Şekil 2 Transformatörün yapısı

C. ZAYIF AKIM MALZEMELERİ 1. Transformatörler a. Zayıf akım transformatörü görevi: Zayıf akım trafosu, Zil, kapı otomatiği, refkontak ve numaratör gibi haberleşme ve bildirim aygıtlarını beslemek için kullanılır. Elektrik iç tesisleri yönetmeliğinin; gerilim altında bulunan bölümlere dolaylı olarak dokunmaya karşı alınması gereken koruma tedbirleri dört adet olup aşağıdaki maddelerde açıklanmaktadır. Zil trafosu kullanarak; gerilim altında bulunan bölümlere dolaylı olarak dokunmaya karşı canlılar korunmuş olunur. Madde 33- Koruyucu Yalıtma Madde 34- Küçük Gerilim (Çok Düşük Güvenlik Gerilimi) Madde 35- Koruma Topraklaması Madde 36- Sıfırlama Şekil 1 Transformatörün sembolleri Madde 34- Küçük Gerilim (Çok Düşük Güvenlik Gerilimi): a) Küçük gerilim kullanılmasının amacı, yüksek dokuma gerilimlerinin baș göstermesini önlemektir, b.l- Küçük gerilim dokunma düzeninde, anma gerilimi 42 V dan daha yüksek olmamalıdır. b.2 - Bu koruma düzeninde, küçük gerilim tarafındaki gerilim altındaki bölümlerin. - Topraklanmasına: - Daha yüksek gerilimli bölümlere iletken olarak bağlanmasına izin verilmemelidir. c) Küçük gerilimlerin elde edilmesi için aşağıdaki aygıtlar kullanılabilir: - Güvenlik transformatörleri, - Sargıları elektriksel olarak birbirinden ayrı olan çeviriciler. - Akümülatörler, - Piller. d) Küçük gerilimli akım devreleri aşağıda yazılı şartlara uygun olmalıdır: d.l - İşletme araçları ve hatlar en az 250 V luk yalıtkanlık gerilimine göre yalıtılmış olmalıdır. (Oyuncak ve haberleşme aygıtları bunun dışındadır.). Elektrik iç tesisleri yönetmeliğinin 51. Maddesi de zil trafosunu nasıl korunacağını açıklamaktadır. Madde 51-Enerji Odası, Kablo Bacası (Kablo Șaftı), Dağıtım Tabloları, A.G. Kompanzasyon Tesisleri, Sayaç Altlıkları Ve Zil Transformatörleri: Zil transformatörleri üzerinde hiçbir şekilde aydınlatma yapılmamalı ve bunların devresi ayrı bir sigorta ile korunmalıdır. b. Yapısı: Demir nüve ve sargılar olmak üzere iki bölümden meydana gelmiştir. Demir nüve, 0,35-0,5 mm kalınlığındaki birer yüzeyleri yalıtılmış ince silisli sacların paketlenmesi ile yapılmıştır. Sargılar primer ve sekonder sargı olmak üzere iki adettir. Alçaltıcı trafolarda birbiriyle elektriki bağlantısı olmayan bu iki sargıdan ince kesitli iletkenle çok sipirli olarak sarılan birinci sargıya primer sargı, kalın kesitli iletkenle az sipirli olarak sarılan ikinci sargıya ise sekonder sargı denir. Şekil 2 Transformatörün yapısı c. Çalışma prensibi: Bir elektrik devresinden diğer elektrik devresine, enerjiyi elektromanyetik alan aracılığıyla nakleder. Transformatör, sargılarından birine uygulanan alternatif gerilimi elektromanyetik indüksiyon yolu ile diğer sargılarında aynı frekansta fakat değişik gerilime dönüştürebilen ve hareketli parçası olmayan elektrik makinesidir. 1

http://micro.magnet.fsu.edu/electromag/java/transformer/ Küçük güçlü transformatörlere zil transformatörü denilmekte ve 220/3-5-8 volt, 220/4-8-12 volt ve 220/24 voltluk standart gerilimlerde üretilmektedir. Güçleri ise 3-4-5-10-20-50 watt olarak değişmektedir. Bir trafonun giriş ve çıkış gerilimleri bobinlerin sarım sayısı ile doğru orantılıdır ve aşağıdaki formülle hesaplanır. Vı giriş gerilimi veya primer sargı gerilimini, Vo çıkış gerilimini veya sekonder sargı gerilimini, Np primer sargı spir sayısını ve Ns skonder sarı spir sayısını göstermektedir. V O = (V I x N S) / N P Resim 1 Zil tarfoları ve fotoğrafları Uygulamalar: Primer sargıyı şebekeye bağlayıp; Vı ve Vo gerilimlerini ölçünüz. Primer sargıyı şebekeye bağlayıp; sekonder devreye mekanik bir zil bağladıktan sonra Vı ve Vo gerilimlerini ölçünüz. Sekonder sargıya anma gerilimini uygulayıp; Vı ve Vo gerilimlerini ölçünüz. 