ÜNİTE 10:YÖNETİCİ MOLEKÜLLER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÜNİTE 10:YÖNETİCİ MOLEKÜLLER"

Transkript

1 ÜNİTE 10:YÖNETİCİ MOLEKÜLLER Nükleik asitler sadece kalıtsal bilgiyi taşıyan moleküller olmayıp bu bilgiyi protein senteziyle birlikte hücre yönetiminde kullanmalarıyla önem kazanmaktadırlar.gelişmiş canlıların hücrelerinde DNA yönetici moleküldür.hücrede bulunan bir nükleik asit çeşidi de RNA olup protein sentezinden sorumludur.dolayısıyla doğada DNA ve RNA olmak üzere iki çeşit nükleik asit vardır.bunlar nükleotidlerden meydana gelmiştir.bir nükleotid de azotlu baz, şeker ve fosforik asit bulunur.nükleotidlerin birbirlerine bağlanmasıyla nükleik asitler oluşur. veya metil gruplarının girmesi ile birbirlerinden ayrılmaktadırlar.sitozin ve timin DNA da bulunmaktayken Urasil ve sitozin RNA da vardır.pürinler altıgen pirimidin halkasına beşli bir imidazol halkasının bağlanması ile oluşurlar.adenin ve guanin olmak üzere iki çeşit pürin vardır. Şekerler Bunlar nükleik asitlerin ana omurgası boyunca yer alan yapılardır.dna da deoksiriboz şekeri RNA da ise riboz şekeri vardır.şekerler arasındaki fark 2 nolu karbon atomuna bağlı -OH grubundaki oksijenin deoksiriboz şekerinde eksik olmasıdır. Nükleotidler Bazlara şeker bağlanmasıyla nükleozidler meydana gelir.bir nükleozidin yapısında yer alan şekere fosfat gruplarının bağlanmasıyla nükleotidler oluşur.ribonükleotidler ve deoksiribonükleotidler hücre içinde üretilirler.üç fosfatın bağlanmasıyla nükleoitd trifosfat meydana gelir.nükleik asitlerin temel yapısını oluşturmakla birlikte örneğin adenozin trifosfat (ATP) kimyasal enerji taşıyıcı olarak görev yapar. Bazlar Pürin ve pirimidin olmak üzere iki çeşit organik baz vardır. Pirimidinler yapılarında 2 azot bulunan ve altıgen bir halkaya sahip organik maddelerdir.sitozin,timin ve Urasil olmak üzere üç çeşit pirimidin vardır.2,4, ve 5.pozisyonlardaki hidrojen atomları yerine amino, hidroksil,oksijen

2 Bir nükleotiddeki şekerin 5.karbonuna bağlı fosfat grubunun OH i ile diğer nükleotiddeki şekerin 3.karbon atomunun OH i arasında bir fosfodiester bağı oluşur.bu şekilde polinükleotid zincirler meydana gelir.milyonlarca nükleotid bu şekilde birleşerek nükleik asitleri meydana getirir.dna ve RNA arasında başıca farklar vardır.dna nın yapısında deoksiriboz RNA da ise şekerlerden riboz vardır.dna nın yapısında A,T,G,S bulunurken RNA da A,U,G,S bulunur.dna çift sarmal yapıdayken RNA tek zincir halindedir.dna ökaryotlarda yönetici molekülken RNA onun yardımcılığını üstlenmiştir. DNA çift sarmalının çapı 2nm dir.birbirini takip eden bazlar 36 derecelik dönüş yaparak dizilirler ve 10 bazın arka arkaya gelmesi çift sarmalın bir dönüş yapmasına neden olur.bir tam dönüşte çift sarmalın boyu 3.4 nm uzar ve her baz 0.34 nm lik bir boy arştı sağlar.pürin ile devamlı olarak bir pirimidin eşleşir.adenin iki hidrojen bağı ile timine,guanin ise 3 hidrojen bağı ile sitozine bağlanır.çift sarmalın omurgasını oluşturmada görev alan fosfat grupları ph 7.0 de negatif yüklüdür ve bu nedenle nötr ph da DNA molekülü kuvvetli asidiktir. DNA molekülünün boyu çeşitli canlılarda farklılıklar gösterir. E.colinin dairesel kromozomunda bir DNA vardır ve baz çifti ihtiva eder.dna daki baz çifti sayısı kilobaz(kb) olarak ifade edilir.kilobaz ya çift sarmallı DNA daki 1000 baz çifti veya tek zincirli nükleik asitteki 1000 bazlık uzunluk olarak kabul edilir.örneğin en küçük DNA molekülüne sahip polyoma virüsü 5.1 kb lık bir DNA molekülüne sahiptir. Bir DNA molekülü santigrad derecelere kadar ısıtılacak veya düşük ve yüksek ph derecelerine tabi tutulacak olursa yapısında bulunan Hidrojen bağları ve hidrofobik etkileşimler bozulacağından DNA molekülü açılmaya başlar.dna çift sarmalınının %50 sini tek zincir haline getiren sıcaklığa erime sıcaklığı denir ve Tm ile gösterilir.fosfodiester bağları kopmadan sadece hidrojen bağlarının kırılarak DNA çift sarmalının birbirinden ayrılmasına DNA denatürasyonu denir. Kendi haline bırakıldıktan sonra çift sarmallı DNA tekrar oluşur buna da renatürasyon adı verilir. Bir DNA molekülünde Tm derecesinin yüksek olması üç hidrojen bağına sahip G-C baz çiftinin fazla olduğunu gösterir.bazı bakteriler nüklear bölgeden başka sitoplazmalarında serbest olarak dolaşan küçük çembersel DNA molekülleri de ihtiva ederler.bu DNA lara plazmid adı verilir.rekombinant DNA teknolojisinde plazmidler kullanılır.plazmidlere eklenen gen parçaları istenen proteinlerin bakterilere yaptırılmasını sağlar. DNA nın kendini eşlemesi ve tamir mekanizması Sarmal haldeki DNA nın kendini benzerini yapmasına replikasyon adı verilir.enzimler ve proteinler yardımıyla DNA kendisini eşler.çok karmaşık süreçler içeren bu olayın temelinde çift zincir DNA nın birbirinden ayrılması sırasında kalıp görevi gören bu zincirlerin karşılarına yeni nükleotidlerin getirilmesi vardır.meselson ve Stahl adlı bilim adamları 1957 yıllarında her hücre bölünmesi sırasında DNA nın bir sarmalının atasal DNA dan geldiğini ve ikinci sarmalın ise yeniden sentezlendiğini bir deneyle ispatlamışlardır.bu tip replikasyona semikonservatif DNA(yarı korunumlu) replikasyonu adı verilir.deneyde E.Coli bakterisini nesiller boyunca ağır azot 15 N ihtiva eden amonyum klorürlü ortamda üretmişlerdir böylece DNA daki tüm bazların ağır azotla işaretlenmesi sağlanmıştır.ağır azotlu DNA lara sahip E.Coli bakterileri hafif azot 14 N içeren ortamda bir defa bölünmeye bırakıldıklarında DNA lar kendilerini eşlemişlerdir.dna lar izole edilip incelendiklerinde hibrit DNA moleküllerinin oluştuğu görülmüştür.araştırıcılar aynı E.Coli hücrelerini bir defa daha hafif azot içeren ortamda üremeye bıraktıklarında 2 hafif DNA zinciri 2 de hibrit DNA molekülünün oluştuğunu görmüşlerdir.bu da DNA nın kendini yarı korunumlu olarak eşlediğini ispatlamaktadır.

