TÜRKİYE DE HIV İLE YAŞAYAN KİŞİLERİN HASSASİYET/SAVUNMASIZLIK ARAŞTIRMASI/DEĞERLENDİRMESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE DE HIV İLE YAŞAYAN KİŞİLERİN HASSASİYET/SAVUNMASIZLIK ARAŞTIRMASI/DEĞERLENDİRMESİ"

Transkript

1 United Nations Development Programme in Eastern Europe and the CIS project Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Doğu Avrupa ve BDT Projesi TÜRKİYE DE HIV İLE YAŞAYAN KİŞİLERİN HASSASİYET/SAVUNMASIZLIK ARAŞTIRMASI/DEĞERLENDİRMESİ Üçüncü Taslak Rapor SOSYOLOJİ DERNEĞİ 2007 Ankara 1

2 Bu rapordaki görüşler hazırlayan uzmanlara aittir ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı nın görüşlerini yansıtmayabilirler Copyright 2007 United Nations Development Programme Tüm hakları saklıdır. 2

3 İçindekiler Sayfa Yazarlar... 5 Teşekkür... 5 ÖZET... 6 Bölüm 1: GİRİŞ... 9 Türkiye de HIV Yayılmasına Genel Bakış Türkiye de HIV enfeksiyonu için risk faktörleri Türkiye de HIV ile yaşayan kişilerin sosyo-ekonomik durumu Türkiye de HIV ve AIDS konusunda geliştirilen politikalar HIV ve AIDS Mevzuatı Eğitimden yararlanma Çalışma olanaklarından yararlanma Sağlık hizmetlerinden yararlanma Türkiye de HIV ile yaşayan kişilerin için Sosyal Güvenlik Türkiye deki HIV ile yaşayan kişiler için sağlık hizmetleri HIV ile yaşayan kişilerin bakım ve tedavisi HIV ile yaşayan kişiler için mevcut diğer hizmetler Sonuç BÖLÜM 2 TOPLUMSAL HARİTALAMA HIV ile yaşayan kişilerin coğrafik dağılımı Araştırma için Bölgelerin Seçimi Bölüm 3: Metodoloji HIV pozitifler ile kişisel mülakatlar Örneklemin özellikleri Odak gruplar Veri Analizi BÖLÜM 4: Türkiye de HIV ve AIDS le Yaşamak Sağlık hizmetlerine erişim Tanı ve ifşa etme HIV tedavisi HIV-dışı Tedavi Sağlık hizmetlerine erişimi arttırma Eğitime erişim Eğitime erişimin iyileştirilmesi İstihdama erişim İş arama İş yaşamı İstihdam olanaklarını iyileştirme Topluma Katılım Tartışma Bölüm 5: Öneriler BÖLÜM 6: Ulusal Düzeyde Öneriler Türkiye de Yaşayan HIV pozitif Kişilerin Hassasiyet Değerlendirmesi için Birinci Yuvarlak Masa Toplantısı Anahtar tartışma konuları ve öneriler Türkiye de HIV ile Yaşayan HIV Pozitif Kişilerin Hassasiyet Durumlarının Değerlendirilmesi için İkinci Yuvarlak Masa Toplantısı

4 Temel Tartışma ve Öneriler Tavsiyeler Ülke Raporunu nasıl değiştirebilir ya da ülke raporuna nasıl katılabilir Özet Politika önerileri Eğitim: Formel (örgün) ve enformel (uzaktan) eğitim faaliyetleri geliştirilmeli Mevzuat düzenlemeleri: HIV pozitif kişilerin temel insan haklarından, eğitim, sağlık ve istihdam haklarından faydalanabilmelerini sağlayıcı biçimde mevcut yasaların düzenlenmesi gereklidir Sivil Toplum Kuruluşlarına daha fazla destek gerekli Ekler Ek 1. Tutarlılık Matrisi Ek 2. Boşluklar Ek 3. HIV ile yaşayan kişilerin haklarına ve önemine ilişkin Anayasa maddelerinin özetleri Ek 4. Ana STKlar Ek 5. İlgili STKlar Ek 6. STKların Şehirlere göre Dağılımı Ek 8. STK Yuvarlak Masa Toplantısı Katılımcı Listesi (A) Ek 9. Yuvarlak Masa KAtılımcı Listesi (B) Referanslar KISALTMALAR Bölüm 4: K: Katılımcı HS: Hizmet Sağlayıcı IS: İstihdam sağlayıcı E: Eğimci, öğretmen 4

5 Yazarlar Bu çalışma Sosyoloji Derneği nden Prof. Dr. Aytül Kasapoğlu, Doç. Dr. Nilay Çabuk Kaya, Yrd. Doç. Dr. Feryal Turan ve Araştırma Görevlisi Dr. Elif Kuş tarafından yürütülüp raporlanmıştır. Teşekkür Bu çalışma projeye maddi destek sağlayan Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve bağımsız HIV ve AIDS uzmanlarının katkılarıyla tasarlanmış ve uygulanmıştır. Proje süresince, UNDP ile Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Doğu Avrupa ve Bağımsız Devletler Topluluğu ndan beş ülkeden gelen araştırma ekiplerine yön gösterme yapabilme amacıyla üç çalışma toplantısı düzenledi. Yine UNDP araştırma ekibine içerik desteği sağlama amacıyla bir çok görüşme yaptı. Pozitif Yaşam Derneği, yine bir sözleşme çerçevesinde, veri toplama ve nihai ülke raporunu inceleyerek görüş bildirme konularında destek verdi. Aynı zamanda, Ankara da bulunan HATAM ve Numune Hastaneleri HIV ile yaşayan kişilerle yapılan görüşmeler konusunda yardımlarda bulundu. Araştırma ekibi aynı zamanda Türkiye deki HIV ve AIDS tablosunun en gerçekçi bir şekilde ortaya çıkmasını sağlamak amacıyla, Sağlık Bakanlığı ndan Ulusal Eylem Planı nın uygulanmasından sorumlu olan birçok uzmanla işbirliği içinde çalıştı. Bu çalışmaya sağladıkları maddi ve teknik destek için UNDP ulusal ve Bölgesel ofislerindeki personele teşekkürlerimizi sunuyoruz. Bunun yanında Sosyoloji Derneği, Pozitif Yaşam Derneği, HATAM ve Numune Hastanesi ne de tüm destekleri için en içten teşekkürlerimizi iletiyoruz. Bunun yanında bu araştırmayı gerçekleştirmemize katkısı olan tüm katılımcılara (HIV ile yaşayan kişiler ve kuruluş temsilcilerine) minnettarız. 5

6 ÖZET Bu rapor, Türkiye de HIV ve AIDS ile ilişkili sosyal savunmasızlıkları açıklamayı amaçlamaktadır. Bu araştırma HIV ile yaşayan kişilere karşı var olan damgalamayı ve savunmasızlıklarını azaltmak için belirli stratejiler ve tavsiyeler belirleyecektir. HIV salgın hastalığı tüm dünyada yayılmaktadır ve HIV ile yaşayan insanların sayısı Türkiye de de artmaktadır. Türkiye de resmi olarak ilk AIDS vakası 1985 yılında kayda geçirilmiştir. Sağlık Bakanlığı nın sağladığı veriye göre 1985 ve 2006 arasında rapor edilen HIV ve AIDS vakalarının toplam rakamı dür. Ancak, HIV ve AIDS vakalarının gerçek rakamı belirsizdir. Ulusal düzeyde gönüllü danışma merkezlerinin az olması, testlerin yetersiz değerlendirmeleri ve HIV enfeksiyonun fark edilemediği uzun asemptomatik (belirti vermeyen) dönemi nedeniyle gerçek rakamın kayıt edilenden daha yüksek olması beklenebilir. Türkiye de HIV ve AIDS ile yaşayanların çoğunluğu erkektir (%69) ve kadınların oranı göreli olarak azdır (%31). Sağlık Bakanlığı verilerine göre, temel bulaşma biçimi heteroseksüel cinsel ilişkidir (1341 kayda geçmiş enfeksiyon), bunu erkek erkeğe ilişki (207 enfeksiyon) ve enjeksiyonla uyuşturucu kullanımı (120 enfeksiyon) izlemektedir. Ne var ki, pek çok kayda geçilen vakada (599) temel bulaşma yolu bilinmemektedir ve bu rakamların daha ileri incelenmeye tabi tutulması önerilmektedir. Hastalık ile yaşayan az kişi olması sebebiyle HIV Türkiye de önemli bir sağlık problemi olarak görülmemektedir. Ancak, dikkate alınması gereken Türkiye de HIV in yayılmasını arttırmayla ilişkili pek çok risk faktörü bulunmaktadır. Türkiye de HIV/AIDS in salgın düzeyi ve uyuşturucu kullanımının düşüklüğü dikkate alındığında ticari seks işçilerinin hastalığın Türkiye deki temel taşıyıcısı olduğu görüşü mantıklı olmaktadır. Aynı zamanda Doğu Avrupa ve eski Sovyetler Birliği nden gelen seks işçilerinin Türkiye ye turist vizeleriyle geldikleri ve seks işçisi olarak çalıştıkları dikkate alınmalıdır. İlk AIDS vakası 1985 yılında kaydedilmesine rağmen ulusal politikalarda HIV ve AIDS bir öncelik olarak görülmemektedir. HIV/AIDS ile ilgili konularda üç komisyon oluşturulmuştur: 1987 de Yüksek AIDS Komisyonu, 1993 de AIDS Danışma Kurulu ve 1996 da Ulusal AIDS Komisyonu. Ulusal AIDS Komisyonu (UAK) başlangıcından bu yana yıllık toplantılar organize etmektedir. UAK Türkiye için tek tanımlanmış karar mekanizmasıdır, ancak üyelik çeşitlidir ve üyeleri her zaman toplantılara katılmamaktadır. Bu nedenle Komisyon un etkinliği sınırlı kalabilmektedir. HIV için ayrılan sınırlı bütçe hem genel olarak halk için hem de HIV ile yaşayan kişiler için sağlık hizmetlerinin kalitesindeki ve çeşitliliğindeki ilerlemelerde temel sınırlama olmaktadır den bu yana serolojik testler kan ve organ bağışçıları ve kayıtlı seks işçileri için zorunlu tutulmaktadır ve 2002 bu yana HIV testi çiftler evlenmeden önce zorunlu hale getirilmiştir. HIV testi uygulayan tüm sağlık merkezleri sonuçları Sağlık Bakanlığı na rapor etmektedir de HIV/AIDS bulaşıcı hastalıkların kod sistemlerine dâhil edilmiştir. Anayasa da HIV ile yaşayan kişilerin temel hak ve özgürlüklerini tümüyle kullanabilmesini sağlayacak bir referans yoktur. Pek çok ülkede görüldüğü savunmasız gruplara erişimi güçleştirecek ve hedef önleme aktivitelerini uygulanmasını zorlaştıracak şekilde, Türkiye de de hastalığın başlangıç aşamasında damgalama ve ayrımcılık yaygındır. HIV ile yaşayan çocukların eğitim haklarına işaret eden hiçbir yasal düzenleme bulunmamaktadır, ancak bu çocuklar genel Anayasal haklardan faydalanabilmektedirler. HIV ve AIDS ile yaşayan çocuklar için eğitimde yasal düzenleme eksiklikleri Türk yasalarında önemli bir boşluktur. 6