2. Butonlar a. Butonların görevi: Çağırma ve bildirim tesislerinde devreyi açıp, kapamaya yarayan araçlardır. Buton; zil, kapı otomatiği, numaratör, darbe akım anahtarı vb. alıcıların devresini açıp kapama görevi yapar. Normal durumda (düğmesine basılmadığında) kontakları açıktır. Devre çalıştırılmak istendiğinde; butonun düğmesine basıldığında kontakları kapanır ve sistem çalışır. Butonun kontağı sadece düğmesine basıldığı sürece kapanır. Buton çeşitleri: Günümüzde çeşitli tipte butonlar yapılmakta ve bunlar kullanım yerlerine göre isim almaktadır. Sıva üstü butonlar: Yuvarlak buton Etiketli buton Işıklı buton Sıva altı butonlar( Light): Normal buton Işıklı buton Blok butonlar 2

Fotoselli Hoparlörlü Kameralı Konutların içerisinde bulunan zil, kapı otomatiği gibi butonları birbirinden ayırt emek için tuşlarının üzerinde semboller vardır. Resim 2 Buton fotoğrafları Zil butonları, sıva altı veya sıva üstü, yuvarlak, köşeli, etiketli, çoklu (butoniyer) şeklinde üretilir. Son yıllarda butoniyerler sesli ve görüntülü haberleşmeye olanak sağlamaktadır. Ayrıca kapı otomatiği ve merdiven otomatiği butonları, yangın bildirim butonları da bulunmaktadır. Resim 3: Zil butonları (hopörlörlü, fotoselli, kameralı) 3. Ziller: Elektrikli haberleşmenin çağırma ve bildirim devrelerinde genellikle zil kullanılır. Ziller yapı bakımından mekanik ve elektronik olarak ikiye ayrılır. Mekanik zilde elektromıknatısın çekip bıraktığı tokmak çana Şekil 3 Zil sembolü vurarak ses çıkarır. Elektronik zillerde ise zilden çıkması istenen sese göre elektronik devre ve hoparlör bulunur. Ziller; elektromekanik, elektronik ve kablosuz olmak üzere üç tiptir. Zayıf akım tesisatının bildirim kısmını oluşturur. Şekil 4 Elektromekanik zil 3

Resim 4 Elektromekanik, elektronik ve kablosuz zil ile programlanabilir okul zil saatı fotoğrafları 4. Kapı otomatiği a. Tanım: Binaların ana giriş (cümle kapı) kapıları, ısı kaybı ve güvenlik açısından kapalı tutulması gerekir. Bu amaçla kapı, genelde hidrolik kapı kapatıcı ile sürekli kapalı tutulur. Dışarıdan gelen kişiye kapının otomatik olarak açılmasını sağlayan elektrikli elemana kapı otomatiği denir. Şekil 5 Kapı otomatiği sembölü Resim 5 Zincirli+butonlu kapı otomatiği, kilitli+butonlu kapı otomatiği ve hidrolik kapı kapatıcı fotoğrafları b. Çalışma Prensibi: Kilit sistemi bobinin enerjilenmesi ile elektromıknatıs haline dönüşür ve mekanik bölümü harekete geçirerek kapı üzerindeki kilidi açar. Kapı otomatiği daima, sürgülü kilitle birlikte kullanılır. Sürgü kolu, küçük bir zincir yardımıyla kilit sürgüsüne, kurma kolu ise, kapı mesnedindeki duvara bağlanır. Bina kapısı kapatılınca, kurma yayı gergin duruma gelir ve kurma yayına bağlı sürgü kolu çekilmek ister, fakatsürgü kolu pimi ve palet üzerindeki tırnağa takılı bulunan mandal nedeni ile çekilemediği için sürgü kolu hareket edemez ve kapı açılmaz.kapının açılması için, paletin çekilmesi ve mandalın tırnaktan kurtulması gerekir.butona basıldığında bobin enerjilenir, bobin mıknatıslanarak paletini çeker ve mandal tırnaktan kurtulur. Böylece gergin durumdaki kurma yayı, sürgü kolu piminin mandal üzerindeki yerinden kurtulmasını sağlar. Sürgü kolu çekilerek kilidi ve dolayısıyla kapıyı açar. Kapı açıldıktan sonra yerine getirme yayı yardımıyla sürgü kolu pimi, mandal üzerindeki oyuğa girer ve kapı otomatiği tekrar kurularak yeniden çalışmaya hazır hale gelir. Şekil 6 Kapı Otomatiği İç Yapısı 4