3 enzimleri tarafından meydana getirilir.dna polimeraz enzimi yardımıyla kalıp zincirin karşısına nükleotidler eşlenme kuralı içerisinde eşlenerek uzamaya başlarlar.uzama hızı bakterilerde saniyede 500 nükleotidken bir insan hücresinde ise saniyede 50 nükleotiddir.replikasyon içn gerekli enerji ATP benzeri olan nükleozid trifosfatlardan Replikasyona başlamak DNA da replikasyona başlayabilmek için önce bir replikasyon merkezi ana noktası olması gerekir.bakteri kromozomunda daireseldir ve tek bir replikasyon noktasına sahiptir oysa ökaryotik canlıların hücrelerinde yüzlerce hatta binlerce replikasyon ana başlama noktası vardır. Replikasyon bir çok noktada başlayınca kabarcıklar oluşur sonra bunlar kaynaşarak uzun bir DNA molekülünün eşlenmesi tamamlanmış olur.ökaryotlarda bir kromozom üzerinde birçok yerde başlama noktası oluşarak daha kısa zamanda replikasyonun tamamlanması tek bir noktadan replikasyona göre daha ekonomiktir. sağlanır.büyüyen DNA zincirinin şeker kısmına bağlanan nükleozid trifosfatlar yeni zincirin oluşmasını sağlarken pirofosfatlarda açığa çıkar. Replikasyonun uzaması Yeni DNA zincirinin uzaması replikasyon çatallarında DNA polimeraz

4 İki DNA zinciri birbirine antiparalel olarak uzanır.dna daki şeker 1 den 5 e kadar numaralandırılır. Nükleotidler fosfatlardan birbirlerine bağlanırken bir deoksiriboz şekerinin 3 karbon atomuna alttaki nükleotidin fosfat grubu 5 karbon atomuna da üstteki nükleotidin fosfat grubu bağlanır.bir zincir 5 3 yönündeyken diğer zincir ise 3 5 yönündedir.dna polimeraz 3 replikasyon sırasında kalıp zincirin karşısına yeni nükleotidleri şekerin 3 ucundaki OH grubuna ekler.böylece yeni zincir 5 3 yönünde büyümeye başlar.replikasyon çatalında yeni zincirlerden biri 5 3 yönünde kesintisiz bir biçimde replike edilir.diğer oluşan yeni zincir ise replikasyon çatılından uzaklaşacak biçimde kesintili olarak replike edilir.bu kesintili küçük parçalara okazaki parçaları adı verilir.ökaryotlarda arası olan bu parçalar DNA ligaz enzimi yardımıyla şeker fosfat bağlarıyla birleştirilir Primer sentezi DNA replikasyonu için sarmal açıldıktan sonra önce kalıp DNA üzerinden DNA ya eşlenik olan kısa bir RNA parçası sentezlenir.(5-10 nükleotid uzunluğunda).rna sentezi primaz adı verilen RNA polimerazın bir çeşidi tarafından gerçekleştirilir.dna polimeraz bu kısa RNA parçasının 5 -deoksiribonükleotidleri takmaya başlayarak DNA sentezi başlatılır.daha sonra RNA primeri uzaklaştırılır ve bu reaksiyon DNA polimeraz 1 tarafından yapılır.kesintisiz zincirde 1 tane primer varken kesintili zincirde birçok primer bulunmaktadır.böyle bir primere gereksinimin nedeni replikasyonun uzamasını sağlayan DNA polimeraz 3 enzimi her zaman boş bir 3-OH uca ihitiyaç duyar oysa ilk replikasyonda böyle bir uç yoktur oysa primaz enzimi serbest bir 3-OH uç olmadan da nükleotidleri birbirine bağlayabilir. Replikasyonun özeti Replikasyonun başlayabilmesi için önce DNA çift zincir sarmalının açılması gerekir bu helikaz denen bir enzim tarafından gerçekleştirilir.açılan tek zincir sarmallarının tekrar kapanmasını engellemek için tek zincir yapısına özgül (SSBP) proteinleri bu tek sarmal zincirlere bağlanır.daha sonra RNA primerleri primaz enzimi yardımıyla sentezlenir ve DNA polimeraz enzimi yardımıyla kısa RNA primerlerine kesintisiz zincirde devamlı olarak nükleozid trifosfatlar eklerken kesintili zincirde birkaç tane sentezlenen

5 primere nükleozid trifosfatları ekler.dna polimeraz 1 enzimi daha sonra bu primer RNA ları DNA ya çevirirken en sonra devreye giren Ligaz enzimi okazaki parçalarını birleştirerek kesintili DNA zincirini de tek bir parça haline getirir. kesintili sentez sırasında oluşan 3 -OH grubuna nükleotid ilavesi yapılarak yeni oluşan boşluklar doldurulmalıdır. Ancak burası kromozom ucu olduğu için 3 -OH grubunu sağlayacak kalıp zincir yoktur.dolayısıyla her sentez sonrası kromozom teorik olarak RNA primerinin boyu kadar kısalacaktır.bu sorunu çözmek için moleküler bir çözüm evrimleşmiştir.bir silyatlı protozoa olan Tetarhymena da Telomeraz adlı enzim her replikasyon sonrası telomerin kısalmasını önlemek için telomerlerin TTGGGG şeklinde sonlanan uçlarına gene aynı diziler eklenir.bu enzim bu altı dizilik nükleotid kopyasını kesintili zincirin 3 ucuna ilave eder.ilave edilen bu diziler saç tokası gibi kıvrılır ve karşı karşıya gelen guanozinler arasında hidrojen bağları oluşur.artık burada RNA primeri uzaklaştırıldığında DNA polimeraz 1 in boşluğu doldurması için substrat olarak iş görecek bir 3 -OH ucu oluşturulmuş olur.bundan sonra saç DNA Eşleme hataları ve tamiri Farklı onarım sistemleri DNA daki hata çeşitlerini düzeltmek için evrimleşmiştir.dna polimeraz 3 bir hata okuma işlevine sahiptir.polimerizasyon esnasında hatalı bir nükleotid yerleştiğinde enzim kompleksinin hatayı tanıma ve hatalı nükleotidi keserek değiştirme ve onu geri döndürme potansiyeli vardır.ayrıca yanlış eşleşme onarımı da DNA da meydana gelmektedir. Kimyasal ve fiziksel etkenler sonucunda DNA da çeşitli hatalar oluşabilmektedir. Ökaryotik replikasyonda kromozomların uçlarında özel bir sorunla karşılaşılır.kesintisiz zincirdeki sentez normal olarak kromozom ucuna kadar devam ederken,kesintili zincirdeki,rna primeri uzaklaştığında sorun ortaya çıkar.normal olarak tokası yapısı kırılır ve replikasyon sonrası DNA kaybı engellenmiş olur. mrna sentezi ve Genetik Kod DNA nın hücre hayatını yönetmesi protein sentezini denetlemesi ile gerçekleşir.proteinler yapısal proteinleri oluşturmakla birlikte reaksiyonları gerçekleştiren enzimlerin de ana yapısıdır.dna da belli proteinlerin sentezinden sorumlu yapılara gen denir.genler binlerce nükleotidden oluşmuştur.buna bir gen bir polipeptid ifadesi adı verilir.hücrelerde protein sentezi için gerekli olan amino asitler hücre sitoplazmasında bulunur. Gen ifadesinin birinci basamağı DNA nın iki zincirinden birindeki bilgi transkripsiyon işlemi ile eşlenik

6 mrna ya aktarılmaktadır.bu mrna lar daha sonra ribozomla ilişki kurar ve burada şifre yardımıyla protein sentezi gerçekleşir buna translasyon adı verilir. Bu amino asitlerin uygun bir şekilde ve dizide birleştirilmeleri yani protein sentezi ribozomda gerçekleştirilir. Amino asitlerin hangi sırada birleşecekleri bilgisi ise DNA tarafından mrna aracılığıyla ribozoma aktarılır.o halde DNA da amino asitlerin kodları bulunmalıdır.bu kod mrna ya çekirdekte aktarıldıktan sonra mrna sitoplazmaya geçer ribozoma tutunur ve genetik şifre okunmaya başlar şifreye uygun amino asitler trna vasıtasıyla enerji harcanarak ribozoma getirilip protein sentezi gerçekleşmiş olur.mrna nın DNA üzerinden sentezlenen ilk formuna öncü mrna adı verilir birkaç işlemden sonra olgun mrna yı oluşturur. Prokaryotlarda hücre çekirdeği yoktur.mrna ayrıca sentezlendikten sonra herhangi bir işlemden geçmeden doğrudan sitoplazmaya gider.oysa ökaryotik hücrede mrna sentezi çekirdekte gerçekleşir ve öncü-mrna adını alır bir seri işlemden geçtikten sonra çekirdeği normal mrna şeklide terk ederek sitoplazmaya geçer ve ribozoma ulaşır.burada polipeptid sentezi gerçekleşir. Hücrede kalıtım bilgi akış yönü DNA RNA Protein biçimindedir. Genetik Kod DNA üzerinde bulunan nükleotidler amino asitlerin kodlarıdır.dört çeşit nükleotid den her biri bir amino asitin kodu olsaydı dört çeşit amino asit kodlanabilirdir.20 çeşit amino asit DNA üzerinde üçlü nükleotidler halinde kodlanır yani alt alta gelen üç nükleotid bir amino asitin kodudur.64 değişik DNA üzerinde kod yazılabilir.bir amino asidin birden çok kodu da olabilir.dna çift zincirinden ikisi de kalıplık görevi yapmaz her zaman bir zincir kalıp görevi görürken diğeri onun tamamlayıcısıdır. DNA üzerinden kod RNA ya aktarılırken eşleşme kuralı geçerlidir yani ATC şeklinde olan bir kod mrna ya UAG şeklinde aktarılır daha önce söylendiği gibi RNA da timin yerine Urasil bulunur.mrna üzerinde yer alan üçlü