7 Türk yasaları hali hazırda işyerinde HIV ile yaşayan kişilere karşı ayrımcılığa işaret etmemektedir. Türkiye deki İş Kanunu na göre (Kanun No. 4857: tarih madde 5.), dil, ırk, cinsiyet, politik görüş, felsefi inanç, din veya benzer nedenlerden dolayı iş ilişkilerinde ayrımcılığın yapılmasına izin verilemez. HIV ile yaşayan kişilere karşı yapılan ayrımcılık, ayrımcılık karşıtı ve işçi hakları ile ilgili ulusal çerçeveye önemli ek bir faktör sunmaktadır. İşverenler genellikle HIV ile yaşadığı bilinen kişilerin işten çıkarılmasını işi sona erdirmek için hiçbir meşru zemin olmadığı hallerde dahi alakasız nedenlerle haklı göstermektedirler. HIV ile yaşayan kişilerin tedavisi ve sağlık hizmetlerinin tüm safhaları çeşitli sağlık sigortası sistemleri (örneğin Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar ve BAĞ-KUR) tarafından karşılanmaktadır. HIV ile yaşayan kişiler antiretroviral tedavi dâhil olmak üzere HIV ve AIDS ile ilgili ilaç tedavilerinde devlet tarafından parasız olarak sağlanmasıyla garanti altına alınmıştır. STK lar, Türkiye de HIV ve AIDS konusunda en aktif ve etkili çalışan ulusal paydaşlardandır. STK ların aktivitelerinin kapsamı sınırlıdır ancak çoğunluğu ergenler, öğrenciler, halk ve özellikle savunmasız gruplar için eğitim malzemeleri yayınlama ya da eğitim programları yürütmek gibi eğitim programları gibi savunma ve bilgi, eğitim ve iletişim faaliyetleriyle ilgilenmektedirler. Hastalığı önlemeye yönelik STK lar yanında, HIV ile yaşayan insanlar için destek sağlayan iki STK HIV ile yaşayan kişilerce kurulmuştur. HIV ile yaşayan insanlar çoğunlukla İstanbul, İzmir, Ankara ve Antalya gibi kentsel alanlarda bulunmaktadır. Aynı zamanda HIV ve AIDS vakaları tüm kentlerde tanımlanmaktadır ancak HIV ile yaşayan kişilerin çoğunun 15 milyondan fazla nüfuslu İstanbul da yaşamakta olduğunu söylemek mümkündür. Bilinen HIV vakalarının İstanbul da olmasının temel nedeni, kırsal bölgelerde HIV pozitif taşıdıklarını düşünen kişilerin durumlarının ortaya çıkmasından korktukları için taşınmalarıdır. Bu sorunun yanı sıra, kırsal bölgelerde yaşayan hastalar tedavi görebilmek için büyük şehirlere uzun mesafeler seyahat etmek zorunda kalmaktadırlar. Türkiye de HIV ile yaşayan insanların durumlarını anlamak için, bu çalışma üç farklı veri toplama yöntemi kullanmaktadır. Bunlar 1) HIV ile yaşayan insanların toplumsal bağlamına özel bir odaklanma ile birlikte Türkiye de HIV ve AIDS üzerine salgın hastalıklarla ve polis araştırmaları literatür taraması; 2) HIV ile yaşayan kişilerle derinlemesine mülakat; ve 3) Kurumların (örneğin eğitim, sağlık ve istihdam) temsilcileriyle birlikte odak grup tartışmaları Araştırma ekibi 20 mülakat gerçekleştirmiştir: bunların 16 sı HIV ile yaşayan insanlarla; üçü tanesi HIV pozitif çocukların aileleriyle (bir baba ve 2 anne); biri ise HIV pozitif kişinin eşiyle yapılmıştır. Bu araştırma Türkiye deki HIV pozitif nüfusun uygun dağılımını yansıtabilmek için amaçlı örneklem yöntemini benimsemiştir. 16 katılımcıya Pozitif Yaşam Derneği, üçüne Ankara daki Üniversite Tedavi ve Araştırma Merkezi (HATAM) ve birisine Ankara Numune Hastanesi aracılığıyla ulaşılmıştır. Araştırma ekibi mülakatları yüzyüze veya telefon görüşmesi şeklinde Ankara ve İstanbul da gerçekleştirmiştir. Türkiye deki HIV pozitifler bu çalışmanın hedef kitlesini oluşturmaktadır. Tüm katılımcılar İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya da Türkiye deki HIV ve AIDS vakalarının yoğunlaşmasına karşılık gelen kentsel alanlardan seçilmiştir. Araştırıma ekibinin ve işbirliği yapılan organizasyonların çabalarına rağmen, görüşmecileri bulmak oldukça zor olmuştur. Örneklemde HIV pozitiflerin çoğunluğunun yaşadığı İstanbul büyük bir orana sahip olmasına rağmen, araştırmada Ankara dan ve Malatya, Konya ve Iğdır gibi şehirlerden de HIV pozitif kişiler yer almıştır. Araştırma ekibi Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen hedef risk gruplarından eşit sayıda kişi 7

8 ile görüşmeye yapmakta başarılı olmuştur: ticari seks işçileri ve erkek erkeğe ilişkiye girenler. Bu araştırma için enjeksiyonla uyuşturucu kullanan kişiler ile mülakat yapmak mümkün olmamıştır. Odak Grubu tartışmalarının temel amacı HIV ile yaşayan kişilere karşı toplumun genel düşünce ve tutumlarını anlamaktır. Araştırma ekibi eğitim kurumlarının, iş sektörü ve sağlıkla ilgili kurumların temsilcileriyle odak grupları oluşturmuştur. Pozitif Yaşam Derneğinin önerisi ile sağlık sektörünün temsilcileriyle bir ilave dördüncü odak grup toplantısı daha yapılmıştır. Odak grup toplantıları Ankara (2) ve İstanbul da (2) gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın ana bulguları, üç sektörde- sağlık, eğitim ve istihdam- karşılaşılan güçlükleri işaret etmektedir: Bireysel mülakatlar HIV ile yaşayan kişilerin kendilerine karşı yüksek damgalama gördüklerini ortaya çıkarmıştır. Odak gruplar bu bulguları onaylamışlardır. Çoğunluğu profesyonellerden olmak üzere üç sektörden temsilciler HIV ile yaşayan kişilere yönelik damgalama tutumunu rapor etmişlerdir. Bu profesyoneller kendi başlarına bu gerçeği açıkça belirtmişlerdir ve bu konuyla ilgili bilgi eksikliğinin temel neden olduğunu açıklamışlardır. HIV ile yaşayan kişilerle ilgilenen sağlık profesyonelleri aynı zamanda bazı kurumsal yetersizliklerin tıbbi personel arasında hastalığın bulaşma korkusuna katkıda bulunduğunu belirtmektedirler. Tüm HIV tedavi masrafları sosyal güvenlik kurumunca karşılanmaktadır, ancak psikolojik tedavi ve destek HIV ile yaşayan kişilere temin edilmemektedir. Psikolojik danışmanlık bazı doktorlar tarafından gönüllüce verilmektedir, ancak HIV ile yaşayan kişilere sistemli psikolojik destek eksikliği mevcuttur. Bu nedenle, sağlık çalışanları bu hizmet için mali desteğe ihtiyaç olduğunun altını çizmektedirler. İstihdamla ilgili problemlerin en önemlisi emeklilik fonu ve sosyal güvenliğin bürokratik süreçleridir. HIV ile yaşayan kişilerin ana destek kaynağı kendi aileleridir. Aynı zamanda hizmet sağlayıcılardan (özellikle bulaşıcı hastalıklar uzmanlarından) ve STK lardan (örneğin Pozitif Yaşam Derneği) destek almaktadırlar. STK ların çalışmalarına katkıda bulunan HIV ile yaşayan kişiler kendi özsaygılarının arttığını belirtmişlerdir. HIV ile yaşayan kişiler ve profesyoneller tarafından yaygın olarak bahsedilen problemler ülkede HIV ile yaşayan kişilerin görünmezliği; farkında olunmama ve göz ardı edilme gibi problemlerdir. 8

9 Bölüm 1: GİRİŞ Bu rapor, Türkiye de HIV ve AIDS ile ilişkili sosyal savunmasızlıkları açıklamayı amaçlamaktadır. Bu araştırma HIV (PLHIV) ile yaşayan kişilere karşı var olan damgalamayı ve savunmasızlıklarını azaltmak için belirli stratejiler ve tavsiyeler sunmaktadır. Türkiye nin nüfusu 70.5 milyondur 1. Türkiye nin nüfusunun 2010 yılında 76 ve 2025 yılında ise 88 milyona varması beklenmektedir 2. Türkiye dünyada HIV salgınının en yüksek hızla yayıldığı bir bölge olan Asya ve Avrupa arasında bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye Güney ve Orta Asya dan çıkıp Avrupa doğru giden uyuşturucu geçiş güzergâhında bulunmaktadır. HIV in yaygın olduğu ülkelere (Ukrayna, Rusya) coğrafik yakınlığı nedeniyle, HIV in yayılma riski Türkiye için oldukça yüksektir. HIV in hızlı yayılma riski yüksektir. HIV/AIDS in Türkiye deki yayılma düzeyi ve düşük ilaç kullanımı dikkate alındığında, seks işçileri Türkiye de bu hastalığın yayılmasının temel nedeni olarak kabul edilmektedir 3. Ayrıca Doğu Avrupa dan ve eski Sovyetler birliğinden seks işçilerinin turist vizesi ile geldiği ve seks işçisi olarak çalıştıklarının belirtilmesi gerekmektedir. Doğu Avrupa yüksek yaygınlık oranı Türkiye üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Ticaret ve turizmin Türkiye de HIV in yayılma riskini artırdığını varsaymak mantıklıdır 4. Türkiye de ilk AIDS vakası ile 1985 yılında tespit edilmiştir. Yirmi yıl sonra, araştırmalar Türk toplumunda HIV/AIDS hakkında bilgi düzeyinin yeterli olmadığını göstermektedir 5. Bazı çalışmalar yüksek risk gruplarındaki HIV bilgi düzeylerini ergenler, sağlık çalışanları, seks işçileri ve turizm sektöründe çalışanları içeren örneklemlerle incelemiştir 6. Diğer çalışmalar kuaför salonlarında çalışanlar 7, 1 ADNS 2008 rakamı 2 Nüfus Bürosu, P.Altan, UNGASS Indicators Country Report: Reporting Period January 2003-December Ankara:MOH; (2006); P Ay and S.Karabey, Is There A Hidden HIV/AIDS Epidemic in Turkey: The GAP Between the Numbers and The Facts, Marmara Medical Journal, 19 (2): Ay and Karabey, U. Ertuğrul, HIV/AIDS: Current Status in Turkey and Policies of the Ministry of Health. AIDS Sava ş ı m Bulletin, 38: (2001); M. Kontas. HIV/AIDS in the World and Turkey. In S. A. Simsek (Ed.), 6th Turkey AIDS congress book (pp ). Istanbul: Markon Press V.Duyan et.al., Surgeons attitudes toward HIV/AIDS in Turkey, AIDS Care, 13: ; 2001; S Köksal, et.al., The Knowledge Levels of the People Working in the Tourism Sector on AIDS. In E. T. Çetin (Ed.), 2nd Turkey AIDS Congress book (pp ). Istanbul: AIDS Combat Society Press ; S.Savaşer,. Knowledge and Attitudes of High School Students About AIDS: A Turkish Perspective. Public Health Nursing, 20: ; A.Unsal et.al., Level of knowledge of Nurses About AIDS in Several Health Services of Eskisehir. General Medical Journal, 9: 53-58,1999.; Yıldırım, 2003; cited in N. Acaroğlu,. Knowledge and Attitudes of Mariners About AIDS in Turkey. Journal of the Association of Nurses in AIDS Care, 18 (1): L. Dönmez. Akdeniz Üniversitesi Turizm Yüksek Okulu ve Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulu Öğrencilerinin Cinsel Tutum ve Davranışları HIV/AIDS, 4 (2): ; Deniz, et al.,. Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar Konusunda Üniversite Öğrencilerinin Görüşleri HIV/AIDS, 7 (2). 2004; N. Güler, et al., Lise Öğrencilerinin HIV/AIDS Konusundaki Bilgi Düzeylerinin Belirlenmesi HIV/AIDS, 6 (1). 2003;B. Demirtaş, Bir Üniversitenin Eczacılık Fakültesi Birinci Sınıf Öğrencilerinin Cinsel Yolla Bulaşan 9

