SUNUŞ Bir söz vardır Nasip-kısmet. Şimdilerde bunu daha iyi özümsüyoruz. Süleymaniye, Yavuz Sultan Selim, Nuruosmaniye, Kılıçali Paşa, Piyale Paşa, Nişanca Mehmet Paşa, Hadım İbrahim Paşa, Bali Paşa, Edirnekapı Mihrimah Sultan ve daha pek çok caminin restorasyonlarını tamamladık. Fatih Camii nin restorasyonu sona erdi. Vakıf Restorasyon Yıllığı dergisinin 7. sayısına da Fatih Camii ve Külliyesinin restorasyon çalışmalarının anlatıldığı makaleler nasip oldu. Nasipten bizim payımıza düşense, bu ulvî görevde şahsımızın da payının oluşu. İstanbul un fethinin hemen akabinde yeni başkenti adeta saran bir yorgandır Fatih Külliyesi. Tüm sosyal faaliyetlerin yürütüldüğü koca bir yapılanma, küçük bir şehir görünümündedir. Bir kolda Haliç, bir kolda Hırkai Şerif, beride Edirnekapı, geride Süleymaniye. Tıpkı, çocukluğumuzda dedemizden dinlediğimiz masalların son kısmında olduğu gibi. Buradan bir nasip de İstanbul un payına çıkıyor: Fatih Külliyesi. Her iki sayıdan birini, restorasyonu tamamlanmış bir esere ayırmaya çalıştığımız Vakıf Restorasyon Yıllığı nın Fatih Camii ve Külliyesi özel sayısını da tıpkı diğer sayılarımızda olduğu gibi merakla okuyacağınızı ümit ediyorum. Yayınladığımız her sayıdan sonra söylediğimiz gibi, bir sonraki sayıda buluşmak dileğiyle Dr. Adnan Ertem Vakıflar Genel Müdürü
ÖNSÖZ Bâde-i nâb ile buldu rûh-ı cânân revnak Gûyiyâ güller ile buldu gülistân revnak Zülf-i miskîn ki rûh-ı yâr ile tâbende durur Şem -i pürnûr ile san buldu şebistân revnak Göricek yaşımı naz ile salınır ol yâr Cûyibar ile bulur serv-i hırâmân revnak İşidip nâlemi handân olur ol yâr bulur Na ra-i bülbül ile gonca-i handân revnak Eşk-i çeşmimle olur lâ l-i leb-i yâr ferah Tâb-ı kevkeble bulur lâ l-i Bedahşân revnak Hatt u hâl ile bulur Avnî rûh-ı yâr şeref Bâblarla nitekim buldu Gülistân revnak Avni (Fatih Sultan Mehmet) Şehrin en önemli yükseltilerinden birinin zirvesini taçlandıran Fatih Camii ve bağlı yapılar için ne denilirse az kalır. Elbette ki kendi adına yaptıracağı külliyesinin yerini tesadüfen seçmemiştir Fatih Sultan Mehmet. İlk kurulduğundan beridir kenti Trakya üzerinden Avrupa ya bağlayan tarihi yolun kenarında olan cami ve külliyenin kurulduğu alan, yoğun bir tarihi geçmişe sahipti. Erken Bizans döneminin İmparatorları için de önemli bir arterdi. Bu bağlamda, fethettiği bu kutsal şehrin yeniden imarına ağırlık veren Sultan, tam teşekküllü yapılar topluluğuyla bir nevi şehircilik örneğinin ortaya çıkmasına sebep oluyordu. Peygamber efendimizin övgüsüne mazhar olan Fatih Sultan Mehmet Han bir şiirinde; Hüner, bir şehir bünyâd itmekdür, Reâyâ kalbin âbâd itmekdür demektedir. Evet. Marifet bir şehir yapmaktır. Fakat asıl marifet halkın kalbini ve gönlünü kazanmaktır. Bu bakımdan cami ve külliye yapılarının restorasyonu, emeği