SICAKLIK KONTROLLÜ HAVYA Dirençler sıcaklığa bağımlıdır. Havyanın ısıtıcı direnci de istisna değildir. Böylece her havyanın sıcaklığı kontrol edilebilir. Ancak, elde 24V la çalışan bir havya olmalıdır ve maksimum 60 W tüketmelidir. Yoksa şebeke trafosu çöker. En iyi lehim sıcaklığı bölgesi 280...370 derece sayılmaktadır. Sıcaklık, isteğe göre ayarlanabilir. ŞEKİL 1 Havyanın sıcaklığı ısıtma sargısının direncinden elde edilebilir. SICAKLIK KONTROLÜ SIFIR GEÇİŞLERİNDE YAPILIR Sıcaklığın kontrol edilebilmesi için havya ısıtıcısının direnci ölçülmelidir. Bu, havya ısıtılmadığı sürece zor değildir; ısıtma sırasında bile direncin sürekli ölçülmesi gerekir. Maliyeti düşük tutmak ve olası elektro-kimyasal etkiler nedeniyle havya direnci değişken
akımla ısıtıldığından blok şemada da görüldüğü gibi değişken akımın sıfırdan geçişleri kontrol için elverişlidir. Değişken akın eğrisi triyak ın altında solda gösterilmiştir. Bir mili saniyeden daha kısa bir sürede ölçme yapılmaktadır. Bunun için 1KΩ luk direncin üzerinden yaklaşık 18mA lik bir sabit akım akar ve ısıtma direncinde düşen gerilim ölçülür. Havya ısıtıcısının direnci henüz 10Ω un altında bulunduğundan LED yanmaz ve ölçüm sonucunu değiştirmez. Tabii ki önemli olan sıfırdan geçişi tam zamanında yakalamaktır. Bu yüzden şebeke trafosunun 24V sargısına dörde bölen bir gerilim bölücüsünün ardından iki yollu doğrultucu olarak düzenlenmiş bir işlemsel kuvvetlendirici ve karşılaştırıcı bağlanmıştır. Bunların ikisi, bir sıfırdan geçiş detektörü teşkil etmektedir. OP1 OP4 = LM324 D3 D16 = 1N4148 ŞEKİL 2 Devre şeması.
Detektörün çıkışlarında sıfırdan geçiş sırasında kısa kare dalga darbeleri meydana gelmektedir. Negatif darbeler ölçme kuvvetlendiricisini, pozitif darbeler de triyak ın ateşleme katını kısa bir süre açar. Ama ancak ölçme kuvvetlendiricisinin ardından gelen karşılaştırıcı, havya sıcaklığının düşük olduğunu bildirdiği zaman karşılaştırıcı, triyak katını açan 18V luk bir gerilim sağlar. Havyanın beklenen sıcaklığına erişilir. Erişilmez karşılaştırıcının çıkışı 12V a sıçrar ve ateşleme katı kapatılır. Blok şemada önemli eğrilerde görülmektedir. Blok şemada görülen bir şey daha var: sıcaklık ayarı ve 100KΩ luk bir direnç; yarı iletkenlerin statik bir elektrik yüzünde tehlikeye girmemesi için bu direnç üzerinden havyanın toprağı elemanınkine bağlanır. Öte yandan kontrol devresinin besleme geriliminin nasıl üretildiği de görülmektedir. Ancak şebeke trafosu şemada yoktur. Tam devre şeması, devrenin devre nin blok şemada görüldüğünden daha karmaşık olduğunu kanıtlamaktadır. Bu devre OP1 işlemsel kuvvetlendiricisinin sıradan bir temel devresidir ve OP2 nin ne yazık ki yalnızca bir tane çıkışı vardır. Bu nedenle OP2 nin çıkışına T1 ve C8 üzerinden T2 ( ikisi de PNP transistoru ) bağlanmıştır. C8 kondansatörü, darbelerin türevini alıp triyak için gereken kısa ateşleme darbeleri haline getirir, T1 ise kısaltılmamış kesim darbelerini OP3 ölçme ölçme kuvvetlendiricine iletir. Blok şemada her iki darbe şekli de gösterilmektedir. Ateşleme darbeleri D13 üzerinden kesilmediği sürece triyak, her yarım dalganın başında yeniden ateşlenir ve ardından havyanın ısıtma akımını açar. Böylece triyak ın A1 anodundaki gerilim neredeyse 24V a kadar çıkar ve D18 diyodu yanar. R17 üzerinden OP3 e sıcaklığa uygun bir direnç değeri verir. Dolayısıyla OP3 elemanının çıkışında, pozitif bileşeni ısıtma direnciyle eş orantılı olan bir kare dalga gerilimi meydana gelir. Bu gerilim C9 la tümlevlenir ve histerezisli bir karşılaştırıcı olan OP4 te P3 ile ayarlanan kontrol kontrol gerilimi ile karşılaştırılır ve duruma göre ısıtıcı ya açılır yada kapatılır. ŞEKİL 3 Baskı devre üzerinde elemanların dizilişi.