10 üniversite ve lise öğrencileri 8 dahil olmak üzere genel toplumsal örneklem gruplarının HIV ve AIDS e karşı tutumlarını incelemektedir. Bu araştırmaların temel bulgusu, HIV i önleme ve bulaşma yolları hakkında eğitime ihtiyaç olduğunun altını çizmektedir. Campell 9, kadınların toplumsal cinsiyet rolleri ve toplumsal cinsiyet tabakalaşması nedeniyle, HIV in bulaşmasında yüksek risk altında olduğunu belirtmiştir. Türkiye ye özgü toplumsal cinsiyet rolleri kadınları daha savunmasız bırakmakta ve böylece kadınlar HIV enfeksiyon riski altında bulunmaktadırlar. BM AIDS Türkiye Durum Analizi 10 raporunda belirtildiği gibi Türkiye de kadının üreme sağlığı düzeyi gelişmiş ülkeler ile karşılaştırıldığında düşüktür. Türkiye de HIV Yayılmasına Genel Bakış 1985 yılında ilk AIDS vakasının belirlenmesinden beri, yılları arasında resmi olarak rapor edilmiş toplam HIV ve AIDS vaka sayısının 2544 e ulaşmıştır. Tablo 1 de görüldüğü gibi 1985 yılında sadece 2 hasta vardır, ancak 1990 yılında 33 yeni vakaya, 2000 yılında 158 yeni vaka ve 2006 yılında 290 yeni vakaya ulaşarak her yıl yeni HIV teşhislerinin toplam rakamı artmıştır. Rakamlardaki bu artış artan testlerin/ölçümlerin sonucu olabilir (örneğin küresel fon tarafından finase edilen Türkiye HIV/AIDS Önleme ve Destek Programı tarafında yürütülen projeler yoluyla). Tablo 1.Yıllara göre rapor edilmiş HIV/AIDS vakaları Yıl Vaka HIV (+) Toplam Hastalıklara İlişkin Bilgileri HIV/AIDS. 2005; G. Ekuklu, et al Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinin HIV/AIDS Konusundaki Bilgi Tutumları ve 1996 dan Buyana Değişimi. HIV/AIDS, 8 (1) Ş. Aras, et. al. Lise Öğrencilerinin Tutum ve Davranış Özellikleri, Sağlık ve Toplum, 14:78-87, 2004 S. Bulduk, et al. Adölesanların HIV/AIDS Bilgi Düzeyleri ve Hastalığa Karşı Sosyal Önyargıları Sted, 15(8) ; İnce et al., İstanbul İli Silivri İlçesi Adolesan Dönem gençliğinin AIDS ve Stigma Konusunda Çeşitli Eğitim Yöntemlerinin Etkinliği. İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi, 69 (3):63-69, Kişioğlu, et al., Isparta daki Kuaför ve Güzellik Salonlarında HIV/AIDS Konusunda Bilgi ve Durum Değerlendirmesi. HIV/AIDS, 6 (2)., C. A. Campbell, Women, Families, and HIV/AIDS: A Sociological Perspective on the Epidemic in America. Cambridge: Cambridge University Pres UNAIDS Türkiye Durum Analizi

11 Toplam Kaynak: de HIV/AIDS verileri. Bununla beraber gerçek HIV ve AIDS vakalarının sayısı belirsizdir. Birçok araştırmacının belirttiği gibi, gerçek HIV ve AIDS sayısı rapor edilmiş (kaydedilmiş) olandan oldukça yüksektir 11. Rapor edilmiş vakların gerçek rakamın altında olmasının temel nedeni sistem ile alakalı olabilir: Türkiye deki HIV ve AIDS vakalarının geniş anlamda denetleyen bir sistemin olmaması verilerin güvenilirliğinin değerlendirilmesini imkansız hale getirmektedir. Buna ek olarak, ikinci dönem denetleme, gözetim ve değerlendirme sistemleri mevcut değildir. HIV hastalığının asemptomatik seyrinin uzunluğu, HIV oluş sıklığını doğru tamin etmeye engel olmaktadır. HIV hakkındaki bilgisizlik ve damgalama dahil olmak üzere sosyal faktörler, doğru gözetim ve izlemeye sınırlar getirmektedir; bu faktörler nüfusun genelinde test yaptırma ve önleme düzeyini geliştirme çabalarına engel oluşturmaktadır. Türkiye de HIV hastalığının yayılmasına katkıda bulunan faktörler şu şekilde belirtilebilir 12 : Seks işçilerinin, özellikle kayıtsız çalışanların sayısındaki artış Gelişmiş bir turizm sektörü Nüfus hareketleri Yurt dışında (örneğin Avrupa) çalışanların sayısının yüksek olması Son yıllarda uyuşturucu kullananların sayısındaki artış 11 V.Duyan ve G. Yıldırım A Brief Picture of HIV/AIDS in Turkey, AIDS Patient Care and STDs,.17(8): , 2003; A.Tümer,. HIV/AIDS and other Diseases Infected by Sexual Relations in Manual for Centers of Testing and Voluntary Counseling.Ankara :General Directorate of Primary Health Care of MOH, Tümer, p.31 11

12 Geleneksel değer ve normlar hala önemli bir etkiye sahip olmasına rağmen, endüstrileşme, kentleşme ve eğitim, sosyal ve kültürel değişmelere neden olmuştur. Bu değişimlerin sonucu, Türkiye nin bazı bölgelerindeki gençler daha önceki nesillerden daha fazla cinsel özgürlüğe sahip olmuştur ve bunlar HIV dahil olmak üzere Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıkların (CBH) daha fazla riski altındadır. Bu bağlamda, gençlerin cinsel ve üreme sağlığı ile ilgili tutumları ve davranışları uzman, eğitimci ve sağlık personeli tarafından yeterli düzeyde değerlendirilmelidir 13. Cinsel hastalıkların (CBH) bulaşması sadece cinsel ilişki ile değil aynı zamanda prezervatif kullanımı ile de ilgilidir. Sosyal ve kültürel değişmeler nedeniyle, gençler için üreme sağlığı hakkında eğitim gereklidir 14. HIV/AIDS li kişilerin çoğunluğu erkektir (69%) ve kadınların oranı göreli olarak düşüktür (%31) 15. (Bakınız Tablo 1). Tüm kaydedilmiş vakalar içinde erkek-kadın oranı 2:1 dir 16. HIV ile yaşayan kadınların sayıları azdır ancak kadınların artan oranda korunmasız gruplardan olduğu belirtilmelidir. Table 2. Vakaların cinsiyet ve yaşa göre dağılımı. Yaş grupları Erkek Kadın Toplam ve üzeri Bilinmeyen Toplam Sağlık Bakanlığı (2006) Türkiye de HIV enfeksiyonu için risk faktörleri Türkiye de HIV in yayılmasının epidemolojik modeli heteroseksüel ilişkinin temel bulaşma yolu olduğu Afrika ya benzemektedir 17 Sağlık bakanlığının istatistiklerine göre, temel bulaşma yolu heteroseksüel cinsel ilişkidir (1343 enfeksiyon), bunu erkek erkeğe ile cinsel ilişki (207 enfeksiyon) ve enjeksiyonla uyuşturucu kullanma izlemektedir (120 enfeksiyon) (Bakınız Ek 7). Bilinmeyen 599 vakanın erkek olması nedeniyle bunların erkekler arası ilişki veya enjeksiyonla uyuşturucu kullananlar kategorisine girmesi mümkün görünmektedir. Türkiye de sex işçileri, erkek erkeğe 13 Aras et al., (2004). 14 Dönmez, 1999; Deniz, et al., 2004; Güler, et al., 2003; Demirtaş, 2005; Ekuklu, et al., 2005, Aras, et. al., 2004, Bulduk, et al., 2006, İnce et al., Tümer, Ay ve Karabey,: s:92, Ay ve Karabey, s:92,

13 ilişki, enjeksiyonla uyuşturucu kullanımı üzerine güvenilir hiç bir veri bulunmamaktadır. Son dönem işlevsel araştırmalar erkek erkeğe ilişkide ve enjeksiyonla uyuşturucu kullanımı sırasında virüsün yayılma riskinin daha yüksek olduğunu göstermiştir 18. Bu hastalıkla yaşayanların sayısının az olması nedeni ile Türkiye de HIV/AIDS önemli bir sağlık problemi olarak kabul edilmemektedir. Duyan ve Yıldırım a 19 göre genç nüfus ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar Türkiye de artan HIV vakalarının temel nedenidir. HIV ve AIDS in politikalar, projeler ve eylemler arasında öncelikli hale gelmesini sağlamak için bilimsel araştırmaların arttırılmasına ve insanlara kendilerini nasıl koruyacaklarını öğretmek için eğitim programlarının düzenlenmesine acil ihtiyaç vardır. Türkiye de HIV ile yaşayan kişilerin sosyo-ekonomik durumu HIV ve AIDS hakkında güvenilir veri sınırlı olmasına rağmen, Türkiye de HIV ve AIDS ile yaşayan kişilerin sosyal bağlamı ve kültürel çevreleri ile ilgili bilgi kaynakları bulunmaktadır. Bunlar devlet raporlarını (özellikle Sağlık Bakanlığının) ve devlet dışındaki kurumların ve STK ları içermektedir. Örneğin, Numune Hastanesinin (Ankara) yaptığı araştırmaya göre, 67 vaka bulunmaktadır bunların %76,2 si erkektir. Bu araştırmadaki kişilerin yaş ortalaması 39,8 dir 20. Diğer bir araştırma Hacettepe ve Numune Hastanesi kliniklerinde yapılmıştır. Bu araştırma %67,6 sı erkek olmak üzere HIV ile yaşayan 76 kişi rapor etmektedir. Bu araştırma aynı zamanda Sağlık Bakanlığı nın bulaşma yolları üzerine bulgularını desteklemektedir. Bu araştırmaya göre eş yoluyla hastalığın bulaşması büyük oranda yurtdışında cinsel ilişkiye girme yoluyla olmaktadır (%37). Bu araştırmada HIV ile yaşayan kişilerin çoğunluğu evlidir. (%55.5) 21. İstanbul, Ankara, İzmir de pozitif HIV ile yaşayan 36 kişi hakkında yapılan diğer bir araştırma, HIV/AIDS ile yaşayan kişilerin sosyo-ekonomik durumları hakkında bazı bilgiler vermektedir. Bu kişilerin 3 te 2 si erkek, %33,3 ü yaş aralığındadır. %58,3 üne hastalığın cinsel ilişki yoluyla bulaştığı rapor edilmiştir. %50 si evlidir ve %36,1 i lise mezunudur. %25 i yeşil kart sahibidir. %55,6 sı düzenli bir gelir getiren işe sahip değildir. Düzenli işi olmayanların oranı %47,1 dir. %78,8 i ailesinden destek almaktadır 22. UNGASS Ülke Raporuna göre 23, nüfusun sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel özellikleri kadar demografik karakteristikleri de HIV dahil olmak üzere cinsel yolla 18 Altan P, Akin L, Baltes R, Fenton K, Taylor C. Second Generation Surveillance of STI and HIV in Turkey, Entre Nous No 65 p Duyan and Yıldırım, Eren et al., HIV/AIDS Olgularında Ölüm Nedenleri. Türk HIV/AIDS T ı p Dergisi, 6, Güven et al. HIV/AIDS Hastalarında Yaşam Süresi Üzerine Etkisi Olan Faktörlerin İncelenmesi: İki Merkezden 15 Yıllık Takip Sonuçları. Türk HIV/AIDS T ı p Dergisi, Akıncı & Öz, HIV/AIDS li Hastaların Tedaviye Uyumunu Etkileyen Psikososyal. Türk HIV/AIDS T ı p Dergisi, 6, UNGASS Country Report Turkey, Sağlık Bakanlığı, 2006, 13

