Karyogram ile Çocuklarda Çürük Riskinin Belirlenmesi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Karyogram ile Çocuklarda Çürük Riskinin Belirlenmesi"

Transkript

1 T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti Anabilim Dalı Karyogram ile Çocuklarda Çürük Riskinin Belirlenmesi Bitirme Tezi Stj. Diş Hekimi Rukiye Irmak UZLUER Danışman Öğretim Üyesi: Prof. Dr. Ece EDEN İzmir

2 T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti Anabilim Dalı Karyogram ile Çocuklarda Çürük Riskinin Belirlenmesi Bitirme Tezi Stj. Diş Hekimi Rukiye Irmak UZLUER Danışman Öğretim Üyesi: Prof. Dr. Ece EDEN İzmir

3 ÖNSÖZ Bu tez çalışmamın oluşmasında, değerlendirilmesinde kısacası tezin her aşamasında bana fikirleriyle desteğini esirgemeyen, yardımcı olan ve yol gösteren sevgili hocam Prof. Dr. Ece Eden e ve tüm yaşantım boyunca desteğini ve sevgisini her zaman hissettiğim her zaman yanımda olan annem, kardeşim ve Göksel e sonsuz teşekkür ediyorum. İzmir, 2010 Stj. Diş Hekimi Irmak UZLUER

4 İÇİNDEKİLER 1. Giriş Genel Bilgiler Diş Çürüğü Tanımı Diş Çürüğü Etyolojisi Çürük Teşhisi Risk Çürük Riski Çürük Riskinin Belirlenmesi Çürük Riskinin Belirlenmesinde Etkili Faktörler Çürük Risk Modelleri Karyogram Karyogramın Kullanımı Karyogramın Bölümleri Karyogramda Yer Alan Skorların Açıklanması Gereç ve Yöntemler Verilerin Toplanması Anket Formunun Hazırlanması ve Doldurulması Klinik Muayene Tükürük Testleri Tükürük Akış Hızı Tükürük Tamponlama Kapasitesi Verilerin Değerlendirilmesi ve Karyogram'a Aktarılması Çürükten Korunma Olasılığının Değerlendirilmesi Bulgular...34

5 5. Tartışma Sonuç Özet Kaynaklar Özgeçmiş...59 Ekler (Anket Formu)...60

6 GİRİŞ Diş çürüğü, diş sert dokularının mikroorganizmalar tarafından yıkımı ile ortaya çıkan patolojik olaylar zinciridir. Mutans streptokoklar, laktobasilluslar ve aktinomiçes türleri çürük oluşumunda önemli rol oynamaktadır. Diş çürükleri dünyanın birçok ülkesinde önemli halk sağlığı problemlerinden biridir. Gelişmiş ülkelerin birçoğunda koruyucu diş hekimliği uygulamaları ile çürük görülme sıklığında azalma gözlenmiştir. Toplumumuzda ise hala ağız ve diş sağlığına gereken önem verilmemektedir (1). DSÖ ile 2004 yılında yapılan ortaklaşa çalışmada Türkiye Ağız ve Diş Sağlığı Durum Analiz Raporu yayınlanmıştır. Bu raporun sonuçlarına göre 5-6 yaş grubundaki çocukların %30.2'sinin çürüksüz ve dft değerinin ortalamasının 4 olduğu, 12 yaş grubundaki çocukların DMFT değerinin ortalamasının 1.9 olduğu bildirilmektedir (2). DSÖ nün Türkiye için 2020 yıl hedefi ise DMFT değerinin 1.5 tan fazla olmaması, çürüksüzlük oranının ise 6 yaş için %80 olması şeklindedir. Bu hedeflere ulaşmada koruyucu diş hekimliği çok önemlidir. Bunu sağlamak için de hastalığın ortaya çıkışının engellendiği etiyolojik faktörlere yönelik birincil koruma, erken tanı ve tedaviye yönelik ikincil koruma ve fonksiyon kaybının giderildiği, yani rehabilite edildiği üçüncül koruma hizmetleri uygulanmalıdır (2,3,4). Türkiye de çocuklarda süt dişlerinde çürük prevelans hızı %33.94, sürekli dişlerde ise %86-87 oranındadır (5). Çürüğün bu derece yaygın olduğu ülkemizde çürük riskinin öngörülmesi ve çürüğün erken teşhis

7 edilmesi; ağız hijjeni ideal seviyeye yükselmiş genç nesillere ulaşmayı sağlamakla birlikte tedavi gereksinimini azaltarak ülke ekonomisine katkıda bulunacaktır. Çürük riskini tahmin eden birçok model geliştirilmiş olmasına rağmen hiçbirisinin gerçekten etkili olduğu kanıtlanamamıştır. Bu risk tahmin etme yöntemleri uygulanırken ortaya çıkan problemi çözme denemesinde yeni bir bilgisayar programı olan Karyogram ortaya çıkmıştır. Ve diğer çürük riskini tahmin eden modellere göre daha kesin olarak çürük riskini değerlendirdiği yapılan çalışmalarda ortaya konmuştur (6,7,8,9,10,11,12). Karyogram bireysel çürük riskini gösteren grafiksel bir şekildir. Farklı etiyolojik faktörlerin hastanın çürük riskini ağırlıklı olarak nasıl etkilediğini gösterir. Karyogram ayrıca eğitici bir bilgisayar programıdır. Karyogramın amaçları; çürükle ilişkili faktörlerin etkileşimini incelemek, çürük riskini nicelik olarak ifade etmek, bireye çürükten korunma yöntemleri önermek ve çürükten korunma şansını gösteren yüzdelik pasta hastaya gösterilerek hastanın motivasyonunu sağlamaktır (6). Bu çalışmanın amacı Karyogram kullanılarak 6-7 yaş grubundaki bir grup çocukta çürük riskinin değerlendirilmesidir. 1

8 GENEL BİLGİLER 2.1.Diş Çürüğünün Tanımı Zero ve arkadaşlarına göre (13) diş çürüğü estetik olmayan görünüme ve fonksiyon kaybına neden olabilen, diş yapılarının yıkımını içeren bulaşıcı kronik bir hastalıktır. Tatlı, soğuk ve sıcağa karşı ağrı ve hassasiyet semptomlarıyla kendini gösterir. Daha ileri dönemlerde ise endodontik tedavi veya diş çekimini gerektiren şiddetli ağrıların olduğu pulpal abselerle sonuçlanabilir. Diş çürüğünün başka bir tanımıda temizlenmemiş veya özel bakımla temizlenememiş dişlere ait yüzeylerde biriken dental plaktaki mikroorganizmaların faaliyeti sonucu oluşan asit ile o yüzeyin direnci düşük bir noktasından başlayan ve diş sert dokularının organoinorganik moleküllerinin giderek suda erir hale dönüşüp kimyasal bağlarının kopması şeklinde devam eden dinamik biyokimyasal olaylar dizisidir (14,15). 2.2.Diş Çürüğünün Etiyolojisi Diş dokusu çürük oluşumu için uygun konaktır. Diş çürüğü oluşabilmesinde 4 önemli faktör vardır. Bunların herhangi birinin olmadığı durumda diş çürüğü oluşmaz. Bunlar çürüğe yatkın diş (host), karyojenik ağız florası, substrat ve zamandır (Şekil 1). 2

9 Şekil 1. Diş Çürüğünün Başlaması İçin Gereken Faktörlerin Şematik Olarak Gösterilmesi Bunlar dışında bakteri plağının oluşumunu kolaylaştıran veya güçleştiren faktörler ve plaktaki asit üretimi için gerekli etmenleri azaltan veya arttıran etmenler yani çürük oluşumunda dolaylı olarak etkili faktörler vardır. Bunlar tükürük, beslenme, dişin morfolojisi ve konumu, ağız hijjeni, immün sistem, eğitim seviyesi, sosyoekonomik durum, yaşam tarzı ve flor kullanımı olarak sayılabilir (16). Zero ve arkadaşları (13) modern çürük kavramında da biyolojik faktörlerin yanı sıra sosyal, çevresel ve psikolojik faktörlerin de çürük oluşumuna etkisi olduğunu savunurlar (Şekil 2). Günümüzde diş çürüğü içerisinde biyolojik, sosyal, davranışsal ve psikolojik birleşenlerin bulunduğu genetik ve çevresel faktörler arasındaki etkileşim olarak tanımlanmaktadır. 3

