), Prof. Dr. Salim CÖHÇE (İnönü Üniversitesi), Prof. Dr. Salim KOCA (Gazi Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Sefer SOLMAZ (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Selahattin AVŞAROĞLU (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Prof. Dr. Selahittin ÖZÇELİK (Pamukkale Üniversitesi), Prof. Dr. Selami KILIÇ (Atatürk Üniversitesi), Prof. Dr. Serpil SÜRMELİ (Ondokuz Mayıs Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Seyit TAŞER (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Doç. Dr. Seyit YÖRE (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Serdar SAĞLAM (Hacettepe Üniversitesi), Doç. Dr. Sinan GÖNEN (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Susran Erkan EROĞLU (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Süleyman BEYOĞLU (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. Şahin AKINCI (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Şefika KURNAZ (Gazi Üniversitesi), Prof. Dr. Şerif AKTAŞ (Gazi Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Şerafettin Yıldız (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Taner ASLAN (Aksaray Üniversitesi), Prof. Dr.

X THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH T. Niyazi KARACA (Bozok Üniversitesi), Prof. Dr. T. Faik ERTAN (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. Thomas Drew BEAR (Lyon Üniversitesi /Fransa), Yrd. Doç. Dr. Tolga BOZKURT (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Tuncer BAYKARA (Emekli Öğretim Üyesi/ İzmir), Doç. Dr. U. Deniz AŞÇI (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Yasemin DOĞANER (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Yasin AKTAY (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Yaşar ERDEMİR (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Yaşar ÖZÜÇETİN (Ahi Evran Üniversitesi), Doç. Dr. Yaşar SEMİZ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Yavuz ATAR (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Yılmaz KOÇ (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Yunus KOÇ (Hacettepe Üniversitesi), Doç. Dr. Yusuf KILIÇ (Pamukkale Üniversitesi), Prof. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAĞ (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Doç. Dr. Yusuf ÖZ (Kırıkkale Üniversitesi), Doç. Dr. Yusuf SARINAY (TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Zehra ODABAŞI (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Zekeriya KARADAVUT (Akdeniz Üniversitesi), Doç. Dr. Zekeriya MIZIRAK (Necmettin Erbakan Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Zekeriya ŞİMŞİR (Konya Necmettin Erbakan Üniversitesi), Doç. Dr. Zeki USLU (Selçuk Üniversitesi).

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ XI TARİHİN PEŞİNDE Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi Yılda iki sayı (Bahar ve Güz) olmak üzere internet ortamında elektronik belge ve basılı olarak yayımlanan uluslararası hakemli bir dergidir. YAYIN İLKELERİ 1. Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Pursuit Of History International Periodical For History And Social Research, uluslararası hakemli bir dergi olup, bahar ve güz olmak üzere yılda iki kez yayınlanır. 2. Dergide Türk tarihi ağırlıklı olmak üzere sosyal bilimler alanında yazılmış olan makaleler yayınlanır. 3. Dergiye gönderilen makalelerin özgün bir çalışma olması, daha önce yayınlanmamış olması gerekmektedir. Ulusal ve uluslararası sempozyumlarda sunulan tebliğler başka bir yerde yayınlanmamış olması ve makale içinde sunulduğu sempozyum vb. belirtilmek kaydıyla yayınlanabilir. Makale içeriklerinin her türlü yasal sorumluluğu yazarlarına aittir. 4. Makaleler için telif ücreti ödenmez. Yazarlar dergi lehine makalelerinin telif hakkından feragat ettiklerini kabul ederler. 5. Derginin yayın dili Türkçe olmakla birlikte uygun görüldüğü takdirde İngilizce, Almanca, Fransızca ve Rusça yazılara da yer verilecektir. 6. Makalelerin başında, 200 kelimeyi aşmayacak şekilde özet metin ve 5 kelimelik anahtar sözcükler bulunmalıdır. Türkçe makalelerde, Türkçe özet ve anahtar kelimelerin yanı sıra, yazarın kullandığı İngilizce, Fransızca, Almanca veya Rusça yabancı dillerinden birisine ait özet ve anahtar kelimeler yer almalıdır. Yukarıda belirtilen yabancı dillerden birisiyle yazılmış makalelerde ise, Türkçe özet ve anahtar kelimeler de bulunmalıdır. 7. Yazılarda yazar unvanı, adı soyadı, görev yaptığı kurum ve e mail adresi bulunmamalı ve aşağıda belirtilen iletişim adresi üzerinden gönderilmelidir. Yine her türlü haberleşme aşağıda belirtilen iletişim adresinden yapılmalıdır. 8. Makaleler PC uyumlu Microsoft Word veya.doc uzantılı belge oluşturmaya elverişli kelime işlem programında yazılarak bir adet disket veya CD kaydı ve üç kopya kâğıt çıktısıyla birlikte verilecektir. Eski harfli metinler Universal Word ve benzeri programda yazılmış olmalıdır. Özel bir yazı karakteri kullanılmış ise belgeyle birlikte söz konusu fontun da gönderilmesi gerekmektedir. Metin içinde kullanılan resim, harita vb. materyallerin.jpg /.tiff uzantılı kayıtları da ayrıca eklenmelidir. Bu tür belgelerin baskı tekniğine uygun çözünürlükte (en az 300 piksel) ve sayfa alanını aşmayacak büyüklükte olmasına dikkat edilmelidir. 9. Yazılar; Times New Roman karakterinde, 11 punto (dipnotlarda 9 punto) büyüklüğünde olmalı, satır sonunda heceleme yapılmamalıdır. Sayfa yapısı A4 ebadında, kenar boşlukları sağdan, soldan, üstten ve alttan 3 cm olmak üzere, 1,5 satır aralığıyla, iki yandan hizalı ve paragraf arası boşluğu, öncesi ve sonrası 3 nk olacak şekilde ayarlanmalı ve sayfa numarası verilmelidir. Paragraf başlarında TAB tuşu yerine ENTER veya RETURN tuşu kullanılmalıdır. Noktalama işaretleri kendilerinden önceki kelimelere bitişik yazılmalıdır. Söz konusu

XII THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH işaretlerden sonra bir harflik boşluk bırakılmalıdır. Metinler 33 sayfayı aşmamalıdır. 10. Dergiye gönderilen makale, dergi editörü/editör yardımcıları tarafından bilimsel yeterliliğinin denetlenmesi amacıyla üç hakeme gönderilir. Makale, değerlendirme sonucunda iki hakemden gelecek olumlu raporlar doğrultusunda dergi yönetimi tarafından uygun görülen bir sayıda yayınlanır. Raporların olumsuz olması nedeniyle makalenin yayınlanmaması durumunda yazar, her hangi bir hak talebinde bulunamaz. 11. Süreli yayınımız elektronik ve ayrıca basımı yapılan bir dergi olup, basımı yapıldığında bir adet dergi yazarına gönderilir. Ayrı basım talep eden makale sahipleri, sitemize konulacak olan yazılarının pdf formatını indirip çoğaltabilirler. 12. Bir makalede sıra ile özet, giriş, ana metin, sonuç, kaynakça ve (varsa) ekler bulunmalıdır. Makalede ana başlıkların tamamı büyük harflerle ve koyu yazılmalıdır. Ara başlıkların tamamı koyu olarak yazılacak; ancak her kelimenin ilk harfi büyük olacak ve başlık sonunda satırbaşı yapılacaktır. Alt başlıkların tamamı koyu olarak yazılacak; ancak başlığın ilk kelimesindeki birinci harf büyük sonraki kelime/kelimelerin ilk harfi küçük olacak, başlık sonuna iki nokta (üst üste) konularak yazıya aynı satırdan devam edilecektir. 13. Dergide gerek metin içerisinde gerekse dipnot şeklinde atıf yapılabilir. Ancak genel bir uyum sağlanmasına dikkat edilmelidir. Metin içerisinde atıf sisteminin tercihi durumunda yapılacak olan açıklama dipnotlarında dipnottan sonra atıf yine metin içerisinde yapıldığı gibi olmalıdır. 14. Metin içerisinde yapılacak olan atıflarda aşağıdaki örneklere uygun davranılmalıdır. Kaynak Gösterme (Atıflar) * Makalede yapılacak atıflar, ilgili yerden hemen sonra, parantez içinde yazarın soyadı, eserin yayın yılı ve sayfa numarası sırasıyla örnekteki gibi verilmelidir. (Bloch, 2005: 28) * Birden fazla kaynak gösterileceği durumlarda eserler aynı parantez içinde, en eski tarihli olandan yeni olana doğru, birbirinden noktalı virgülle ayrılarak sıralanır. (İnalcık, 2000: 120; Faroqhi, 2003: 28) * İki yazarlı kaynaklarda, araya tire işareti ( ) konulur. İkiden fazla yazarlı kaynaklarda ise ikinci yazarın soyadından sonra vd. kısaltması kullanılmalıdır. (İnalcık Seyitdanlıoğlu, 2006: 15), (Akgündüz Öztürk vd., 2002: 157) * Yazarın adı, ilgili cümle içinde geçiyorsa, parantez içinde tarih ve sayfanın belirtilmesi yeterlidir.(1954: 77) * Yazarın aynı yıl yayınlanmış iki eseri, yayın yılına bir harf eklenmek suretiyle ayırt edilir. (İnalcık, 2000a: 156), (İnalcık, 2000b: 17) * Soyadları aynı olan iki yazarın aynı yılda yayınlanmış olan eserleri, adların ilk harflerinin de yazılması yoluyla belirtilir. (Demir, A., 2003: 46), (Demir, H., 2003: 27) * Ulaşılamayan bir yayına metin içinde atıf yapılırken, bu kaynakla birlikte alıntının yapıldığı eser şu şekilde gösterilmelidir: (Tabaqat ı Nasırî, 1864: 32ʹden aktaran; Köprülü, 1991: 19) * El yazması bir eser kaynak gösterilirken, müellif veya mütercim adından sonra [yz.] kısaltması konmalı, varak numarası örnekteki gibi belirtilmeli ve tam künye kaynakçada gösterilmelidir. (Ahmedî, [yz.], 1410: 7b) * Arşiv belgeleri kaynak gösterilirken, metin içindeki kısaltma örnekteki gibi olmalı, açılımı kaynakçada verilmelidir. (BOA. MAD 7342: 25)