14 bulaşan hastalıkların hızla yayılmasında önde gelen faktörlerdir. Ancak, iş durumu, gelir, medeni durum, sosyal güvenlik durumu vb. hakkında herhangi bir bilgi verilmemektedir. Türkiye de HIV ve AIDS konusunda geliştirilen politikalar İlk HIV vakasından 20 yıl sonra, HIV hala ulusal politikada öncelikli sorun olarak kabul edilmemektedir. HIV ile ilgili temel kilometre taşları şu şeklide belirtilebilir: 1985 de Ulusal AIDS Komisyonu, 1987 de AIDS Yüksek Komisyonu, 1996 da AIDS ve Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıkları İzleme ve Değerlendirme Kurulu ve Ulusal IDS Komisyonu dahil olmak üzere Türkiye de HIV ve AIDS i izlemek üzere pek çok ulusal komisyon kurulmuştur. 24 Ulusal AIDS Komisyonunun (UAK) genel amacı HIV ve AIDS e karşı ile ulusal tepkiyi arttırmaktır. Bu komisyona Sağlık Bakanlığı başkanlık etmektedir. Bir SYK olan Türkiye Aile Planlama Derneği ise UAK ın sekreteryasını oluşturmaktadır. Türkiye Aile Planlama Derneği bu komisyon aktivitelerini, Sağlık Bakanlığının denetiminde organize eder. Devlet kurumlarından, üniversitelerden, STK lardan 30 ulusal katılımcının katkısı ile kurul 1996, 2002 ve 2007 de ulusal hedef ve stratejileri belirlemiş ve önleme, teşhis-tedavi ve sosyal destek, kanunlaştırma, bilgi yayma ve araştırmagibi bileşenleri içeren bir eylem planı hazırlamıştır. Ulusal AIDS Komisyonu (UAK) 1996 da kurulmasına rağmen, tamamen verimli olamamıştır. Türkiye için tek karar verme mekanizmasıdır fakat üye sayısı gereğinden fazladır ve bazıları düzenli olarak toplantılar katılmamışlardır. Bu yüzden etkililiği ve duyarlılığı sınırlı kalmaktadır de HIV/AIDS vakalarının açıklanması, mahremiyete saygı kapsamına alınmıştır da ise Birleşmiş Milletlere bağlı Türkiye HIV/AIDS Tema Grubu kurulmuştur. Destek sağlayan diğer uluslararası kuruluşlar Birleşmiş Milletler Kadın için Kalkınma Fonu (UNIFEM) ile işbirliği dahilinde Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu dur (UNFPA) da Ulusal AIDS Komisyonunun başlangıç aşamasından bu yanan bir üyesi olan İnsan Kaynakları Geliştirme Vakfı, Türkiye Ulusal AIDS Plan ının hazırlanma sürecine katılmıştır. 27 Haziran 2001 de BM Genel Kongresi HIV/AIDS üzerine özel oturumda HIV/AIDS üzerine Bağlılık Deklerasyonunun benimiştir. Aynı zamanda Avrupa Birliği Avrupa ve komşu partner ülkelerde hastalığın yayılma nedenlerini anlama ve hastalıkla mücadele etmek için düşünce, araştırma ve yenileme çabaları süreci başlatmıştır. Türkiye 1987 den beri bu programın başlangıcından beri Avrupa Komisyonu tarafından fonlanan AvrupaHIV projesinin parçası olagelmiştir ve Paris teki AvrupaHIV merkezine düzenli olarak HIV/AIDS ile ilgili veriler yollamaktadır. Türkiye de HIV ile ilgili temel endişe sağlık bilgi sistemlerinin doğruluğu ve pek çok kişinin gönüllü test yaptırmasını engelleyen HIV ile ilişkilendirilen yaftalamadır de yeni Ulusal HIV/AIDS Stratejik Çerçevesi için yeni ulusal amaçlar ve stratejilerle birlikte geliştirildi. AB nin desteğinin hedef alanları eğitim, uygun sağlık hizmetlerinin kelitesinin arttırılması, inceleme ve araştırmanın geliştirilmesi ve Türkiye de HIV ve diğer cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesine yönelik aktivitelerin arttırılmasıdır. Türkiye de HIV/AIDS ile mücadeleye için özgül ana projeler aşağıdaki gibidir: Türkiye de Üreme Sağlığı Programı (AB Projesi): Bu projenin amacı Türkiye de 24 A.Namal,. AIDS li Dünyamız ve Ülkemiz ( Our Country and World with AIDS). DATE of ACSESS: genel_saglik_aids_ dunya_ulkemiz.shtml,

15 özellikle kadınlar olmak üzere nüfusun cinsel ve üreme sağlığı statüsünü geliştirmektir. Bu projenin özel amaçları cinsel ve üreme sağlığı ile ilgili hizmet kullanımını artırmak ve insan hakları ve tercihlerini daha iyi destekleyecek politika koşullarını geliştirmektir. Bu program mevcut hizmetlerin kalitesini ve hizmetlere erişimi arttırmayı amaçlayan Kadın Sağlığı ve Aile Planlaması için Ulusal Stratejisinin uygulanmasında Sağlık Bakanlığı na doğrudan destek vermektedir. Yukarıda bahsedilen bazı programlar tarafından fonlanan projeler aşağıdaki gibidir: Annelik ve Yenidoğan Sağlık Konularında Toplum Farkındalığını Artırma için Kitle İletişim Araçları Kampanyası. Bu program cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve HIV/AIDS i kapsamaktadır. Saglık Bakanlığının il Sağlık Labratuvarlarına ve Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkesine labratuvar araçları sağlama. Bu labratuvarlarda HIV/AIDS testleri yapılmaktadır. Türkiye de Cinsel Yolla Bulaşan hastalıklar ve HIV hakkında araştırma 25. En son olarak Sağlık Bakanlığı, Küresel Fon tarafından desteklenen Türkiye de HIV/AIDS in Önlenmesi ve Desteklenmesi Projesini ( ) yürütmüştür. Bu proje seks işçilerini, enjeksiyonla uyuşturucu kullananları, erkek erkeğe ilişkiye girenleri ve mahkumları kapsamayı amaçlamaktadır. Bu projenin amacı, seks işçilerinin, uyuşturucu kullananların ve homoseksüellerin koruyucu hizmetlere ulaşımlarını artırmaktır; gönüllü danışma hizmetlerine halkın erişimini sağlama, HIV/AIDS ile yaşayanlara psiko-sosyal destek hizmetlerine ulaşmalarını sağlama, HIV/AIDS ile yaşayanlara hukuksal destek sağlamak için yasaları iyileştirmek ve hapishanelerde HIV i önleme programlarına erişebilirliği arttırmaktır. Bazı devlet ve sivil toplum kuruluşları şu anda bu projeye katılmış durumdadırlar: Deri ve Zührevi Hastalıklar Dispanseri, Yeni Sağlık ve Eğitim Derneği, DOKARGENÇ (Doğu Karadeniz Bölgesi Gençlik Derneği), Pozitif Yaşam Derneği, KAOS-GL (Gay- Lezbiyen Derneği), KLIMIK (Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği), HRDF (İnsan Kaynakları Gelişim Fonu). HIV ile yaşayan kişileri destekleme projeleri HIV/AIDS Önleme ve Destek Programı çerçevesinde yürütülmesine rağmen, HIV/AIDS ile yaşayan kişilerin refahı günümüz siyasetlerinin önceliği değildir. Ancak Ulusal Eylem Planı için hazırlanan taslak raporu tedaviye erişim, danışma hizmetlerinin, hukuksal ve sosyal desteğin güçlendirilmesi girişimlerini içermektedir. Taslakda yer alan konular şunlardır: Cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve HIV/AIDS için daha güçlü bir kayıt sistemi, ulusal kayıt ve değerlendirme planı, anneden çocuğa HIV tranferini önleme hizmetleri, risk grupları için önleyici hizmetler. Fakat ne yazık ki hala Ulusal Eylem Planı bitirilememiş ve açıklanmamıştır. HIV ve AIDS Mevzuatı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası nda, HIV ile yaşayanların temel hak ve özgürlüklerine ilişkin referans bulunmamaktadır. AIDS i Önleme Raporu 26 HIV ile yaşayan kişiler için sivil haklar ile ilgili bazı bilgiler sağlamaktadır (Bakınız Ek 3). Türkiye de HIV ile Yaşayan Kişilerin Haklarının İhlali üzerine olan Rapor 27 toplam 103 hak ihlalinin 25 Europeant Parliament: Combating HIV/AIDS in the Neighbouring Countries of the EU, Briefing Note, December Human Resources Development Foundation The Prevention of AIDS Report, Ulusal AIDS Komisyonu Pozitif Yaşam Derneği, A Report on the Violation of Rights of People Living with HIV in Turkey,