10 Şekil 2. Çürük Oluşumunda Etkili Faktörler (13) 2.3.Çürük Teşhisi Teşhis bir hastalığı klinik muayene ve ek testler gibi belirtilere ve anamneze dayalı semptomlara dayanarak tanımlama sanatı veya davranışı olarak tanımlanmaktadır (17). Çürük teşhis yöntemleri birçok farklı gruplama ile ayrılmıştır.ancak yapılmış bütün çalışmaları bir araya toplayacak olursak çürük teşhis yöntemleri şöyle sıralayabiliriz: (18,19,20,21) 1- Genel pratikte kullanılan gözle muayene metodu 2- Klinik gözle/sondla muayene metodu 3- Geleneksel bite-wing radyografi metodu 4- Dijital radyografi metodu 5- Bilgisayarlı radyografi metodu 6- Fiber optik transillimünasyon metodları 7- Elektriksel iletkenlik metodu 4

11 8- Dalgalı akım özdirenç spektroskopi tekniği 9- Endoskopik filtreli floresans metodu 10- Kantitatif lazer ışık üreten floresans metodu 11- Optik metodlar; optik çürük moniterizasyonu, optik tomografi, yakın kızılötesi (infrared) görüntüleme 12- Lazer floresans metodu 13- Ultrasonik ölçümlere dayanan metodlar 14- Elektronik çürük monitörü metodu 15- Floresans yardımlı çürük kaldırma apareyi ile birlikte kullanılan görülebilir floresans metodu. Çürük teşhisinin önemi şu şekilde sıralanmaktadır: 1.Tedavi şekline karar verebilmek için gerekli olan temelin oluşturulması 2.Hastaların bilgilendirilmesi ve hastalara önerilerde bulunulması 3.Toplum bazında sağlık hizmeti planlaması için tavsiyelerde bulunulması (17). 2.4.Risk Sağlık hizmetleri açısından risk, özel bir olaya maruz kalındıktan sonra özel bir sonucun ortaya çıkma olasılığı olarak tanımlanabilir (6,18,22,23) Çürük Riski Bireyde belirli bir süre içinde çürük lezyonu oluşma olasılığıdır. Çürük oluşumuna sebep olan birçok faktörün bir araya gelmesi veya yetersiz savunma mekanizmasının bir sonucu olarak çürük riskinde artış görülür (18,21,25,26). 5

12 Çürük riski tanımlaması yapılırken çürük aktivitesi, çürüğe yatkınlık ve çürük için risk profili gibi ayırt edici kavramları bilmek gerekmektedir. Çürük aktivitesi çürük lezyonunun ilerleme hızının ölçümüdür veya belirli bir sürede oluşan veya ilerleyen çürük lezyonlarının toplamıdır. Çürüğe yatkınlık söz konusu olan dişin çürük oluşturan çevreye yatkınlığı veya direnci olarak tanımlanır. Çürük için risk profili hastalığın prevalansı, insidansı, tedavi ihtiyacı gibi semptomlarının, etyolojik faktörlerinin, risk faktörlerinin ve koruyucu faktörlerinin kombine edilerek el ile veya bilgisayar yardımı ile grafikleştirmesi sonucunda ortaya çıkar (18,19,21,23,24,26) Çürük Riskinin Belirlenmesi Diş hekimliğinde çürük riskinin belirlenebileceği yaklaşımı 1980 li yılların başlangıçında ortaya çıkmış olup son 20 yılda popülarite kazanmıştır (27,28,29). Çürük riski birçok faktörün birleştirilmesi ve analiz edilmesi ile belirlenebilmektedir ve çürük riskinin bilinmesi günlük pratikte bireysel hasta riskini önceden değerlendirerek, çürükte rol alan temel faktörleri belirlemekte ve hastaya bireysel ihtiyaçlarına yönelik spesifik koruyucu yöntemler önermekte yardımcı olmaktadır (18). Çürük riskinin belirlenmesinin amaçları üç madde (24,25,31,32) ile sıralanabilmektedir: 1. Güvenli olarak daha uzun kontrol randevularının verilebilmesi için düşük risk grubunda bulunan hastaların belirlenmesi 2. Çürüğün aktif hale gelmeden önce çürük riski yüksek olan hastaların belirlenmesi 6

13 3. Çürüğün aktif olduğu hastalarda çürüğün durumundaki değişikliklerin takip edilmesi Çürük Riskinin Belirlenmesinde Etkili Faktörler Çürük riskinin değerlendirilmesinde rol oynayan faktörlerden en sık kullanılanları şu şekilde sıralanabilir: 1. Mevcut çürük durumu : Birçok epidemiyolojik ve klinik çalışmada kavitasyon oluşmuş ve oluşmamış çürük ile ilerde oluşabilecek çürük durumu arasında pozitif ilişki saptanmıştır (18,21,22,24,25,31,32). 2. Flor alımı : Flor alımının yapılan çalışmalarda demineralizasyonu önlediği, remineralizasyonu sağladığı, plaktaki bakterin metebolizmasını enzimlerini inhibe ettiği, plakta asit üretimini inhibe ettiği, plağın dişe adaptasyonunu önlediği görülmüştür. Bu yüzden çürüğü önlemede düzenli floroid alınımının önemli olduğu bilinmektedir (21,25,30,31,33,34). 3. Ağız hijyeni alışkanlıkları ve plak : Ağız hijeninin kötü olması dental plak oluşumuna neden olur. Yapılan araştırmalarda dental plağın çürük oluşumuna etki eden faktörlerden biri olduğunu göstermiştir (18,21,25,30,31,33). 4. Tükürük bakterileri : Yapılan birçok in vivo ve in vitro çalışmada tükürükte saptanan S. mutans ve laktobasillus sayısı ile çürük lezyonu arasında ilişki tespit edilmiştir (21,23,30,35,36). M.streptokoklar çürük başlangıcında, laktobasilluslar dentin çürüklerinde ve actinomycesler ise kök çürüğü lezyonlarından sorumlu tutulur (37). 7

14 Yapılan çalışmalarda M. Steptokok ve Laktobacilluslar arasında pozitif bir ilişki varlığı bulunmuştur (38). 5.Tükrük Akış Hızı ve Tükrüğün Tamponlanması: Tükrük akış hızı azalmış bireylerde çürük aktivitesinin belirgin olarak arttığı bilinmektedir (23,24). Yapılan çalışmalarda tükürüğün ağız sağlığı için etkileri şu şekilde sıralanabilir (18,23,26): Bunlar: Ağızda yıkayıcı etkisi Yiyecek ve bakterileri uzaklaştırarak plak oluşmasını önleme Bikarbonat, fosfat ve amfoterrik protein içeriğinden dolayı ağızda PH ve tamponlama kapasitesinde artış Tükürük akımının artışı ile dişte remineralizasyon sağlanması ve çözünmeyi önleme Tükürük içersindeki antikorlar (Ig A) ve lizozim, laktoferrin, laktoperoksidaz nedeni ile antibakteriyal ve antiviral aktiviteye sahip olma Tükürük bezlerinin bulunduğu bölgeye radyasyon uygulanması, bazı ilaçlar ve hastalıklar tükürük salınımında azalmaya neden olur. Tükürük akışındaki azalma diş çürüğünün artışına neden olur. Tükürük Salınımında Azalma Görülen Başlıca Sistemik Durumlar (21,23,26,30): İlaçlar Psikolojik faktörler Sjögren sendromu Hormonal değişiklikler 8

15 Diyabet Dehidratasyon Nörolojik hastalıklar Pankreas hastalıkları Karaciğer bozuklukları Beslenme bozuklukları Sistemik lupus eritematozis İmmün yetmezlik (AİDS) Tükürük bezi hastalıkları Sigara Yaşlanma Tükürük Akımında Azalmaya Neden olan İlaçlar: Antidepresanlar Antipsikotik ilaçlar Trankilizanlar Hipnotikler Antihistaminikler Antikolinerjikler Antihipertansifler Diüretikler Antiparkinson ilaçları İştah kesiciler Mide bulantısını kesen ilaçlar Antiemetikler 9