7 nükleotidlere antikodon adı verilir.mrna DNA üzerinde transkripsiyona başlama ve uzaması 5 3 yönünde gerçekleşir.mrna uzarken nükleotidler mrna nın 3 ucuna eklenir. DNA bulunmaktadır ve onlarda da protein sentezi gerçekleşmektedir RNA Sentezi (Transkripsiyon) DNA üzerinden sentezlenen mrna da yer alan üçlü nükleotidlere kodon adı verilir ve her bir kodon bir amino asitin şifresidir.hangi kodon un hangi amino asiti şifre ettiğini anlamak için yapay kodonlar kullanılmıştır.örneğin UUU şeklinde hazırlanan bir yapay mrna zinciri protein sentezine katıldığı an hep Fenilalanin adlı amino asitten olşan bir protein sentezi olmuştur.bu yöntemle 20 çeşit amino asiti hangi kodonların şifre ettiği anlaşılmıştır. Bütün kodonlar amino asiti şifre etmez örneğin AUG şeklindeki mrna kodu Metionin amino asitini şifre ettiği halde protein sentezine başla komutu anlamına da gelir. mrna sentezinin sonunda yer alacak olan UUA, UGA, UAG kodonlarının protein sentezini sonlandırma anlamı vardır. Aynı amino asiti tanımlayan kodonların ilk iki harfi aynıdır yalnız üçüncü harfi farklıdır.genetik kod bütün canlılarda aynıdır yani evrenseldir.yapay şekilde hazırlanan mrna lar bakterilere verildiği zaman istenen proteinler bakterilere yaptılarak tıbbi çalışmalarda kullanılmaktadır. Genetik kod evrimsel gelişmenin başlangıcında ortaya çıkmış daha sonra bütün canlılara aktarılmıştır.son tahminlere göre bakterilerde kadar trna hayvan ve bitki hücrelerinde ise 50 kadar trna çeşidi bulunmaktadır. Ayrıca daha evvel bahsedildiği gibi kloroplast ve mitokondrilerde de Burada görev alan enzim RNA Polimerazdır.DNA nın kalıp zinciri üzerinden mrna sentezini gerçekleştirir.bu olaya transkripsiyon adı verilir.polimerlerin 3 ucuna eşleşme kuralına göre(a=u,g=c) nükleotidler ekler ve uzama yönü 5 3 şeklindedir.rna sentezinin DNA üzeinde bir başlama noktası bulunur.buna promotor denir.rna sentezinin sonlanacağı bölgeye de sonlandırıcı adı verilir.dna nın mesaj taşıyan ve şifresinin RNA ya aktarıldığı bölge ise transkripsiyon birimi kısaca gen olarak adlandırılır.transkripsiyon başlama,uzama ve sonlanma olarak üç aşamada gerçekleşir. Başlama RNA polimeraz DNA ya bağlanır ve transkripsiyon başlar.bunun için promotor adı verilen bir DNA üzerinde başlangıç bölgesi vardır.promotor bölgesinin başında TATA kutusu (yaklaşık 25 nükleotidden oluşmuş) transkripsiyon faktörleri adı verilen proteinler transkripsiyon başlama bölgesini tayin ederler. Daha sonra DNA çift zinciri açılır ve kalıp üzerinde uzama mrna sentezlenmesi yani uzama başlar. mrna zincirinin uzaması RNA Polimeraz DNA üzerinde hareket eder.bu sırada DNA çift zincirinin nükleotid arası

8 açılması gerçekleşir.rna polimeraz nükleotidlerinin 3 ucuna yeni nükleotidleri eklemesiyle DNA zincirinin açılması bir eş güdüm şeklinde gerçekleşir.okunan bölge tekrar eski durumuna geçip gene çift sarmalı meydana getiri.saniyede ökaryotik bir hücrede yaklaşık 60 nüklotid okunur Sonlanma Transkripsiyon kalıp DNA üzerinde sonlanma sıralarına ulaştık dan sonra durur. Ökaryotik hücrelerde AAUAAA şeklinde 3 uca nükleotidler eklendikten sonra ilerideki bir noktadan enzimatik kırılma meydana gelir ve öncü mrna sentezi tamamlanır. nükleotid sıralarıdır.gerçek kodları taşıyan parçalar ise ekzon adını alır.mrna nın son düzenlenmeleri sırasında öncü mrna nın aralarında yer alan kod taşımayan bölgeler çıkarıldıktan sonra ribozomlara ulaşacak mrna sentezi yapılmış olur.öncü mrna bazı çekirdek ribonükleoproteinler(snrnps) ve diğer proteinlerle birleşerel splaysozomları oluştururlar.bu protein kompleksi intronları çıkartarak ekzonlardan oluşan mrna sentezini tamamlar. mrna nın düzenlenmesi mrna nın (öncü mrna) uçlarının düzeltilmesi sentezlendikten sonra yapılan bir işlemdir.mrna nın ilk meydana gelen 5 ucuna Guanozin trifosfatdan (7-metil guanozin) oluşmuş bir başlık takılır.bu başlığın iki önemli görevi vardır.birincisi enzimlerin parçalayıcı etkisinden korumak ikincisi sitoplazmaya ulaştıktan sonra ribozoma bağlanmasını sağlamaktır.öncü mrna 3 ucuna ise çekirdekten ayrılmadan önce arası adenin nükleotidlerden oluşmuş bir Poly(A) kuyruk takılır.bu yapılar protein sentezinde okunmaz başlayıcı ve bitiş sinyallerinin arasında kalan gerçek kodlanan kısım yani gen protein sentezinde esas okunan ve protein sentezi yapılan kısımdır. Öncü mrna transkripte uğradıktan sonra protein sentezinde görev almayacak nükleotidlerden oluşmuş bölgelerin çıkarılması gerekir.bu küçük kısımlara intron adı verilir.kod taşımayan bu kısımlar amino asit kodlarının arasında bulunan kısa

9 Proteinlerin genel görevlerini belirleyen yüzeyleri oluşturan amino asitlik dizilere protein bölgeleri=kısım(domain) adı verilir.bu bölgeler proteinin geri kalan kısmından bağımsız katlanan,kararlı ve özgül konformasyona sahip modüllerdir.walter Gilbert adlı bilim adamına göre ekzonların her biri tek bir protein kısmını kodlayan modüllerdir.evrim süreci içinde birçok ekzon karışarak ve birleşerek ökaryotlardaki özgül genleri oluşturmuştur