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ XIII * Not: Alanlarında daha çok klasik atıf sistemi esas alınan bilim dallarında, yazarların isteği üzerine söz konusu sistem de uygulanabilir. (Örnek Dipnot: Ali Birinci, Hürriyet ve İtilâf Fırkası II. Meşrutiyet Devrinde İttihat ve Terakkiʹye Karşı Çıkanlar, Dergâh Yay., İstanbul 1990, s. 156 157.) Bibliyografya (Kaynakça) * Kitap: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2003. * Derleme Kitap: İnalcık, Halil Seyitdanlıoğlu, Mehmet, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, Phoenix Yayınları, Ankara 2006. * Makale: Demirpolat, Enver, İslâm Felsefesinin Batı Düşüncesine Etkisi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 9, Konya 2003, ss. 429 439. * Derleme kitaplardaki makaleler: Clark, Edward C., Osmanlı Sanayi Devrimi, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, (Derleyen: İnalcık, Halil Seyitdanlıoğlu Mehmet), Phoenix Yayınları 2006, Ankara, ss. 467 480. * Bildiriler: Yavaşca, Alâeddin, Osmanlı ve Mûsiki, Uluslararası Kuruluşunun 700. Yıl Dönümünde Bütün Yönleriyle Osmanlı Devleti Kongresi, Konya, 07 09 Nisan 1999, (Yayına Hazırlayanlar: Alâaddin Aköz Bayram Ürekli Ruhi Özcan), Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya 2000, ss. 29 41. * Tezler: Lekesiz, M. Hulusi, Osmanlı İlmi Zihniyetinde Değişme (teşekkülgelişme çözülme: XV XVII. Yüzyıllar), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 1989. * Web siteleri: http://www.xenodochy.org/ex/lists/maslow.html, erişim tarihi: 27.11.2007.

XIV THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH THE PURSUIT OF HISTORY An International Periodical for History and Social Research is published twice a year (in spring and in autumn) both in print and e journal version. It is an international refereed journal. Publication Principles 1. The Pursuit of History An International Periodical for History and Social Research, is an international refereed journal and published twice a year (spring and autumn) 2. The submissions presented to the Journal based on Social Sciences especially Turkish history. 3. Articles sent for publication should have not been previously published in another journal, not even in a different language. The papers submitted for any symposiums or congresses can be published on condition that it has not been previously published and citing the name of the symposiums where the articles presented. Scientific and legal responsibilities of the published texts belong to the authors. 4. No royalty payment for the articles. The writers acknowledge that they will renounce their copyright. 5. The publication language of the journal is Turkish. But if it is approved it can be published in English, French, German and Russian languages. 6. Each article must include an abstract of not more than 200 words and 5 key words. In Turkish articles, one abstract written in any foreign language especially (French, German, English and Russian) should be placed with 5 key words in addition to the Turkish abstracts and key words. If the article is written in the languages stated above, Turkish abstract and key words are required. 7. The titles, the names surnames of the academicians, the association in which he/she is located, the e mail addresses shouldnʹt be written on the texts. The above ones should be sent through the following contact address. Also you can communicate through the contact addresses. 8. The submissions should be written on word processing programs such as Microsoft Word or the document (the.doc texts) that is adaptable with PC and please send three paper complimentary copies of the texts in addition to the CD or floppy. The texts written with the old (different) letters should be written on Universal Word or similar ones. If any special typeface is used, please send the typeface character with the text. The.jpg /.tiff extension records of the materials used in the texts such as the pictures and the maps also should be attached to the texts. Also pay attention to the pixel resolution (at least 300 pixel) adaptable with the printing technique and the size of the materials shouldnʹt exceed the size of the page. 9. Texts; The main body of the text should be written in Times New Roman letters, font size 11(9 font at footnotes). Please do not syllabify at the end of the line. The paper should be typed on A4 size paper. Leave 3 cm margins on left and right and top and bottom, use 1.5 line spacing, flush right alignment. To adjust spacing before or after paragraphs leave 3 nk and in addition to the page number. At the paragraph indentation please use TAB key rather than ENTER or RETURN. Do not write the punctuation marks as adjacent to the last letter, leave one letter space. The text shouldnʹt exceed 33 pages 10. The article that is arrived to the journal is sent to the three referees by the editor and the editor assistants in order to be examined in terms of

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ XV the academic competence. The criterion for assessment is the appropriateness of two referee comments then the articles will be published in any issue decided by the journal management. If the assessment of the article is negative, the writer never demands for right. 11. Our periodical will be presented both e journal and in print version. Following the publication, one issue of the journal will be sent to the writer of the article. The owner of the articles also downloads the text from the journal web site as PDF pattern 12. Abstract, introduction, main text, conclusion and bibliography are presented consecutively in a text. Main headlines should be big bold letters, the other headlines should be written in bold type with the small letters except for the first letter. Then following the headlines put colon (:) and continue to the text from the same line. 13. Both in text or footnote type reference can be possible. But pay attention to the general consistency. If you use the reference system in the text, the reference after footnote should be used as in the text on the explanatory footnotes. 14. The references used in text should be based on the following samples. Resource Attributes (References) * The references used in the text should be started from the relating point and in brackets, the surname of the writer, the publication year of the work, page number stated as in the sample. (Bloch, 2005: 28) * If more than one reference is preferred, the works should be cited in the same brackets from the older to the newer dated with semicolon. (İnalcık, 2000: 120; Faroqhi, 2003: 28) * Please put hypen( ) on the resources with two writers.if the writers are more than two,then after the surname use this abbreviation et al. (İnalcık Seyitdanlıoğlu, 2006: 15), (Akgündüz Öztürk et al., 2002: 157) * If the name of the writer is cited in the text, just only mention the date and the page number (1954: 77) * Two works of a writer that have been published in the same year can be distinguished by adding a letter to the publish date. (İnalcık, 2000a: 156), (İnalcık, 2000b: 17) * If the writersʹ surnames are similar as well as their publish date, then put the first letter of the names. (Demir, A., 2003: 46), (Demir, H., 2003: 27) * If you donʹt find the resource that has been attributed in a text, cite both of the resources in the following sample: (Tabaqat ı Nasırî, 1864: 32ʹden aktaran; Köprülü, 1991: 19) * While attributing a manuscript, after the name of author and translator put the abbrevaiton of [ms.],and the leaf number should be stated as it is shown in the sample. The whole tag can be cited in the bibliography (Ahmedî, [yz.], 1410: 7b) * While attributing the archive documents, cite in the text just like the following sample,the detailed version should be in the bibliography. (BOA. MAD 7342: 25) * PS: Classical reference system can be used in some scientific branches that used mostly that system (Ali Birinci, Hürriyet ve İtilâf Fırkası II. Meşrutiyet Devrinde İttihat ve Terakkiʹye Karşı Çıkanlar, Dergâh Yay., İstanbul 1990, s. 156 157.) Bibliography * Book: Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2003.

XVI THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH * Compilation: İnalcık, Halil Seyitdanlıoğlu, Mehmet, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, Phoenix Yayınları, Ankara 2006. * Article: Demirpolat, Enver, İslâm Felsefesinin Batı Düşüncesine Etkisi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 9, Konya 2003, ss. 429 439. * Articles in a compilation work: Clark, Edward C., Osmanlı Sanayi Devrimi, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, (Derleyen: İnalcık, Halil Seyitdanlıoğlu Mehmet), Phoenix Yayınları 2006,Ankara, ss. 467 480. * Announcements: Yavaşca, Alâeddin, Osmanlı ve Mûsiki, Uluslararası Kuruluşunun 700. Yıl Dönümünde Bütün Yönleriyle Osmanlı Devleti Kongresi, Konya, 07 09 Nisan 1999, (Yayına Hazırlayanlar: Alâaddin Aköz Bayram Ürekli Ruhi Özcan), Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya 2000, ss. 29 41. * Thesis: Lekesiz, M. Hulusi, Osmanlı İlmi Zihniyetinde Değişme (teşekkülgelişme çözülme: XV XVII. Yüzyıllar), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 1989. * Web sites: http://www.xenodochy.org/ex/lists/maslow.html, history: 27.11.2007.