16 Kas gevşeticiler Balgam sökücüler Tamponlama kapasitesi akış hızına paralel seyretmektedir (18,25). Çürük oluşumunda tükürüğün tamponlama kapasitesi ve akış hızı en önemli iki faktör olarak düşünülürken, protein konsantrasyonu, değişik iyonlar ve enzim aktiviteleri gibi diğer tükürük ile ilgili faktörler de diş çürüğü oluşumunda etkilidir (18,21,23,26). 6-Diyet Besinlerin karyojenitesi ile çürük riski ilişkilidir. Besinlerin karyojenitesi besinin kimyasal yapısına, fiziksel yapısına, hazırlanışına, yenme şekline ve yenme sırasına bağlıdır. Günümüzde çürük gelişmiş toplumlarda şeker tüketiminin çürük prevelansı üzerinde etkisinin oldukça düşük olduğu bildirilmektedir. Dolayısıyla ağız hijjeni iyi olan çocuklarda beslenme alışkanlıklarına bakılmaksızın çürük artışının çok az olduğu gösterilmiştir. Bunun yanında fazla şeker tüketimi çürük prevelansında artışa sebep olduğu bildirilmektedir (18,20,22,26,30). 7- Sosyal faktörler a. Yaş Yapılan çalışmalarda yaşla birlikte çürük prevalansının arttığı gözlenmiştir (18,21,39). Sürmekte olan dişlerin okluzal plana ulaşıp mine olgunlaşmalarını tamamlayana kadar özelikle pit ve fissür yüzeylerinin çürüğe yatkın olduğu bildirilmiştir.(18,23,26) 10

17 b. Cinsiyet Çocukluk ve ergen dönemde kızların DMFT skorlarının erkeklerden daha yüksek olduğu bulunmuştur.(ancak kızların ağız hijyenleri genel olara erkeklere göre daha iyidir (18,35).) c.sosyoekonomik durum: Sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan topluluklarda çürük prevalansının yüksek olduğu bildirilmiştir (18,21,22,31). d.ailesel faktörler Genetik bilimindeki gelişmeler ile bireylerin fenotipik durumları ile çürük oluşumu arasında ilişki olduğuna dair bir görüş vardır. Bu duruma en iyi örnek anneden çocuğa S. mutans geçişidir. Bunun dışında genetik olarak çocuğa geçen dişlerin morfolojisi, pozisyonları, okluzyon,tükürük akış hızı ve immün sistem bozuklukları da etkilidir (18,22). e. Eğitim ve meslek ile ilgili faktörler Fırın, şekerleme fabrikası ve çikolata fabrikasında çalışanların çürük prevalansı yüksek bulunmuştur (19). 8-Genel tıbbi faktörler Bazı sistemik, psikolojik, sinirsel hastalıkların ve tükürük bezlerinin hastalıkların çürük oluşumuna etkisi vardır (19,21). 9-Düzenli Diş Hekimi Kontrolleri 10-Diğer Faktörler Protez kullanımı, hijen alışkanlıkları, hastanın yalnız yaşayıp yaşamaması gibi faktörler diş çürüğü riskinde etkilidir (21,31). 11

18 2.4.4 Çürük Risk Modelleri Çürük risk modelleri çürük oluşumuna neden olan veya çürük oluşumunu önleyen faktörlerin birbirleriyle ilişkisine göre çürük riskini inceleyen yöntemlerdir. Regresyon analizleri ile elde edilen modeller, yaş grupların risk profilleri ve bir bilgisayar programı olan Karyogram çürük risk modeli olarak kullanılmaktadır (9,40,41). Powell ve arkadaşlarına (39) göre ideal çürük riski belirleme metodunda olması gerekenler şöyle sayılabilir: 1. Hastanın yaşına uygun olmalıdır. 2. Diş hekiminin çalışma stiline uygun olmalıdır. 3. Populasyondaki çürük prevalansına uygun olmalıdır. 4. Kolay temin edilebilen ve pahalı olmayan ölçümlere dayanarak elde edilen çoklu faktörler içermeli ve bu faktörler içinde mevcut çürük durumu mutlaka yer almalıdır. 5. Spesivite ve sensitivite toplamı en az %160 olmalıdır. Regresyon Analiziyle Çürükte Etkili Faktörlerin Belirlenmesi : Bu modellerde çürükle ilişkili risk faktörleri regresyon analizleri ile değerlendirilip, hangi risk faktörlerinin yeni oluşan çürük lezyonları ile ilişkili olduğu tespit edilmeye çalışılmaktadır. Bu modellerde her faktör eşit olarak ağırlıklandırılmaktadır. İncelenen yaş grubundaki bireylerde çürük oluşumunda en etkili faktörler belirlenip, bu faktörler değerlendirilerek çürük riski tahmin edilir (39,42). Bireysel Risk Profili : Yaş gruplarına göre çürük insidansı, çürük prevalansı, çürüğe doğrudan neden olan faktörler, çürük oluşumunu modifiye eden iç ve dış faktörler ve koruyucu faktörler birlikte değerlendirilerek risk profilleri oluşturulur. Bireysel 12

19 çürük riski: C(0) risk yok, C(1) düşük risk, C(2) orta riskli, C(3) yüksek risk olarak ifade edilir. Bireysel çürük riski okul öncesi çocuklarda (Tablo 1), çocuklarda (Tablo 2), yetişkinlerde ve yaşlılarda olmak üzere 4 grupta farklı kritere göre değerlendirilir (43). Tablo 1. Okul öncesi çocuklarda çürük riski (43) 13

20 Tablo 2. Çocuklarda (6-9 yaş) çürük riski (43) 2.5 Karyogram Karyogram 1996 yılında literatüre girmiştir. Çürük risk faktörlerinin ağırlıklı değerlendirmesini yaparak çürük riskini belirler. Karyogram Malmö Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi tarafından tasarlanmıştır. Çürük deneyimi, diyet içeriği ve sıklığı, plak miktarı, tükürükteki mutans streptokok sayısı, tükürük akış hızı ve tamponlama kapasitesi, florür preparatlarının kullanımı, çürükle ilişkili sistemik hastalıklar ve klinisyenin izleniminin etkileşimini değerlendiren interaktif bir bilgisayar programıdır. Program 13 14

21 farklı dilde geliştirilmiştir ve kendi içinde yaklaşık 5 milyon farklı kombinasyon oluşturabilmektedir (9,10). Karyogram ın ilk versiyonu evrensel olarak diş çürüğündeki azalmanın altında yatan yöresel faktörlerin tespit edilebilmesi için yapılan geniş çaplı bir projenin kursunda tasarlanan bir eğitim modeli olarak 1996 yılında geliştirilmiştir. Bu eğitim modeli ortaya çıktıktan sonra 1997 yılında Bratthall ve arkadaşları çürük riskine odaklanarak Karyogram ın interaktif bilgisayar modelini yaratmışlardır (6,9,41). Karyogramın amacı çürük riskini nicelik olarak ifade etmek ve bireye özgü korunma yöntemleri önermektir. Bratthall ve arkadaşları (6) tarafından oluşturulan Karyogram beş bölümden oluşan pasta dilimli grafik ile gösterilmiştir. Bu yeşil, koyu mavi, kırmızı, açık mavi ve sarı ile gösterilen beş farklı renk diş çürüğü ile ilişkili farklı grupları gösterir. Koyu mavi diyet içeriğini ve diyet alınımının sıklığını, kırmızı bölüm plak miktarını ve mutans streptekokların kombinasyonunu gösterir. Geriye kalan yeşil bölüm ise çürükten korunma şansının yüzdelik dilimini verir (Şekil:3). Büyük bir yeşil kısım çürük riskinin düşük olduğunu iyi bir ağız sağlığını gösterirken; küçük yeşil kısım ise çürük riskinin yüksek olduğunu gösterir. 15

22 Şekil 3. Pasta Dilimli Grafik Karyogram'ın Kullanımı Bratth ve arkadaşları (6) Karyogram'ın kulanımını aşağıdaki şekilde anlatmışlardır. Hastanın Kaydı: Programa ilk olarak hastanın adı-soyadı, muayene tarihi ve hekimin ismini içeren kayıt bilgileri girilir. Ancak bu bilgiler programa kaydedilemez sadece çıktı alınarak saklanabilir (Şekil 4). Şekil 4. Hastanın kaydı 16

23 Fonksiyonlar: (Şekil 5): Ekranın sol üst köşesindedir. 1.Çıkış - Programı kapatır. 2.Yeni - Yeni bir hasta için yeni, boş bir ekran açar. 3.İlgili - Programla ilgili durumları gösterir. 4.Yardım - Programın nasıl çalıştırılacağı ile ilgili daha fazla bilgi edinilir. 5.Notlar - Hasta ile ilgili kayıt ve yorumların yazılması için sayfa açar. 6.Başlangıç açıklaması ve önerilen ölçümler - Programa girilen skorlara dayanarak elde edilebilecek hedeflenen koruyucu ve klinik faaliyetleri gösterir. 7.Çıktı - Karyogram ın veya önerilerin çıktısını alır. Şekil 5. Fonksiyonlar Karyogram'ın Bölümleri Ekranın sol alt köşesinde ise farklı renkte sekmelerde ise koyu mavi renk diyeti, kırmızı renk bakteriyi, açık mavi renk hassasiyeti ve sarı renk şartları gösterir. 17