10 Protein sentezi Genetik bilgi akışında sıra protein sentezine geldiğinde mrna dan başka trna da devreye girerek ribozomlarda protein sentezi gerçekleşir.mrna da yer alan kodonların taşıdığı genetik mesaj ribozomlarda adım adım deşifre edilerek uygun amino asitler trna vasıtasıyla ribozoma getirilir.hücre sitoplazmasında 20 çeşit aminoasit bulunmaktadır.ribozomlarda trna ların bağlanabilecekleri çeşitli bölgeler bulunur ve amino asitlerini bırakan trna lar ribozomlardan ayrılırken polipeptid zinciride sentezlenmiş olur.trna lar üzerinde yer alan nükleotitlere antikodon adı verilir.örneğin UUU şeklinde olan bir mrna zincirine uyan trna antikodonunun nükleotid sırası AAA şeklindedir. UUU şeklinde bir kodon da Fenilalanin adlı aminoasitin şifresidir. mrna da ise kodonlar 5 3 yönündedir.örneğin antikodon baz sırası 3 -AAG- 5 is mrna daki kodon 5 -UUC-3 biçimindedir.mrna daki her bir amino asit kodonuna özgü bir trna olsaydı 61 çeşit trna olması gerekirdi oysa trna çeşidi yaklaşık 45 dir.sebebi de aynı antikodon bölgesine sahip olarak hazırlanan trna ların,verilen amino asitlere uyumlu olarak birden çok kodonu tanıma yeteneğinde oldukları gösterilmiştir. trna yapısı ve fonksiyonu mrna da olduğu gibi trna da çekirdekte sentezlenir ve sitoplazmaya taşınır.yaklaşık 80 nükleotit uzunluğunda tek zincir bir yapıdadır.farklı trna bölgeleri hidrojen bağlarıyla birbirleriyle bağlanmış haldedirler.trna nın 3 ucu ACC nükleotid dizisine sahiptir ve amino asidlerin bağlandığı bölgedir.antikodonlar 3 5 yönündedir ve Kodonların 3.pozisyonundaki baz ile onun antikodonundaki eşi olan 1.baz arasında standart olmayan baz eşleşmesi veya wobble özelliği nedeniyle bir trna çok sayıda kodonu tanıyabilir.bu konuda en değişken trna Wobble pozisyonunda inosin (I) bulunduran trna lardır.inosin bir guanin analoğu olup 2.karbon atomunda amino grubu taşımaz.trna antikodonu nun wobble pozisyonundaki inosin başarılı bir şekilde adenin,sitozin veya urasil ile eşleşebilir.örneğin trna antikodonu CCI olan bir trna,ggu,ggc ve GGA şeklindeki mrna kodonlarına uyup glisin amino asidini protein sentezine katabilir. Aminoaçil-tRNA Sentetaz

11 Kodon-Antikodon eşleşmesin den önce trna nın doğru amino asidi taşıması gerekmektedir.her bir amino asiti trna ya bağlayan 20 çeşit aminoaçiltrna sentetaz enzimi vardır.bu enzimin aktif yüzeylerin den birine önce amino asitin bağlanması gerekir ATP,AMP ye dönüşerek amino asite bağlanır ve aktive edilmiş amino asit özgün enzime bağlanır daha sonra bu enzime ve amino asite özgü trna enzime bağlanır ve amino asitle trna arasında bir bağ oluşur bu sırada AMP de açığa çıkar trna ile birleşen amino asit enzimden serbest bırakılarak sitoplazmaya geçer. Ribozomlar Ribozomlar protein sentezinin yapıldığı mrna ile trna lar arasındaki bağlantının kurulduğu organellerdir. Büyük ve küçük alt birim olmak üzere sadece protein sentezinde birleşen iki kısımdan oluşur. Protein ve ribosomalrna lardan meydana gelmiştir.ökaryotlarda alt birimler çekirdekçikte sentezlenir.her bir ribozomda üç bağlanma bölgesi vardır.polipeptide eklenmek için bekleyen aminoaçil-trna A yüzeyinde beklerken sentezlenen polipeptid P yüzeyinde durur.yükünü boşaltan trna ise ribozomdan çıkmak için E yüzeyine geçer.bu işlemlerin olabilmesi için mrna nın kodonları ise trna ların antikodonları arasındaki eşleşmelerin kurallara uygun olarak gerçekleşmesi gerekir.prokaryot ve ökaryot ribozomları arasında benzerliklerle birlikte bazı farklılıklarda vardır.prokaryot ribozomları antibiyotiklerden büyük ölçüde etkilenirler ve protein sentezi bu sayede durmuş olur.

12 Polipeptid yapımı Protein yapımını (Translasyon) üç aşamaya ayırabiliriz.başlama, uzama ve sonlanma.bazı protein faktörleriyle birlikte mrna, trna ve ribozomlar translasyon için gereklidir.enerji ise GTP (Guanosin trifosfat) den sağlanır. Protein sentezinin başlaması Protein sentezinin başında küçük alt birim mrna ile birleşir ve başlatıcı trna ile sentez başlar.mrna 5 ucundan okunmaya başlar AUG kodonu protein sentezini başlatıcı kodondur.daha sonra büyük alt birim le küçük alt birim birleşir ve protein sentezi ilerler.gerekli olan enerji GTP den sağlanır.başlatıcı kodona uyan trna ribozomun P bölgesine yerleşerek A bölgesine kodona uygun yeni bir aminoaçi-trna gelmesi beklenir Ribozomun A yüzeyine uygun antikodona sahip trna gelir ve zayıf hidrojen bağlarıyla kodona bağlanır.bu sırada 2 molekül GTP harcanır.ikinci basamakta P yüzeyde bulunan polipeptid A yüzeyine gelen aa ile birleşecek biçimde oraya aktarılır.ribozom mrna üzerinde 3 yönüne doğru hareket ederek A yüzeyinde bulunan trna ile birlikte polipeptidi P yüzeyine aktarır P yüzeyinde bulunan trna ise E yüzeyine geçerek Ribozomdan uzaklaştırılır.enerji GTP den sağlanır.ribozom mrna üzerinde 5 3 yönünde hareket eder.okuma ise kodon seviyesinde gerçekleşir. Sonlanma Uzama mrna üzerinde durma kodonlarına kadar devam eder.a yüzeyine serbest bırakıcı faktörler geldiğinde okuma sonlanır.bu faktörlerin A yüzeyine gelebilmesi için mrna daki kodonun UAG,UAA veya UGA şeklinde olması gerekir.hidroliz enzimleri yardımıyla P yüzeyinde bulunan polipeptid serbes bırakılır.böylece protein sentezi sonlanmış olur. Uzama

13 Poliribozomlar Aynı zaman diliminde birçok ribozomun tek bir mrna yı okuması aynı proteinden birçok örneğin yapılmasını sağlar.bir ribozom mrna üzerinde ilerlerken diğer ribozomda mrna nın 5 ucuna eklenip ilerlemeye devam eder.böyle ribozom zincirleri poliribozomları oluştururlar.prokaryotik ve ökaryotik hücrelerde bulunabilirler.böylece kısa zamanda aynı proteinden çok sayıda yapılmış olur.proteinler sentez edildikten sonra görevlerine göre değişik işlemlerden geçerek görevli oldukları yerlere giderler Hücrede ribozomların bir kısmı sitoplazmada serbest halde bulunup yaptıkları proteini sitoplazmaya verirken bazı ribozomlar (ER, Golgi, lizozom) zar sistemlerine bağlı halde bulunurlar.ribozomların hepsinde protein sentezi sitoplazmada serbest haldeyken başlar.sentez ilerlerken ER ye bağlanma gerçekleşir.büyüyen polipeptidte sinyal peptid kısmıda(20 aa) sentezlenince sitoplazmada bulunan SRP (sinyal tanıma tanecikleri) ile birleşir.protein sentezi ilerler ve polipeptid ER ye bağlı kanallardan organelin boşluğuna serbest bırakılır.böylece sinyal peptidler yardımıyla hedef proteinler istenen organele iletilmiş olur.

14 Prokaryotik ve Ökaryotik protein sentezi farkları Aralarında birçok benzerlik olmasına rağmen bazı farklılıklarda vardır.prokaryotik ve ökaryotik polimerazlar birbirlerinden farklı olduğu gibi ribozomlar arasında da farklar vardır.prokaryotlarda çekirdek zarının olmaması transkripsiyon ve taranslasyonun aynı anda olmasını sağlar.ökaryotlarda organellerin gelişmiş olması hedef proteinleri meydana getiren sinyallerin gelişmesine yol açmıştır.bu sistemler prokaryotlarda bulunmaz. Çeşitli mutasyon tipleri vardır.dna ya baz ilavesi(insersiyon) yada çıkarılması(delesyon) en zararlı iki mutasyon tipidir. Kodonların kayma sonucu yanlış okunmasına çerçeve kayması mutasyonu (frameshift) denir. Baz çifti eklenmesinde eğer üçüncü bazda bir değişme meydana meydana gelirse çoğunlukla bir değişme olmaz örneğin GGC yerine GGU olursa gene Glycine amino asiti polipepti de eklenmiş olur. Diğer yer değiştirmeler ise değişik biçimlerde sonuçlanabilir.baz eklenmesi yada çıkması ise değişik amino asitlerin eklenmesini sağladığı gibi durma kodlarının da okunmasına neden olur. Ültraviyole ışınları,x ışınları gibi iyonize radyasyon,kozmik ışınlar radyoaktif materyallerin emisyonları gibi yüksek enerjili radyasyon mutasyonlara neden olur.iyonize radyasyon basit tek baz değişmesine neden olabilir.bazı mutajenik kimyasallar etkilerini doğrudan bir bazı başka bir baza değiştirerek yaparlar.örneğin nitröz asidi sitozindeki amino grubunu deamine ederek Urasil oluşturur. Nokta mutasyonları DNA baz diziliminde nükleotidler de oluşan değişiklikler nokta mutasyonlarını oluşturur. Üreme hücrelerinde oluşan nokta mutasyonları döllere aktarılır. Örneğin orak hücre anemisinde hemoglobinin bir polipeptid zincirini sentezleyen gende nokta mutasyonu oluşmuştur.tek bir nükleotidde değişme(kalıp DNA zincirinde) anormal bir proteinin üretilmesine neden olur.timin yerine adenin girmesi mrna da A yerine urasilin olmasına ve bu da translasyonda valin adlı amino asidin yanlışlıkla proteinin yapısına girmesi bu hastalığın temelini oluşturur.