5. Diafon İş yerlerinde, apartmanlarda kısa süreli karşılıklı konuşmayı sağlayan araca diafon denir. a. İş Yeri Diafonla Haberleşme Sistemi: İletişimi sesli olarak sağlayan, bas konuş, bırak dinle şubelerden ve bir merkezden oluşan, karşılıklı konuşularak çağırma yapılan dahili konuşma sistemidir. İş yeri diafonla haberleşme sisteminde bir merkez diafon ve şube diafonlardan oluşur.1, 2,3 13 şube butonlu merkezler vardır. Şubeler merkezi ses ve ışık ikazı ile arar, isterse merkez şubeyi dinleyebilir (2x0.75 mm 2 ) Resim 6 Büro ve Kahveci diafon merkez ve şube fotoğrafları Büro Tipi Diafon Fonksiyonlar: *Bir merkez diafon 1 den 13'e kadar şube diafon ile konuşur. *2,4,6,8,13 şube butonlu merkezler vardır. *Şubeler merkezi ses ve ışık ikazı ile arar. *Merkez şubeyi direkt arar. *Merkez şubeyi isterse dinler. *Merkez ve şubeler aparata ihtiyaç duymadan masa üstünde ve duvara asılarak kullanıma uygundur. *Her şube için merkeze 2 damarlı kablo çekilir (2x0.75 mm2 ikil yassı kordon) b. Apartman Haberleşme Sistemi: Apartmanlarda oturan daire sakinlerinin; kapı, kapıcı, daireler arası, asansör, market, güvenlik vb. ile görüşebildiği, kapıyı ve merdiven otomatiğini daire içinden açabildiği, şubelerden oluşan, gizlilik özelliği bulunan bir bina iletişim aracıdır. Üreticiler apartman sahiplerinin istek ve bütçelerine uygun birçok farklı özelliğe sahip farklı modeller üretmektedir. Temel Elemanlar Santral Şube Zil paneli Resim 7 Apartman hoporlörlü butonlu zil paneli, diafon şube ve diafon merkez fotoğrafları Bir apartman için kurulan sesli haberleşme tesisatında; daire ile dış kapı arası, daire ile kapıcı arası, kapıcı ile dış kapı arası görüşme yapılabilir ve ayrıca dış kapı otomatiğini açma görevi de vardır. Daireler arası konuşma da yapabilen geliştirilmiş konuşma sistemleri de mevcuttur. Santralli ve santralsiz modelleri de bulunmaktadır. Santral: Abone sayısına göre santral seçilmelidir. Santral seçenekleri Kapıcısız, Çift Zilli, 2 Melodili (25 daire için) Kapıcılı, Çift Zilli, 2 Melodili Kapıcılı, Çift Zilli, 2 Melodili, M.Otm, Kapı seçm. Resim 8 Diafon santral fotoğrafları 5

Diafon Şubesi: Bir apartmanda her daire için bir adet sesli veya görüntülü şube olur. Şubeler santral ile uyumlu olmalıdır. Resim 9 Apartman diyafon şube fotoğrafları Sesli diafon şube seçenekleri: Kapıcısız Kapıcılı Kapıcılı ses ayarlı Tuş Takımlı Dijital DT Telefon Kapıcılı ses ayarlı flaş LED li Görüntülü diafon şube seçenekleri: Daireler arası görüşmesiz tuş takımlı Daireler arası görüşmeli tuş takımlı Daireler arası görüşmeli tuş takımlı flaş LED li Daireler arası görüşmeli tuş takımlı flaş LED li fotoğraf hafızalı Dokunmatik butonlu daireler arası görüşmeli tuş takımlı flaş LED li fotoğraf hafızalı Zil Panelleri: Apartmanın kapısının girişine bir adet zil paneli yerleştirilir. Misafirler hangi daireye gidecekse o dairenin butonuna basar veya tuş takımından daire numarası tuşlandıktan sonra zil tuşuna basarak daire zili çalıştırılır. Zil paneli seçenekleri: Butonlu Butonlu kameralı Tuş takımlı Tuş takımı kameralı Tuş takımı, Proxy kartlı Resim 10 Buton panelleri 6