16 olduğu belirtilmiştir. Örneğin, rapor HIV taşıyan kişilerin bazı sağlık kurumlarına kabul edilmediği, HIV pozitif annenin doğum yapmaya uygun olmayan yerlerde çocuğunu doğurmak zorunda bırakıldığı ve yetersiz diş tedavisine maruz kaldığını gösteren bulguları incelemiştir. Diğer belgelenen ihlaller şunları içermektedir: Eğitim hakkı ihlalleri İşe son vermeler Seks işçilerine zorunlu HIV testi Özel yaşam ve kişisel takdir yetkisinin ihlali Homoseksüellere, enjeksiyon ile uyuşturucu kullananlar gibi yüksek risk gruplarına karşı damgalama ve ayrımcılık Türkiye de yaygındır yılında, zorunlu serolojik test bazı savunmasız gruplara uygulanmıştır. Örneğin, hapishanelerde ve orduda zorunlu olarak uygulanan HIV testi ayrımcı uygulamalara neden olabilmektedir 28. Bu yolla, sadece hastanın özel yaşamı ihlal edilmemekte aynı zamanda hastanın durumu hakkında bilginin yayılmasını önleyecek tedbirler alınmamaktadır. Sonuç olarak, risk altında ve savunmasız gruplara dahil olan bireylere ulaşma ve hedeflenen önleyici aktivitelerin uygulanması güçleşmektedir. Eğitimden yararlanma HIV ile yaşayan çocuklar genel Anayasal haklardan yararlanabilmelerine karşın, HIV ile yaşayan çocukların eğitim hakkı ile ilgili özel bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Prensipte Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve ilgili kanunlar ayrımcılığa karşıdır fakat yasalar arası mevcut farklılıklar bazı çocukları yasalardan yararlanamaz hale getirmektedir. HIV ile yaşayan kişiler için özel yasal düzenlemeler bulunmamasına rağmen, madde 2 ve madde 10 gibi bazı anayasal haklar HIV pozitif taşıyanlarla ilgilidir yılında yedi yaşındaki HIV pozitif taşıyan bir çocuk (Y.O.) okulda trajik ayrımcılığa maruz kalmıştır. Çocuklarının Y.O. ile aynı sınıfta olmasını protesto etmek amacıyla 29 aile çocuklarını okula göndermemiştir. İzmir Milli Eğitim Müdürlüğü Y.O. nun eğitimine devam etmesi için destek olmasına rağmen, aileler protestolarında ısrar etmişlerdir. HIV pozitif çocukların haklarının ihlaline yol açabilecek eğitim sistemindeki yasal düzenleme eksiklikleri Türkiye hukuk sisteminde önemli bir boşluktur. Bu nedenle eğitim alanında politikaların geliştirilmesine acil ihtiyaç bulunmaktadır. Çalışma olanaklarından yararlanma Türkiye deki İş Kanunu na göre (Kanun No. 4857: tarih madde 5.), dil, ırk, cinsiyet, politik görüş, felsefi inanç, din veya benzer nedenlerden dolayı iş ilişkilerinde ayrımcılığın yapılmasına izin verilemez. HIV ile yaşayan kişilere karşı yapılan ayrımcılık Türkiye de çalışanların haklarını korumayı amaçlayan politika ve yapısal çerçevelere bazı etkileri olmaktadır. Hukuksal çerçevenin bazı uygulamaları 4857 (tarih ) sayılı kanunda olduğu gibi HIV pozitif kişilere karşı negatif ayrımcılığa katkıda bulunmaktadır. Bu kanuna göre, bir çalışanın sözleşmesi o kişinin işle ilgili olmayan bir hastalığa yakalanması durumunda fesih edilebilir; bu kanunun çalışana karşı uygulanıp 28 Y.T.Demircan,, Yasalarda HIV/AIDS ile ilgili Durum Analizi Yapılması, İstanbul. 2006; Pozitif Yaşam Derneği, http ://www.die.gov.tr/cin/childrights.html ve CIN/legislation-general-principles.htm). 16

17 uygulanmadığı bilinmemektedir. Pozitif Yaşam Derneğinin raporuna 30 göre çalışanların hak ihlalleri yaygındır. Sağlık hizmetlerinden yararlanma Türkiye de tıbbi tedavi Anayasa ile korunmaktadır ve şu şekilde özetlenebilir: herkes ayrım yapılmaksızın tıbbi tedavi hakkına sahiptir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasanın 17. Maddesi herkesin yaşama hakkı vardır demektedir. Sağlık hakları ile ilgili detaylı politikalar sosyal ve ekonomik haklar ve görevler başlığı altında olan Anayasa nın 3. Bölümde ve 56. maddede, sunulmuştur. Sağlık sisteminin sürekli değiştiği gayet iyi bilinmektedir. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana, sağlık hizmetlerine hükümetler tarafından öncelik verilmiş, sağlık sisteminin ve hizmetlerinin geliştirilmesine her dönemde çaba harcanmıştır. Bununla birlikte, yapılan tüm çalışmalara rağmen, sağlık hizmetleri istenilen düzeye ulaşmamıştır. Türkiye de hasta haklarının yasal temeli 1961 yılında çıkarılan Tıbbi Ahlak Yasasına dayanmaktadır. Hasta haklarına ilişkin atılan son adım, 1. Ağustos yılında Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Hasta Hakları Kanunu dur. Bu yasa sağlık hizmetleri sunan tüm yapılanmaları ve kurumları tartışarak sağlık hizmetlerinde insan haklarını düzenlemiştir. Yasa tüm kişilerin hastalık durumunda haklarını kullanabilmesini sağlayacak ilke ve yöntemleri içerecek biçimde hazırlanmış ve ayrıca bu hakların ihlalini önleyecek, gerektiğinde insan onurunu gözetecek biçimde yasal yolları kullanabilme özelliğine sahiptir 32. Bu belge Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına dayanmakta ve diğer düzenlemeler ile uluslararası hukuksal metinler tarafından desteklenmektedir. Yeni kanunda, hasta hakları şöyle tanımlanmaktadır: Sağlık hizmetlerinden faydalanma ihtiyacı bulunan fertlerin, sırf insan olmaları hasebiyle sahip bulundukları ve T.C. Anayasası, milletler arası anlaşmalar, kanunlar ve diğer mevzuat ile teminat altına alınmış bulunan hakları ifade eder 33. Sağlık hakkının yasa ile korunmasının iyi olmasına rağmen, Türkiye deki nüfusun yalnızca %30 unun sosyal güvenlik sistemi kapsamında olduğunun belirtilmesi gerekir 34. Sağlık hizmetleri ve tedavi HIV ile yaşayan kişiler için çok önemlidir. Pozitif Yaşam Derneğinin raporuna 35 göre insan hakları ihlalinin %63 ü sağlık hizmetlerine erişim konusunda olmaktadır. 30 Pozitif Yaşam Derneği Raporu, Pozitif Yaşam Derneği, İnsan Hakları ve Hasta Hakları Bağlamında HIV/AIDS,,İstanbul, A.D. Erdemir & Ö.S. Elcioğlu, Patient s and Physican s Rights regarding Medical Ethics, Ankara, Türkiye Klinikleri Pub., Ibid. 34 M.Tokat. Turkish Health Care Expenditures and Financing in MoH General Directory of health Project, Ibid. 17

18 Türkiye de HIV ile yaşayan kişilerin için Sosyal Güvenlik HIV ile yaşayan kişiler için tüm tedavi ve bakım hizmetleri çeşitli sosyal güvenlik sistemleri tarafından sağlanmaktadır (Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar ve BAĞ- KUR). HIV ile yaşayan kişiler antiretroviral tedavi dâhil olmak üzere HIV ve AIDS ile ilgili ilaç tedavilerinde devlet tarafından parasız olarak sağlanmasıyla garanti altına alınmıştır yılında bir sosyal güvenlik sistemine dâhil olmayan yoksul kişiler için yeni bir uygulama başlatılmıştır; devlet maddi olanakları olmayan veya sağlık harcamaları bir sosyal güvenlik sistemi tarafından karşılanmayan bütün bireylerin sağlık harcamalarını yapmaktadır. Devletin sağladığı sağlık hizmetlerinden faydalanan kişilere, uygun sağlık hizmetlerinin sağlanması için Yeşil Kart verilmektedir. Sosyal güvenlik sistemine dahil olmayan HIV pozitif kişiler bu hizmetten yararlanabilmektedir. Bununla birlikte Türkiye deki temel problemlerden biri, gelirle kıyaslandığında tedavi masraflarının oldukça yüksek olmasıdır. Resmi olarak kayıtlı olan seks işçileri, sağlık hizmetlerinden yararlanabilirler; ancak, resmi olarak kayıtlı olmayanların sağlık hizmetlerinden yararlanmaları sınırlıdır. Türkiye deki HIV ile yaşayan kişiler için sağlık hizmetleri Cinsel yolla bulaşan hastalıklar ve HIV konusunda artan savunmasızlık ve duyarlılık karşısında Sağlık Bakanlığı iyileştirici sağlık hizmetlerine daha öncelik vermektedir. Temel ve koruyucu sağlık hizmetlerine vurgu sınırlıdır ve temel olarak anne-çocuk sağlığına ve aile planlaması ile ilgili konularda yoğunlaşılmıştır. Mevcut sağlık sisteminde birçok sorun olmasına ve radikal değişikliklere ihtiyaç olmasına rağmen, sağlık sisteminin önemli sayıda yetişmiş/eğitilmiş elemanı, yeterli olacak alt-yapısı ve dikkate değer kurumsal deneyime sahip bulunmaktadır 36. HIV ile yaşayan kişilerin, mevcut sağlık sisteminden ve bu sistemdeki problemlerden etkilendiği söylenebilir. HIV ile yaşayan kişilerin bakım ve tedavisi Türkiye de Sağlık Bakanlığı, Ulusal Stratejik Eylem Planı nın izleme ve değerlendirmesinden sorumludur. HIV ve AIDS ile ilgili olarak, Dünya Sağlık Örgütü nün önerdiği kontrol stratejilerini izlemektedir. Sağlık Bakanlığı HIV enfeksiyonlarını izlemekten ve aynı zamanda önleyici ve tedavi edici hizmetleri sağlamaktan sorumludur. Bundan başka İstanbul AIDS le Mücadele Derneği, İzmir Anti-AIDS Derneği, Hacettepe Araştırma Merkezi (HATAM) ve diğer üniversite merkezleri vardır. HIV ile yaşayan kişiler için mevcut diğer hizmetler STK lar, Türkiye de HIV ve AIDS konusunda en aktif ve etkili çalışan ulusal paydaşlardandır. STK ların aktivitelerinin kapsamı sınırlıdır ancak çoğunluğu ergenler, öğrenciler, halk ve özellikle savunmasız gruplar için eğitim programları gibi eğitim, savunma iletişim faaliyetlerinde deneyime sahiplerdir. STK ların, üreme ve HIV ve AIDS ile ilgili cinsel sağlık ile ilgili aktiviteleri kapsayan konularda daha fazla deneyimleri bulunmaktadır 37. Bir destekleme merkezi ile İstanbul da faaliyete başlayan Pozitif Yaşam Derneği (2005 de kurulmuştur) gibi bazı STK lar HIV ile yaşayan kişilere destek vermektedir /22/ _country_report.doc - 12/22/

19 Pozitif Yaşam Derneği uzmanlar tarafından tıbbi, psikolojik, hukuksal, beslenme desteği sağlamaktadır; aynı zamnda HIV ile yaşayan kişilerin sağlık ve diğer hizmetlere erişimini desteklemektedir. [HIV] Pozitif Derneği (PODER) özel olarak HIV ile yaşayan kişilere destek vermektedir. Ne var ki HIV/AIDS ile yaşayan kişilerin haklarını dikkate alacak ve karşılaştıkları sosyal, etik ve hukuksal engelleri aşmalarını sağlayacak daha güçlü devlet politikalarına acil olarak ihtiyaç duyulmaktadır. Sonuç Mevcut veriler tartışmasız Türkiye de HIV/AIDS vakalarının yaygınlığını daha az göstermektedir. Mevcut takip sistemi Türkiye de HIV ve AIDS in yaygınlığını belirlemede yetersiz kalmaktadır. Seks işçileri, eşcinseller ve uyuşturucu kullananlar hakkında istatistiklerin yetersiz olması güvenilir veri toplanmasına engel olmakta, önleyici aktivitelerin yeterliliğini ve HIV/AIDS ile ilgili farkındalığı arttırma girişimlerini azaltmaktadır Türkiye Ülke Raporunda bahsedildiği üzere Türkiye nin demografik, sosyal ve ekonomik özellikleri HIV in hızlı yayılmasını kolaylaştırmaktadır. BÖLÜM 2 TOPLUMSAL HARİTALAMA HIV ile yaşayan kişilerin coğrafik dağılımı HIV ile yaşayan kişiler kentsel bölgelerde bulunsalar da, pek çoğu İstanbul, İzmir, Ankara ve Antalya dandır. HIV ve AIDS vakaları tüm illerde saptanmıştır, ancak HIV ile yaşayan kişilerin çoğunluğu 15 milyondan fazla kişinin yaşadığı İstanbul da kaydedilmiştir. Harita1: Türkiye de HIV ve AIDS yaygınlığının şehirlere göre dağılımı, 19