24 Şekil 6. Karyogramın Farklı Renkteki Bölümleri Ülke Bölge Seçimi: Çürükle ilişkili faktörlerin etkinliği ülkelerin sosyal ve ekonomik yapılarına göre değişebilmektedir. Bu nedenle programda ülke/bölge için standart, düşük ve yüksek risk şeklinde üç farklı seçenek (Şekil 7) bulunmaktadır. Program, suları florlanmamış sanayileşmiş ülkeler için standart seçeneğinin kullanılmasını önermektedir. Şekil 7. Ülke bölge seçenekleri Grup Seçenekleri: Program grup için standart, düşük ve yüksek risk şeklinde üç farklı seçenek içermektedir. Çok sayıda açığa çıkmış kök yüzeyine sahip yaşlı bireyler için yüksek risk seçeneğinin kullanılması önerilmektedir. 18

25 Şekil 8. Grup seçenekleri Verilerin Skorlanması: Ekranın sağ tarafında ise çürükle ilgili faktörlere verilen skorlar yer alır. Programda yer alan her faktör önceden belirtilen kriterler göz önünde bulundurularak 0 dan 2 veya 3'e kadar sıralanan skalaya göre skorlanır. 0 olumlu yönde bir skorken skor 3'e doğru gittikçe çürük açısından olumsuz bir skor olarak değerlendirilir. Skorlama yapılırken daha önceki çürük deneyimleri, alakalı hastalıklar,diyetin karyojenitesi, fermente edilen yemek sayısı, günde kaç kez yemek yediği, plak miktarı, m.steptokok miktarı,florid programı, tükrük sekresyonu, tamponlama kapasitesi ve klinik yargı değerlendirilir (Şekil 9). Şekil 9. Karyograma Girilen Skorlar 19

26 Bu skorların en az 7 tanesi programa girilip enter tuşuna basıldığında ekranın ortasında karyogram belirir (Şekil 10,11). Ancak doldurulmamış her bir kutucuk programın spesivitesini azaltmaktadır. Şekil 10. Skorlar girilmeden ekranın görüntüsü Şekil 11. Skorlar girildikten sonra ekranın görüntüsü 20

27 Başlangıç verilerinin programa girilmesini takiben her birey için çürükten korunma şansının yüzdesi kaydedilir. Çürükten korunma olasılığı değeri arasında değişmektedir. Çürük oluşumu açısından %0-20 yüksek riski, %21-80 orta riski (%21-40, %41-60, %61-80), % ise düşük riski ifade etmektedir. Çürükten korunma yöntemlerinin önerilmesi: Ekranın sol üst köşesinde başlangıç açıklaması ve önerilen ölçümler yer alır (Şekil 12). Bu bölümde bireyin çürük riski, çürükle ilişkili faktörlere göre yorumlanır. Hastadaki etkin risk faktörlerine göre çürükten korunma yöntemleri önerilir. Şekil 12. Çürükten korunma yöntemlerinin önerilmesi 21

28 2.5.3 Karyogramda Yer Alan Skorların Açıklanması Bratthall ve arkadaşları (6) Karyogram'da yer alan faktörlere verilen skorları şu şekilde açıklamışlardır. 1) ÇÜRÜK DENEYİMLERİ SKOR 0= Çürük yok, dolgu yok AÇIKLAMA 1= Normalden iyi Tamamen çürüksüz dişlerin varlığı, daha önce yapılmış dolgu, çürük kavitesi veya çürüğe bağlı çekilmiş diş yok. 2= Aynı yaş grubu için normal Aynı yaş grubu ile kıyaslandığında normal. 3= Normalden kötü Aynı yaş grubu ile kıyaslandığında normalden kötü veya son bir yıl içinde birkaç yeni çürük lezyonu varlığı. Bu skorlama hastanın yaşadığı ülkede veya bölgede çürük prevelansı biliniyorsa yapılır. Geçmiş çürük deneyimlerinde varolan çürükler, dolgu sayısı, kayıp dişler göz önünde bulundurulur. Bunun için çürük prevelans hızı, DMFT, DMTS, dft, dfs kullanılır. Çürük prevelans hızı: Bir toplumda ağızda çürük veya sonuçlarını taşıyan birey sayısı Toplam muayene edilen birey sayısı edilir. x 100 olarak ifade DMFT: Muayene edilenbireylerdeki toplam çürük,dolgulu ve eksik diş sayısı Toplam muayene edilen birey sayısı x100 olarak ifade edilir. dft: DMFT indeksinin süt dişleri için hesaplanan formudur.dmft de kullanılan M (missing) bileşeni kullanılmaz, çünkü süt dişinin fizyolojik rezorbsiyonu nedeniyle mi çürük nedeniyle mi kaybedildiği bilinemez. Bu indekslere göre bulunan toplumdaki ortalamaya göre skorlanır. 22

29 2) İLGİLİ HASTALIKLAR SKOR AÇIKLAMA 0= Hastalık yok Çürük ile ilişkili genel bir hastalık belirtisi yok. Hasta sağlıklı. 1= Hafif derecedeki hastalık/durum Çürük oluşumunu dolaylı olarak etkileyecek genel bir hastalık veya zayıf görüş, hareket edememe gibi çürük riskinin yüksek olmasına sebep olabilecek diğer durumların varlığı. 2= Uzun süren şiddetli derecedeki hastalık/durum Hasta yatağa bağımlı olabilir veya hastada örneğin tükürük akışını engelleyecek devamlı ilaç kullanma hikayesi olabilir. 3) DİYETİN KARYOJENİTESİ SKOR 0= Çok az fermente edilebilen karbonhidrat 1= Az fermente edilebilen karbonhidrat, 'karyojenik olmayan' diyet 2= Orta fermente edilebilen karbonhidrat içeriği 3= Fazla fermente edilebilen karbonhidrat alımı, uygun olmayan diyet AÇIKLAMA Çok az fermente edilebilen karbonhidrat, çürük açısından oldukça iyi diyet. Şekerler ve diğer çürüğe neden olan karbonhidratlar çok az seviyede. En düşük Laktobasil sınıfı. Az fermente edilebilen karbonhidrat, 'karyojenik olmayan' diyet, çürük açısından uygun diyet. Şekerler ve diğer çürüğe neden olan karbonhidratlar az seviyede. Bilgilendirilmiş grup için diyet. Orta fermente edilebilen karbonhidrat içeriği. Şekerler ve diğer çürüğe neden olan karbonhidratlardan göreceli olarak zengin diyet. Çürük açısından uygun olmayan diyet. Şekerler ve diğer çürüğe neden olan karbonhidratların fazla alımı. Hastaya ait doğru bir yargıya varabilmek için 3 günlük diyet listesi (bir hafta sonu dahil edilmelidir) istenmelidir. Diyetin karyojenitesi ise şeker skoru 23

30 hesaplanarak değerlendirilebilir. Buna göre şekerli yiyecekler 3 gruba ayrılır ve diyet listesindeki sıklıklara göre puanlanır. Diyet listesi kaç günlük ise elde edilen şeker değeri gün sayısına bölünür ve günlük şeker puanı hesaplanır. Şekerlerin puanlamasında kullanılan değerler şu şekildedir: 1.Sıvı(gazoz,şekerli içecek,puding) :5 puan 2.Sert ve yapışkan (kek,büsküvi,çikolata,incir,sakız) :10 puan 3.Yavaş eriyen (sert şeker, pastil) :15 puan Kişinin günlük şeker skoru karyojenik olarak değerlendirildiğinde 5 ten düşük ise çok iyi, 10 ise iyi, 15 ten büyük ise diş çürüğü açısından kötü olarak değerlendirilir. 4) DİYET ALIM SIKLIĞI SKOR AÇIKLAMA 0= Günde en fazla üç öğün Diyet alım sıklığı çok az 1= Günde en fazla beş öğün Diyet alım sıklığı az 2= Günde en fazla yedi öğün Diyet alım sıklığı fazla 3= Günde yedi öğünden fazla Diyet alım sıklığı çok fazla 5) FLOR PROGRAMI SKOR AÇIKLAMA 0= Maksimum flor programı alıyor Florlu diş macununa ek olarak tabletler, çalkalama solüsyonları ve cilalar gibi ek uygulamalar. Maksimum flor programı. 1= Sık olmamakla birlikte ek flor uygulamaları Florlu diş macununa ek olarak sık olmamakla birlikte tabletler, çalkalama solüsyonları ve cilalar gibi Bazı ek uygulamalar 2= Sadece florlu diş macunu Sadece florlu diş macunu. 3= Hiç flor alımı yok Florlu diş macunu veya diğer flor uygulamalarının hiç birini almıyor. 24