Tesisata Giriş Diafon tesisatı için opsiyonel elemanlar Görüntülü Diafon Sistemi: Kapınıza gelen kişi ile görüntülü ve sesli olarak iletişim kurmanızı sağlayan sistemlerdir. Görüntülü Telefon/Fonksiyonlar: *Dış kapıyı görmenizi sağlar. *Dış kapı ile konuşturur. *Kapıcı ile konuşturur. *Dış kapı otomatiği açar. *Merdiven otomatiği yakar. *Zaman ayarlı zillidir. *Elektronik gizliliklidir. *Otomatik kapanır. *Meşgul ve Açık ledi vardır. Resim 11 Görüntülü diafon sistemi fotoğrafı Sesli Diafon Sistemi: Kapınıza gelen kişi ile sesli olarak iletişim kurmanızı sağlayan sistemlerdir. Sesli Diafon /Fonksiyonlar: *Dış kapı ile konuşturur. *Kapıcıyla konuşturur. *Dış kapı otomatiği açar. *Merdiven otomatiği yakar. *Zaman ayarlı zillidir. *Elektronik gizliliklidir. *Otomatik kapanır. *Açık ve meşgul ledi vardır. *Büro tipinde versiyonu merkez ile görüşür. *Sıva üstü montajlı üründür. Anahtar kasasına gerek duymaz. *İki zil melodilidir. İç veya dış kapıdan çalındığı anlaşılır. *Arka kısmı kapalıdır. Resim 12 Sesli diafon sistemi fotoğrafı Sesli Basic Diafon/Fonksiyonları: *Dış kapı ile konuşturur. *Dış kapı otomatiği açar. *Zil sesi kapı butonuna basıldığı sürece çalar. *İki zil melodilidir. İç veya dış kapıdan çalındığı anlaşılır. *Otomatik kapanır. *Açık ledi vardır. Resim 13 Sesli Basic diafon sistemi fotoğrafı 7

Diafon Kablosu (DT8) Bu kablolar bina içi tesisatlarda dahili haberleşme ve ses sistemlerinde ve diyafon sistemlerinde kullanılır. Resim 14 Diyafon kablosu (DT-8) Kaynakca: 1. http://www.audio.com.tr/ (erişim tarihi 02.11.2015) 2. http://www.bocielektronik.com/ (erişim tarihi 02.11.2015) 3. http://www.egsalarm.com/egsalarm/cctv/audiosis.asp (erişim tarihi 02.11.2015) 6. Antenler Elektronikte, boşlukta yayılan elektromanyetik dalgaları toplayarak bu dalgaların iletim hatları içerisinde yayılmasını sağlayan (alıcı anten) veya iletim hatlarından gelen sinyalleri boşluğa dalga olarak yayan (verici anten) cihazlardır. 1 Antenler alıcı, verici, yöneltici olmak üzere başlıca üç gruptur. Verici antenler, vericide üretilen elektrik gücünü elektromanyetik dalgalara çevirir ve yayılmasını sağlar. Alıcı antenler ise, elektromanyetik dalgaları alır, elektrik gücüne çevirir. Verici antenlerin en basiti, bir ucu ile toprak arasında alternatif gerilim uygulanmış bir telden ibarettir. Gerilimin etkisi ile telin etrafında manyetik alan meydana gelir, elektromanyetik alan denilen bu alan, ışık hızı ile, dalgalar halinde her yana yayılır. Bir diğer basit verici anten iki direk arasında gerilen tellerle yapılır ve bu tellere gerilim tatbik edilir. Anteni meydana getiren tellerin sayısı ve boyu kullanış maksadına göre değişir. Radyo ve televizyon vericilerinde, radar ve askeri telsizlerde değişik tipte antenler kullanılır. Radyo vericileri, iki-üçyüz metre yüksekliğinde, yere dik çelik kuleler şeklindedir. Alıcı antenlerde meydana gelen akımın frekansı, vericideki akımın aynıdır. Alıcı antenin şekli de alınacak işaretin şekline bağlıdır. Mesela, televizyon anteni T şeklindedir. 2 Resim 15 TV ve Radyo verici anteni Resim 16 Uydu Anteni (TV-Radyo alıcı) Resim 17 TV alıcı antenleri 1 https://tr.wikipedia.org/wiki/anten_%28elektronik%29 (erişim tarihi 02.11.2015) 2 http://www.weblopedi.com/anten (erişim tarihi 02.11.2015) 8

Uydu Anten (Satellite Dish Antenna) Uydu anten tabiri yerleşmiş olsa da aslında bu ürün bir reflektördür. Uydudan gelen elektromanyetik dalgaları yüzey eğriliği sayesinde bir odak noktasında toplayarak, bir çeşit optik mercek görevi yapar. Odak noktasında LNB bulunur. Uydu antenin kazancı ve odaklama yeteneği önemlidir. Bunun yanında boyası hafif kumlu olup güneş ışınlarının dağıtılmasını sağlamalıdır. Diğer yandan istenen açıya ayarlanabilmesi için yatay (horizontal) ve düşey (vertikal) ayarlarının rahat yapılabilmesi ve fırtınalara karşı dayanıklı olması gerekir. Off-Set uydu anteni simetrik değildir. Odak noktası antenin alt tarafına daha