20 Veri Kaynağı Sağlık Bakanlığı Araştırma için Bölgelerin Seçimi HIV ve AIDS vakarlı Türkiye nin yedi bölgesinde ve 76 ilinde saptanmıştır. Dört bölge- Marmara, Ege, Akdeniz ve İç Anadolu- Türkiye de HIV ile yaşayan kişilerin en yüksek popülasyonuna sahiptir. HIV ile yaşayan kişilerin çoğunluğu kıyı bölgelerindedir. Üç bölge bu çalışma için örneklem olarak seçilmiştir. İki tanesi kıyı bölge (Marmara ve Ege) ve diğeri iç bölgedir. (İç Anadolu). Bu bölgeleri seçmedeki ana kriter aşağıdaki gibidir: Bölge HIV yaygınlığı bakımından yüksek-risk taşıyan bölge konumunda olmalıdır. Bölge göç bakımından yüksek-risk taşıyan bölge konumunda olmalıdır. Bölge epeyce gelişmiş kamu hizmetleri sağlamalıdır (sağlık, eğitim, istihdam vb.) Bu üç bölgeden yukarıda bahsedilen özellikleri taşıyan bir bölge seçilmiştir. Bölgeleri ve illeri seçmedeki mantık Tablo 3 de gösterilmiştir. Table 3. Seçim Kriteri ve Açıklama Bölge İl Açıklama Marmara ISTANBUL Nüfus= 10,018,735 (2000) Nüfusun yıllık artış oranı ( ) = ( ) Nüfus yoğunluğu = km2 ye 258 (2000) HIV-pozitif (593) + AIDS vakaları (184) = toplam 777 Diğer bölgelerden göç HIV konusunda İstanbul u daha savunmasız yapmaktadır.. İstanbul Türkiye nin her yerinden gelen göçmenlerce kaplamıştır ve Asya ile Avrupa arasındaki ulusal anayol üzerinde durmaktadır. Sınır illerinde (Kocaeli ve Bursa) çok sayıda HIV ile yaşayan kişi vardır. İstanbul bir mega şehirdir ve kentsel endüstri bölgesinde bulunmaktadır. Ege IZMIR Nüfus = 3,370,866 (2000) Nüfusun yıllık artış oranı ( ) = ( ) Nüfus yoğunluğu = km2 ye 96 (2000) HIV-pozitif (593) + AIDS vakaları (184) = toplam 777 İzmir Ege kıyısında Türkiye nin Batı Anadolu bölgesinde bir ildir. İzmir Türkiye de üçüncü büyük şehirdir ve ikinci büyük limanına sahiptir (sanayi kenti). İzmir yüksek sayıda rapor edilmiş vakasıyla ikinci yüksek risk bölgesidir. İzmir bu araştırma için gerekli bir ildir çünkü bir HIV pozitif çocuk burada eğitimde problemler yaşamıştır. İç Anadolu ANKARA Nüfus = 4,007,860 (2000) Nüfusun yıllık artış oranı ( ) = (in 2000) Nüfus Yoğunluğu = km2 başına 81 kişi (1997) HIV-pozitif (86) + AIDS vakaları (41) = Toplam127 Ankara Türkiye nin başkentidir. Bir metropolitan bölge olarak Ankara önemli sayıda göçmene sahiptir. Ankara bir metropolitan şehir olması nedeniyle yüksek risk bölgesi olara tanımlanmıştır. Aynı zamanda HIV ile yaşayan kişilerin terapi/tedavileri bu kentte olması sebebiyle Ankara kırsal kesimde HIV ile yaşayanların temsil etmektedir. 20

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2009 ARALIK 2009 FAALİYET RAPORU

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2009 ARALIK 2009 FAALİYET RAPORU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2009 ARALIK 2009 FAALİYET RAPORU HATAM web sayfasının güncelleştirilmesi, www.hatam.hacettepe.edu.tr Danışmanlık Hizmeti Yüzyüze

Detaylı

Türkiye de Son Durum, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Aktiviteleri

Türkiye de Son Durum, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Aktiviteleri Türkiye de Son Durum, Aktiviteleri Dr. Ahmet ÖZLÜ Daire Başkanı 23 Kasım 2013-İSTANBUL 2 1985: İlk AIDS vakası HIV/AIDS Kontrol Programı Gelişimi 1985: HIV/AIDS bildirimi zorunlu hastalık kapsamında 1986:

Detaylı

TÜRKİYE DE HIV/AIDS EPİDEMİYOLOJİSİ VE KONTROL PROGRAMI

TÜRKİYE DE HIV/AIDS EPİDEMİYOLOJİSİ VE KONTROL PROGRAMI TÜRKİYE DE HIV/AIDS EPİDEMİYOLOJİSİ VE KONTROL PROGRAMI Dr. M. Bahadır Sucaklı Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Klinik HIV/AIDS Sempozyumu 26-27 Kasım 2011 Antakya HIV/AIDS Kontrol

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2011 ARALIK 2012 FAALİYET RAPORU

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2011 ARALIK 2012 FAALİYET RAPORU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2011 ARALIK 2012 FAALİYET RAPORU HATAM web sayfasının güncelleştirilmesi, www.hatam.hacettepe.edu.tr (Son yenilenme tarihi: 03.08.2012)

Detaylı

İSVEÇ ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU

İSVEÇ ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU İSVEÇ ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU 9-15 KASIM 2012 İÇİNDEKİLER 1. ÇALIŞMA ZİYARETİ KAPSAMI... 1 2. GENÇ İŞGÜCÜNÜN SORUNLARI PROJESİ... 1 2.1. Proje Amaçları ve Özeti... 1 2.2. Proje Kapsamında Planlanan Faaliyetler...

Detaylı

T.C. AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI Trabzon Koza Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi PINAR ÖŞME PSİKOLOG

T.C. AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI Trabzon Koza Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi PINAR ÖŞME PSİKOLOG T.C. AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI Trabzon Koza Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi PINAR ÖŞME PSİKOLOG Mart - 2014 YASAL DÜZENLEMELER KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELE VE İLGİLİ ULUSAL VE ULUSLAR ARASI

Detaylı

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 Eyül 2011 Bu yayın Avrupa Birliği nin yardımlarıyla üretilmiştir. Bu yayının içeriğinin sorumluluğu tamamen The Management Centre ve Dikmen Belediyesi ne

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE DE DESTEKLEDİĞİ BAZI HİBE PROGRAMLARI

AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE DE DESTEKLEDİĞİ BAZI HİBE PROGRAMLARI AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE DE DESTEKLEDİĞİ BAZI HİBE PROGRAMLARI Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği 07-08 Temmuz 2006 Halil Serkan KÖREZLİOĞLU Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Yayın Desteği Hibe Programı

Detaylı

Bosna Kurbanlarına Yardım - Bosna ve Kosova dan Gelen Mültecilere Destek

Bosna Kurbanlarına Yardım - Bosna ve Kosova dan Gelen Mültecilere Destek Soydaş Uyum Eğitimi Bulgaristan dan göç eden soydaşlarımızın Türkiye de yerleşme, yaşama ve çalışmalarını kolaylaştırmak amacıyla 9 aylık bir sürede 4 ilde 33 seminer düzenlenmiş, 7.000 e yakın kişiye

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

Dr. Serhat Ünal Müdür

Dr. Serhat Ünal Müdür HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ AIDS TEDAVİ ve ARAŞTIRMA MERKEZİ HATAM Dr. Serhat Ünal Müdür 7 NİSAN 18 EYLÜL 2012 FAALİYETLERİ 19.09.2012 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ AIDS TEDAVİ ve ARAŞTIRMA MERKEZİ HATAM 2010, 2011

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

Finlandiya da Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma

Finlandiya da Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma Finlandiya da Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma AB Eşleştirme Projesi, Ankara Kursun 6. Haftası Carin Lindqvist-Virtanen Genel Müdür Yardımcısı Sigorta Bölümü Sosyal refah ve sağlık bakım alanında idari

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE UYUM DANIŞMA VE YÖNLENDİRME KURULU 2015 YILI 1. TOPLANTISI 11 MART 2015

AVRUPA BİRLİĞİNE UYUM DANIŞMA VE YÖNLENDİRME KURULU 2015 YILI 1. TOPLANTISI 11 MART 2015 AVRUPA BİRLİĞİNE UYUM DANIŞMA VE YÖNLENDİRME KURULU 2015 YILI 1. TOPLANTISI 11 MART 2015 ANA EYLEM 2: YENİLİK ve İYİ UYGULAMALARIN DEĞİŞİMİ İÇİN İŞBİRLİĞİ Yenilik ve İyi Uygulamaların Değişimi için İşbirliği;

Detaylı

İş Yeri Hakları Politikası

İş Yeri Hakları Politikası İş Yeri Hakları Politikası İş Yeri Hakları Politikası Çalışanlarımızla olan ilişkilerimize değer veririz. İşimizin başarısı, küresel işletmemizdeki her bir çalışana bağlıdır. İş yerinde insan haklarının

Detaylı

AVRUPA ÇEVRİMİÇİ ÇOCUKLAR (EU KIDS ONLINE) PROJESİ ve SONUÇLAR

AVRUPA ÇEVRİMİÇİ ÇOCUKLAR (EU KIDS ONLINE) PROJESİ ve SONUÇLAR AVRUPA ÇEVRİMİÇİ ÇOCUKLAR (EU KIDS ONLINE) PROJESİ ve SONUÇLAR Projenin Amacı Çocuklar ve çevrimiçi teknolojiler konusunda Avrupa çapındaki sosyal, kültürel ve düzenleyici etkilerin neler olduğunu belirlemek

Detaylı

UNESCO Sosyal ve Beşeri Bilimler Sektörü. Sema AKMEŞE/ İrem ALPASLAN UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Sosyal ve Beşeri Bilimler Sektör Uzmanı

UNESCO Sosyal ve Beşeri Bilimler Sektörü. Sema AKMEŞE/ İrem ALPASLAN UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Sosyal ve Beşeri Bilimler Sektör Uzmanı UNESCO Sosyal ve Beşeri Bilimler Sektörü Sema AKMEŞE/ İrem ALPASLAN Sosyal ve Beşeri Bilimler Sektör Uzmanı 31 Ekim - 1 Kasım 2014, Antalya UNESCO Sosyal ve Beşeri Bilimler Sektörü Günümüz toplumlarında

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KALİTE KURULU BİLGİ NOTU

YÜKSEKÖĞRETİM KALİTE KURULU BİLGİ NOTU YÜKSEKÖĞRETİM KALİTE KURULU BİLGİ NOTU Yükseköğretim Kalite Kurulunun Kurulma Nedeni Yükseköğretimde yapısal değişikliği gerçekleştirecek ilk husus Kalite Kuruludur. Yükseköğretim Kurulu girdi ile ilgili

Detaylı

Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı

Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı ALI HAYDAR DOĞU KARADENIZ TEKNIK ÜNIVERSITESI, ENFORMATIK BÖLÜMÜ TRABZON Bilgi Toplumu Stratejisi Türkiye nin bilgi toplumuna dönüşüm

Detaylı

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr ANKARA KALKINMA AJANSI www.ankaraka.org.tr TÜRKİYE'NİN En Genç Kalkınma Ajansı Ankara Kalkınma Ajansı bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak, bölgenin rekabet gücünü artırmak ve gelişimini hızlandırmak

Detaylı

Proje: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP. Proje hakkında açıklayıcı bilgiler

Proje: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP. Proje hakkında açıklayıcı bilgiler Proje: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP Proje hakkında açıklayıcı bilgiler Bu anketin amacı, niteliksel bilgilerin toplanıp, belirli formlarda yardım ve ihtiyacı olan, 15-25 yaş arası göçmen yada farklı