31 6) PLAK MİKTARI: SKOR 0= Çok İyi bir oral hijjen, plak indexi PI<0.4 AÇIKLAMA Plak yok, bütün diş yüzeyleri temiz, hasta yüksek motivasyona sahip düzenli diş fırçası ve diş ipi kullanıyor 1= İyi bir oral hijjen, PI= Gingival marjine yakın bir miktar plak var. 2= Biraz daha kötü bir ağız hijjeni,pi= Çıplak göz ile de görülen depozit varlığı 3= kötü bir ağız hijjeni,pi>2.0 Dişin bütün yüzeylerini kaplayan plak varlığı Plak Indeksi'nin belirlenmesinde Silness-Löe plak indeksi kullanılması önerilir. 7) TÜKRÜK AKIŞ HIZI SKOR 0= Normal tükrük sekresyonu 1= düşük, ml/dk uyarılmış tükrük 2= düşük, ml/dk tükrük 3= çok düşük,<0.5ml/dk tükrük AÇIKLAMA 8) TAMPONLAMA KAPASİTESİ SKOR 0=Yeterli, dentabuff mavi 1=Azalmış, dentabuff yeşil AÇIKLAMA Normal tamponlama kapasitesi, PH>6.0 Biraz daha az tamponlama kapasitesi, PH= = Düşük, dentabuff sarı Düşük tamponlama kapasitesi,ph<4.5 25

32 9) MUTANS STREPTOKOKLAR SKOR 0=Strip mutans sınıf 0 1=Strip mutans sınıf 1 2=Strip mutans sınıf 2 3=Strip mutans sınıf 3 10) KLİNİK YARGI SKOR 0=Girilen skorlara göre Karyogram ın gösterdiğinden daha Olumlu 1= Normal skoru! Girilen diğer verilere göre oluşan risk 2=Girilen skorlara göre karyogram ın gösterdiğinden daha olumsuz 3=Çürük riskinin çok yüksek olması, girilen skorlara göre karyogram ın gösterdiğine bağlı kalmaksızın hekimin çürük oluşacağına inanması. AÇIKLAMA Tükürük mutans streptokokların sayısı çok az veya 0. Bakteri diş yüzeylerinin sadece %5'inde kolonize olmuştur. Tükürükte mutans streptokokların sayısı az. Bakteri diş yüzeylerinin %20'sinde kolonize olmuştur. Tükürükte mutans streptokokların sayısı fazla. Bakteri diş yüzeylerinin %60'ında kolonize olmuştur. Tükürükte mutans streptokokların sayısı çok fazladır. Bakteri diş yüzeylerinin %80'inden fazlasında kolonize olmuştur. AÇIKLAMA Sosyal faktörler gibi faktörlerin etkisi ile hekimin karyogram ın gösterdiğinden daha olumlu bir bakış açısı olması ve çürükten korunma şansının yüzdelik dilimini gösteren yeşil bölgeyi büyütmek istemesi. Sosyal faktörler gibi faktörlerin etkisi ile hekimin karyogram ın gösterdiği çürük riski ile aynı bakış açısı olması. Sosyal faktörler gibi faktörlerin etkisi ile hekimin karyogram ın gösterdiğinden daha olumsuz bir bakış açısı olması ve çürükten korunma şansının yüzdelik dilimini gösteren yeşil bölgeyi küçültmek istemesi. Sosyal faktörler gibi faktörlerin etkisi ile hekimin Karyogram ın gösterdiğinden çok daha olumsuz bir bakış açısı olması. Hekim ilerleyen yıllarda kesinlikle çürük oluşacağını düşünerek ve çürükten korunma şansının yüzdelik dilimini gösteren yeşil bölgeyi minimal hale getirir. Hekim programın belirlenmiş tahminini reddetmektedir. 26

33 Bu faktör prensipte diğer faktörlerden farklıdır. Hekime klinik hislerini ifade etme şansı sağlar. Klinik karar otomatik olarak 1 skoruna ayarlanmıştır. Eğer klinik karara 1 den farklı bir skor verilecekse tüm skorlar girildikten sonra ve Karyogram ın sonucu görüldükten sonra yapılmalıdır. 3 skorunu vermek hekimin Karyogram ı kullanmamasını gerektirir çünkü bu skor programın kararının reddedilmesi demektir. 27

34 GEREÇ VE YÖNTEMLER Çalışma Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Pedodonti kliniğine başvuran 5-6 yaş grubu çocuklarda ve Ege Üniversitesi Anaokulu 6 yaş grubu hazırlık sınıfındaki çocuklarda uygulanmıştır. Çalışmaya 34 erkek 26 kız toplam 60 çocuk katılmıştır. Tükrük ph tahlili Ege Üniversitesi Diş Hekimliği laboratuarında yapılmıştır Verilerin Toplanması Araştırmamızın aşamaları: 1.Anket formlarının hazırlanması ve doldurulması 2.Klinik muayene 3.Tükürük testlerinin uygulanması 4.Verilerin değerlendirilmesi ve Karyogram programına göre skorlanması 5.Karyograma göre çürükten korunma olasılığının belirlenmesi Anket Formunun Hazırlanması Ve Doldurulması Anket formunda hasta bilgilerinin yanı sıra, daha önce bu konuda yapılan çalışmalarda esas alınarak karyogram içersinde bulunan çürük riskiyle ilişkili sistemik, kronik hastalıklar, düzenli kullanılan ilaçlar, beslenme ve hijyen alışkanlıkları, karbonhidratlı besinlerin kullanım sıklığı hakkında sorular yer almaktadır (Ek-1). Ayrıca Karyogram'da kullanılacak olan tükürük testi bulguları, ağız muayenesi sonuçları için ayrı bölümler hazırlanmıştır. 28

Politika. Görevliler Branşlar Muhasebe. Görevler Hedef gruplar Hasta ödeme planı. Ağız diş sağlığı

Politika. Görevliler Branşlar Muhasebe. Görevler Hedef gruplar Hasta ödeme planı. Ağız diş sağlığı Tablo 1. Diş Sağlık Hizmet Sunumu Politika Ağız diş sağlığı sunumu sistemi Görevliler Branşlar Muhasebe Görevler Hedef gruplar Hasta ödeme planı Ağız diş sağlığı Tablo 2. Genel Ağız Diş Sağlığı Sektörünün

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI 2. SINIF RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ TEORİK DERS PROGRAMI

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI 2. SINIF RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ TEORİK DERS PROGRAMI 2. SINIF RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ TEORİK DERS PROGRAMI 1. hafta Konservatif Diş Tedavisine giriş, Diş yüzeyi terminolojisi 2. hafta Kavite sınıflandırması ve kavite terminolojisi (Sınıf I ve II kaviteler)

Detaylı

Uykudan önce ASLA!!!

Uykudan önce ASLA!!! Uykudan önce ASLA!!! ŞEKER TÜKETİMİ-5 BAŞARAMAZSAN!!! Şekeri tükettikten hemen sonraki ALIŞKANLIĞI OTURTMAYA ÇALIŞ ; Macunlu ya da macunsuz fırçalasın, Ağzını suyla çalkalasın, Peynir-yoğurt yesin ya da

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

KORUYUCU DİŞ HEKİMLİĞİ-YER TUTUCULAR-FLOR UYGULAMASI-FİSSÜR ÖRTÜCÜLER

KORUYUCU DİŞ HEKİMLİĞİ-YER TUTUCULAR-FLOR UYGULAMASI-FİSSÜR ÖRTÜCÜLER KORUYUCU DİŞ HEKİMLİĞİ-YER TUTUCULAR-FLOR UYGULAMASI-FİSSÜR ÖRTÜCÜLER Koruyucu Diş Hekimliği Çocuklarda koruyucu diş hekimliği yaklaşım ve tedavileri şu başlıklardan oluşur:» Fırçalama» Diş gelişiminin

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir.

