AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI DÖVLƏT NEFT ŞIRKƏTI (ARDNŞ) İQLİM DƏYİŞMƏLƏRİNƏ TƏSİRİN YUMŞALDILMASI SAHƏSİNDƏ ARDNŞ-İN HAZIRKİ VƏ GƏLƏCƏK FƏALİYYƏTİ YENI QLOBAL RAZILAŞMANIN ELEMENTLƏRİ VƏ NƏZƏRDƏ TUTULAN TÖHVƏLƏRİN HAZIRLANMASI ÜZRƏ MİLLİ MƏLUMATLANDIRMA SEMİNARI 7 avqust 2014 BAKI
ARDNŞ, Beynəlxalq neft-qaz-kimya şirkəti ARDNŞ dünya miqyaslı neft-qaz-kimya şirkəti olmağı qarşısına məqsəd qoymuşdur Şirkətin 10 ölkədə nümayəndəliyi, filialı, Türkiyə, Gürcüstan və İsveçrədə müəssisə və terminalları fəaliyyət göstərir ARDNŞ geniş miqyaslı ekoloji layihələr həyata keçirir Neftin sənaye üsulu ilə165 ildən yuxarı hasilatı dövründə neftlə çirklənmiş sahələrdən artıq 1430 hektara yaxın sahə rekultivasiya edilərək bərpa olunub. Bərpa olunmuş ərazilərində 550 min ağac və kollar əkilmişdir 2006-2013-cü il ərzində 1430 ha-ya yaxın neft və neft məhsulları ilə çirklənmiş ərazi rekultivasiya edilmişdir
ARDNŞ-in ətraf mühit üzrə strategiyası 2008 2009 2010 2011 2012 ARDNŞ-in EKOLOJİ SİYASƏTİ təsdiq edildi İqlim dəyişmələri haqqında Çərçivə Konvensiyasının icrası ilə bağlı tədbirlər barədə Əmr imzalandı IEYQ-nin inventarlaşdırılmasına başlandı. Artıq 7-ci ildir inventarlaşdırma aparılır. GGFR-la əməkdaşlığa başlandı Nəqliyyat vasitələrindən atmosferə atılmaların instrumental ölçülməsinə başlandı IEYQ-nin inventarlaşdırılmasına mobil mənbələr daxil edildi Almaniyanın DİW econ Şirkəti ilə əməkdaşlğa başlandı Azəriqaz İB ARDNŞ-in tərkibinə verildi və onlar üçün də İEYQ hesablanmağa başlandı
ARDNŞ-in ətraf mühit üzrə strategiyası 2008 2009 2010 2011 2012 Atmosferə atilan səmt qazının azaldılması üzrə Plan hazırlandı İqlim dəyişmələrinə təsirin azaldılması strategiyası hazırlandı Tullantıların idarə edilməsi Planı hazırlandı Közərmə lampalarının enerjiqənaətli lampalarla əvəz edilməsi Pilot layihəsi həyata keçirildi Azərikimya İB ARDNŞ-in tərkibinə daxil olduqdan sonra onlar üçün İEYQ hesablanmağa başlandı Instrumental ölçmələrə başlanmışdır Közərmə lampalarının enerjiqənaətli lampalarla əvəz edilməsi layihə ideyası hazırlanmışdır Beynəlxalq Konfrans: Səmt qazının yandırılmasının azaldılması və utilizasiyası üzrə Azərbaycanın təcrübəsi
ARDNŞ-in ətraf mühit üzrə strategiyası 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Ekoloji Park istifadəyə verilmişdir Parkda külək və fotovoltaik qurğular istifadəyə verilmişdir ARDNŞ-in 100 ha ərazisində meşə massivinin salınması İnventarlaşdırma metodikası təkmilləşdirilmişdir Sumitomo Şirkəti ilə əməkdaşlıq AYİB-in dəstəyi ilə Karbon Limits Şirkətinin layihəsi
ARDNŞ-in ətraf mühit üzrə strategiyası 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Nəqliyyat üzrə metodika hazırlandı Sumitomo şirkəti ilə birgə NQÇİ də inventarlaşdırma Olimpia satdionunun layihəsinə görə BOK-un diplomu alındı Ətraf mühitin qorunması məsələlərinə müasir baxış Beynəlxalq konfrans keçirildi
Avtonəqliyyat vasitələrindən atmosferə atılmaların ölçülməsi Avtonəqliyyat vasitələrindən ayrılan zərəli qazların ölçülməsi üçün 3 ədəd Ekoloji Ölçmə məntəqəsi yaradılmışdır. Avtonəqliyyat vasitələrindən atmosferə atılmaların həcmi instrumental ölçmələrlə müəyyənləşdirilir Avro-4 standartlarına keçidə hazırlıq işləri aparılır.