geçen herkes için bir gururdur. Sürecin dergimiz aracılığıyla sunulması, mutluluğumuzun kamuoyu ile paylaşılması açısından bir vesiledir. Sadece çağ kapatıp çağ açan, cesur bir sultan değil, aynı zamanda iyi bir okuyucu, entelektüel, filozof, şair ve çizerdir Fatih Sultan Mehmet. Topkapı Sarayı nda bulunan çocukluk defterindeki çizimleri, Avnî mahlası ile yazdığı şiirler, bildiği dillerin çokluğu ve dönemin önde gelen bilim/sanat adamlarıyla akşamları sıkça bir araya gelmesi O nu farklı kılmaktadır. Bir İstanbul aşığı Sultan dır, şiirler yazacak kadar. Bu bakımdan Fatih Külliyesi nde yapılan restorasyon uygulamasının ağırlıklı olarak anlatıldığı makaleleri içeren 7. sayımız son derece zevkli bir içeriğe sahip. Bu sayımıza değerli makaleleriyle destek veren, Prof. Dr. Gönül Cantay, Prof. Dr. Ferudun Çılı, Prof. Dr. Oğuz Ceylan, Prof. Dr. Atilla Bir, Prof. Dr. Mustafa Kaçar. Doç. Dr. Ahmet Güleç, Yard. Doç. Dr. Burak Barutçu, Yard. Doç. Dr. Fatih Köse, Haluk Yıldız, Tuğba Keleş Ocakcan, Sevinç Karahan, Özlem Doğan, Gülşah Altun, Nilgün Nurhan Şener e teşekkür ediyorum. Ayrıca bu güzel restorasyonu gerçekleştiren Yılmaz Yapı Taahhüt ve Ticaret Ltd. Şti ne ve Bölge Müdürlüğümüz personeline teşekkür eder, diğer çalışmalarında başarılar dilerim. İbrahim Özekinci Vakıflar İstanbul I.Bölge Müdürü
Yıl: 2013 Sayı: 7 ISSN: 2146 3166 Vakıflar Genel Müdürlüğü İstanbul I. Bölge Müdürlüğü Yayınıdır. Restorasyon-Konservasyon-Arkeoloji ve Sanat Tarihi Yıllığı Yıl: 2013 Sayı: 7 Vakıflar İstanbul I. Bölge Müdürlüğü Adına SAHİBİ İbrahim ÖZEKİNCİ Vakıflar İstanbul I. Bölge Müdürü YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ / TASHİH Murat SAV İNGİLİZCE TASHİH Seda ELHAN YAYIN KURULU Prof. Dr. E. Füsun ALİOĞLU Hayri Fehmi YILMAZ Dr. Esin Demirel İŞLİ Dr. Olcay AYDEMİR Murat SAV Acar AVUNDUK EDİTÖR DANIŞMA KURULU Prof. Dr. Zeynep AHUNBAY / İ.T.Ü. Mimarlık Fak. Prof. Dr. Şerife ATLIHAN / Marmara Ü.Tekstil Böl. Prof. Dr. Önder BİLGİ / İ.Ü.Emekli Öğr. Gör. Prof. Dr. Oğuz CEYLAN / Mimar Sinan Ü. Mimarlık Fak. Prof. Dr. Feridun ÇILI / İ.T.Ü.Mimarlık Fak. Prof Dr. Erol GÜRDAL/ İ.T.Ü. Mimarlık Fak. Prof. Dr. Turgut KOCATÜRK / Yıldız Teknik Ü. Müh. Mim. Fak. Prof. Dr. Selçuk MÜLAYİM / Marmara Ü. Türkiyat Böl. Doç. Dr. Şevket DÖNMEZ / İ.Ü.Arkeoloji / Protohistorya Böl. Doç. Dr. Ahmet GÜLEÇ / İ.Ü.Koruma ve Onarım Bölümü Doç. Dr. Ferudun ÖZGÜMÜŞ / İ.Ü.Güzel Sanatlar Fak. Doç. Dr. Seden Acun ÖZGÜNLER / İ.T.Ü Yard. Doç. Dr. Ahmet Vefa ÇOBANOĞLU / İ.Ü.Sanat Tarihi Böl. Yard. Doç. Dr. Özkan ERTUĞRUL / Trakya Ü. S.Tarihi Böl. KAPAK ve SAYFA TASARIM Şevket EROĞLU BASIM Bilnet Matbaacılık Biltur Basım Yayın ve Hizmet A.