Detaylı

UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011

UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011 UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011 AIDS Epidemisinin Küresel Özeti 2010 HIV ile yaşayan sayısı Toplam Yetişkin Kadın Çocuk (

Detaylı

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti

M-CARE. Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti M-CARE Engelli ve Yaşlı Bireylere Evde Bakım ve Sağlık Hizmeti Sağlayıcılarının Mobil Eğitimi Anket Sonuçları Raporu - Yönetici Özeti İş Paketi No: İş Paketi Adı: İP2 Durum Taslak 1 Araştırma ve Analiz

Detaylı

MFİB Tarafından Açılan Üç Yeni Hibe Programının Tanıtımı. 6 Temmuz 2012 2012 yılı 2. ABUDYK Toplantısı Antalya

MFİB Tarafından Açılan Üç Yeni Hibe Programının Tanıtımı. 6 Temmuz 2012 2012 yılı 2. ABUDYK Toplantısı Antalya MFİB Tarafından Açılan Üç Yeni Hibe Programının Tanıtımı 6 Temmuz 2012 2012 yılı 2. ABUDYK Toplantısı Antalya 1 1) Kadına Yönelik Şiddetle Mücadelede Yerel ve Ulusal STK ların Kapasitesinin Güçlendirilmesi

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2010 ARALIK 2010 FAALİYET RAPORU

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2010 ARALIK 2010 FAALİYET RAPORU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2010 ARALIK 2010 FAALİYET RAPORU HATAM web sayfasının güncelleştirilmesi, www.hatam.hacettepe.edu.tr (Son yenilenme tarihi: 20.12.2010)

Detaylı

FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU

FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU FİNLANDİYA ÇALIŞMA ZİYARETİ RAPORU 15-22 EKİM 2012 İÇİNDEKİLER 1. ÇALIŞMA ZİYARETİ KAPSAMI... 1 2. GENÇ İŞGÜCÜNÜN SORUNLARI PROJESİ... 1 2.1. Proje Amaçları ve Özeti... 1 2.2. Proje Kapsamında Planlanan

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Reformlar ve Hükümet Programları, Finlandiya Klaus Halla Kalkınma Direktörü 1990 ların başından beri Finlandiya da devlet düzeyinde gerçekleşen

Detaylı

SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ

SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ Kaynak: Sağlık İşletmeleri Yönetimi Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Yrd. Doç. Dr. Oğuz IŞIK *Türkiye de Sağlık

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLAR TÜZÜĞÜ

UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLAR TÜZÜĞÜ UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLAR TÜZÜĞÜ Genel Konferansın 20. Oturumunda benimsenmiştir. (*) Giriş Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu nun amacının UNESCO Kuruluş Sözleşmesi tarafından belirlendiği

Detaylı

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu Ekonomi Koordinasyon Kurulu Toplantısı, İstanbul 12 Eylül 2008 Çalışma Grubu Amacı Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele M Çalışma Grubu nun amacı; Türkiye

Detaylı

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Doç. Dr. Ender Ateşman Hacettepe Üniversitesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü Gündem Dil Politikası Terminoloji Politikası Dil Planlaması Terminoloji

Detaylı

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası Büyümenin ve istihdamın artırılması için 2005 yılında kabul edilen Yenilenmiş Lizbon Stratejisi kapsamında, Avrupa Sosyal modelini yeniden şekillendiren Sosyal Gündem

Detaylı

ERASMUS+ SPOR DESTEKLERİ

ERASMUS+ SPOR DESTEKLERİ ERASMUS+ SPOR DESTEKLERİ Moderatör Konuşmacılar : Bülent ÖZCAN (Başkan) : Dr. Ranâ KASAPOĞLU ÖNDER (İletişim Koordinatörü) Emirhan H. ASLAN (Uzman, Gençlik Hareketlilik Koordinatörlüğü) İstanbul, 19 Şubat

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI. Yasemin DİNÇ Fatih Bölgesi Kamu Hastaneleri Birliği Tıbbi Hizmetler Başkanlığı

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI. Yasemin DİNÇ Fatih Bölgesi Kamu Hastaneleri Birliği Tıbbi Hizmetler Başkanlığı ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI Yasemin DİNÇ Fatih Bölgesi Kamu Hastaneleri Birliği Tıbbi Hizmetler Başkanlığı ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI 1948 yılında yayımlanan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi,

Detaylı

Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları. Bilgilendirme Toplantıları

Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları. Bilgilendirme Toplantıları Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Bilgilendirme Toplantıları Ulusal Ajans olarak da bilinen AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı, Avrupa Komisyonu tarafından yürütülen Eğitim

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Uludağ Üniversitesi Kadın Araştırmaları

Detaylı

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Dr. Cem Babadoğan Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Ekip Araştırma ekibinde bir koordinatör, 2 teknik danışman, 1program tasarımcısı,1ölçme

Detaylı

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER DUNYA GIDA GUNU ACLIGA KARSI BIRLESELIM Dr Aysegul AKIN FAO Turkiye Temsilci Yardimcisi 15 Ekim 2010 Istanbul Bu yılki kutlamanın teması, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde dünyadaki açlıkla mücadele

Detaylı

ÖRGÜTLENME: Engeller ve Çözüm Önerileri Ebelik Yönü

ÖRGÜTLENME: Engeller ve Çözüm Önerileri Ebelik Yönü ÖRGÜTLENME: Engeller ve Çözüm Önerileri Ebelik Yönü Yrd. Doç. Dr. Nazan KARAHAN Ebeler Derneği Başkanı Karabük Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Ebelik Bölüm Başkanı DSÖ ve UNİCEF, UNFPA ve ICM Ana-çocuk

Detaylı

Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ

Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ 22 Temmuz Uyum Danışmanlığı / Ombudsmanlığı Uluslararası Finans Kurumu / Çok Taraflı Yatırım

Detaylı

A. Giriş. B. Olumlu Unsurlar

A. Giriş. B. Olumlu Unsurlar ÇOCUK HAKLARI KOMİTESİNİN TÜRKİYE NİN BM ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİNE EK ÇOCUK SATIŞI, ÇOCUK FAHİŞELİĞİ VE ÇOCUK PORNOGRAFİSİ EK PROTOKOLÜNE İLİŞKİN İLK DÖNEMSEL RAPORUNA YÖNELİK NİHAİ GÖZLEMLERİ 1. Komite,

Detaylı

PROGRAM YÖNETİMİ BİRİMİ 2009 YILI FAALİYET RAPORU

PROGRAM YÖNETİMİ BİRİMİ 2009 YILI FAALİYET RAPORU T. C. DİYARBAKIR-ŞANLIURFA KALKINMA AJANSI PROGRAM YÖNETİMİ BİRİMİ 2009 YILI FAALİYET RAPORU Diyarbakır 2010 GİRİŞ TRC2 (Diyarbakır-Şanlıurfa) Düzey 2 Bölgesi Kalkınma Ajansı, 25.02.2006 tarih ve 5449

Detaylı

Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi

Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi REPUBLIC OF SLOVENIJA MINISTRSTRY OF ENVIRONMENT AND SPATIAL PLANNING Milena Marega Bölgesel Çevre Merkezi, Slovenya Ülke Ofisi Sunum

Detaylı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Sakarya Ticaret Borsası Sakarya da Tarım ve Hayvancılık Sektör Analizi ve Öneriler Raporu Projesi 1. Proje fikrini oluşturan sorunları nasıl

Detaylı

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Detaylı

T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ KARADENİZ STRATEJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ KARADENİZ STRATEJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ KARADENİZ STRATEJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Recep Tayyip

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015 Sayın YÖK Başkanı, Üniversitelerimizin Saygıdeğer Rektörleri, Kıymetli Bürokratlar ve Değerli Konuklar, Kalkınma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan Yükseköğretimin Uluslararasılaşması Çerçevesinde

Detaylı

T.C. KARACADAĞ KALKINMA AJANSI İzleme ve Değerlendirme Birimi 2012 YILI TEKNİK DESTEK PROGRAMI PROGRAM KAPANIŞ RAPORU (EK-İ-22)

T.C. KARACADAĞ KALKINMA AJANSI İzleme ve Değerlendirme Birimi 2012 YILI TEKNİK DESTEK PROGRAMI PROGRAM KAPANIŞ RAPORU (EK-İ-22) T.C. İzleme ve Değerlendirme Birimi 2012 YILI TEKNİK DESTEK PROGRAMI PROGRAM KAPANIŞ RAPORU () Haziran - 2013 PROGRAM KAPANIŞ RAPORU 1. GİRİŞ Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği

Detaylı

KADIN DOSTU KENTLER - 2

KADIN DOSTU KENTLER - 2 KADIN DOSTU KENTLER - 2 KADIN DOSTU KENT NEDİR? KADINLARIN Sağlık, eğitim ve sosyal hizmetlere İstihdam olanaklarına Kaliteli, kapsamlı kentsel hizmetlere (ulaşım, konut vb) Şiddete maruz kaldıkları takdirde

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ YABAN HAYATI KORUMA, KURTARMA, REHABİLİTASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ YABAN HAYATI KORUMA, KURTARMA, REHABİLİTASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ KAFKAS ÜNİVERSİTESİ YABAN HAYATI KORUMA, KURTARMA, REHABİLİTASYON VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönetmenliğin amacı; Kafkas Üniversitesine

Detaylı

Antalya da AB İşlerinin Yönetilmesine Yönelik Kapasitelere İlişkin Eğitim İhtiyaç Analizi

Antalya da AB İşlerinin Yönetilmesine Yönelik Kapasitelere İlişkin Eğitim İhtiyaç Analizi Antalya da AB İşlerinin Yönetilmesine Yönelik Kapasitelere İlişkin Eğitim İhtiyaç Analizi 1 Giriş Bu özet raporda, Avrupa Birliği Bakanlığı tarafından Antalya Valiliği ile birlikte Mart-Nisan-Mayıs 213

Detaylı

İSTANBUL İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜ ULUSLARARASI KORUMA ÇALIŞMA GRUP BAŞKANLIĞI

İSTANBUL İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜ ULUSLARARASI KORUMA ÇALIŞMA GRUP BAŞKANLIĞI İSTANBUL İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜ ULUSLARARASI KORUMA ÇALIŞMA GRUP BAŞKANLIĞI 1 GİRİŞ TÜRKİYE DE ULUSLARARASI KORUMA MEVZUATI GÖÇ İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GENEL İLKELER-TANIMLAR Göç İdaresi Genel Müdürlüğü,

Detaylı

Sentez Araştırma Verileri

Sentez Araştırma Verileri Eğitim, Görsel-İşitsel & Kültür Yürütme Ajansı Eğitim ve Kültür Genel Müdürlüğü Yaşam Boyu Öğrenim Programı İnternet Üzerinden Kişisel İşgücünü Geliştirin Leonardo da Vinci LLP (Yaşamboyu Öğrenim Programı)

Detaylı

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi]

[Tıp Eğitiminde HIV/AIDS Üzerine Savunuculuk Projesi] [TıpEğitimindeHIV/AIDSÜzerineSavunuculuk Projesi] [HIV/AIDSkonusundaTıpEğitimiiçerisindeMüfredatÖnerileri] [AuthorName] ÖZET [TıpMüfredatıiçerisindeHIV/AIDS intıbbi,sosyal,etiketkileşimlerivebunun yanındahastahaklarıvehastayayaklaşımkonularındasadecebilgianlamında