ARDNŞ-GGFR əməkdaşlığı ARDNŞ və ARDNŞ-in iştirak etdiyi layihələrdə atmosferə atilan səmt qazının azaldılması üzrə Planı 2010-cu ildə təsdiq olundu Həyata keçirilən texniki tədbirlər nəticəsində səmt qazının atmosferə atılması 2013-cü il üçün proqnozlaşdırılmış 456-dan 120 mln.m 3 -a endirilmişdir. mln.m 3 700 600 511,6 584,3 500 400 300 200 100 0 Baza xətti Faktiki atılma Proqnoz atılma 527,7 487,4 407,1 494 407,1 431,1 387,4 455,7 276,4 120,4 83,3 120,4 7,4 7,4 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
ARDNŞ-GGFR əməkdaşlığı 2011-ci ildə texniki yardım çərçivəsində atmosferə atılan qazların həcmlərini təyin etmək üçün ölçmə cihazları verilmişdir ARDNŞ tərəfindən ölçmələri aparmaq üçün xüsusi metodika hazırlandı Mənbələrdə ölçmə işlərinə şərait yaratmaq üçün yardımçı avadanlıqlar hazırlandı Höntzsch texnologiyalı ölçmə cihazı Yardımçı avadanlıq
İnstrumental ölçmələr 2013-cü ildə Sumitomo şirkətinin sifarişi ilə Siyəzənneft NQÇİnin bütün quyularında instrumental ölçmə cihazları vasitəsilə atmosferə atılan səmt qazlarının həcmləri təyin edilmişdir NQÇİ-də aparılmış ölçmələr 27 mln. m 3 /il səmt qazının atmosferə atıldığığını göstərmişdir Siyəzənneft NQÇİ-də atmosferə atılan səmt qazının yığılması üçün TİƏ hazırlanır 2014-cü il üçün instrumental ölçmə planı tərtib olunmuşvə bu plan üzrə işlər davam etdirilir
Səmt qazının atmosferə atılmasının azaldılmasıbaşa çatdırılmış layihələr Günəşli yatağı üzrə: Sutkada 4 mln.m 3 həcmində səmt qazını yığan kompressor stansiyası tikilmişdir. Stansiyada hər biri 2 mln.m 3 olan kompressor quraşdırılıb 4 may 2012 tarixdə Stansiya istifadəyə verilmişdir Neft Daşları yatağı üzrə: NQÇİ-də səmt qazının yığılması layihəsi üzrə 66 ədəd NQK-7/1-5 tipli vakuum kopressorlar quraşdırılmışdır Kompressorlar yerli istehsalındır. İllik yığım 280 mln.m3-dir Layihənin TİM çərçivəsində validasiyası 1 ildən artıq davam edir
Səmt qazının atmosferə atılmasının azaldılması- Günəşli yatağı, 4 saylı özül
İEYQ-nin azaldılması sahəsində ARDNŞ-də həyata keçirilmiş digər layihələr Bakının neftemalı zavodunda əlavə məhsul alınan quru qaz dan xammal kimi istifadə olunması üçün boru xəttləri vasitəsilə Sumqayıt şəhərinin Etilen-polietilen zavoduna göndərilir Bu layihənin həyata keçirilməsi nəticəsində nəqliyyat xərcləri azalmış, xammalın daşınması üçün istifadə olunan nəqliyyat ixtisara salınmış və bununla yanacağın yandırılması, İEYQ və digər zərəli maddələrin atmosferə atılması xeyli azalmışdır Ekologiya İdarəsində həmin azalmaların miqdarı dəqiqləşdirilir
Carbon Limits Şirkəti ilə əməkdaşlıq AYİB-in dəstəyi ilə həyata keçirilən Rusiya, Qazaxstan, Türkmənistan və Azərbaycanda səmt qazlarından səmərəli istifadə layihəsinə iştirak edilmişdir Bank tərəfindən maliyyələşdirilə biləcək potensial layihələri müəyyənləşdirmək üçün onlara xırda layihələr təqdim olunub 2013-ün may ayında Səmt qazından səmərəli istifadə, utilizasiya səviyyəsinin artırılması yolları mövzusunda seminar keçirilmişdir
