Santral (merkezi) sinir sistemi 1
2 Beyin birçok dokunun kontrollerini üstlenmiştir. Çalışması hakkında hala yeterli veri edinemediğimiz beyin, hafıza ve karar verme organı olarak kabul edilir. Sadece belli işlemlerin beynin hangi bölümlerinde aktif edilerek işlendiği harita olarak bilinmektedr. Bunlar da beynin belli simülasyonlara tepki verilerini takip ederek tespit edilir ve problemlere müdahale edilir. Sinir ağının kullandığı iyon akımının gerilim, akım, bölgedeki manyetik ve ısı değişimleri takip edilerek veriler oluşturulmaktadır. Bu veriler µa değerinde akım ve gerilimdir. Hemen hemen bütün istemli hareketler, beyin korteksinde daha alt beyin alanlarında (omurilik, beyin sapı, bazal gangliyonlar ve serebellum) bulunan çeşitli fonksiyon kalıplarının kortikal aktivasyonu ile başlatılır. Bu alt merkezler aktive edici spesifik sinyallerini kaslara gönderir. Buna rağmen özellikle parmak ve ellerin ustalıklı hareketleri gibi birkaç çeşit hareketin düzenlenmesi için korteksten başlayıp yol üzerindeki diğer motor merkezleri atlayarak omuriliğin anterior motor nöronlarında sonlanan hemen hemen direkt bir yol da bulunmaktadır. İstemli motor fonksiyonunun bu genel sentezini sağlayan omurilik ve beyin, farklı motor alanları arasında karşılıklı etkileşir. Santral sulkusun önünde, frontal lobların yaklaşık olarak posterior üçte birini işgal eden alan motor kortekstir. Santral sulkusun arkasındaki alan, motor aktivitelerin kontrolü için birçok sinyali motor kortekse ileten somatik duysal kortekstir. Beynin korteksleri Beyin cerrahları insan beyin korteksinde spesifik motor fonksiyonları kontrol eden, esas olarak premotor alanlara yerleşmiş oldukça özelleşmiş birkaç motor bölge bulmuşlardır. Bu bölgeler, elektriksel stimülasyon ile veya spesifik korteks alanlarında tahrip edici lezyonlar oluştuğu zaman ortaya çıkan motor fonksiyon kaybı fark edilerek lokalize edilmiştir. Yüksek beyin veya korteks düzeyi; sinir sisteminin medulla spinalis ve alt beyin düzeylerindeki fonksiyonları hari-
cindeki beyin korteksinin fonksiyonları oldukça karmaşıktır. Ancak beynin son derece geniş bir bellek deposu olması bu karmaşık olayları kolaylaştırır. Korteks hiçbir zaman yalnız çalışmaz; her zaman sinir sisteminin alt merkezleri ile birlikte çalışır. Beyin korteksi olmadan alt beyin fonksiyonları çoğu kez hassas değildir. Kortikal (korteks ile ilgili) bilginin geniş deposu, bu fonksiyonları amaca uygun, kesin ve hassas işlemlere çevirir. Sonuç olarak, beyin korteksi, düşünme işlemlerinin çoğu için temel yapıdır fakat bu işlemde tek başına işlev göremez. Gerçekten alt merkezler, beyin korteksinde uyanıklığa neden olur ve bellek bankasını beynin düşünme mekanizmalarına açar. Böylece sinir sisteminin her bölümünün özgül fonksiyonları yerine getirdiğini görürüz. Ama depolanmış bilgiler dünyasını zihnin kullanımına açan kortekstir. Encephalon (beyin) 3
4 Telencephalon; iki tane hemispherium cerebri den (beyin yarımküresi) oluşur. Telencephalon (cerebrum, beyin yarımküreleri) Hemispherium cerebri (beyin yarımküresi)
Diencephalon; thalamus, hypothalamus, epithalamus ve subthalamus denilen alt bölümlerden oluşur. Alt beyin veya subkortikal düzey; vücutta, bilinçaltı adını verdiğimiz faaliyetleri kontrol eder. Bu kontrolün büyük bölümü beynin alt bölümleri, medulla oblongata, pons, mesencephalon, hipothalamus, thalamus, cerebellum ve bazal gangliyonlar tarafından gerçekleşmektedir. Arter basıncı ve solunumun bilinçaltı kontrolü başlıca medulla oblongata ve ponsta olur. Dengenin kontrolü, serebellumun eski bölümleri ile medulla oblongata, pons ve mezensefalonun retiküler maddesinin ortak bir fonksiyonudur. Besinlerin tadına cevap olarak uyanan tükürük salgısı, dudak yalama gibi beslenme refleksleri medulla, pons, mezensefalon, amigdala ve hipotalamus gibi alanlardan kontrol edilir. Çeşitli duygulanımlar, hiddet, heyecan, seksüel yanıt, ağrıya ve zevk almaya verilen reaksiyonlar hayvanlarda korteks harabiyetinden sonra da gerçekleşebilir. Diencephalon (ara beyin) 5
6 Thalamus Hypothalamus
Epithalamus 7
8 Subthalamus
Truncus encephalicus; mesencephalon (orta beyin), pons ve bulbus (medulla oblongata) olmak üzere üç bölümden oluşur. Beyin yarımkürelerini ve beyinciği omuriliğe bağlar. İç organlar ile beyin arasındaki bağlantıyı sağlar. Refleks hareketlerin, kalp atımlarının ve solunum hızının denetiminden sorumludur. Hem beyinden baş ve boyun kaslarına (örneğin çiğnemeyi, yutkunmayı ve konuşmayı sağlayan kaslar), hem de görme, işitme ve koklama duyularından beyne giden kranyal (kafatası) sinirleri de beyin sapından geçer. Truncus encephalicus (beyin sapı) 9
10 Mesencephalon (orta beyin)
Pons 11
12 Bulbus (medulla oblongata) Cerebellum (beyincik)
Medulla spinalis (omurilik) düzeyi; çoğu kez yalnız vücudun periferinden gelen sinyalleri beyne veya ters yönde beyinden vücuda ileten bir kanal olarak düşünülür. Ancak omurilik, boyun hizasında kesildikten sonra bile birçok organize medulla spinalis fonksiyonları devam eder. Yürüme hareketleri, vücudun bazı kısımlarının ağrı oluşturan cisimlerden uzaklaşmasını sağlayan refleksler, vücudu yer çekimine karşı taşımak üzere bacakları sertleştiren refleksler ve lokal kan damarlarını, gastrointestinal hareketleri ve idrar atımını kontrol eden refleksler medulla spinalisteki çeşitli devreler sayesinde fonksiyonlarını sürdürür. Sinir sisteminin üst bölgeleri sinyalleri vücutta perifere göndermekle kalmayıp medulla spinalis in kontrol merkezlerine de gönderir. Daha doğrusu bu medulla spinalis merkezlerine görevlerini yapmaları için emreder. Medulla spinalis (omurilik) 13