15 Bir ökaryotik hücrede transkripsiyon ve translasyonun genel gösterimi. Gen bir hücrede bir polipeptidin sentezinden sorumlu olan nükleotidlerden oluşmuş DNA parçasıdır.bir gen içinde kodlamayan intron bölgeleride bulunur.ayrıca bir gen içinde polipeptid sentezini idare ve kontrol eden promotor ayrıca regülatör bölgeler vardır.bu bölgeler okunmaz sadece gen sentezini denetler.ayrıca genler rrna,trna ve diğer RNA çeşitlerinin de sentezinden sorumludur. O zaman gen bir polipeptid ya da RNA çeşidi sentezinden sorumlu bölge olarak tanımlanabilir.

www.demiraylisesi.com

www.demiraylisesi.com YÖNETİCİ MOLEKÜLLER C, H, O, N, P atomlarından meydana gelir. Hücrenin en büyük yapılı molekülüdür. Yönetici moleküller hücreye ait genetik bilgiyi taşır, hayatsal faaliyetleri yönetir, genetik bilginin

Detaylı

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER GENETİK ŞİFRE Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Genetik Bilgi Akışı Genetik kodun özellikleri 1. Genetik şifre, harfler halinde gösterilen mrna moleküllerini oluşturan ribonükleotid bazları kullanılarak,

Detaylı

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON GEN İFADESİ (GEN EKSPRESYONU) Gen ifadesinin düzenlenmesi çeşitli aşamalarda olur: 1) Primer transkriptlerin oluşumu 2) Primer mrna dan matür (olgun) mrna oluşumu 3) mrna nın

Detaylı

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki GENDEN PROTEİNE Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki İngiliz hekim Archibald Garrod (1909), genlerin, enzimler aracılığı ile fenotipi belirlediğini ilk öne süren kişidir. Garrod, doğuştan metabolizma

Detaylı

NÜKLEİK ASİTLER ÜN TE 3

NÜKLEİK ASİTLER ÜN TE 3 NÜKLEİK SİTLER ÜN TE 3 NÜKLEİK SİTLER NÜKLE K S TLER DN (Deoksiribonükleik asit) RN (Ribonükleik asit) Bulundu u Yerler Çekirdek Bulundu u Yerler Çekirdek Mitokondri Ökaryotlarda Mitokondri Kloroplast

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA RİBOZOMLAR Ribozom RİBONÜKLEOPROTEİN (RNP) yapısındadır. Ribozomlar hem protein hem de RNA moleküllerinden oluşur. Ribozomlar protein ve RNA moleküllerinden oluşan

Detaylı

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ-3

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ-3 Protein sentezi GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ-3 1 2 Genler ve genetik kod Gen: DNA nın genetik bilgiyi taşıyan bölümleri. Bütün genler DNA dan oluşur. Bir gendeki bilgileri A,G,T,C bazlarının sıralanışı belirler.

Detaylı

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Doç. Dr. Hilâl Özdağ Eposta: ozdag@medicine.ankara.edu.tr Tel: 2225826/202 Ders Notları Đçin: http://bteml.biotek.ankara.edu.tr/wiki/index.php/ana_sayfa adresinden Genombilimde

Detaylı

Genetik materyal: DNA replikasyonu

Genetik materyal: DNA replikasyonu Genetik materyal: DNA replikasyonu Umut Fahrioglu, PhD MSc DNA Replikasyonu DNA replikasyonu genomların ve içerdikleri genlerin nesilden nesile aktarılmasında çok önemli bir rol oynar. Hücreden hücreye

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ Kalıtsal madde ile ilgili araştırmalar Morgan ve arkadaşları genlerin kromozomlar üzerinde yer aldığını gösterince kromozomların iki kimyasal bileşeni (DNA ve proteinler) kalıtsal

Detaylı

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında Bazlar : Nükleik Asitlerin karakteristik Özellikleri DNA RNA Yasin EREN Recep LiMAN Muhsin KONUK Nükleik Asitlerin Yapısı Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında TU T,U ve Sdışında d bazı theobromin, kafein,

Detaylı

Nükleik asitler. Deoksiribonükleik asit Ribonükleik asit 18.11.2008. DNA nın YAPISI ve ÖZELLİKLERİ

Nükleik asitler. Deoksiribonükleik asit Ribonükleik asit 18.11.2008. DNA nın YAPISI ve ÖZELLİKLERİ Nükleik asitler Sıcaklıkla öldürülmüş S suşları Canlı R suşlarını canlı S suşuna dönüştürür a) Farelere virulan S suşu enjekte edildiğinde ölür b) R suşu enjekte edildiğinde yaşar c) Isıyla öldürülmüş

Detaylı

Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir

Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir DNA REPLİKASYONU Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir Hücre yaşam döngüsü G 1, S, G 2, Mitoz,evreleri ile tamamlar.

Detaylı

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 DNA ONARIMI VE MUTASYON Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 *DNA nın dölden döle değişmeden aktarımı için 2 süreç önemlidir: DNA ONARIMI 1. Replikasyon sürecinin doğru yapılması

Detaylı

Prokaryotik promotor

Prokaryotik promotor Transkripsiyon Transkripsiyon-Replikasyon Farkları 1.Replikasyon sırasında tüm kromozom kopyalanır fakat transkripsiyonda sadece bir gen bölgesi kopyalanabilir. 2. Transkripsiyon düzeyi organizmanın o

Detaylı

Translasyon. Doç. Dr. Nurten Özsoy. mrna tarafından taşınan bilgilerin protein dizilerine aktarılmasıdır. sitoplazma serbest amino asitler.

Translasyon. Doç. Dr. Nurten Özsoy. mrna tarafından taşınan bilgilerin protein dizilerine aktarılmasıdır. sitoplazma serbest amino asitler. Translasyon Doç. Dr. Nurten Özsoy mrna tarafından taşınan bilgilerin protein dizilerine aktarılmasıdır Gen protein zinciri Sentezlenen mrna sitoplazma serbest amino asitler trna ribozom Transkripsiyon

Detaylı

GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON

GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON Giriş Ökaryotlardaki transkripsiyon, prokaryot ve bakteriyofajlara benzer ancak daha karmaşıktır. Transkripsiyon, bir ana polimeraz enzimine ve destekleyici proteinlere

Detaylı

RNA nın Yapısı. Dr. Mahmut Çerkez Ergören

RNA nın Yapısı. Dr. Mahmut Çerkez Ergören RNA nın Yapısı Dr. Mahmut Çerkez Ergören RNA (Ribonükleik Asit ) Ribonükleotidlerin fosfodiester bağı ile bağlanmasından oluşan polinükleotid zinciridir. Tek zincirden oluşur (trna nın bazı bölgeleri hariç).