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ XVII İÇİNDEKİLER 1 40 XVIII. YÜZYIL VE XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI TAŞRASINDA SİYASET PRATİĞİ: TAŞRADA İKTİDAR MÜCADELESİ, HİZİPLEŞME VE MERKEZ THE PRACTICE OF POLITICS IN THE OTTOMAN PROVINCES FROM THE XVIII. CENTURY TO THE FIRST HALF OF THE XIX. CENTURY: THE STRUGGLE FOR POWER IN THE PROVINCES, SCHISM AND THE CENTRE Abdullah BAY 41 70 MESAİ SAATLERİ EKSENİNDE OSMANLI BÜROKRASİSİNDE YARGININ BAĞIMSIZLIĞI TARTIŞMASI DEBATE ON THE INDEPENDENCE OF JUDICIARY IN THE OTTOMAN BUREAUCRACY ON THE AXIS OF WORKING HOURS Ahmet YÜKSEL 71 81 CUMHURİYET İN İLK KADIN MİLLETVEKİLLERİNDEN FATMA (ŞAKİR) MEMİK THE FIRST WOMAN DEPUTY OF REPUBLIC FATMA (ŞAKİR) MEMİK Bahar TOPARLAK 83 117 SÜRGÜNDEN VATANA: OSMANLI HANEDANININ GERİ DÖNEN İLK ÜYELERİ (1924 1951) FROM EXILE TO THE HOMELAND: THE FIRST RETURNING MEMBERS OF THE OTTOMAN DYNASTY (1924 1951) Cahide SINMAZ SÖNMEZ 119 155 XX. YÜZYIL BAŞLARINDA OSMANLI DEVLETİ NDEKİ İNGİLİZ OKULLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME A RESEARCH ON BRITISH SCHOOLS IN THE OTTOMAN EMPIRE IN THE BEGINNING OF THE XX CENTURY Erkan CEVİZLİLER 157 185 TALEBE DEFTERİ DERGİSİNDEKİ YANSIMALARIYLA BALKAN SAVAŞLARI(1913 1918) THE BALKAN WARS (1913 1918) WITH ITS REFLECTIONS IN TALEBE DEFTERI MAGAZINE Fatih TUĞLUOĞLU

XVIII THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 187 219 KIRKLARELİ GELENEKSEL EVLERİNDE CEPHE DÜZENLEMESİ FACADE OF TRADITIONAL HOUSES IN KIRKLARELİ Gülay APA KURTİŞOĞLU 221 235 AİNU MASALLARINDA GEÇEN KAMUY İNANIŞI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME AN ASSESSMENT ON THE KAMUY BELIEF WHICH APPEARS IN AINU FAIRY TALES Okan Haluk AKBAY 237 255 KONYA NIN BOZKIR İLÇESİNDEKİ ŞEYH MUSA ZAVİYESİ SHEIKH MUSA ZAWIYA IN KONYA BOZKIR DISTRICT Hamit ŞAFAKCI 257 273 BEKİR BÜYÜKARKIN IN HAYATI, ESERLERİ VE SULARIN GÖLGESİNDE ADLI ROMANI ÜZERİNE BAZI TESPİTLER BEKİR BUYUKARKIN S LIFE, WORKS AND SOME DETERMINATIONS ON HIS NOVEL NAMED IN THE SHADOW OF WATER Harid FEDAİ 275 292 OSMANLILAR DÖNEMİNDE MISIR DA BİLİMSEL FAALİYETLER VE NAHİV İLMİNİN DURUMU SCIENTIFIC ACTIVITIES AND THE SITUATION OF ARABIC SYNTAX IN OTTOMAN PERIODE IN EGYPT Mahmut KAFES 293 313 THE CONGRESS OF BERLIN (1878) IN CONTEXT OF THE OTTOMAN GERMAN RELATIONS OSMANLI ALMAN İLİŞKİLERİ ÇERÇEVESİNDE BERLİN KONGRESİ (1878) Mustafa GENCER 315 329 REFİ CEVAT TA SİYASÎ DÜŞÜNCENİN DEĞİŞİMİ ÜZERİNE THE CHANGE OF REFI CEVATʹS POLITICAL IDEOLOGY Necmi UYANIK Sebahaddin MIHÇI 331 358 ESKİ YAKINDOĞU DA YEMEK SİMGESELLİĞİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME AN ASSESMENT ON FOOD SYMBOLISM IN ANCIENT NEAR EAST Şeyma AY Kadriye ŞAHİN

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ XIX 359 379 İNGİLTERE BAŞBAKANI GENÇ WILLIAM PITT VE ÖZİ KRİZİ BRITISH PRIME MINISTER WILLIAM PITT THE YOUNGER AND THE OCHAKOV CRISIS Yahya BAĞÇECİ 381 395 YILDIRIM BÂYEZİD VE BİZANS İMPARATORU II. MANUEL (Osmanlıların İsfendiyaroğulları Üzerine Yapmış Oldukları Sefer Üzerinden Bir Değerlendirme 1391 1392) YILDIRIM BÂYEZİDAND BYZANTINE EMPEROR II. MANUEL (A Reviewover An Ottoman Campaign AgainstIsfendiyars 1391 1392) Yahya BAŞKAN 397 413 KİTAP TANITIMI VE DEĞERLENDİRME BOOK REVIEW Arnold Talbot Wilson, Loyalties Mesopotamia, (1914 1917), A Personal and Historical Record, Oxford Üniversitesi Yayınları, Birinci Cilt, Genişletilmiş Üçüncü Baskı, Oxford 1936, 340 s. Cengiz KARTIN 415 430 KİTAP TANITIMI VE DEĞERLENDİRME BOOK REVIEW Alexander Will, Kein Griff Nach Der Weltmacht: Geheime Dienste Und Propaganda Im Deutsch Österreichisch Türkischen Bündnis 1914 1918 [Dünya Gücü Olmayış: Alman Avusturya Türk İttifakında Gizli Servisler ve Propaganda 1914 1918], Köln/Weimar/Wien 2012, Böhlau Verlag, 352 s. Mustafa GENCER

XX THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH

TARİHİN PEŞİNDE ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ Yıl: 2014, Sayı: 12 Sayfa: 397 413 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY AND SOCIAL RESEARCH Year: 2014, Issue: 12 Page: 397 413 KİTAP TANITIMI VE DEĞERLENDİRME BOOK REVIEW Arnold Talbot Wilson, Loyalties Mesopotamia, (1914 1917), A Personal and Historical Record, Oxford Üniversitesi Yayınları, Birinci Cilt, Genişletilmiş Üçüncü Baskı, Oxford 1936, 340 s. Cengiz KARTIN Özet Arnold Talbot Wilson, İngiltere de dünyaya gelmiştir. İyi bir eğitimin ardından Birinci Dünya Savaşı sonrasında İngiltere nin Irak ı işgal etmesi ile başlayan süreçte Bağdat a atanan ilk sivil komiserdir. Onun Loyalties Mesopotamia, (1914 1917), A Personal and Historical Record başlıklı çalışması kendisinin 1914 1917 tarihleri arasında Irak taki anılarına dayanmaktadır. Çalışmada; Basra, Kurna başta olmak üzere İngiltere nin bölgede nasıl bir işgal planına sahip olduğunu, bölgeyi işgal ettikten sonra ise bölgedeki düzeni nasıl inşa ettiğini açıklanmaktadır. Bu çalışma İngiltere nin bölgede planladığı uzun soluklu planın kodlarına sahiptir. Çalışmada verilen nüfus istatistikleri ve coğrafya ile ilgili bilgiler, bu açıdan düşünülmelidir. Çalışmada birçok İngiliz yetkilinin özellikle asker kökenli olanların resimlerine yer verilmiş, ayrıca Birinci Dünya Savaşı nda Irak ta öldürülen İngiliz personelin nerede, ne zaman ve kimler tarafından öldürüldüğü de liste halinde sunulmuştur. Anahtar Kelimeler Arnold Talbot Wilson, İngiltere, Irak, Basra, Türkler Abstract Arnold Talbot Wilson was born in England.In the pursuit of a good education,he was the first commander who was signed to Baghdad in the process of the England s invasion of Iraq after the First World War.His studies LoyaltiesMesopotamia, (1914 1917), A PersonalandHistoricalRecord is based on Wilson smemories between 1914 1917. Inthisstudy, it is explained that what kind of invasion plan Englnd had in the region and how they built the order in the region after invading it..this study also has the codes of the long_term Yrd. Doç. Dr., Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi, Kayseri/Türkiye. cengizkartin@gmail.com

398 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 plan that Englnd planned in the region.the information about the geographic and the demographic statistics in this study should be considered from this point. This study has lots of photograhy of English person especially soldier origin and also there is a list of where, when and by whom the English personel was killed in Iraq during the First World War. Key Words Arnold Talbot Wilson, England, Mesopotamia, Basra, Turks