Detaylı

Hibe Programını Uygulayan Kuruluş. Türkiye İş Kurumu 31.956.649,89 245. Avrupa Birliği Bakanlığı. Sivil Toplum Geliştirme Merkezi

Hibe Programını Uygulayan Kuruluş. Türkiye İş Kurumu 31.956.649,89 245. Avrupa Birliği Bakanlığı. Sivil Toplum Geliştirme Merkezi 2002-2013 Döneminde Uygulanan AB Hibe Programları 2002-2013 Yılları Arasında Uygulanan AB Hibe Programları 2002-2013 yılları arasında sosyal içerikli konularda 62 farklı hibe programı kapsamında sivil

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2014 ARALIK 2014 FAALİYET RAPORU

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2014 ARALIK 2014 FAALİYET RAPORU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2014 ARALIK 2014 FAALİYET RAPORU HATAM web sayfasının güncelleştirilmesi, www.hatam.hacettepe.edu.tr Danışmanlık Hizmeti Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

'BANA BIR SEY OLMAZ' DEMEYIN

'BANA BIR SEY OLMAZ' DEMEYIN 'BANA BIR SEY OLMAZ' DEMEYIN Portal : www.cumhuriyet.com.tr İçeriği : Gündem Tarih : 01.12.2014 Adres : http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/yasam/152399/_bana_bir_sey_olmaz demeyin.html Bana bir şey olmaz

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MUSTAFA KAYA YBO EĞİTİM ORTAMLARINDA UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIK İLE MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI

2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MUSTAFA KAYA YBO EĞİTİM ORTAMLARINDA UYUŞTURUCU KULLANIMI VE BAĞIMLILIK İLE MÜCADELE OKUL EYLEM PLANI S.N FAALİYETİN KONUSU TARİH GÖREVLİLER İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM VE KURULUŞLAR 1 Eğitim ortamında ortamlarında uyuşturucu kullanımı ve bağımlılık ile mücadele okul komisyonun kurulması EKİM AYININ İKİNCİ

Detaylı

SOKAKTA YAŞAYAN VE/VEYA ÇALIŞAN ÇOCUKLARA YÖNELİK HİZMET MODELİ ANTALYA İL EYLEM PLANI

SOKAKTA YAŞAYAN VE/VEYA ÇALIŞAN ÇOCUKLARA YÖNELİK HİZMET MODELİ ANTALYA İL EYLEM PLANI SOKAKTA YAŞAYAN VE/VEYA ÇALIŞAN ÇOCUKLARA YÖNELİK HİZMET MODELİ ANTALYA İL EYLEM PLANI ÇALIŞMA ALANI MÜDAHALE AKTİVİTE SÜRE UYGULAYICI İHTİYAÇ KAYNAK RİSK ALTINDAKİ ÇOCUKLARA ULAŞMA / SOSYAL MOBİLİZASYON

Detaylı

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan

Detaylı

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 ILO Kabul Tarihi: 15 Haziran 2006 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 20 Şubat 2009 Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı, Uluslararası

Detaylı

Mardin Batman Siirt Şırnak

Mardin Batman Siirt Şırnak Savurkapı Mahallesi Nusaybin Caddesi No: 31 Meydanbaşı Mevki, Mardin T: (+90 482) 212 11 07 F: (+90 482) 213 14 95 info@dika.org.tr www.dika.org.tr Mardin Batman Siirt Şırnak Mardin Yatırım Destek Ofisi

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ

İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ 2 BİREYSEL GÖRÜŞME Yüz yüze yapılan görüşmelerdir. Danışanın yeterlilikleri ve yetkinlikleri doğrultusunda İşe yönlendirme Aktif programlara yönlendirme Ya da diğer

Detaylı

T.C. ESKİŞEHİR TEPEBAŞI BELEDİYESİ KADIN SIĞINMA EVİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELİĞİ BÖLÜM I GENEL HÜKÜMLERİ

T.C. ESKİŞEHİR TEPEBAŞI BELEDİYESİ KADIN SIĞINMA EVİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELİĞİ BÖLÜM I GENEL HÜKÜMLERİ TEPEBAŞI BELEDİYE MECLİSİNİN 06.09.2012 TARİH VE 179 SAYILI MECLİS KARARI İLE KABUL EDİLMİŞTİR. T.C. ESKİŞEHİR TEPEBAŞI BELEDİYESİ KADIN SIĞINMA EVİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ YÖNETMELİĞİ BÖLÜM I GENEL HÜKÜMLERİ AMAÇ

Detaylı

www.ankaraisguvenligi.com

www.ankaraisguvenligi.com İş sağlığı ve güvenliği temel prensiplerini ve güvenlik kültürünün önemini kavramak. Güvenlik kültürünün işletmeye faydalarını öğrenmek, Güvenlik kültürünün oluşturulmasını ve sürdürülmesi sağlamak. ILO

Detaylı

Birleşmiş Milletler Kadın Mahpuslar için. Bangkok Yasaları El Rehberi

Birleşmiş Milletler Kadın Mahpuslar için. Bangkok Yasaları El Rehberi Birleşmiş Milletler Kadın Mahpuslar için Bangkok Yasaları El Rehberi Dünya çapında hapishanelerde mahkûmiyeti takiben veya suçsuzluğunun ispatı için duruşma bekleyen bir buçuk milyondan fazla kadın bulunmaktadır.

Detaylı

EPIDEMIYOLOJIK VERILER DEĞIŞTI MI? DR. SERAP İSKENDER KANUNI EĞITIM VE ARAŞTIRMA HASTANESI, TRABZON

EPIDEMIYOLOJIK VERILER DEĞIŞTI MI? DR. SERAP İSKENDER KANUNI EĞITIM VE ARAŞTIRMA HASTANESI, TRABZON EPIDEMIYOLOJIK VERILER DEĞIŞTI MI? DR. SERAP İSKENDER KANUNI EĞITIM VE ARAŞTIRMA HASTANESI, TRABZON SUNUM PLANI Dünyada HIV /AIDS Avrupada HIV/ AIDS Türkiye de HIV/ AIDS 2020 Küresel Hedef HIV/ AIDS Kontrol

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

Mobbing Araştırması. Haziran 2013

Mobbing Araştırması. Haziran 2013 Mobbing Araştırması Haziran 2013 Araştırma Hakkında 2013 Haziran ayında PERYÖN ve Towers Watson tarafından düzenlenen Mobbing Araştırması na çeşitli sektörlerden 143 katılımcı veri sağlamıştır. Ekteki

Detaylı

Sivil Toplum Geliştirme Merkezi KATILIMCI DEMOKRASİDE YEREL YÖNETİM-STK İŞBİRLİĞİ 1. TOPLANTI

Sivil Toplum Geliştirme Merkezi KATILIMCI DEMOKRASİDE YEREL YÖNETİM-STK İŞBİRLİĞİ 1. TOPLANTI Sivil Toplum Geliştirme Merkezi KATILIMCI DEMOKRASİDE YEREL YÖNETİM-STK İŞBİRLİĞİ 1. TOPLANTI 25-26 Kasım 2005, İstanbul Sivil Toplumun Geliştirilmesi İçin Örgütlenme Özgürlüğünün Güçlendirilmesi Projesi,

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 12 Eczacı Profili-1998-2007 II. 1998 ARAŞTIRMASI BULGULARI ll.l.toplumsal VE EKONOMİK ÖZELLİKLER Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 Tabloda

Detaylı

81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek

81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek 81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek TEPAV, 2014 2 Neden bu çalışmaya ihtiyaç duyduk? Kadınların durumunu il düzeyinde ortaya koyacak cinsiyete duyarlı verinin

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu. Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.tr Tanım Etik danışmanlık (konsültasyon) tıbbi konsültasyonun bir

Detaylı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Hak Kavramı Herhangi bir varlığın, kanuni veya ahlaki gerekçelerle, sahip olması veya yapabilmesi olağan şeyler.. Hak Kavramı Kazanımlara

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Yapısı Ve Sorumlulukları

Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Yapısı Ve Sorumlulukları Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Yapısı Ve Sorumlulukları AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim Haftası 21. Gün, 11 Nisan 2011 Klaus Halla Geliştirme Müdürü Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Sorumlulukları:

Detaylı

BİR ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE GİRİŞİMİ DRYNET PROJESİ

BİR ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE GİRİŞİMİ DRYNET PROJESİ BİR ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE GİRİŞİMİ DRYNET PROJESİ 11.09.2008, Kamu- STK Diyalog Toplantısı: Çölleşme ile Mücadelede Ortaklıklar AB Deneyimi ve CRIC7 için Fırsatlar ANKARA DRYNET PROJESİ Birleşmiş Milletler

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU :

1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU : 1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Beslenme ve Diyetetik Hacettepe Üniversitesi 1993 Y.Lisans Beslenme ve

Detaylı

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar Ferda Ulutaş, Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Ankara, 20 Mayıs 2009 KAPSAM

Detaylı

Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV/AIDS Bilgisi, Tutumu ve Davranışları

Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV/AIDS Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV/AIDS Bilgisi, Tutumu ve Davranışları NEVİN TOPKARA Hacettepe AIDS Tedavi ve Araştırma Merkezi (HATAM) Ön Çalışmalar Çalışma Planları

Detaylı

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP)

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Kurtuluş Aykan* Küresel mali krizin ortaya çıkardığı en önemli gerçek, ekonomik sorunların bundan böyle artık tek tek ülkelerin

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Zelha Türk*, Serpil Türker **, Pelin Gökoğlu***,Eda Ulutaş**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi

Detaylı

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON OFİSİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON OFİSİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç Madde 1- (1) Bu yönergenin amacı, ulusal ve uluslararası bilimsel araştırma ve geliştirme

Detaylı

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik İdari Özet Türkçe Avustralya Hükümet hizmetlerinin Avustralya nın kültür ve dil bakımından çeşitlilikler gösteren nüfusuna duyarlılığı üzerine bir araştırma

Detaylı

TÜRKİYE DE KOBİLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJESİ

TÜRKİYE DE KOBİLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJESİ TÜRKİYE DE KOBİLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ PROJESİ N. PINAR IŞIN Proje Koordinatörü, Uluslararası İlişkiler Müdürü Uluslararası gereksinimler KOSGEB neden gündeme aldı? Yüksek tasarruf potansiyeli Hukuki

Detaylı

KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI

KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI 1. AMAÇ Petkim Petrokimya Holding A.Ş. Yönetim Kurulu bünyesinde 22/01/2010 tarih ve 56-121 sayılı Yönetim Kurulu kararı ile kurulan Kurumsal Yönetim

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

Sağlıklı Kentler Birliği. Yıllık Değerlendirme Raporu 1 Ocak 31 Aralık 2012

Sağlıklı Kentler Birliği. Yıllık Değerlendirme Raporu 1 Ocak 31 Aralık 2012 Sağlıklı Kentler Birliği Yıllık Değerlendirme Raporu 1 Ocak 31 Aralık 2012 Genel Bilgiler Sağlıklı Kentler Birliği tarafından üye belediyelerin çalışmalarını takip etmek, üye belediyeler tarafından sürdürülen

Detaylı

Eğitim İhtisas Komitesi. Prof. Dr. Mustafa Safran Komite Başkanı Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi

Eğitim İhtisas Komitesi. Prof. Dr. Mustafa Safran Komite Başkanı Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Eğitim İhtisas Komitesi Prof. Dr. Mustafa Safran Komite Başkanı Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Bu sunuda 1 Ekibimiz 2 UNESCO Eğitim Sektörü 3 Herkes İçin Eğitim (EFA) Küresel İzleme Raporları (Hedefler,

Detaylı