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ)

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) DNA REPLİKASYONU Replikasyon genetik materyelin tamamen kendi benzeri yeni bir molekül oluşturma işlemidir. DNA kendini eşleyebilen yegane biyomoleküldür

Detaylı

MUTASYONLAR VE TAMİR MEKANİZMALARI

MUTASYONLAR VE TAMİR MEKANİZMALARI MUTASYONLAR VE TAMİR MEKANİZMALARI Mutasyon: Genomik yapıda meydana gelen değişikliklerin tümüne denir ve farklı yollarla oluşurlar 1. Baz değişimleri (nokta mutasyonları) Transisyon: pirimidin pirimidin

Detaylı

DNA REPLİKASYONU VE REKOMBİNASYONU

DNA REPLİKASYONU VE REKOMBİNASYONU DNA REPLİKASYONU VE REKOMBİNASYONU Replikasyon Watson ve Crick in DNA nın yapısını önermelerinin ardından bilim adamları DNA nın nasıl kopyalandığı üzerinde yoğunlaşmıştır. DNA nın kendini kopyalamasına

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13. Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 13 Ökaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

Genetik Kod ve Protein Sentezi. Dr. Mahmut Çerkez Ergören

Genetik Kod ve Protein Sentezi. Dr. Mahmut Çerkez Ergören Genetik Kod ve Protein Sentezi Dr. Mahmut Çerkez Ergören Protein Sentezi = Translasyon Genetik bilginin protein molekülü şeklindeki ifadesi. Protein Sentezi Proteinler gen ekspresyonunun son ürünüdür.

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi

Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi GENETĐK 111-503 Gen Organizasyonu ve Genomların Evrimi Doç. Dr. Hilâl Özdağ 1 RNA nın Kendi Kendini Kopyalayabiliyor Olmalıydı Đlkin zamanlardaki RNA dünyasında RNA moleküllerinin kopyalanması. RNA polimerazlar

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri GENETĐK 111-503 Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri Doç.Dr. Hilâl Özdağ Rekombinant DNA Teknolojisi Amaç Spesifik DNA dizilerinin yerlerinin belirlenmesi. DNA nın belirli noktalardan kesilmesi Belirli

Detaylı

SANRAL DOGMA REPLİKASYON 11.10.2012. Memeli hücre döngüsü. DNA sentezi ve histon sentezi. DNA sentezi için hızlı gelişim. fazı. fazı.

SANRAL DOGMA REPLİKASYON 11.10.2012. Memeli hücre döngüsü. DNA sentezi ve histon sentezi. DNA sentezi için hızlı gelişim. fazı. fazı. SANRAL DOGMA 1 2 REPLİKASYON Memeli hücre döngüsü DNA sentezi için hızlı gelişim S fazı DNA sentezi ve histon sentezi G0 Hücreler sessiz G1 fazı M fazı G2 fazı Gelişim ve hücre bölünmesi için hazırlık

Detaylı

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI.

21.11.2008. I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Hazırlayan: Sibel ÖCAL 0501150027 I. Koenzim A nedir? II. Tarihsel Bakış III. Koenzim A nın yapısı IV. Asetil-CoA nedir? V. Koenzim A nın katıldığı reaksiyonlar VI. Eksikliği 1 2 Pantotenik asit (Vitamin

Detaylı

A) Sakkaroz B) Maltoz C) Glikoz D) Laktoz E) Nişasta

A) Sakkaroz B) Maltoz C) Glikoz D) Laktoz E) Nişasta 1. Aşağıdaki organellerden hangisinin karşısındaki olayla ilgisi yoktur? A) Ribozom-Protein sentezi B) Kloroplast-Nişasta depolama C) Mitokondri-O2'li solunum D) Hücre zarı-osmoz E) Golgi organeli-madde

Detaylı

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ

RİBOZOM YAPI, FONKSİYON BİYOSENTEZİ RİBOZOM YAPI, FONKSİYON VE BİYOSENTEZİ Ribozom Palade adlı araştırıcı tarafından elektron mikroskop ile tanımlanmıştır. Viruslar hariç tüm canlılarda bulunan bir membranla çevrili olmayan organellerdir.

Detaylı

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1

Doç.Dr.Erdal BALCAN 1 www2.bayar.edu.tr/biyoloji/erdal.balcan E.Coli gibi bakteriler kısa yaşam süreleri içinde çeşitli çevresel koşullarla karşılaşırlar (ortam ile etkileşimleri fazla). Bakteriler ve diğer prokaryotlar evrimsel

Detaylı

ÜN TE IV. GENET K B LG TAfiIYAN MOLEKÜLLER. I. NÜKLE K AS TLER N BULUNUfiU VE ÖNEM. II. NÜKLE K AS TLER N TEMEL YAPI TAfiLARI

ÜN TE IV. GENET K B LG TAfiIYAN MOLEKÜLLER. I. NÜKLE K AS TLER N BULUNUfiU VE ÖNEM. II. NÜKLE K AS TLER N TEMEL YAPI TAfiLARI ÜN TE IV GENET K B LG TAfiIYAN MOLEKÜLLER I. NÜKLE K AS TLER N BULUNUfiU VE ÖNEM II. NÜKLE K AS TLER N TEMEL YAPI TAfiLARI III. NÜKLE K AS T ÇEfi TLER A. DNA n n Yap s, fllevleri ve Kendini Efllemesi B.

Detaylı

Adaptasyon: Canlının yaşama ve üreme şansını artıran çevreye uyumunu sağlayan ve kalıtsal olan özellikleri.

Adaptasyon: Canlının yaşama ve üreme şansını artıran çevreye uyumunu sağlayan ve kalıtsal olan özellikleri. Hazırlayan: Gökçe Ok /Köprü Adaptasyon: Canlının yaşama ve üreme şansını artıran çevreye uyumunu sağlayan ve kalıtsal olan özellikleri. Adenin: Adenintimin protein çiftinin bir azotlu bir bileşeni. Alel:

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015

MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 Canlıların prokaryot ve ökoaryot olma özelliğini hücre komponentlerinden hangisi belirler? MİKROBİYOLOJİ SORU KAMPI 2015 B. Stoplazmik membran C. Golgi membranı D. Nükleer membran E. Endoplazmik retikulum

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME LNI : CNLILR VE HY ÜNİE 1 : HÜCRE BÖLÜNMEİ VE KLIIM N ve ENEİK KO (5 ) 1 Nükleik sitler 2 Nükleotitlerin Yapısı 3 N Molekülü (eoksiribo Nükleik sit) 4 RN Molekülü (Ribo Nükleik sit) 5 N ve RN rasındaki

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

DNA dan Protein lere

DNA dan Protein lere DNA dan Protein lere Proteinler, çok sayıda amino asit (50-3000 tane) biriminden oluşmaktadır. Amino asitlerde, amino grubu (- NH 2 ), asit grubu (- OOH karboksil grubu) ve zincir rezidüsü (kalan) denen

Detaylı

Temel Makromoleküller ve Moleküler Biyolojinin Merkezi Doktrini

Temel Makromoleküller ve Moleküler Biyolojinin Merkezi Doktrini Temel Makromoleküller ve Moleküler Biyolojinin Merkezi Doktrini Yaşamın Yedi Temel Direği Makromoleküller Merkezi Doktrin ve Genetik Sınıflandırma Paul Selvin ve Arif Altıntaş ın ders notlarından derlenmiştir.

Detaylı

Biyoloji Canlıların Temel Bileşenleri, Organik Bileşikler

Biyoloji Canlıların Temel Bileşenleri, Organik Bileşikler Biyoloji Canlıların Temel Bileşenleri, Organik Bileşikler Canlılardaki Organik Bileşikler: Canlı vücudunda biyosentez reaksiyonları sonuncu oluşturulan maddelerdir. Organik moleküllerin vücutta çeşitli

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS HÜCRE HÜCRE Hücre ya da göze, bir canlının yapısal ve işlevsel özellikler gösterebilen en küçük birimidir. Atomların molekülleri,

Detaylı

DNA TAMİR MEKANİZMALARI. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

DNA TAMİR MEKANİZMALARI. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER DNA TAMİR MEKANİZMALARI Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Baz kaybı DNA hasarları Baz modifikasyonları Deaminasyon Kimyasal modifikasyon Işık hasarı (UV) Replikasyon hataları Zincirler arası çapraz bağlantıları

Detaylı

DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015

DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015 DNA - Gen - Kromozom üçlüsünün yapısal ve fonksiyonel ilişkisi Sabahat KÜPELİKILIÇ (Emekli Biyoloji Öğretmeni) 27 Nisan 2015 www.dna-gunu.com HÜCRELER ARASI İLETİŞİM-CANLILARIN ÇEŞİTLİLİĞİNİN SIRRI İnsanlar

Detaylı

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) mrna ekspresyon seviyelerini belirlemek için sensitiv bir metod

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 1 : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM D- DNA ve GENETİK KOD (5 SAAT) 1- Nükleik Asitler 2- Nükleotitlerin Yapısı 3- DNA Molekülü (Deoksiribo Nükleik Asit) 4- RNA Molekülü