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 399 1. ÇALIŞMANIN SAHİBİ ARNOLD TALBOT WİSLON IN (1884 1940) KISA YAŞAMI Arnold Talbot Wilson, 18 Temmuz 1884 te İngiltere nin Bristol kentinde dünyaya gelmiştir. İlk eğitimini babası Canon J. M. Wilson ın da müdür olarak görev yaptığı Clifton College de alan Wilson, ardından Royal Military College e devam etmiş, koleji birincilikle bitirdikten sonra, 1907 1909 arasında Hindistan Politik Bürosu na bağlı olarak İran da görev yapmıştır 1. 1909 1913 arasında İran ın Luristan bölgesinde görev yapan Wilson 2, 1914 te Türk İran sınırının tespiti için oluşturulan kurulda görev almış 3 ; akabinde de İngiltere nin ilk Irak Yüksek Komiseri olan Percy Cox un emri altında, 1918 1920 de İngiltere nin ilk Bağdat sivil yöneticisi olarak Bağdat ta oldukça katı ve kuralcı bir yönetim yürütmüştür 4. Bu görevden Ekim 1920 de istifa ettikten sonra 5, Anglo Persian Oil Company nin yönetimine atanan Wilson, emekli olacağı 1932 tarihine kadar bu görevi yürütmüştür. 1933 te House of Common a (İngiliz parlamentosu) seçilen Wilson, 55 yaşında olmasına rağmen İkinci Dünya Savaşı nın patlak vermesiyle gönüllü olarak İngiliz hava kuvvetlerinde pilotluk yapmış, 1940 yılının kasım ayında ölmüştür 6. 2. ÇALIŞMANIN İÇERİK YÖNÜNDEN İNCELENMESİ Birinci Dünya Savaşı tüm insanlık için olduğu gibi Osmanlı Devleti için de tam bir yıkım olmuştur. Bu yıkım Osmanlı Devleti için Ortadoğu nun tamamen elden çıkmasının ötesinde devletin tarih sahnesinden çekilmesine neden olacak bir süreci ifade ediyor olması açısından da son derece önemlidir. 1 Robert Pearce, Wilson, Sir Arnold Talbot (1884-1940), Oxford Dictionary of National Biography, C. 59, New York 2004, s. 487; Obituary: Lieut.-Colonel Sir Arnold Talbot Wilson, K. C. I. E., C. S. I., C. M. G., D. S. O., M. P., The Geographical Journal, C. 97, No. 1, Haziran 1941, s. 72; Mark Jacobsen, Only by the Sword: British Counter- Insurgency in Iraq 1920, Small Wars And Insurgencies, C. 2, No. 2, 1991, s. 324; D. K. Fieldhouse, Kurds, Arabs and Britons: The Memoir of Wallace Lyon in Irak, I. B. Tauris Yayınları, Londra 2002, s. 92; Öke ye göre Talbot Wilson, 19. Yüzyıl sömürgecilerinden birisidir. Bkz. Öke, Mim Kemal, Musul Komplosu 1918-1926, Genişletilmiş Altıncı Baskı, İrfan Yayınları, İstanbul 2012, s. 70. 2 Susan Meiselas, Kurdistan: In The Shadow of History, Random House Yayınları, New York 1997, s. 381. 3 Gilbert Ernest Hubbard, From the Gulf to Ararat: An Expedition Through Mesopotamia and Kurdistan, E. P. Dutton Company Yayınları, New York 1917, s. 17; Eserin Türkçe tercümesi için bkz. Ernest Gilbert Hubbard, Basra Körfezi nden Ağrı Dağı na Seyahat: Mezopotamya ve Kürdistan Üzerinden Bir Sefer, Çeviri: Galip Alçıtepe, Aram Yayınları, Diyarbakır 2012; Yalnız hemen belirtmek gerekir tercüme kitabın özeti gibi hazırlanmış. Orijinal eser 273 sayfadan mürekkeptir. 4 Amal Vinogradov, The 1920 Revolt in Iraq Reconsidered: The Role of Tribes in National Politics, International Journal of Middle East Studies, C. 3, No. 2, Nisan 1972, s. 138; Michael M. Gunter, Historical Dictionary of The Kurds, The Scarecrow Yayınları, Oxford 2004, s. 210-211; Bu atamanın tarihini Pearce, 1915 ten başlatır. Bkz. Robert Pearce, Wilson, Sir Arnold Talbot (1884-1940), Oxford Dictionary of National Biography, C. 59, New York 2004, s. 487. 5 William Rupert Hay, Kürdistan da İki Yıl 1918-1920, Çeviri: Fahriye Adsay, Avesta Yayınları, İstanbul 2005, s. 372; Naiden bu tarihi yanlış şekilde kasım olarak vermektedir. Bkz. F. S. Naiden, British Scholar- Administrators and Iraq, The Journal of The Historical Society, C. 7, No: 2, Haziran 2007, s. 196. 6 Obituary: Lieut.-Colonel Sir Arnold Talbot Wilson, s. 72; Georgina Howell, Daughter of The Desert, The Remerkable Life of Gertrude Bell, Londra 2006, s. 360; Pearce, Wilson, Sir Arnold,, s. 489.

400 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 Almanya ile birlikte bu savaşa dâhil olan Osmanlı Devleti nin karşısında genelde Ortadoğu, özelde Irak ta karşısına çıkan güç İngiltere olmuştur. Bu tarihlendirmeden önceki döneme bakıldığında İngiltere, Sanayi İnkılabı ile başlayan süreçte teknolojik üstünlüğünü öteki nin neye sahip olduğu bilgisi ile işlemeye başladığı 19. asır dünyasında Osmanlı Devleti topraklarına pek çok görevli/ajan göndermiştir. Bu görevliler toplumsal dokuyu, toplumsal hassasiyetleri tespit ettikleri kadar bölgelerin maddi gelir kaynaklarını da tespit etmişlerdir. Arnold Talbot Wilson, Birinci Dünya Savaşı nın bitmesinin akabinde İngiltere nin ilk Bağdat Sivil Komiseri olarak görev yapmışsa da bu savaş sırasında da Ortadoğu da pek çok görevde bulunmuştur. Makaleye konu teşkil edilen çalışmanın birinci cildi Wilson ın Bağdat Sivil Yönetimi idaresinin başına geçmeden önce 1914 1917 dönemindeki anıları ve gözlemleri ile İngiltere nin Bağdat Sivil Yönetimi ni kurması ve idaresine hasredilmiştir. Çalışmanın İngilizce olarak kaleme alınması sebebiyle, Türk bilim camiasında çok az bilinmesi ve bunun neticesi olarak yapılan akademik çalışmalarda çok az atıf yapılması, çalışmanın değerinin yeterince takdir edilememesinden kaynaklanmaktadır. Yalnız burada hemen ifade edilmesi gereken husus, çalışmanın bir İngiliz yetkili/devlet adamının gözlemlerine dayanmasından dolayı, çalışmada kimi yanlı değerlendirmelerin bulunduğunun her zaman göz önünde tutulması gerçeğidir. Çalışmanın ilk bölümü Basra nın İşgali başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Osmanlı Devleti nin Birinci Dünya Savaşı na Almanya nın yanında girmesi ile birlikte Basra vilayetinde aldığı önlemlerin aktarıldığı görülmektedir. Savaşın başlamasının akabinde Şattü l Arab ve Muhammerah bölgesine gelen İngilizlere karşı Osmanlı yerel yetkililerinin uyarıları ve bölgenin boşaltılması gibi taleplere karşı İngilizlerin hangi siyaseti takip ederek bölgeye yerleştiklerinin açıklandığı bölümde en ilginç husus İngilizlerin özellikle Abadan bölgesinde mevcut olan bölge petrolleri ile ilgili nasıl bir siyaset takip edeceklerinin aktarıldığı kısımlar olmuştur. Yine bu bölümde çok önemli bir bilgi olarak 1914 te İngilizlerin bölgeye geldiği tarihlerde bölgede ileri gelen Arap liderlerinin Osmanlı idaresine sadık kaldıkları ifade edilmiştir. Bu sadakatin İngilizler lehine değişiminin maddi kaynakları ve Sir Percy Cox un bölgede etkili kişilerle ikili dostluklarını maddi öğelerle desteklemesi de yine bu bölümde ele alınan konular arasında yer etmiştir. Bu bölümde dönem içerisinde bölgede görev yapan Hindistan Ordu birliğinde görevli Korgeneral Sir W. S. Delemain ın, Yüzbaşı R. L. Birdwood ın, Field Marshal Sir Arthur A. Barrett ın, Basra Naibi olan Seyit Talip Paşa ibn Seyid Receb in, Yüzbaşı F. L. Dyer in birer resmi eklenmiştir.