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız ve Diş Sağlığı Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız sağlığı: Dişler ve onları

Detaylı

Genel Bilgiler. Hastalar için önemli hususlar

Genel Bilgiler. Hastalar için önemli hususlar Genel Bilgiler Bölümümüzde uyguladığımız kapsamlı muayene esnasında; genel sağlık durumunuz ile ve varsa sürekli kullandığınız ilaçlarla ilgili bilgi alınır; genel ağız muayeneniz yapılır, tedaviden beklentileriniz

Detaylı

RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ

RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ Ders Koordinatörü: Prof. Dr. Nuran Ulusoy, nulusoy@neu.edu.tr Ders Sorumluları: Prof. Dr. Nuran Ulusoy, nulusoy@neu.edu.tr Prof. Dr. Hikmet Solak, hsolak@neu.edu.tr Prof. Dr. Arzu

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

ÇÜRÜK AKTİVİTE TESTİ (ÇAT):

ÇÜRÜK AKTİVİTE TESTİ (ÇAT): ÇÜRÜK AKTİVİTE TESTİ (ÇAT): Çürük risk değerlendirmesinin bir parçası olarak 1- Her yaş için ağız diş bakımını öğretmek için; 2- Hamilelerde; 3- Ortodonti hastalarında; 4- Yaygın restorasyon çalışmalarında;

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. SINECOD depo tablet 50 mg Ağız yoluyla alınır.

KULLANMA TALİMATI. SINECOD depo tablet 50 mg Ağız yoluyla alınır. KULLANMA TALİMATI SINECOD depo tablet 50 mg Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir depo tablet 50 mg butamirat sitrat içerir. Yardımcı maddeler: Laktoz, tartarik asit, povidon K30, hidroksipropil metil

Detaylı

Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K DPE 603 Fiziksel, psikolojik, sosyal gelişim ve davranış

Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K DPE 603 Fiziksel, psikolojik, sosyal gelişim ve davranış PEDODONTİ Ders Koordinatörü: Prof. Dr. Serap Çetiner, scetiner@neu.edu.tr DersSorumluları: Prof. Dr. Serap Çetiner, scetiner@neu.edu.tr Prof.Dr. Şaziye Aras, saziye_aras@yahoo.com Prof.Dr. Leyla Durutürk,

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ ANABİLİM DALLARI 2013-2014 KLİNİK STAJ BARAJLARI (EK-4)

DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ ANABİLİM DALLARI 2013-2014 KLİNİK STAJ BARAJLARI (EK-4) DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ ANABİLİM DALLARI 2013-2014 KLİNİK (EK-4) SINIF PEDODONTİ ANABİLİM DALI Adet AÇIKLAMA Kompomer, Amalgam,Kompozit dolgu 45 Tüm dolgu tedavileri, anterior ve posterior dişler dahil

Detaylı

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Beyin Tümörleri Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Sizde mi Diş Sıkıyorsunuz? Diş sıkma ve gıcırdatma, gece ve/veya gündüz oluşabilen istemsiz bir aktivitedir.

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI

KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI KARŞIYAKA HİPERTANSİYON PREVALANS VE FARKINDALIK (KARHİP) ÇALIŞMASI Hipertansiyon (HT) çağımızın en önemli sağlık sorunu olup mortalite ve morbidite nedenlerinin başında gelmektedir. Türkiye de de tüm

Detaylı

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ HASTA VE YAKINLARININ EĞİE ĞİTİMİ Hazırlayan Cihan Arabacı Eğitim Hemşiresi PROSEDÜRÜ 1 HASTA VE YAKINLARININ EĞİTİMİ Hasta ve yakınlarının tedavi ve bakım süreçlerine katılımı, hem hastanın kendisini

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME Psi. Özge Kutay Sos.Yelda ġimģir Ġzmir,2014 HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır.

Genellikle 50 yaş üstünde görülür ancak seyrekte olsa gençler de de görülme olasılığı vardır. Erkek üreme sisteminin önemli bir üyesi olan prostatta görülen malign (kötü huylu)değişikliklerdir.erkeklerde en sık görülen kanser tiplerindendir. Amerika'da her 5 erkekten birinde görüldüğü tespit edilmiştir.yine

Detaylı

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ Dr. Fatma IŞIK COŞKUNSES İSG Uzmanı / İSGÜM Kimyasal maddeler sanayimizin ve günlük yaşantımızın içinde bir çok alanda

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi

Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Kahramanmaraş 1. Biyokimya Günleri Bildiri Konusu: Romatizmal Mitral Darlığında Fetuin-A Düzeyleri Ve Ekokardiyografi Bulguları İle İlişkisi Mehmet Aydın DAĞDEVİREN GİRİŞ Fetuin-A, esas olarak karaciğerde

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

AYAKTAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

AYAKTAN HASTA DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No 24.03.2014 CureMed te tanımlanmış anamnez modüller eklendi. 01 FTR Tedavi Formu prosedüre tanımlandı. Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hasta Değerlendirme

Detaylı

İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları. A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E.

İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları. A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E. İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E. İletişim A. GENEL TANITIM Dönem 6, tıp eğitiminin önceki 5 yılında edinilen bilgi,

Detaylı

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı

Detaylı

UYGUN İŞE YERLEŞTİRME. Volkan Dündar

UYGUN İŞE YERLEŞTİRME. Volkan Dündar UYGUN İŞE YERLEŞTİRME Volkan Dündar UYGUN İŞE YERLEŞTİRME KAPSAMI İşe giriş muayenesi ve işe yerleştirme birbirini tamamlayan kavramlardır. İşe Giriş Muayenesi Aralıklı Kontrol Muayenesi Erken Kontrol

Detaylı

AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞIMIZ ELİMİZDE

AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞIMIZ ELİMİZDE AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞIMIZ ELİMİZDE Ağız ve diş sağlığı anne karnında başlar Doğum öncesi yeterli beslenen ve sağlam doğan bebeklerin 6 aylıktan itibaren ilk SÜT DİŞLERİ çıkar 2,5 3 yaşın sonuna kadar çocuğun

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ 2. KAPSAM Nazilli Devlet Hastanesinde bölüm bazında risk değerlendirmeleri yaparak çalışanların çalıştıkları alanlardan kaynaklı risklerini belirlemek ve gerekli önlemlerin alınmasını

Detaylı

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı 2012 ÖNSÖZ Sağlık kurumlarının temel hedeflerinden biri olan memnuniyetin artırılması

Detaylı

Stratejik Pazarlama 7. Hafta. Doç. Dr. Hayrettin Zengin

Stratejik Pazarlama 7. Hafta. Doç. Dr. Hayrettin Zengin Stratejik Pazarlama 7. Hafta Doç. Dr. Hayrettin Zengin Pazar Fırsatları Ölçümü ve Pazar Çekiciliği Analizi Pazar fırsatı Mevcut ve gelecekteki olası değişimler sonucunda tüketicilerde ortaya çıkabilecek

Detaylı

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER SPSS in üzerinde işlem yapılabilecek iki ana ekran görünümü vardır. DATA VIEW (VERİ görünümü) VARIABLE VIEW (DEĞİŞKEN görünümü) 1 DATA VIEW (VERİ görünümü) İstatistiksel

Detaylı

FIRÇALAR ÇANTADA DİŞLER YOLUNDA. Hakan Yusuf GÜNER Vali

FIRÇALAR ÇANTADA DİŞLER YOLUNDA. Hakan Yusuf GÜNER Vali FIRÇALAR ÇANTADA DİŞLER YOLUNDA Hakan Yusuf GÜNER Vali Eylül 2014 PROJENİN AMACI Genel Amacı İlköğretim 1. sınıf öğrencilerine: Düzenli fırçalama eğitimi ( günde en az 1 kere akıllı fırçalatmak ) Öğretmen-veli

Detaylı

Memorial Hastanesi İç Hastalıkları Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal Ağız kokusunun nedenleri ve önlemenin yolları hakkında bilgi verdi.

Memorial Hastanesi İç Hastalıkları Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal Ağız kokusunun nedenleri ve önlemenin yolları hakkında bilgi verdi. Ağız Kokusuna Karşı Dilinizi de Fırçalayın Memorial Hastanesi İç Hastalıkları Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal Ağız kokusunun nedenleri ve önlemenin yolları hakkında bilgi verdi. İSTANBUL - Sağlıklı

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

HİJYEN VE SANİTASYON (LBV104U)

HİJYEN VE SANİTASYON (LBV104U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HİJYEN VE SANİTASYON (LBV104U) DERS

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü

Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu Reform öncesi Türkiye de sağlıkta geri ödeme, 3 farklı sigorta sistemiyle

Detaylı

Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır.

Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır. Doç. Dr. Onur POLAT Bu Ünitede; Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır. Ayrıca olağan ve olağan dışı durumlarda hasta ve yaralıların kayıtlarının

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı:

Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı: Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı: Katılımcılara; klinik mikrobiyoloji laboratuarlarında doğru, geçerli ve

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

DÖNER ALETLERİN KANAL TEDAVİSİNDE KULLANIMI

DÖNER ALETLERİN KANAL TEDAVİSİNDE KULLANIMI TC. EGE ÜNİVERSİTESİ DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ ENDODONTİ ANABİLİM DALI DÖNER ALETLERİN KANAL TEDAVİSİNDE KULLANIMI BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi Javid JAFARZADA Danışman Öğretim Üyesi: Prof.Dr. M. Kemal ÇALIŞKAN

Detaylı

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONRASI AĞRI Altı haftaya kadar karın alt bölgesinde aralıklı ağrılar

Detaylı

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran

Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar Akseki, Dilek Taşkıran Yağlı Karaciğer (Metabolik Sendrom) Modeli Geliştirilen Sıçanlarda Psikoz Yatkınlığındaki Artışın Gösterilmesi ve Bu Bulgunun İnflamatuar Sitokinlerle Bağlantısının Açıklanması Oytun Erbaş, Hüseyin Sedar

Detaylı

İMPLANT VAKALARININ SINIFLANDIRILMASI

İMPLANT VAKALARININ SINIFLANDIRILMASI İMPLANT VAKALARININ SINIFLANDIRILMASI Prof. Dr. HALDUN İPLİKÇİOĞLU İmplant vakaları neden sınıflandırılmalıdır? İmplantoloji yüksek düzeyde bilgi ve deneyim gerektiren bir alandır. Bu konuda çalışmalar

Detaylı

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ FMEA-HATA TÜRLERİ VE ETKİ ANALİZİ Tanımlama Mevcut veya olası hataları ortaya koyan, bu hataların yaratabileceği etkileri göz önünde bulunduran ve etkilerine göre hataları önceliklendirerek oluşmalarının

Detaylı

İSG RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ .0 AMAÇ : BAŞAKŞEHİR 'nin kanundan doğan, yapmakla mükellef olduğu "İş Sağlığı ve Güvenliği" risklerinin nasıl değerlendirileceğini belirlemek,.0 KAPSAM : BAŞAKŞEHİR N'de uygulanan "İş Sağlığı ve Güvenliği

Detaylı

RedCode Anket Tanımlama

RedCode Anket Tanımlama RedCode Anket Tanımlama Ürün Grubu [X] Redcode Enterprise [X] Redcode Standart [X] Entegre.NET Kategori [X] Yeni Fonksiyon Versiyon Önkoşulu Uygulama RedCode paketi Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM) modulünün

Detaylı

Uygun antibiyotik seçeneği ile ilaç yükleme testi nedir? Antibiyotiklere ve bazen de diğer ilaçlara allerji tanımlayan olgularda allerjileri olan

Uygun antibiyotik seçeneği ile ilaç yükleme testi nedir? Antibiyotiklere ve bazen de diğer ilaçlara allerji tanımlayan olgularda allerjileri olan Uygun antibiyotik seçeneği ile ilaç yükleme testi nedir? Antibiyotiklere ve bazen de diğer ilaçlara allerji tanımlayan olgularda allerjileri olan ilaç dışında- kullanabilecekleri güvenilir bir antibiyotik

Detaylı

DİŞHEKİMİNİN GENEL SAĞLIKTAKİ ÖNEMİ VE GELECEKTEKİ MİSYONU (Dişhekiminin Kazandığı Yeni Misyonun Çıktıları/Faydaları) ÇALIŞMA GRUBU-1 RAPORU

DİŞHEKİMİNİN GENEL SAĞLIKTAKİ ÖNEMİ VE GELECEKTEKİ MİSYONU (Dişhekiminin Kazandığı Yeni Misyonun Çıktıları/Faydaları) ÇALIŞMA GRUBU-1 RAPORU TDB 20.ULUSLARARASI DİŞHEKİMLİĞİ KONGRESİ MESLEK SORUNLARI SEMPOZYUMU FDI 2020 VİZYONU REHBERLİĞİNDE İSTANBUL DEKLARASYONU (26-27-28 Mayıs 2014 Kuşadası, Aydın) DİŞHEKİMİNİN GENEL SAĞLIKTAKİ ÖNEMİ VE GELECEKTEKİ

Detaylı

ŞİDDET ŞİDDETİN DERECELENDİRME BASAMAKLARI

ŞİDDET ŞİDDETİN DERECELENDİRME BASAMAKLARI ŞİDDET ŞİDDETİN DERECELENDİRME BASAMAKLARI ÖZEL KARAMAN MÜMİNE HATUN HASTANESİ AMAÇ: Hastane hizmetlerinin sunumu esnasında meydana gelebilecek riskleri belirlemek ve ortadan kaldırmak için gerekli yöntemleri

Detaylı

Diyabet nedir? Ensülin nedir?

Diyabet nedir? Ensülin nedir? Was ist Diabetes? Was ist Insulin? (Türkisch) Diyabet nedir? Ensülin nedir? Diyabet melitusun temelleri Diyabet melitus Diyabet, kronik bir özümleme bozukluğudur. Diyabetli olmak demek, ya vücudunuzun

Detaylı

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi büyüme ve gelişme geriliği diş çürükleri zayıflık ve şişmanlık okul çağı çocuk ve gençlerde demir yetersizliği anemisi 0-5 Yaş Grubu Çocuklarda iyot yetersizliği hastalıkları vitamin yetersizlikleri raşitizm

Detaylı

MEME KANSERİ TARAMASI

MEME KANSERİ TARAMASI MEME KANSERİ TARAMASI Meme Kanseri Taramanızı Yaptırdınız Mı? MEME KANSERİ TARAMASI NE DEMEKTİR? Kadınlarda görülen kanserlerin %33 ü ve kansere bağlı ölümlerin de %20 si meme kanserine bağlıdır. Meme

Detaylı

Hd 50. Hidrojen Molekülleri. Hidrojen bakımından zengin alkali su. Gerekli mineral takviyeleri. Üstün antioksidan etkisi

Hd 50. Hidrojen Molekülleri. Hidrojen bakımından zengin alkali su. Gerekli mineral takviyeleri. Üstün antioksidan etkisi Hd 50 Hidrojen Molekülleri Hidrojen bakımından zengin alkali su Üstün antioksidan etkisi Gerekli mineral takviyeleri Dayanıklı ve mükemmel performans Hidrojen molekülleri doğal ortamda bulunur, basit yapıdadır

Detaylı

. HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ

. HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ . HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ GÖREVE YENİ BAŞLAYAN SAĞLIK ÇALIŞANLARI İÇİN UYUM REHBERİ İÇİNDEKİLER Önsöz T.C. Sağlık Bakanlığı Teşkilat Şeması Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Organizasyon Yapısı. Halk Sağlığı

Detaylı

VivaStyle. Paint On Plus. Beyaza giden profesyonel yol. Diş beyazlatma ile ilgili sorular ve cevaplar

VivaStyle. Paint On Plus. Beyaza giden profesyonel yol. Diş beyazlatma ile ilgili sorular ve cevaplar Beyaza giden profesyonel yol Diş beyazlatma ile ilgili sorular ve cevaplar Gülümsemenizin nasıl olmasını istersiniz? Böyle mi... yoksa böyle mi? Bir gülümseme bağlar.. Hayat boyu sağlıklı dişler. Beyazlatmaya

Detaylı

İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız Mikrobiyolojisi Laboratuvarı

İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız Mikrobiyolojisi Laboratuvarı YURT GENELİNDE SERBEST DİŞHEKİMLERİ / DİŞ KLİNİKLERİ / DİŞHEKİMLİĞİ FAKÜLTELERİNE SUNULAN HİZMETLER Çürük Aktivite Testi (ÇAT) Tükürük akış hızı ve tükürük tamponlama kapasitesi tayini Mutans streptokoklarının

Detaylı

RİSK ANALİZİ TALİMATI

RİSK ANALİZİ TALİMATI AĞRI İL AMBULANS SERVİSİ BAŞHEKİMLİĞİ RİSK ANALİZİ TALİMATI DÖK. KOD NO : AĞRI-112-YÖN-TL- 22 YAY. TRH: 31.02.2014 REV.TRH: REV.NO: SA YFA NO: 5 1. AMAÇ: Ağrı İl Ambulans Servisi Başhekimliğinde hizmet

Detaylı

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Yazar Ad 61 Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Ülkemizde kalp damar hastalıkları erişkinlerde en önemli ölüm ve hastalık nedeni olup kanser veya trafik kazalarına bağlı ölümlerden daha sık görülmektedir. Halkımızda

Detaylı

Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım. Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı

Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım. Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi- İstanbul

Detaylı

TOPLUMDA KAN BAĞIŞI KONUSUNDA YANLIŞ BİLİNENLER. Dr. Kamil AKSOY Antalya Atatürk Devlet Hastanesi

TOPLUMDA KAN BAĞIŞI KONUSUNDA YANLIŞ BİLİNENLER. Dr. Kamil AKSOY Antalya Atatürk Devlet Hastanesi TOPLUMDA KAN BAĞIŞI KONUSUNDA YANLIŞ BİLİNENLER Dr. Kamil AKSOY Antalya Atatürk Devlet Hastanesi Ülkemizdeki kan bağışçı sayısı yeterli değildir. Yanlış inanışlar potansiyel kan bağışını olumsuz etkilemektedir.