Almaniyanın DİW econ Şirkəti ilə əməkdaşlıq Əməkdaşlıq çərçivəsində ARDNŞ-də İqlim dəyişmələrinə təsirin azaldılması Strategiyası sənədi hazırlanmışdır. Aşağıdakı təkliflərlə bağlı birgə qiymətləndirmə işləri aparılmış və aparılır: İEYQ-nin inventarlaşdırılmasında monitorinq sisteminin təkmilləşdirilməsi; ARDNŞ-in Ekoloji parkının gələcək inkişaf perspektivləri; Köhnəlmiş kompressorların yeniləri ilə əvəz edilməsi; ARDNŞ-in nəqliyyat sistemində alternativ enerjidən istifadə; ARDNŞ-in ərazisində meşə massivinin salınması
İEYQ-nin inventarlaşdırılmasında monitorinq sisteminin təkmilləşdirilməsi I mərhələ ARDNŞ ƏŞ və BM - 10 Azneft İB Azəriqaz İB Azerikimya İB Emal Digərləri NQÇİ-lər MQKS- 8 Etilen-Polietilen zavodu H.Əliyev adına BNEZ Xidmət sahələri - 7 Xidmət sahələri - 5 QPS - 67 Üzvi-kimya zavodu Azərneftyağ NEZ NXTİ QEZ II mərhələ Kateqoriyalar üzrə mənbələri Daxili tələbat Neftin hazırlanması Səmt qazı atılmaları Boruarxası qazlar Texnoloji itkilər Elektrik enerjisi hasilatı Nəqliyyat
Ekoloji Parkın inkişaf etdirilməsi ARDNŞ-in Eko-park ı Azərbaycanda ilk ekoloji nümayiş layihəsidir Elektrik enerji təchizatının təxminən 40%-ni alternativ mənbələr təmin edir, Parkın tam alternativ enerjidən istifadəsi planlaşdırılır Rekultivasiya ediləcək əraziləri yaşıllaşdırmaq üçün Eko-parkda hər il 500 min ədəd ağac tingi yetişdirilir Layihə nəticəsində, hər il 9 min ton karbon qazının atmosferdən udulması baş verir
Ekoloji Parkın inkişaf etdirilməsi Parkın ərazisi 9,3 ha Alternativ enerji mənbələri Eko-mərkəz.
Köhnəlmiş kompressorların yeniləri ilə əvəz edilməsi Azneft İB-nin Qaz anbarları istismarı İdarəsinin kompressor stansiyalarında istismar olunan köhnə kompressorların yeniləri ilə əvəz edilməsi məqsədilə DİW econla birgə texniki-iqtisadi qiymətləndirilmə aparılmış və yeni layihə ideyası hazırlanmışdır Bu layihə həm enerji effektivliyinin artırılmasına, həm də müsbət ekoloji təsirlərə malikdir Layihənin icra olunması nəticəsində əməliyyatların daha effektiv aparılması ildə 18,3 mln.m 3 qaza qənaət edilməsinə və atmosferə 37 min t karbon qazının azalmasına gətirəcək. Qaz sıxıcı kompressor
ARDNŞ-in nəqliyyat sistemində alternativ yanacaqdan istifadə Sumqayıtda Azərikimya İB-nin maye yanacağı ilə işləyən köhnəlmiş xidməti avtobusların hidrogen yanacağından istifadə edən yeni avtobuslarla əvəz edilməsi layihəsi hazırlanmışdır. Layihənin müsbət cəhətləri: 1. SOCAR üçün odur ki, hidrogen özünün kimya zavodunda əlavə məhsul kimi alınır və deməli, yanacağa pul xərclənməyəcək 2. Ətraf mühit üçün 0 tullantı alınır, həmçinin İEYQ və zərərli maddələrin emissiyalarının qarşısını alır. Hazırda Eko-parkın ərazisində gəzintilər elektromobillər vasitəsilə hayata keçirilir. Bundan əlavə Ekopark işçilərini və digər sərnişinləri Ekoparka çatdırmaq üçün elektroavtobusun alınması planlaşdırılıb.