yakındır. Bir çeşit şaşı bakar, ufka doğru bakarmış gibiyken daha yukarı görür. Off-Set anten dik durduğu için daha az kar tutar. Parabol antenler ise simetriktir ve LNB tam merkezde bulunur. Buna karşılık daha çok kar tutar. Parabol anten sıvama tekniği ile basit olarak üretilebilir, ancak Off-Set imalatı için mutlaka kalıp gerekir. (Biriken kar antenin kazancını azaltır.) LNB (Low Noise Block Down Converter) Uydu antenin odak noktasında bulunur. Antenin LNB yi tutan kolu odaklama bakımından çok önemlidir. LNB nin antene bakan tarafında feed-horn (dalga kılavuzu) bulunur ve antenden farklı açılardan gelen elektromanyetik dalgaları paralel hale getirerek içindeki gerçek dipol antene (7 mm kadar ince bir metal çubuk) ulaştırır. Burada elektromanyetik dalga elektriksel sinyale dönüşür. LNB, yaklaşık 11.000-12.000 MHz bandında gelen uydu tv sinyallerini blok olarak 950-2.150 MHz bandına çevirir. Bu sayede koaksiyel kablo ile sinyaller taşınabilir hale gelir. LNB nin kazancı yüksek, gürültü seviyesi düşük ve osilator frekansı çok kararlı olmalıdır. Universal LNB: Bireysel kullanım için tek çıkışlı, V/H Alt bant-üst bant yayınları alabilir. Universal Twin LNB: Universal LNB nin 2 çıkışlı olanı (2 ayrı receiver bağlanabilir). Quattro LNB: Uydu ortak anten sistemleri için V-Alt bant, H-Alt bant, V-Üst bant, H- Üst bant için bağımsız ve sabit 4 çıkışı vardır. SMATV(Uydu Ortak Anten Sistemi) sistemlerinde; uydu antenlerinin çapı bireysel kullanıma nazaran binanın büyüklüğüne göre bir veya iki boy üstü olmalıdır. LNB profesyonel marka ve model seçilmelidir. 3 Resim 18 Uydu anteni + LNB Resim 19 Sekizli LNB 3 http://www.orenkablo.com/teknikbilgibulten.asp Resim 20 Verici uydu anteni (erişim tarihi 02.11.2015) 9

Polarizasyon Bir verici antenin yatay acısının normal doğrultusu en kuvvetli yayın yaptığı yönü gösterir. Alıcı antenin normal doğrultusu da vericiye bakmalıdır. Bunun yanında verici ve alıcı antenler aynı polarizasyonda olmalıdır (İkisi de yatay veya ikisi de düşey). Yerel VHF-UHF yayınlarda polarizasyon az etkili olmaktadır. Ancak uydulardan yapılan 11-12 GHz frekanslarında dalga boyu 3 cm den küçük olduğundan polarizasyon çok etkili olmaktadır. Bu sayede uydu yayınları hem yatay hem de düşey polarizasyonlarda yapılarak 11-12 GHz frekans bandı 2 katı olarak kullanılabilmektedir. Tedbir olarak aynı frekansta yatay ve düşey yayın yapılmamakta ancak çok yakın frekanslar kullanılabilmektedir. LNB çevirme ayarında bu özellik kullanılarak polarizasyon ince bir şekilde ayarlanabilir. (Yatay polarizasyonu ince ayarlı bulmak için düşey polarizasyonlu bir yayının tamamen kaybolması gözlenir). Pratikte H=Horizontal ve V=Vertikal tabirleri kullanılmaktadır. Alt bant - Üst bant Uydu yayınlarında 10.950-11.600 MHz arası alt band, 11.600-12.400 MHz arası üst bant olarak tarif edilmiştir. Alt bantta LNB osilator frekansı 9.750 veya 10.000 MHz, üst bantta ise 10.600 MHz dir. Frekans bandı çok geniş olunca elektronik devrelerin sağlıklı çalışabilmesi için bandın ikiye bölünmesi yoluna gidilmiştir. Multiswitch (Çoklu uydu anahtarı) Multiswitch cihazının bir uydu icin 4 girişi bulunur. Cihaz 2 uydu içinse 2x4=8, 3 uydu içinse 3x4=12 ve 4 uydu içinse 4x4=16 girişi bulunur. Ayrıca 1 adet yerel anten girişi de bulunmaktadır. Çıkışları ise marka ve modeline göre 4, 8, 12, 16, 20 ve 24 olabilir. Örneğin 8/12 multiswitch ile 2 farklı uydunun tv yayınları 12 daireye verilebilir. Her dairedeki uydu alıcısı (receiver) cihazı ile 2 farklı uydudan istenilen kanal seçilebilir. Uydu alıcısı hafızasındaki