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 401 Çalışmanın ikinci bölümünün başlığı Kurna nın İşgali ve Şuaybiye Savaşı dır. Bölümde İngilizlerin Basra Körfezi ne çıkartma yapma girişimleri sonrasında cihat ilanının bölgedeki tesirlerine yer verilmiştir. Bu cihat ilanı ile birlikte başlayan mücadele ortamında Süleyman Askerî Bey in faaliyetleri, Yüzbaşı Dyer ve Shakespear ın bölgede öldürülmeleri, petrol alanlarının korunması için İngilizlerin geliştirdikleri strateji konu edilmiştir. Bölümde dikkati çeken en ilginç kısımlar, İbn Suud ile başlayan münasebetlerin gelişiminin açıklandığı kısımlar olmuştur. Bunlara ilave olmak üzere bölümde Ortadoğu uzmanlarından bir çok makale ve çalışmanın sahibi olan Sir Percy Sykes ın bölgede yapmış olduğu çalışmalara yer verilmiş; ayrıca Ahvaz ve Bushire de İngilizlere karşı gelişen asayiş sorunları ve Ahvaz başta olmak üzere yörede gerçekleşen savaşlarda İngiliz ve Osmanlı kayıplarına dair sayısal bilgilere yer verilmiştir. Bu bölümde, 1909 da İbn Suud ve Mübarek Es Sabah ın Kuveyt ileri gelenleri ile birlikte çekilmiş bir resmi, Yüzbaşı W. H. I. Shakespear, Korgeneral E. Leachman ve yerel kıyafeti ile çekilmiş bir Arabın resmi yer almıştır. Çalışmanın üçüncü bölümü Huzistan operasyonları ve Amara nın İşgali ne ayrılmıştır. Bölümde 1909 1914 aralığında Bushire ve Ahvaz yöresinin sınır tahsisi çalışmalarına katıldığından bahseden Wilson, bu bölümde Korgeneral G. I. Doknicy nin bir resmine ve çarpışmalarda verilen kayıplara yer vermiştir. Çalışmanın dördüncü bölümü Nasiriye nin İşgali ne ayrılmıştır. Bu bölümde Basra ve yöresinin İngiliz siyasetindeki önemine yer veren yazar, Türklerle yapılan çarpışmalar sırasında bölgedeki konumlarının tam bir emniyet içerisinde olmadığından bahisle nasıl ihtiyatlı cüretkâr bir politika takip ettiklerine yer vermiştir. Yalnız bu ihtiyatlı cüretkârlık sırasında bölgede bulunan Arapların zayıflıklarının tespiti ile birlikte İngiliz siyasetine entegre etmenin de yollarının denenmeye başlandığı da kimi örneklerle açıklanmıştır. Bu örneklerin açıklandığı kısımda İngiliz kayıplarını da neredeyse günlük olarak veren Wilson, 1920 de İngiltere nin ilk Irak Yüksek Komiseri olacak olan Percy Cox un bu tarih aralığında bölgedeki etkinliğinden de bahsetmiştir. Çalışmanın beşinci bölümü Basra Vilayeti Yönetim Sisteminin Kurulması na hasredilmiştir. Basra vilayetinin işgali ile birlikte başlayan süreçte Sir Percy Cox un İngiliz idaresini bölgede yerleştirmek için oluşturduğu düzenin nasıl şekillendiği, bu güç merkezinde polis teşkilatlanmasının yerinin tayini, sivil mahkeme ve gelir departmanlarının kurulması, Necef ve Kerbala yöresinde baş gösteren isyanların sayısal bilgileri, Basra da Basra Times gazetesinin çıkarılma safhaları ve bu gazetenin çıkarılma hedefleri, Yabacı firmaların Basra da faaliyetleri, İran yöresinde baş gösteren isyanlar,

402 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 yöredeki eğitim, postaneler, telgraf hatları ve Amerikan misyonerlerinin faaliyetleri bu bölümde anlatılmıştır. Yine bu bölümde 1919 yılı itibariyle yöredeki nüfus ile ilgili bilgilere şu şekilde yer verilmiştir 7 : Sancak İsmi Sünni Şii Yahudi Hıristiyan Diğer Toplam Basra(Kurna 24.408 130.494 6.928 2.221 1.549 165.600 Dâhil) Amara 7.000 284.700 3.000 300 5.000 300.000 Muntafık 11.150 306.220 160 30 2.440 320.000 (Nasiriye) Toplam 42.558 721.414 10.088 2.551 8.989 785.600 Bu bölümde Sir Percy Cox un yaşlı bir fotoğrafına yer veren Wilson, İngiltere nin Irak ta Percy Cox dan sonra Yüksek Komiser olarak görev yapacak olan Henry Dobbs un özelliklerinden bahsederken Ortadoğu, İran, Irak, Afganistan, Hindistan ve Belucistan yöresindeki uzmanlığından sitayişle bahsetmiştir. Yine Wilson, o dönemde yüzbaşı rütbesinde olan E. W. C. Noel haricinde, Dr. M. Y. Young, R. W. Bullard, E. B. Soane, D. L. R. Lorimer, Albay Leachman ın görev yerleri ve sorumluluklarından bahsettikten sonra, bölgedeki su sisteminin kaynakları, Basra da çıkarılmaya başlanan Basra Times gazetesinin yayın etkisi, Basra da oluşturulmaya başlanan sağlık sisteminin sorunları, bölgede etkinlik yürüten Amerikan misyonerlerinin isimleri, faaliyetleri ve bölgedeki İngiliz sivil yöneticilerinin isim listesine yer vermiştir. Bu bölümde resmine yer verilen isim ise Sir Henry R. C. Dobbs olmuştur. Çalışmanın altıncı bölümü 1915 te Bağdat Üzerine Yapılan İlk İlerleme ye hasredilmiştir. Bu bölümde genel olarak petrol alanlarının nasıl ele geçirilmesi gerektiği ve sonrasında kurulacak olan düzende petrol alanlarının korunması burada İran petrolleri de Irak ile bir bütün olarak düşünülmüştür, Kut yöresinde gerçekleşen savaş ve Bağdat a yürüyüş konusu işlenmiştir. Bu yürüyüş sırasında Türklerin bölgedeki gücü de rakamlarla açıklanmıştır. Bu açıklamalara bir örnek teşkil etmesi açısından yazarın verdiği bilgilere göre 1 Ağustos 1915 te Kut yöresinde bulunan Türk kuvvetleri 19 makineli 5.000 silahlı birlik, Nasiriye den Bağdat a kadar olan bölgede ise sadece 2.700 silahlı birlikten ibarettir. İngiliz kuvvetlerinin Kut ta bulunan kuvveti ise 3.000 İngiliz birliği ve 8.000 Hint birliği, 32 makinelidir. 28 Eylül 1915 te yapılan çarpışmanın ayrıntılarına da değinen yazar, 1.700 Türk kaybına mukabil kendi kayıplarını 1.229 olarak vermektedir. Bu kayıplara rağmen İngiliz parlamentosunda İngiliz Başbakanı Asquith in İngiliz ilerleyişi 7 Arnold Talbot Wilson, Mesopotamia: Loyalties 1914-1917, Üçüncü Baskı, Oxford Üniversitesi Yayınları, Londra 1936, s. 64.

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 403 nin süreceği ve Türklerin yakın bir zamanda savaştan çekilmek zorunda kalacakları gibi çok erken tarihlendirilebilecek olan öngörüsüne de bu bölümde yer verilmiştir. Irak içerisinde toplam 60.000 Türkün kendilerine karşı savaşmak için hazır beklediğini ifade eden yazar, Alman komutan Von der Goltz Paşanın Bitlis ve çevresindeki hareketlenmesinin de kendileri için ciddi tehdit oluşturma potansiyelinden söz etmiş ve Bağdat a doğru ilerleyiş sırasındaki hem Türk, hem de İngiliz kayıplarını sayı ve tarihlendirmeler ile birlikte vermiştir. Bu bölümde resmine yer verilen İngiliz yetkili Kıdemli Yüzbaşı Edgar C. Cookson dır. Çalışmanın yedinci bölümü Kut Kuşatması ve Kut un Düşüşü hakkındadır. Bu bölümde Kut kuşatması öncesinde Osmanlı ve İngilizlerin yapmış olduğu savaş hazırlıkları konu edilmiştir. Çalışmanın bu bölümünde General Townshend ın kuvvetlerinin maddi gücü hakkındaki bilgileri aktaran yazar, onun ordusunun 7.500 süngü, 1.500 kılıç ve 39 makineliye sahip olduğunu kaydetmiştir. Kut ta toplam 5.000 6.000 Arabın mevcut olduğunu ifade eden yazar, General Townshend, Sir Percy Cox ve diğer İngiliz askerî personelinin Kut kuşatmasının nasıl yapılması gerektiği hususundaki fikir çatışmalarını vermesiyle bölümü zenginleştirmiştir. Yazar diğer bölümlerin genelinde olduğu gibi bu bölümde de kuşatma sırasında Türk ve İngiliz kayıplarını net sayılar vermek suretiyle maddi verilerle desteklemiştir. Bölümde Kut kuşatması sırasında 3.000 İngiliz, 11.000 Hint ve 5.000 Arap birliğine sahip olan İngilizlerin bunları besleyecek yeterince ikmal yapamadığı da itiraf edilmiştir. Bu itirafa rağmen Enver Paşa ve Halil Paşa arasındaki münasebetleri dikkatli bir şekilde takip ettikleri, istihbari çalışmaları aksatmadıkları da verilen bilgilerden anlaşılmaktadır. Yaşanan çatışmalarda herhangi bir bozgun ihtimalinin sonuçlarının Londra parlamentosunda görüşüldüğü, 2.000.000 pounda kadar ek bütçe teklifinin parlamento tarafından oldukça ihtiyatlı bir şekilde karşılandığı tabloda, Enver Paşa ya Kut un boşaltılması karşılığında ciddi bir para teklifinin yapıldığı ancak paşanın bu rakamı hiçbir şekilde düşünmeden reddettiği de verilen en önemli bilgiler arasındadır. Nihayetinde Halil Paşa nın kuvvetlerinin General Townshend in kuvvetlerini kuşatarak teslim aldığı tarihte İngiliz kuvvetleri olarak Osmanlıya teslim olan kuvvetlerle ilgili bilgiler Nisan 1916 da şu şekilde aktarılmıştır 8 : İngiliz görevliler 277 Hint görevliler 204 İngiliz erler 2.592 Hint erler 6.988 8 Wilson, Mesopotamia: Loyalties, s. 99.