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

00220 Gıda Biyokimyası

00220 Gıda Biyokimyası 00220 Gıda Biyokimyası Hazırlayan: Doç.Gökhan DURMAZ 00220 Gıda Biyokimyası-Şubat 2013 1 Bu notların hazırlanmasında aşağıdaki eserlerden yararlanılmıştır; Biyokimya, Engin Gözükara, Nobel Tip Kitabevi,

Detaylı

TRANSLASYON VE PROTEİNLER

TRANSLASYON VE PROTEİNLER TRANSLASYON VE PROTEİNLER Translasyon ve proteinler Translasyon; mrna, trna, ribozomlar ve polipeptid zincir sentezinin başlaması, uzaması ve sonlanması için gerekli çeşitli translasyon faktörleri arasındaki

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Bitki nüklear, mitokondriyal ve kloroplast DNA'ları *Burada yer alan bugünkü bilgilerimizin çoğu, moleküler evrim mekanizması ve oranları kullanılarak

Detaylı

POLİMERAZ ZİNCİR REAKSİYONU (PZR-PCR) VE RESTRİKSİYON PARÇA UZUNLUĞU POLİMORFİZMİ (RFLP)

POLİMERAZ ZİNCİR REAKSİYONU (PZR-PCR) VE RESTRİKSİYON PARÇA UZUNLUĞU POLİMORFİZMİ (RFLP) Deney: M 1 POLİMERAZ ZİNCİR REAKSİYONU (PZR-PCR) VE RESTRİKSİYON PARÇA UZUNLUĞU POLİMORFİZMİ (RFLP) a) PCR yöntemi uygulaması b) RPLF sonuçları değerlendirilmesi I. Araç ve Gereç dntp (deoksi Nükleotid

Detaylı

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından

-...sentezlenemezse; - ortamda... birikir. - ortamda... oluşmadığından 2014 2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 9. SINIF BİYOLOJİ DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Ödevin Veriliş Tarihi:12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 1.Aşağıda verilen özelliklerden hangisi canlılarda

Detaylı

Moleküler Biyoloji (2011-2012)

Moleküler Biyoloji (2011-2012) Moleküler Biyoloji (2011-2012) Doç. Dr. Ercan ARICAN Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü DNA YAPISI VE ANALİZİ Genlerde, bir sonraki kuşağa aktarıldığında soyun biçimini ve özelliklerini etkileyen bilgiye

Detaylı

ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ

ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ ÜNİTE 4:VİRÜS VE BAKTERİ GENETİĞİ En küçük virüsler yaklaşık 20nm çapında dırlar ve bir ribozom dan daha küçüktürler. Virüsler bir hücre yapısı olarak kabul edilmezler çünkü normal hücreler kristalize

Detaylı

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ

www.benimdershanem.esy.es BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ İNORGANİK BİLEŞİKLER Su ORGANİK BİLEŞİKLER GÖREVLERİNE GÖRE

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ

PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ PROKARYOTLARDA GEN İFADESİNİN DÜZENLENMESİ Gen ifadesi nasıl kontrol edilir? q Genlerin açılıp kapanabildiğini ifade eden görüşleri destekleyen kuvvetli kanıtlar bulunmaktadır. q Örneğin, E. coli proteinlerinin

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi

Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12. Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Biyoteknoloji ve Genetik I Hafta 12 Prokaryotlarda Gen İfadesinin Düzenlenmesi Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com Gen İfadesi

Detaylı

Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları. Dr. Suat Erdoğan

Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları. Dr. Suat Erdoğan Proteinlerin Primer & Sekonder Yapıları Dr. Suat Erdoğan Sunum planı Proteinlerin moleküler yapılarını hangi kimyasal güçler belirler? Proteinlerin moleküler yapıları Primer yapı Sekonder yapı α-heliks

Detaylı

MOLEKÜLER DNA DİZİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

MOLEKÜLER DNA DİZİ ANALİZ YÖNTEMLERİ MOLEKÜLER DNA DİZİ ANALİZ YÖNTEMLERİ DNA dizi analizleri ya da sekanslama; DNA birincil (temel) yapılarının belirlenmesinde kullanılan yöntemlerdir, DNA nın nukleotid dizilerinin saptanması anlamına gelir.

Detaylı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı

9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı 9. Sınıf Biyoloji Öğrenci Çalışma Kitabı Bu kitap Bilkent Universitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, CTE 504 Material Design dersi için, Elif Şengün, Hilal Şener ve Rükiye Altın tarafından 2010-2011 akademik

Detaylı

Ayhan KORKMAZ Sayfa 1 11.10.2010 ORGANIK BİLEŞİKLER

Ayhan KORKMAZ Sayfa 1 11.10.2010 ORGANIK BİLEŞİKLER Ayhan KORKMAZ Sayfa 1 11.10.2010 ORGANIK BİLEŞİKLER KARBONHİDRATLAR A-Monosakkaritler: 1-Hücre zarından geçerler 2-Hidrolize uğramazlar 3-Kan ve doku sıvısında bulunurlar 4-Karbonhidratların yapıtaşlarıdır

Detaylı

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

Nükleik Asitler ÜNİTE 3. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 3 Nükleik Asitler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Nükleik asitlerin (DNA, RNA) organizmadaki etkilerini, Görev ve işlevlerini, Hangi besinlerde daha zengin olarak bulunduğunu öğrenmiş olacaksınız.

Detaylı

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi.

S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. S. 1) Aşağıdakilerden hangisi biyolojik mücadele ye örnektir? A) Üreaz enziminin üretimi. B) Sadece böcekleri hasta eden virüs üretimi. C) Tek hücre proteini üretimi. D) Melez bitkilerle bitki türünün

Detaylı

- DeoxyriboNucleic Acid DNA. -tekrar eden nükleotid monomerlerinden oluşan polimer ŞEKERLER. Nükleik aside adını taşıdığı şeker verir.

- DeoxyriboNucleic Acid DNA. -tekrar eden nükleotid monomerlerinden oluşan polimer ŞEKERLER. Nükleik aside adını taşıdığı şeker verir. MOLEKÜLER GENETİK-1 Santral Dogma DNA -transkripsiyon--> RNA -translasyon--> Protein Genetik Materyalin Özellikleri *Replikasyon *Bilgi depolama *Depolanmış bilgiyi ifade etme *Mutasyonlar ile varyasyon

Detaylı

A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000 D) 8 000. A) Yalnız I. B) I, II C) I, III D) I, II, III

A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000 D) 8 000. A) Yalnız I. B) I, II C) I, III D) I, II, III 1) Bir gemiden deniz dibine gönderilen sesin yankısı 8 saniye sonra duyulmaktadır. Sesin sudaki hızının saniyede 1250 m olduğu bilindiğine göre denizin derinliği kaç metredir? A) 1 250 B) 5 000 C) 10 000

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

Biyokimya ya ya Giriş. Prof. Dr. Arif Altınta

Biyokimya ya ya Giriş. Prof. Dr. Arif Altınta Biyokimya ya ya Giriş Prof. Dr. Arif Altınta ntaş Biyokimya Yunanca canlı anlamındaki bios sözcüğünden köken alır Biyokimya canlı kimyası anlamına gelir Biyokimya canlı varlıkların yapı, oluşum, işlev

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ BİYOLOJİ SORU 1: A türüne ait bir bitki (Yaprakları koparılmış) B türüne ait bir bitki (Yapraklı) cam fanus cam fanus su su Ortam sıcaklığı 10 C Ortam sıcaklığı 25 C Bir araştırmacı,

Detaylı

FOTOSENTEZ C 6 H 12 O 6 + 6 O 2. Fotosentez yapan canlılar: - Bitkiler - Mavi yeşil algler - Bazı bakteriler - Bazı protistalar. Glikoz IŞIK KLOROFİL

FOTOSENTEZ C 6 H 12 O 6 + 6 O 2. Fotosentez yapan canlılar: - Bitkiler - Mavi yeşil algler - Bazı bakteriler - Bazı protistalar. Glikoz IŞIK KLOROFİL Fotosentez FOTOSENTEZ Işık enerjisinin kullanılarak organik bileşiklerin üretilmesidir. Yeşil yapraklı bitkilerin inorganik maddelerden (H 2 O, CO 2 ), ışık enerjisi ve klorofil yardımı ile organik besin

Detaylı

GENOMUN YAPISI. Genom Nedir? Gen ve Genomun tanımı Genom Büyüklükleri DNA Dizi Tipleri 11/11/14. Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin.