ARDNŞ-in ərazisində meşə massivinin salınması Ekologiya İdarsi tərəfindən ARDNŞ-in 100 hektar ərazilərində meşə massivlərinin salınması adlı layihə ideyası hazırlanmışdır Məqsəd ARDNŞ-in istehsal sahəsi olmayan ərazilərində meşə sahələri yaratmaqla ətraf mühiti abadlaşdırmaq və ən əsası atmosferdən karbon qazının azaldılmasına yardım etməkdir Aparılmış hesablamalara görə 100 ha meşə massivinin ağacları hesabına ildə 1,8 min t CO2-nin udulmasına nail olunur Yaşıllaşdırılan ərazilər
ARDNŞ-nin personalı arasında qabaqcıl təcrübələrin və ekoloji biliklərin aşılanması üçün təlim kursları keçirilir Uşaqlar, məktəblilər və gənc nəsil arasında ekoloji tədbirlər, olimpiadalar təşkil olunur Hər il məktəblilər arasında İNEPO- AVRASİYA Ətraf Mühitin Mühafizəsi Beynəlxalq Layihə Olimpiadası keçirilir Məktəblilər arasında Ekoerudit Breyn-rinq yarışı keçirilir; İctimaiyyətin məlumatlandırılması və KİV-lə əlaqələr üzərində işlər gedir. Ekoloji maarifləndirmə
ARDNŞ-in gələcək işləri ARDNŞ gələcəkdə də iqlim dəyişmələrinə təsirin azaldılması istiqamətində işləri davam etdirmək niyyətindədir. Belə ki, yaxın gələcəkdə aşağıdakı işlər planlaşdırılıb: - Klima East layihəsi çərçivəsində ekspert xidmətinin göstərilməsi üçün forma doldurularaq göndərilmişdir. Görəcəyimiz fəaliyyətin adı: ARDNŞ-də iqlim dəyişmələrinə təsirin azaldılması startegiyasının təkmilləşdirilməsi - ARDNŞ UNDP əməkdaşlığı çərçivəsində NAMA layihələrinin həyata keçirilməsi. 3 layihə nəzərdə tutulub: 1. Yaşıl binalar 2. Nəqliyyatda alternativ enrjiyə keçid 3. Səmt qazının yığılaraq istifadəçiyə çatdırılması
ARDNŞ-in gələcək işləri Və ən nəhayət - ARDNŞ-nin Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin 30.06.2014-cü il tarixli, 3NK/1291-02-04 nömrəli məktubuna cavab olaraq aşağıdakı tədbirlərin həyata keçirilməsi planlaşdırılmışdır: 1. Azneft İB-nin enerji sərfiyyatı yüksək olan qaz kompressorlarının enerji qənaətli kompressorlarla əvəz edilməsi; 2. Neft hasilatında səmt neft qazının utilizə edilməsi; 3. Neft hasilatı və emalında vahid məhsula sərf olunan enerji və karbon tutumunun azaldılması; 4. Maqistral qaz kəmərlərində qaz nəqlinin enerjisindən istifadə edərək, elektrik enerjisinin alınması (turbodetanderlərin quraşdırılması); 5. Nəqliyyat sektorunda təbii yanacaq növündən alternativ yanacağa keçmək; 6. ARDNŞ-də alternativ və bərpa olunan enerjidən istifadə imkanlarının genişləndirilməsi; 7. Yaşıllıq zonalarının genişləndirilməsi
SOCAR təbiətlə harmoniyada DİQQƏTİNİZƏ GÖRƏ TƏŞƏKKÜR EDİRƏM! Məhərrəm Mehtiyev ARDNŞ, Ekologiya idarəsi www.socar.az