404 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 Hint geri hizmetli 3.248 Toplam 13.309 Ayrıca 1.025 kişinin ölü ve yaralı olduğu, 721 askerin hastalıktan öldüğü, 2.500 kişinin yaralandığı, 72 kişinin kaybolduğu, 67. Penjap birliğinin neredeyse tamamının yok edildiği veya esir alındığı ifade edilmiştir. Bu bölümde Tümgeneral Sir Charles V. F. Townshend ve Tümgeneral Sir C. J. Melliss in resimlerine yer verildiği görülmektedir. Çalışmanın sekizinci bölümü Hindistan a Ziyaret ve Kut un Boşaltılması na hasredilmiştir. Yazar Bombay ve Delhi ye yaptığı seyahat ile başladığı bölümde tekrar Basra ya gelişi sonrasında Şeyh Saad ve Vadi de yapılan savaşlar, Sir Percy Lake in yerine yapılan atamada Sir John Nixon ın, General Gorringe yerine Sir Fenton Aylmer ın atanması ve son olarak Kut un güvenli bir şekilde boşaltılması konularını anlatmıştır. Ayrıca Hindistan a gittiği 1915 Aralık ayında burada dönemin dışişleri bakanı olan Sir Hamilton Grant ile görüşmesine, Şeyh Saad çatışmalarında verilen kayıplar hakkında da kısa bilgilere yer vermiştir. Bu çatışmalar sırasında iletişimin zorluğundan, iklim şartlarının güçlüğünden de bahseden yazar, bu güçlüklerle beraber yapılan üç başarısız taarruzun sonuçları üzerinde de değerlendirmelerde bulunmuştur. Bu bölümde resmine yer verilen isimler Teğmen H. O. Firman ve Kıdemli Yüzbaşı C. H. Cowley olmuştur. Çalışmanın dokuzuncu bölümü Altta Kalanın Canı Çıksın: Esirlerin Kaderi başlığını taşımaktadır. Bölümde General Townshend ile Halil Paşa arasında gerçekleşen yazışmalarda Osmanlı Devleti nin elinde bulunan İngiliz esirlerinin durumlarına yönelik talepler üstten bakan ve adeta talimat veren bir anlayışla kaleme alınmıştır. Bu talepler ve hatta talimatlara varan üsluba rağmen Osmanlı yetkililerinin devlet geleneğini korudukları ve üsluplarını büyük devlet olgunluğu içerisinde sürdürdükleri de yazışmalardan anlaşılmaktadır. Bölümde ayrıca Kut un yeniden ele geçirilme girişimi sırasında bölgede yaralı ve ölü, Türk ve İngiliz askerlerinin durumları da yine İngiliz askerlerinin kendi dilinden sunulmuştur. Çalışmanın bu bölümünde verilen Türkleri suçlayıcı kendilerini ise temize çıkarıcı dil, ihtiyatlı bir şekilde değerlendirilmeye muhtaçtır. Yazar bu bölümde sadece subjektif ve tek taraflı bilgileri paylaşmıştır. Çalışmanın onuncu bölümü 1916 Yılı Gelişmeleri ne ayrılmıştır. Bu bölümde İngiliz hükümeti yetkililerinden politik görevlilerin işlevleri, yerel kaynaklar ve bu kaynakların kullanımı ile ilgili askerî talepler, askerî yönetim ve sivil amaçların uyumu ya da farklılıkları, vergi departmanı, Sir Mark Sykes ın bölgeyi ziyareti ile ilgili gelişmeler, Sykes Picot anlaşması, Yüzbaşı Aubrey ve George Lloyd un bölgeye gelişi ile birlikte başlayan gelişmeler, sivil yönetimin gelişmesi için yapılan çalışmalar, Basra da politik büronun

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 405 açılışı, Gertrude Bell in çalışmaları, İran ile olan münasebetler ve Percy Sykes ın burada yapmış olduğu çalışmalar, Hint Avrupa telgraf hattı ile ilgili gelişmeler ile E. B. Soane ın Bahtiyari aşireti ve Arabistan ile ilgili gözlemlerine ve değerlendirmelerine yer verilmiştir. Bölümde ele alınan konularda Basra merkezli olmak üzere yavaş yavaş bölgeye yerleşen İngilizlerin nasıl bir sistem kurdukları, bölgedeki dengeler karşısında hangi yolu takip ettikleri, sistem kurulurken sorumlu olan isimler, bu isimlerin sorumluluk sınırları ve kısa mesleki deneyimleri açıklanmıştır. Yalnız bu bölümdeki açıklamalarda verilen bilgilerde Hindistan Bakanlığı nda görev yapmış olan görevlilerin Basra başta olmak üzere Ortadoğu da nasıl görevlendirildikleri Hindistan ve bölgedeki görevlerinin karşılaştırılmalı analizleri yapılmak suretiyle değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bölümde bir başka önemli bilgi Gertrude Bell ile ilgili verilen bilgilerdir. Bell in Birinci Dünya Savaşı sonrasında Ortadoğu nun şekillenmesindeki rolü düşünüldüğünde bu bölümde verilen bilgiler oldukça önemlidir. Bölümde ele alınan bir diğer konu Rusya nın 1916 yılı içerisinde İran daki ilerleyişi olmuştur. Bu ilerleyiş sırasında bölgedeki Alman ve Rus nüfuz mücadelesine de özel bir yer ayıran yazar, önemli bir bilgi olarak 1915 yılında 100.000 poundluk bir rakamın Almanların eline geçmesini önemli bir bilgi olarak vermiştir. Dönem göz önüne alındığında böyle büyük bir rakamın Almanların eline geçmiş olması itilaf güçlerinin adına oldukça ciddi bir kayıp olarak tarihe geçmiştir. Bu bölümde Kürtlerle ilgili ilk dil çalışmalarını yapmış olan Binbaşı Soane ve onun takipçisi konumunda olan Edmonds ın İran ve Irak coğrafyasında yapmış olduğu faaliyetler de ayrıntılı bir şekilde açıklanmaya çalışılmıştır. Bu bölümde fotoğrafına yer verilen isimler Sir Mark Sykes, Muhammerah şeyhi Şeyh Hazel ibn Hacı Cabir Han, Abdülaziz ibn Abdurrahman ibn Faysal Es Suud olmuştur. Çalışmanın on birinci bölümü Mezopotamya Komisyonu başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Mezopotamya komisyonunun teşkil edilmesinin tarihî süreci, komisyonda görev alan isimlerin rütbe ve isimleri, komisyonun görev ve yetki tanımlaması, bölgedeki azınlıkların durumu, Mr. Austen Chamberlain in istifası, Yüzbaşı Aubrey Herbert in Mezopotamya ile ilgili gözlem ve görüşlerine yer verilmiştir. Ayrıca 1916 ve 1917 yıllarında Baghdad Times ve Basra Times gibi gazetelerin çıkarılma nedenleri, Mezopotamya Komisyonunun bütçe kalemleri ve bu kalemlerin İngiliz parlamentosundaki tartışmaları konu edilmiştir. Bu bölümde resmine yer verilen isim Hindistan Valisi (1910 1916) Baron Hardinge dir. Çalışmanın on ikinci bölümü İletişim Hatlarının Yeniden Organize Edilmesi başlığını taşımaktadır. Bu bölümde askerî politika, bu politikanın aktörleri ve bu aktörlerin görüşleri, demiryolu yapımında gelinen son nok