kanalın frekans, polarizasyon ve bandını bildiğinden gerekli Diseq-C kontrol sinyallerini (koaksiyel kablodan) göndererek, multiswitch in 8 giriş kablosundan ilgili olana bağlanır. Aynı girişe 1 den fazla bağlantı yapılmasında bir mahzur yoktur. Bu özelliğiyle bir multiswitch, elektronik devre teorisi bakımından yetenekli ve yüksek frekansta çalışabilen bir matrix cihazıdır. Matrix in kontrolü için ayrı bir girişi (kablo) yoktur ve abone hattı (kablosu) üzerinden kumanda almaktadır. Multiswitch değerlendirme kriterleri i) Giriş sayısı (TV uydusu sayısı) ii) Çıkış sayısı (Abone sayısı) iii) Max. ve min. giriş sinyal seviyesi (Uydu ve yerel yayınlar icin dbμv olarak) iv) Max. ve min. çıkış sinyal seviyesi (Uydu ve yerel yayınlar icin dbμv olarak) v) Giriş-çıkış zayışatma değeri (Uydu ve yerel yayınlar icin db olarak) vi) Kaskat modellerde geçiş kaybı (Uydu ve yerel yayınlar icin db olarak) vii) Çalıştığı frekans aralığı, besleme gerilimi, çektiği akım, boyutlar v.b. Kaskat Çok yüksek ve çok sayıda daireli apartman bloklarında projesine göre bazı ara katlarda aşağı doğru geçişe de imkan sağlayan kaskat modeller kullanılır. Splitter (Bölücü) Bir TV sinyalini girip 2, 3, 4, 6 veya 8 çıkış olarak alabildiğimiz (genellikle) pasif cihazlardır. Bölme işlemi nedeniyle tabi olarak sinyal zayıflar ve ne kadar çok bölersek zayıflama da o kadar fazla olacaktır. Bölme zayıflaması normal olarak marka ve modele göre değişmez, belirli bir tip için sabittir, ancak frekans arttıkça zayıflama da artar. Splitter (5-862 MHz): Yerel ortak anten veya kablolu tv sistemlerinde kullanılır. Splitter (950-2400 MHz) : Sadece uydu tv sistemlerinde kullanılır. Splitter (5-2400 MHz) : RF (5-862 MHz) ve IF (950-2400 MHz) bandında kullanılır. 10

Tap-Off (Dağıtıcı) Bir ana giriş ve bir de ana çıkışı vardır. Bunlardan başka modeline göre 1,2,4,6,8 yan çıkışı bulunur. Bunlar 2/1, 2/2, 2/4, 2/6 ve 2/8 Tap-Off diye anılır. Bu urun sayesinde ana hat devam ederken yan çıkışlar alabilmek mümkün olur. Yan çıkış zayıflatma değerleri modeline göre değişir ve projeye göre seçilir: 4-32dB arasında muhtelif yan çıkış (tap) zayıflatma değerleri olabilir. Ana giriş ve ana çıkış arasındaki ileri yön (through) zayıflatma değeri ise yan çıkış sayısıyla orantılıdır. Splitter ve Tap-Off ürünlerinin zayıflatma, empedans, ekranlama ve uçlar arası izolasyon değerlerinin uygun olması gerekir. Amplifikatör Binadaki çok sayıda tv prizine ulaşmak için kullanılan splitter ve tap-off ların dağıtma kayıpları ile uzun mesafelerde kablo kayıplarını karşılamak için sinyal kuvvetlendirici (amplifikator) kullanmak gerekir. Bir tv amplifikatoru geniş bandlı olup çok sayıda farklı sinyali bir arada kuvvetlendirir. Örneğin 47-862 MHz band genişliği olan bir RF Amplifikator 60 farklı tv sinyalini aynı anda kuvvetlendirebilir. Bu durum pek çok kısıtlamalar ve şartlar getirir: Girişteki sinyallerin seviyeleri (voltajları) arasında fazla fark olmamalı, en yüksek giriş seviyesi şu değeri, en yüksek çıkış seviyesi bu değeri aşmamalı gibi. Ayrıca kuvvetlendirilecek kanal sayısı arttıkça çıkış seviyesinin düşürülmesi gerekir. (Kataloglarda belirtilir). Sadece uydu bandını (950-2150 MHz) kuvvetlendiren amplifikatorler olduğu gibi hem RF (47-862 Mhz) hem de SAT-IF (950-2150 MHz) bandını kuvvetlendiren anfiler de vardır. Bir TV amplifikatoru geniş bandlı olduğu için kazancının frekans bandı boyunca yaklaşık sabit olması çok önemlidir. Ayrıca düşük gürültülü olmalıdır. Bu özellikleri zayıf olan bir kuvvetlendirici bazı kanallarda veya bandın genelinde