GENOMUN YAPISI. Genom Nedir? Gen ve Genomun tanımı Genom Büyüklükleri DNA Dizi Tipleri 11/11/14. Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin. GENOMUN YAPISI Gen ve un tanımı Büyüklükleri Dizi Tipleri Doç. Dr. Metin Aytekin www.metinaytekin.com Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı 11 Kasım 2014 Nedir? Bir organizmanın

Detaylı

LYS 2 ÖZ-DE-BÝR YAYINLARI BÝYOLOJÝ DENEME SINAVI. 2. Otsu bitkilerde, ÜNÝVERSÝTE HAZIRLIK

LYS 2 ÖZ-DE-BÝR YAYINLARI BÝYOLOJÝ DENEME SINAVI. 2. Otsu bitkilerde, ÜNÝVERSÝTE HAZIRLIK LS 2 ÜNÝVERSÝTE HAIRLIK Ö-DE-BÝR AINLARI BÝOLOJÝ DENEME SINAVI A Soru sayýsý: 0 anýtlama süresi: 5 dakika Bu testle ilgili yanýtlarýnýzý optik formdaki Biyoloji bölümüne iþaretleyiniz. Doðru yanýtlarýnýzýn

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur.

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım. Bir hücreden, birbirinin aynısı iki hücre oluşur. ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 1.ÜNİTE: Hücre bölünmesi ve Kalıtım Üreme: Canlıların kendilerine benzer bireyler oluşturarak nesillerini devam ettirmeleri olayı üreme olarak adlandırılır. Üreme olayı;

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

aşağıda verilenlerin hangisi bulunmaz? A) Pinositoz cebi B) Ribozom C) Lökoplast D) Çekirdekçik E) Selüloz çeper

aşağıda verilenlerin hangisi bulunmaz? A) Pinositoz cebi B) Ribozom C) Lökoplast D) Çekirdekçik E) Selüloz çeper 1- I. Kloroplast II. Mitokondri III. Sentrozom IV. Çekirdek Yukarıda verilen hücre organellerinin hangilerinde DNA bulunur? V B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III E) I, II, III ve IV 2-Çekirdeği çıkarılmış

Detaylı

TIBBİ BİLİMLERE GİRİŞ DİLİMİ BĠYOKĠMYA ANABĠLĠM DALI. Öğretim Üyeleri: Prof. Gül Özdemirler Erata/ Prof. Dr. ġule Seçkin

TIBBİ BİLİMLERE GİRİŞ DİLİMİ BĠYOKĠMYA ANABĠLĠM DALI. Öğretim Üyeleri: Prof. Gül Özdemirler Erata/ Prof. Dr. ġule Seçkin TIBBİ BİLİMLERE GİRİŞ DİLİMİ BĠYOKĠMYA ANABĠLĠM DALI Öğretim Üyeleri: Prof. Gül Özdemirler Erata/ Prof. Dr. ġule Seçkin DERSĠN ADI : Suyun yapısı, fiziksel ve kimyasal özellikleri AMAÇ : Suyun atomik yapısını

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

Tanım ve amaç 15.10.2015

Tanım ve amaç 15.10.2015 Genetik mühendisliği etki alanı son derece geniş bir meslek, bilim ve mühendislik dalı olup, genlerle yapılabilen uygulamalar, çalışmalar anlamına gelmektedir. Tanım ve amaç Genler, bir organizmanın özelliklerini

Detaylı

MOLEKÜLER GENETİK. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr

MOLEKÜLER GENETİK. Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr MOLEKÜLER GENETİK Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ altintas@veterinary.ankara.edu.tr Genetik (Kalıtım bilim) Biyolojinin bir dalı olup, canlı organizmalarda kalıtım ve çeşitlilik konularını işler. Canlının sahip

Detaylı

Hücre çekirdeği (nucleus)

Hücre çekirdeği (nucleus) Hücre çekirdeği (nucleus) Toplam hücre hacmının 1/20-1/10'unu kapsar. Değişik hücrelerde mekanik etkilerle, yer ve şekil değiştirebilir, bu nedenle hücrelerde farklı şekillerde görülebilir. Çekirdek, hücre

Detaylı

12-A. Alt Bilim Dalları TEST

12-A. Alt Bilim Dalları TEST 12-A B TEST 1 Alt Bilim Dalları 1. Aşağıda biyolojiye ait bazı alt bilim dallarının görevleri verilmiştir. X : Doku ve organların çalışmasını, işlevini inceleyen bilim dalıdır. Y : Canlılardaki yapıların

Detaylı

GENEL ÖZELLİKLERİ: Tüm canlılarda sudan sonra en fazla bulunan moleküllerdir. Canlının kuru ağırlığının %50 si proteindir. Oldukça büyük ve kompleks

GENEL ÖZELLİKLERİ: Tüm canlılarda sudan sonra en fazla bulunan moleküllerdir. Canlının kuru ağırlığının %50 si proteindir. Oldukça büyük ve kompleks PROTEİNLER GENEL ÖZELLİKLERİ: Tüm canlılarda sudan sonra en fazla bulunan moleküllerdir. Canlının kuru ağırlığının %50 si proteindir. Oldukça büyük ve kompleks maddelerdir. Hücrede ribozom organelinde

Detaylı

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5.

A) Her ikisi de doğru bilgidir. B) 1. doğru, 2. yanlış bilgidir. C) 1. yanlış, 2. doğru bilgidir. D) Her ikisi de yanlış bilgidir. 5. SINIF Mitoz - Mayoz Bölünme TEST. Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi ile başlar ve birbirini takip eden evrelerle devam eder. 4. Aşağıda mayoz bölünmenin özellikleriyle ilgili bilgiler veriliyor.. Bir ana

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I. (12 Ekim - 20 Kasım 2015) ZORUNLU DERSLER

YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I. (12 Ekim - 20 Kasım 2015) ZORUNLU DERSLER YÜKSEK İHTİSAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I 2015-2016 MOLEKÜLDEN HÜCREYE DERS KURULU- I (12 Ekim - 20 Kasım 2015) DERSLER TEORİK PRATİK TOPLAM Tıbbi Biyoloji ve Genetik 30 4X2 34 Tıbbi Biyokimya

Detaylı

Yarışma Sınavı A ) B ) C ) D ) E ) 5 30 C deki 10 g suyun 100 C de buhar olması A ) 5,4 B ) 6,1 C ) 6,7 D ) 4,7 E ) 0,7

Yarışma Sınavı A ) B ) C ) D ) E ) 5 30 C deki 10 g suyun 100 C de buhar olması A ) 5,4 B ) 6,1 C ) 6,7 D ) 4,7 E ) 0,7 1 şağıdakilerden hangisi yanlıştır? 4 Bir cismin hızının birim zamandaki değişimine o cismin ivmesi denir. 1 kg kütleli cisme 1 m/s 2 lik ivme veren kuvvet 1 Newton'dur Bir cismin üzerine etki eden toplam

Detaylı

Nükleik Asitler, Nükleotidler, DNA ve RNA. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

Nükleik Asitler, Nükleotidler, DNA ve RNA. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Nükleik Asitler, Nükleotidler, DNA ve RNA Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Nükleik Asitler Nükleik asitler her hücrede bulunan genler ve kalıtsal faktörlerle ilgili protein sentezinin anahtar maddeleridir. İlk

Detaylı

Video https://www.youtube.com/watch? v=giez3pk9yvo

Video https://www.youtube.com/watch? v=giez3pk9yvo MUTASYONLAR 1 Video https://www.youtube.com/watch? v=giez3pk9yvo 2 MUTASYONLAR Populasyonun % 1 inden daha az bir kesimde görülen DNA daki değişiklik Polimorfizm: populasyonun % 1 inden fazla bir kesimde

Detaylı

ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ

ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ ÖKARYOTİK GENOMLARIN ORGANİZASYONU VE KONTROLÜ Prokaryotik kromatinin paketlenmesi Bakteri DNA sı bile paketlenir. Bakteri genomu sadece birkaç milyon nükleotit çifti içermektedir. Önceleri bakteri kromozomunun,

Detaylı

Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D

Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D 1 Enfeksiyonun Özgül Laboratuvar Tanısı Mikroorganizmanın üretilmesi Mikroorganizmaya

Detaylı