Ş. Dudulu Org. San. Bölgesi 1. Cad. No:16 Ümraniye-İST Tel: 444 44 03 www.bilnet.net.tr İLETİŞİM Vakıflar İstanbul I. Bölge Müdürlüğü Sanat Eserleri ve Yapı İşleri Şube Müdürlüğü İnönü Cad. No. 2 Kat 5 Taksim / İSTANBUL Tlf: (0212) 251 88 10 / 7201-7203 www.vgm.gov.tr http://istanbulavrupa.vgm.gov.tr Vakıf Restorasyon Yıllığı hakemli bir dergidir. Makalelerdeki yazılardan yazarları sorumludur. Kaynak belirtilmek koşulu ile alıntı yapılabilir. Para ile satılmaz. (5000 Adet basılmıştır) Bu sayının yayınlanmasındaki katkılarından dolayı YILMAZ YAPI TAAH.TİC.LTD.ŞTİ ne Teşekkür ederiz. FATİH CAMİİ VE SULTAN I.MAHMUT KÜTÜPHANESİ 2007-2012 ONARIMINDA BEZEME ÇALIŞMALARI Decoration Works in 2007-2012 Restoration of Fatih Mosque and Sultan Mahmut I Library Prof. Dr. Gönül Cantay 6 FATİH SULTAN MEHMED CAMİİ GÜNEŞ SAATLERİNİN YENİLENMESİ The Renovation of the Fatih Sultan Mehmed Mosque Sundials 15 Prof. Dr. Atilla Bir Yard. Doç. Dr. Burak Barutçu Prof. Dr. Mustafa Kaçar Fatih Camii ve Sultan I. Mahmut Kütüphanesi 2007-2012 Onarımı Bezeme Araştırma ve Researching and Applications of Ceiling Decorations in the Restoration of Fatih Mosque and I.Mahmut Library Between 2007-2012 21 Özlem Doğan Fatih Camii ve I. Mahmut Kütüphanesi Proje Değerlendirme ve The Examination and Applications of Fatih Mosque and I. Mahmut Library s Drawings Sevinç Karahan 37 Fatih Camii 2007-2012 Restorasyonu The Restoration of Fatih Mosque Between 2007-2012 43 Prof. Dr. Oğuz Ceylan Tuğba Keleş Ocakcan
İÇİNDEKİLER FATİH CAMİİ ve I. MAHMUT KÜTÜPHANESİ GÜÇLENDİRME ÇALIŞMALARI Strengthening Works of the Fatih Mosque and Mahmut I. Library 64 Prof. Dr. Feridun Çılı Haluk Yıldız Sultan I. Mahmut Kütüphanesi 2007-2012 Restorasyonu The Restoration of I. Mahmut Library Between 2007-2012 Tuğba Keleş Ocakcan 127 Arşiv Belgelerine Göre Fâtih Camiinin İnşaası ve Onarımları Construction Repairs Of The Fatih Mosque According To The Archive Documents Fatih Camii Hünkâr Köşkü 2007-2012 Onarımı Restoration of the Sultan s Lodge of Fatih Mosque Between 2007-2012 Yrd. Doç. Dr. Fatih Köse 85 Gülşah Altun 145 FATİH CAMİİ VE SULTAN I.MAHMUT KÜTÜPHANESİ 2007-2012 ONARIMINDA BEZEME ÇALIŞMALARI Decoration Works in 2007-2012 Restoration of Fatih Mosque and Sultan Mahmut I Library Prof. Dr. Gönül Cantay 95 FATİH CAMİİ KÜLLİYESİ HAZİRE DUVARLARI VE ÇEŞMELERİN RESTORASYONU İLE SPONSOR OLARAK RESTORE EDİLEN TÜRBELER Restorations of Fatih Mosque s Cemetery Walls- Fountains and Sponsored Restorations of Tombs 157 Nilgün Nurhan Şener Fatih Camii, I. Mahmut Kütüphanesi Harç ve Sıvalarının Karakterizasyonu Characterization of the Mortars and Plasters of the Mahmut the First Library of Fatih Mosque Doç.Dr. Ahmet Güleç 109 AÇILIŞLAR 179 FATİH CAMİİ NİN ÖZEL TASARIMLI TABAN HALISI Specially Designed Floor Carpet of the Fatih Mosque 119 Serpil Özçelik Fatma Uludağ İtalya dan Assorestauro ile ortak projemiz hayata geçirildi: Med-Art 180