arka planda hissedilen görüntü sorunlarına yol acar. Elektriksel gürültü sorunu nedeniyle istenilen sayıda amplifikator ardarda bağlanamaz. Uzun bir hatta çok sayıda anfi kullanılırsa tv ekranında kumlama (gürültü) oluşur. Bu nedenle özellikle büyük veya büyücek binalarda projelendirme ve malzeme cihaz secimi daha fazla önem kazanır. Kabloların yüksek kaliteli olması bu sorunda en büyük faydayı sağlamaktadır. TV-SAT Priz Uydu ortak anten sisteminin tv prizi en az 2 çıkışlı olmalıdır. Birinci çıkış TV- Radyo için, ikinci çıkış F-konnektorlu SAT (uydu) için olmalıdır. FM radyo için ayrı çıkışlı veya 2 SAT çıkışlı modeller de bulunmaktadır. Uygulama durumuna göre sıva altı (S/A) veya sıva üstü (S/U)modeller kullanılabilir. Konnektör Kabloları cihazlara veya devre elemanlarına bağlamak için kullanılan konnektorler sanıldığından çok daha fazla önemlidir. Bunun birinci sebebi bağlantı nedeniyle oluşan temas direncinin küçük ve kararlı olması zaruretidir. Diğer yandan yüksek frekanslı tesisatlarda empedans uyumunun konnektor noktalarında da sağlanması gerekir, aksi takdirde yansıma ve ilave zayıflama oluşur. Yüksek frekans tv tesisatlarında konnektor olarak başlıca; Uydu frekans kısımlarında sahada, priz ve cihaz girişlerinde F-konnektor, RF kısımlarında sahada F-konnektor, prizde ve cihazda TV-Fiş, kullanılmaktadır. F- konnektorlerin gerektiğinde sıkmalı tip, TV-Fişlerin metal muhafazalı olması daha faydalı olmaktadır. Unutmamak gerekir ki kesilen bir kablo asla ilk haline getirilemez. Bu nedenle bağlantıda kullanılan konnektorun şekli, ölçüleri ve malzeme kalitesi çok önemlidir. 11

Kabloyu ucundan yaklaşık 25mm soyun. Özel koaks kablo soyma aleti veya bir maket bıçağı kullanabilirsiniz. Ancak eğer maket bıçağı ile keserseniz bıçağın içerideki bakır ekran blendajını da kesmemesi için dikkat etmelisiniz. Dış kılıfı kestikten sonra çekip çıkarın. Ekran ve blendajı ayırıp resimdeki gibi ayrı ayrı bükünüz. Aluminyum ekranlamayı kesip atın. Bakır örgü blendaj kalsın. Şimdi içteki şeffaf yalıtıcıyı da yaklaşık 3 mm açıkta kalacak şekilde kesip çıkartınız. Bu mesafe iç iletken ile blendaj arasında kısa devre oluşmaması için gereklidir. Kalın iç bakır iletken yaklaşık 2cm çıplak olarak kaldı. Şimdi size bir kolaylık! Kablonun ucunu bu halde iken vazelin'e batırır iseniz, hem konnektör takılırken daha rahat döner, hem de ilerde konnektörün içine nem sızmasını engellemiş olursunuz! Şimdi blendajı geriye doğru kıvırıp bir 'F' konnektörü üstüne gidebildiği kadar gidecek şekilde vidalayınız. "F" konnektörü daha iyi tutmak için bir bez kullanabilirsiniz. Ağız kısmına bakarak iç iletken ile blendajın birbirinden olabildiğince uzak olmasına dikkat ediniz. Blendajın artan kısmını kesiniz. İç bakır iletkenin boyunu sadece 3mm kadar dışarıya sarkacak şekilde(resimdeki gibi) yan keski ile kesiniz. Kesmeyi ucun sivri olması için 45 derece açıyla yapınız. Ucun sivri olması takılacağı yer bakımından avantajlıdır. Eğer uydu bulucu(sat finder) metre gibi bir cihazı birçok defa takıp çıkarmanız gerekecek ise o zaman resmdeki kolay takma(push-on) adaptöründen kullanabilirsiniz. Taktığınız F uç bu adaptöre vidalandıktan sonra takılacağı yere normal bir fiş gibi itilip çekilerek takılıp sökülebilir. Ayrıca eğer F bağlantı yerinde mesafe az ise 90 derece adaptörü(resimdeki) kullanarak bu sorunun üstesinden gelebilirsiniz. Bina dışında bulunan 'F' konnektörler mutlaka yalıtılmalıdır. Eğer bu yapılmaz ise nem kablonun içinden hızla ilerler, kabloyu, LNB'yi ve diğer cihazları bozabilir. Bunun olmaması için