406 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 ta, deniz taşımacılığının yeniden düzenlenmesi, hava birliklerinin düzeni konuları işlenmiştir. Ayrıca bu bölümde ele alınan konulardan biri de önemli sayısal verilerin sunulduğu hastanelerdeki hasta yatak sayıları olmuştur. 1915 1916 yıllarında bölgede konuşlandırılan hastanelerdeki yatak sayılarının artması bölgedeki İngiliz kayıplarının da paralel şekilde arttığını göstermesi açısından önemlidir. Bir başka önemli bilgi demiryolu yapımı sırasında karşılaşılan güçlükler bağlamında ele alınmış; ayrıca Hindistan Basra arasında ticaret yapan gemi sayılarının ay ay artış sayıları, ticari emtiaların taşınmasında deniz ve demiryollarının konumu ve emtiaların çeşitleri hakkında önemli bilgiler sunulmuştur. Bu bölümde resimleri olan İngiliz görevliler Korgenaral Sir George F. MacMunn, Sir William H. Willcox ve Korgeneral Sir Percy H. X. Lake olmuştur. Çalışmanın on üçüncü bölüm başlığı Bağdat a İlerleyişte İkinci Perde başlığını taşımaktadır. Bölümde Irak politikası ile ilgili yapılan tartışmalarda farklı yaklaşım ve öneriler, Bağdat a ilerleyiş sırasında Muhammed Abdullah Hasan ın İngilizlerle münasebeti, Hindistan birliğinin konumu ve işlevi, yine bu ilerleyiş sırasında körfezde gerçekleşen çatışmalar ve hava operasyonları konu edilmiştir. Yazar, Bağdat a ilerleyiş sırasında, İngiliz bürokrasisi içerisinde gerçekleşen tartışmalarda kendisi tarafından getirilen önerilere ve bu önerilerin değerlendirilmesine özel bir yer ayırmıştır. Bu değerlendirmelerde dikkati çeken husus Wilson ın Osmanlı birliklerinin durumu ile ilgili oldukça gerçekçi tespitlere yer vermesi ve İngiliz ilerleyişini daha hızlı yapmak noktasında oldukça cüretkâr bir politikanın takip edilmesini önermesi olmuştur. Yine bu bölümde Türk bilim camiasında çok fazla işlenmemiş bir konu olan İngiliz ordusunda görev alan Hint birliklerinin Irak içerisindeki konuşlanması, kayıpları, görev ve işlevleri de ortaya konulmuştur. Çalışmanın on dördüncü bölümünün başlığı Bağdat ın Ele Geçirilmesi ve Sonraki Operasyonlar adını taşımaktadır. Bölümde, Diyala nehrinin aşılması sonrası ve Bağdat ın ele geçirilmesi sırasında Türk yaralılarının Bağdat tan uzaklaştırılması, işgal sırasında Bağdat halkının işgal güçlerine karşı tutumu, işgal sonrası Bağdat a yapılan askerî atamalar, General Maude nin sivil yönetime karşı tutumu, Bağdat ta kontrolün sağlanması sonrasında Fırat ve Dicle nehirleri istikametinde ilerleyiş, Diyala ve Cebel i Hamrin çevresinde gerçekleşen çarpışmalar, Samarra nın işgali ve bu işgaller sırasında Kraliyet Hava Gücü nün kara ordusuna desteği konuları işlenmiştir. Sözü edilen konular 1917 yılındaki gelişmeler içerisinde değerlendirilmiştir. Bu gelişmeler sıralanırken Türk ve İngiliz birliklerinin sahip olduğu silah sayıları, savaş sırasında yaralı ve kayıpları gibi bilgiler de aktarılmıştır. Bağdat ın işgali sırasında bölge insanlarının İngiliz askerlerine karşı oldukça mülayim bir tavır takınmasının kendilerinin sunduğu özgürlüğün sembolü

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 407 olmasına bağlayan yazar gerek savaş sırasında, gerekse savaş sonrasında İngilizlerin kendilerine muhalif olan güçleri nasıl etkisiz hâle getirdiğini, bu husustaki acımasızlıklarını ise hiçbir şekilde söz konusu etmemiştir. Wilson, çalışmasının bu bölümünde 1919 yılı için Mezopotamya nın (Irak) nüfusunu Musul hariç olmak üzere etnik temelli olarak şu şekilde tablolaştırmıştır 9 : Bağdat Vilayeti Bölge Sünni Şii Yahudi Hıristiyan Diğer Toplam Dinler Bağdat 130.000 54.000 50.000 15.000 1.000 250.000 Samarra 66.455 14.215 300.... 80.970 Diyala 54.953 46.097 1.689 397 900 104.036 Kutü l 8.578 98.712 381 127.. 107.798 Amara Divaniye 1.000 192.300 6.000 5.000 200 204.500 Samiye 445 189.000 530 20 5 190.000 Hilla 15.983 155.897 1.065 27 28 173.000 Dulaim 247.000 200 2.600 200.. 250.000 Toplam 524.414 750.421 62.565 20.771 2.133 1.360.304 Basra Vilayeti Basra 24.408 130.494 6.928 2.221 1.549 165.600 Amara 7.000 284.700 3.000 300 5.000 300.000 Muntafık 11.150 306.220 160 30 2.440 320.000 Toplam 42.558 721.414 10.088 2.551 8.989 785.600 Musul Vilayeti Musul 244.713 17.180 7.635 50.670 30.180 350.378 Erbil 96.100.. 4.800 4.100 1.000 106.000 Kerkük 85.000 5.000 1.400 600.. 92.000 Toplam 425.813 22.180 13.835 55.370 31.180 548.378 Genel Toplam Genel Toplam 992.785 1.494.015 86.488 78.692 42.302 2.694.282 Çalışmanın bu bölümü içerisinde günümüzde de batı dünyasının işgallerine meşru zemin olarak tanımladıkları ülkelere özgürlük söylemi, Bağdat ın işgali sonrasında Bağdat Vilayetinin İnsanlarına Beyanname başlıklı ilanda kendini gösterir. Burada İngiliz askerlerinin Bağdat a işgal ya da sömürge amacı ile değil; ülkeyi özgürleştirmek için geldikleri mesajı verilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın on beşinci bölümü İngiliz Nüfuzunun Bağdat Vilayetinin İşgalinden General Maude nin Vefatına Kadar Geçen Süre İçerisindeki Genişlemesi ne hasredilmiştir. Bu bölümde ele alınan konular Bağdat ta yüz 9 Wilson, Mesopotamia: Loyalties, s. 236.

408 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 yıllarca devam ettirilmiş olan Türk hâkimiyetinin kanuni düzenlemeleri, Arap liderlerle işbirliği, Necef ve Samarra yöresinde baş gösteren düzensizlikler, bu süre içerisinde Rusların tutumları, Arapların modern silahlarla silahlandırılmaları, düşman unsurların silahsızlandırılma sorunu, Sir Percy Cox un Bağdat a atanma süreci, Bağdat ta İngiliz sivil yönetiminin kurulması, bu süre içerisinde Mustafa Kemal Paşa nın olayların gidişatı ile ilgili görüşleri, Diyala ve Hanikin deki gelişmeler, Ramadi savaşı, Dicle yönünde ilerleyiş, General Maude ın ölümü ve onun askerî başarıları üzerine olmuştur. Bu bölümde ele alınan konular tıpkı diğer bölümlerde ele alınan konular gibi askerî alanda yapılan mücadelelerin tarihini, savaş malzemelerinin miktarlarını, ölü ve yaralı sayılarını da ihtiva eden bilgilerle donatılmıştır. Yalnız bu bölümde diğer bölümlerde zaman zaman değinilen bir konu olarak Rusların Irak içerisinde sürdürdükleri faaliyetler ile ilgili bilgiler daha derli toplu verilmiştir. Ruslarla sürdürülen hâkimiyet mücadelesinin yanı sıra bölgede bulunan Araplarla işbirliğinin detaylarının verildiği bu bölümde, savaş sonrası oluşturulması planlanan sivil yönetime geçiş çalışmaları hakkında da bilgiler verilmiştir. Bu bilgiler aktarılırken Mustafa Kemal Paşa nın faaliyetleri ile ilgili satır aralarında verilen bilgiler, aslında İngiliz askerî bürokratlarının hiçbir detayı gözden kaçırmayan, gelecekte ciddi işler yapabilecek potansiyele sahip Osmanlı askerlerini de yakînen takip ettiklerini göstermesi açısından önemlidir. Burada Mustafa Kemal Paşa için sadece Türkiye değil bütün Ortadoğu için en büyük devlet adamı ifadesinin kullanılması da bu açıdan oldukça önemlidir 10. Bu bölümde resmine yer verilen İngiliz devlet adamları Tümgeneral Sir H. T. Brooking ve Korgeneral Sir Stanley Maude olmuştur (Ek 1). Çalışmanın son bölümü olan on altıncı bölümün başlığı 1917 de Basra Vilayeti dir. Bu bölümde öncelikle Basra vilayetinin konumu üzerinde durulmuş, akabinde sivil yönetimin bölgede konumlanması ile birlikte başlayan süreçte, askerî ve sivil bürokratların takviye edilmesi, bölgedeki mali durum, hükümet yayınları ve sağlık sistemi, Amara ve Muntafık yöresindeki genel durum, Arabistan a yapılan seyahat, Basra dan ayrılış konularına yer verilmiştir. Bu bölümde ele alınan konulardan birisi olan hükümet yayınlarının ele alındığı kısımda The Baghdad Times, The Basra Times, Iraq in War Time, The Times of Mesopotamia gibi gazete ve süreli yayınlar hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Gerek çıkarılan gazete ve dergilerin ve gerekse bölgede sürdürülen sağlık hizmetlerinin İngilizlerin bölgede kurdukları sistem eliyle yürütülmesinin İngilizlerin bölgede etkin bir yönetim kurma 10 Wilson, Mesopotamia, C. 1, s. 265.