24V luk değişken gerilim ısıtıcıya varmadan ve stabilize edilmiş bir doğru gerilim haline getirilmeden önce sekonder taraftaki güç kaynağında bir sigortayla korunur. +18V luk doğru gerilimi 7818 gerilim regülatörü, - 12V luk gerilimi de Z diyodu sağlamaktadır. Hem pozitif hem de negatif bir besleme gerilimi elde etmek amacı ile iki dalda da yalnız tek yollu bir doğrultma yapılır.d17 LED i kontrol devresinin açılmış olduğunu gösterir. 220V luk şebeke gerilimi nedeniyle bir kutu kullanmak şarttır. Fişli şebeke kablosu kutunun arkasındaki kablo deliğinden sokulur. Şebeke trafosu, lehim bağlantıları aşağıya bakacak şekilde monte edilirse dokunma olasılığı yüzde doksan azalır. Şebeke anahtarına giden kablolar büzülen lastikle yalıtılır, koruyucu hat da ön pano ve plaket toprağına bağlanır. Açıp kapama LED i ön panoya yerleştirilebilir. P3 düğmesi de ön panoda yer almalıdır. ŞEKİL 4 Devre elemanlarının üstten görünüşü. ŞEKİL 5 Baskı devre şeması.
PARÇA LİSTESİ Yarı İletkenler Kondansatörler 1 7818, IC1 2 22nF, C7,C8 1 LM 324, IC2 2 220nF, C2, C4 1 BC 558B, T1 1 330nF, C10 1 BC 557B, T2 1 TIC 236,TY1 1 1N4001, D1 14 1N4148, D3...D16 1 ZPD 12, D2 2 LED, D17, D18 Dirençler Elektrolitik kondansatörler 1 47 Ω, R21 1 4,7 µf/16v, C9 1 330 Ω, R15 1 10 µ F/16V, C6 1 1KΩ, R19 2 10 µ F/ 50V, C3, C5 2 1KΩ/0.5W, R16 1 100 µ F/40V, C1 3 1,5KΩ, R26, R29 1 2KΩ, R27 Diğerleri 4 2,2KΩ, R3, R10, R31 1 3,6KΩ, R25 1 Havya Ersa TE 40 veya benzeri 1 3,9KΩ, R1 1 Plaket 1 4,7KΩ, R14 1 Kutu 1 6,8KΩ, R2 1 Trafo 220V/24V,60W 5 10KΩ, R5, R17, R18, R28 1 Jak priz 2 18KΩ, R6, R11 1 4mm likgiriş jakı 2 22KΩ, R4, R9 2 Sigorta tutucusu 1 33KΩ, R13 6 Bağlantı ucu 4 47KΩ, R8, R20, R23, R30 1 soğutucu 2 100KΩ, R12, R32 1 1MΩ, R22 2 1KΩ, Trimpot,yatık, P1, P2 1 22KΩ, Potansiyometre, P3 ( R32 ve R33 plakette değildir. )