kendi kendine kaynayan(self Amalgamating) bant kullanmalısınız. Bu banttan yaklaşık 10cm kesip üstündeki kaplamayı soyunuz. Bandı kabloya 'F' konnektörün gerisinden sarmaya başlayınız. Gerdirerek spiral şeklinde ve genişliğinin en az yarısı kadar üstüste gelecek şekilde sararsanız, bant kendi kendine kaynayarak yalıtımı tam olarak sağlar. Kablodan başlayıp tüm F konnektörü de sardıktan sonra LNB gövdesine kadar geliniz. Bu arada sarma yönü konusunda solaklar daha dikkatli olmalı. Çünkü sol elle sarılan band konnektörün sökülme yönünde bir gerilim yaptığından konnektörün gevşemesine neden olabiliyormuş. Bitme yerinde bandı boyunun iki misli kadar gererek geri doğru sarar ve başladığınız yerde bitirir iseniz ucun tam olarak kaynaması için gerekli enerjiyi vermiş olursunuz. Bu amalgam bant muhteşemdir. Kısa süre içinde kaynayarak yekpare bir kılıf haline gelir. Sadece maket bıçağı ile keserek çıkartabilirsiniz. Bu bant yerine izolebant türü başka malzeme sakın kullanmayınız. Onlar zaman içinde açılır ve hiç takmamanızdan daha zararlı olurlar. Bantlamanın tek alternatifi bu işe için özel olarak hazır satılan lastik kılıflardan kullanmanızdır. Bu kılıf tam sıkmalı 'F' konnektörünüze göredir. Avantajı sökülüp takılabilmesidir. 12

Normal olarak uydu alıcıdan LNB'ye gelen yüksek frekans kablonuz yekpare olmalıdır. Ancak eğer bir ekleme yapmak zorunlu olursa resimde görülen 'F den F e' ek adaptörünü kullanabilirsiniz. Bu şekilde eklemeden dolayı oluşan kayıp en az olacaktır. Tabii yukarıda belirtilen şekilde bantlayarak en iyi şekilde yalıtmanız kaydıyla. F konnektörlerin Sıkmalı olanı mı vidalı olanı mı daha iyi? sorusunun yanıtı şöyle: Eğer her gün yüzlerce kabloya uç takmanız gerekiyor ise, gerekli aletleriniz tamam ise, ve bir de yeterli el maharetini edinebilmiş iseniz, o zaman sıkmalı sizin için güvenli ve pratik olabilir. Ancak, eğer elinizdeki kablo ve sıkmalı F konnektör tipine tam uygun kesme, soyma ve sıkma aparatlarına tam olarak sahip değilseniz bu sizin hem veriminizi düşürür, hızınızı azaltır hem de oluşacak hataların daha sonra bulunup giderilme maliyeti bakımından çok risklidir. Bu aletlerle hızlı ve temiz iş yapabilmeyi öğrenmek biraz vakit alır. İlk günden iyi neticeye ulaşmanız imkansız. Oysa vidalı 'F' kullanırken hata yapma ihtimaliniz yok gibidir. Çok hızlı değil ama daha ilk günden kaliteli ve güvenli iş çıkartabilirsiniz. Gerekirse bir sinyal dağıtım panosu yapmak için, bir plaka üzerine birbirine tercihan en az 25mm uzaklıkta ve her biri 9.5mm çapında delikler açmalısınız. Bu deliklere yukarıda resmi görülen somunlu "F den F" e bağlantı elemanlarından yerleştirdiğinizde panonuz tamamdır. DiSEqC sviçler yerine doğrudan LNB'den gelen uçları bu şekilde bir panoya bağlayarak, uydu alıcıdan gelen ucu da yukarıda anlatılan kolay takma(push on) adaptörlüsünden kullanarak kendinize 4(veya istediğiniz kadar çok) çanak için manuel bir sviç yapabilirsiniz. Bu şekilde kullanımda sviç çalışmamasından olan risk de elektronik sviçin verdiği kayıplar da söz konusu değildir. Özellikle eğer gelen sinyal zayıf ise ve sviçteki zayıflama yüzünden yayın alınamamakta ise bu şekilde kullanım kesin bir avantaj sağlayacaktır. 4 F konektör nasıl bağlanır? https://www.youtube.com/watch?v=lss7adrl09i (erişim tarihi 02.11.2015) https://www.youtube.com/watch?v=lmmrq8md5oa (erişim tarihi 02.11.2015) https://www.youtube.com/watch?v=r6a8gydkyfi (erişim tarihi 02.11.2015) 4 http://www.uydutvhaber.net/site/modules.php?op=modload&name=news&file=article&sid=8500 (erişim tarihi 2.11.2015) 13