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 409 sına olanak sağlandığının belirtildiği bölümde, toplanan vergi oranları ile Türklerin hâkim olduğu dönemdeki oranlar kıyaslamalarla açıklanmış, bu kıyaslamalar neticesinde İngiliz yönetiminde, Türk döneminde toplanan vergilerden çok daha fazla vergi toplandığı rakamlar verilmek suretiyle belirtilmiştir. Yalnız burada hemen belirtmek gerekir ki yazar, diğer bölümlerde de olduğu gibi vergi toplamalardaki bu başarının sırrının katı ve acımasız bir yönetim anlayışından kaynaklandığını belirtmekten özenle kaçınmıştır. Bu bölümünde resmine yer verilen görevliler Teğmen E. A. W. Hawke ve Korgeneral E. B. Howell olmuştur. 3. ÇALIŞMANIN BİÇİMSEL YÖNDEN İNCELENMESİ İlk baskının 1930 da, ikinci baskının ise 1931 de yapıldığı çalışmada zengin bir bibliyografya ile karşılaşmak mümkündür. Ansiklopedi maddelerinden makalelere, Almanca ve Fransızca eserlere, 1918 1921 dönemi içerisinde yayınlanan İngiliz resmî yıllıklarına, hatıralara, tapu kayıtlarına, gelirgider kalemlerini gösteren istatistiki verilere varıncaya kadar eser adeta bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Çalışmanın birinci cildinde bölgede görev yapan 28 adet İngiliz görevlinin resmine yer verilmiştir. Çalışmanın birinci cildi toplam 16 bölümden müteşekkildir. İlk bölüme geçilmeden önce 1914 1920 tarihleri arasında Mezopotamya da/irak ta görevli iken öldürülmüş olan subayların bir listesi verilmiştir (Ek 2). Burada verilen bilgiler subayların rütbe, ölüm tarihleri, nerede ve kimler tarafından öldürüldükleri gibi bilgileri ihtiva etmesi açısından önemlidir. Türk bilim camiasında derli toplu böyle bir listeyi bulmak mümkün olamamaktadır. Çalışma bu açıdan da önemli bir kaynak konumundadır. Çalışmada ilk üç baskı için önsözler sıralı olarak yerleştirilmiştir. Önsözler kısmı tamamlandıktan sonra günümüzde mevcut olmayan bir metot kullanılarak çeşitli sayfalarda dipnotlarda açıklanması beklenen açıklamalar buraya yerleştirilmiştir. Bu metot çalışmanın karmaşık bir yapıya sahip olduğu izlenimi vermektedir. Ancak ilerleyen bölümlerde dipnot düzenin oldukça akademik bir dil ve biçim ile düzenlenmiş olması bunun bir yanılsama olduğunu göstermektedir. Bu kısmın tamamlanmasının akabinde içindekiler, çalışmada kullanılan görsel öğe ve resimlerin listesi verildikten sonra Bibliyografya kısmına geçilmiştir. Oldukça zengin bir bibliyografyanın ardından giriş kısmına yer verilmiştir. Çalışmanın birinci bölümü 15, ikinci bölümü 17, üçüncü bölümü 12, dördüncü bölümü 14, beşinci bölümü 15, altıncı bölümü 12, yedinci bölümü 10, sekizinci bölümü 28, dokuzuncu bölümü 14, onuncu bölümü 27, on birinci bölümü 14, on ikinci bölümü 22, on üçüncü bölümü 22, on dördüncü

410 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 bölümü 27, on beşinci bölümü 24, on altıncı bölümü 28 sayfa olarak düzenlenmiştir. Çalışmanın son bölümünde dört adet ilave vardır. Bunlar; 1914 ve 1915 yıllarına ait Arap ileri gelenlerinin konumları; İran Körfezi, kutsal yerler, hac yolculuğu, Şattü l Arap ta bulunan İngiliz kuvvetleri, Basra ileri gelenleri, İngiliz işgal bölgesindeki muhalifler ve mülklerin durumu; İngiliz hükümeti ile İbn i Suud arasında imzalanan anlaşma; 1914 1919 arasında savaşan İngiliz kuvvetleri ve savaş sürecinde Mezopotamya da pul idaresi ile ilgili yazışmalardan oluşmaktadır. Çalışmanın son kısmı ise indeksten oluşmuştur. SONUÇ Çalışmada verilen bilgiler bir İngiliz devlet adamının kendi anılarına dayanmaktadır. Çalışmada verilen bilgiler değerlendirilirken bu husus dikkatlerden kaçırılmamalıdır. Ancak verilen istatistiki bilgiler ve günü gününe Birinci Dünya Savaşı sırasındaki İngiliz ve Türk kayıpları bu konuda oldukça önemli bilgileri içermektedir. Ayrıca çalışmanın başlangıç kısmında verilmiş olan savaş sırasında öldürülmüş olan İngiliz subay ve görevlilerinin listesi; hem Türk bilim camiasında, hem de İngiliz bilim camiasında sahasında ender rastlanan derli toplu bir bilgidir. Çalışmayı önemli kılan bir diğer husus, verilen nüfus istatistiklerinde dönemi içerisinde oldukça güç koşullarda toplanmış olması muhtemel olan etnik ve mezhebi rakamlardır. Batı dünyasının günümüzde başta Ortadoğu olmak üzere dünyanın çeşitli yerlerinde sorunlu bölgeler oluşturma siyasetleri üzerine inşa edilmiş olan hâkimiyetlerinin bölge üzerindeki temellerini de eserde bulmak mümkündür. Çalışmanın bilimsel açıdan en büyük sorunu yazarın meselelere yaklaşımında objektifliğini kaybetmesidir. Bu durum eserin hemen hemen bütün bölümlerinde kendisini hissettirmektedir. Eserde dikkati çeken bir diğer önemli sorun günümüzde de batı dünyasının vurgulamya çalıştığı gibi kendilerinin medeni, dünyanın geri kalan kısmında yaşayan insanlarınsa gayri medeni olduklarını iddia ettikleri bakış açısıdır. Bu bakış açsıyla ele alınan meselelerde İngiltere nin Irak merkezli kurduğu sistemin zaman zaman Osmanlı dönemiyle kıyaslanması da takdimin doğası gereği düşünülmüştür. Çalışma bütün yönleriyle değerlendirilince, Irak ın günümüz konjonktüründeki önemi göz önünde tutulduğunda oldukça değerli bir çalışmadır. Çalışmanın Türkçeye kazandırılması bölge üzerinde yürütülen faaliyetlerin tarihî temellerinin anlaşılmasında ciddi bir katkı olacaktır.

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 411 Ekler Ek 1: Çalışmada isminden sıkça bahsedilen İngiltere nin Irak işgalinde önemli görevler üstlenmiş olan İngiliz Korgeneral Stanley Maude nin resmi

412 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12 Ek 2: Irak ta öldürülen İngiliz subay ve görevlilerin listesinden bir kesit

6/12 ULUSLARARASI TARİH ve SOSYAL ARAŞTIRMALAR DERGİSİ TARİHİN PEŞİNDE 413 BİBLİYOGRAFYA Makaleler Obituary: Lieut. Colonel Sir Arnold Talbot Wilson, K. C. I. E., C. S. I., C. M. G., D. S. O., M. P., The Geographical Journal, C. 97, No. 1, Haziran 1941, s. 72. Jacobsen, Mark, Only by the Sword: British Counter Insurgency in Iraq 1920, Small Wars And Insurgencies, C. 2, No. 2, 1991, s. 323 363. Naiden, F. S., British Scholar Administrators and Iraq, The Journal of The Historical Society, C. 7, No: 2, Haziran 2007, s. 179 199. Pearce, Robert, Wilson, Sir Arnold Talbot (1884 1940), Oxford Dictionary of National Biography, C. 59, New York 2004, s. 487 489. Vinogradov, Amal, The 1920 Revolt in Iraq Reconsidered: The Role of Tribes in National Politics, International Journal of Middle East Studies, C. 3, No. 2, Nisan 1972, s. 123 139. Tetkik Eserler Fieldhouse, D. K., Kurds, Arabs and Britons: The Memoir of Wallace Lyon in Irak, I. B. Tauris Yayınları, Londra 2002. Georgina Howell, Daughter of The Desert, The Remerkable Life of Gertrude Bell, Londra 2006. Gunter, Michael M., Historical Dictionary of The Kurds, The Scarecrow Yayınları, Oxford 2004. Hay, William Rupert, Kürdistan da İki Yıl 1918 1920, Çeviri: Fahriye Adsay, Avesta Yayınları, İstanbul 2005. Hubbard, Gilbert Ernest, From the Gulf to Ararat: An Expedition Through Mesopotamia and Kurdistan, E. P. Dutton Company Yayınları, New York 1917. Hubbard, Ernest Gilbert, Basra Körfezi nden Ağrı Dağı na Seyahat: Mezopotamya ve Kürdistan Üzerinden Bir Sefer, Çeviri: Galip Alçıtepe, Aram Yayınları, Diyarbakır 2012. Meiselas, Susan, Kurdistan: In The Shadow of History, Random House Yayınları, New York 1997. Öke, Mim Kemal, Musul Komplosu 1918 1926, Genişletilmiş Altıncı Baskı, İrfan Yayınları, İstanbul 2012. Wilson, Arnold Talbot, Mesopotamia: Loyalties 1914 1917, Üçüncü Baskı, Oxford Üniversitesi Yayınları, Londra 1936.

414 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 6/12