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

Çocukluk Çağı Obezitesi

Çocukluk Çağı Obezitesi Çocukluk Çağı Obezitesi Prof. Dr. Hilal Özcebe Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Enstitüsü hozcebe@hacettepe.edu.tr Çocuklarda Obezite Son yıllarda önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmesi Gelişmiş

Detaylı

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması Araş.Gör. Yener KURMAN İSTANBUL

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT

ĐSTATĐSTĐK. Okan ERYĐĞĐT ĐSTATĐSTĐK Okan ERYĐĞĐT Araştırmacı, istatistik yöntemlere daha işin başında başvurmalıdır, sonunda değil..! A. Bradford Hill, 1930 ĐSTATĐSTĐĞĐN AMAÇLARI Bilimsel araştırmalarda, araştırmacıya kullanılabilir

Detaylı

2012 YILI SÖKE FEHİME FAİK KOCAGÖZ DEVLET HASTANESİ HİZMET İÇİ EĞİTİM PLANI

2012 YILI SÖKE FEHİME FAİK KOCAGÖZ DEVLET HASTANESİ HİZMET İÇİ EĞİTİM PLANI 0 YILI SÖKE FEHİME FAİK KOCAGÖZ DEVLET HASTANESİ HİZMET İÇİ EĞİTİM PLANI KONULAR AMAÇLAR YÖNTEM VE TEKNİKLER KNAK, ARAÇ VE GEREÇLER 0.0.05.0. 0.0 TÜBERKÜLOZ VE SOLUNUM İZOLASYONU Tüberküloz tanı, belirti

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI BİOAK 5 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir tablet, 5 mg biotin (Vitamin H) içerir. Yardımcı madde(ler): Laktoz anhidr, mikrokristalin selüloz, krospovidon, povidon K-30 ve

Detaylı

GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI

GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: GÜRÜLTÜ YÖNETMELİĞİ TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, çalışanların gürültüye maruz kalmaları sonucu

Detaylı

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ

SİGARA BIRAKMA SÜRECİ SİGARA BIRAKMA SÜRECİ DOÇ DR ZEYNEP AYFER SOLAK EÜTF GÖĞÜS HASTALIKLARI AD Çevresel ve sosyal faktörler. Medya, merak, aile. Sosyoekonomik yapı. Kültürel yapı Davranışsal ve psikolojik faktörler. Öğrenme.

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

8-Biyolojik İzleme. Volkan Dündar

8-Biyolojik İzleme. Volkan Dündar 8-Biyolojik İzleme Volkan Dündar Biyolojik izlemenin tanımı 1 Biyolojik izleme: Tehlikeli maddelerin, Metabolitlerinin ya da bunların biyokimyasal veya biyolojik etkilerinin parametrelerinin varlığında

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI FUSİNAT 500 mg film tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Bir film kaplı tablet 500 mg sodyum fusidat içerir. Yardımcı maddeler: Mikrokristal selüloz PH 200, krospovidon, laktoz anhidrat,

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

Sosyal Sorumluluk Projelerinin Amacı

Sosyal Sorumluluk Projelerinin Amacı Sosyal Sorumluluk Projelerinin Amacı Yaşamın sürekliliği ve toplumsal yaşamın iyileştirilmesi için ortak evrensel değerlerin toplumlar tarafından paylaşımının sağlanması, İyi yaşam koşullarına sahip geleceğe

Detaylı

MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ

MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı Görüntüleme Birimi Meme Kanserinde Tanı Yöntemleri 1. Fizik muayene 2. Serolojik Testler 3. Görüntüleme 4. Biyopsi Patolojik

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi FMEA Hata Türleri ve Etkileri Analizi 2007 FMEA Tanımı FMEA (HTEA), bir ürün veya prosesin potansiyel hatalarını ve bunların sonucu olabilecek etkilerini tanımlama, değerlendirme, potansiyel hatanın ortaya

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. ESANSİYEL AMİNO ASİT ORAL Tablet Ağız yoluyla uygulanır.

KULLANMA TALİMATI. ESANSİYEL AMİNO ASİT ORAL Tablet Ağız yoluyla uygulanır. KULLANMA TALİMATI ESANSİYEL AMİNO ASİT ORAL Tablet Ağız yoluyla uygulanır. Etkin maddeler: 1 tablet içeriği: L-izolösin 59 mg L-lösin 89 mg L-lizin 75 mg = lizin asetat 105 mg L-metionin 52 mg L-fenilalanin

Detaylı

fark yaratın! www.disdostu.org

fark yaratın! www.disdostu.org Diş Dostu Kalite Belgesi ile fark yaratın! Diş dostu onay belgesini kullanarak, kliniğinizin hijyen standartlarına sahip olduğunu ve koruyucu hekimlik uygulamaları yaptığınızı belgeleyebilirsiniz Günümüzde

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri 1 Öğrenim Hedefleri Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının, yaşam dönemlerine göre kadın sağlığına olan etkilerini açıklar, Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile kadına

Detaylı

TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU

TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU TIBBİ HİZMETLER BAŞKANLIĞI DİYABETİMİ YÖNETİYORUM PROJESİ DİYABET YÖNETİMİ KURSU RAPORU (AİLE HEKİMİ, AİLE SAĞLIĞI ELEMANI, TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ HEKİMİ, TOPLUM SAĞLIĞI MERKEZİ SAĞLIK PERSONELİ) Prof.

Detaylı

e-bülten İÇİNDEKİLER TEMMUZ 2009-28 AYIN VAKASI EĞLENCE KÖŞESİ HABERLER Ortodontist Dr.Med.Dent. Benan OĞUZ Dr.Med.Dent.

e-bülten İÇİNDEKİLER TEMMUZ 2009-28 AYIN VAKASI EĞLENCE KÖŞESİ HABERLER Ortodontist Dr.Med.Dent. Benan OĞUZ Dr.Med.Dent. Ortodontist Dr.Med.Dent. Benan OĞUZ Dr.Med.Dent. Cem CANİKLİOĞLU e-bülten TEMMUZ 2009-28 Online randevu alabilmek İçin tıklayınız. İÇİNDEKİLER ÖZGÜRCE GÜLÜMSEYEBİLMEK İÇİN Farkında olmadan yaptığımızı

Detaylı

Değerlendirme. Seksüel Anamnez Detaylı bir medikal ve psikolojik anamnez Partnerle görüşme Medikal anamnez Seksüel anamnez

Değerlendirme. Seksüel Anamnez Detaylı bir medikal ve psikolojik anamnez Partnerle görüşme Medikal anamnez Seksüel anamnez Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Epidemiyoloji Memnun edici seksüel performansa izin verecek yeterli ereksiyonu sağlamak ve devam ettirmedeki kalıcı yetersizlik Hem etkilenen kişiler hem de onların partner ve ailelerinin

Detaylı

İlköğretim-ana sınıflarında Diş Çürüğü ile Savaşmak için Aktif bir florlu jel-vernik uygulama programı

İlköğretim-ana sınıflarında Diş Çürüğü ile Savaşmak için Aktif bir florlu jel-vernik uygulama programı İlköğretim-ana sınıflarında Diş Çürüğü ile Savaşmak için Aktif bir florlu jel-vernik uygulama programı Neden ulusal koruyucu ağız-diş sağlığı programına ihtiyacımız var..??!! 1- Ağız hijyeni eğitimi konusunda

Detaylı