ÜNİTE 10:YÖNETİCİ MOLEKÜLLER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÜNİTE 10:YÖNETİCİ MOLEKÜLLER"

Transkript

1 ÜNİTE 10:YÖNETİCİ MOLEKÜLLER Nükleik asitler sadece kalıtsal bilgiyi taşıyan moleküller olmayıp bu bilgiyi protein senteziyle birlikte hücre yönetiminde kullanmalarıyla önem kazanmaktadırlar.gelişmiş canlıların hücrelerinde DNA yönetici moleküldür.hücrede bulunan bir nükleik asit çeşidi de RNA olup protein sentezinden sorumludur.dolayısıyla doğada DNA ve RNA olmak üzere iki çeşit nükleik asit vardır.bunlar nükleotidlerden meydana gelmiştir.bir nükleotid de azotlu baz, şeker ve fosforik asit bulunur.nükleotidlerin birbirlerine bağlanmasıyla nükleik asitler oluşur. veya metil gruplarının girmesi ile birbirlerinden ayrılmaktadırlar.sitozin ve timin DNA da bulunmaktayken Urasil ve sitozin RNA da vardır.pürinler altıgen pirimidin halkasına beşli bir imidazol halkasının bağlanması ile oluşurlar.adenin ve guanin olmak üzere iki çeşit pürin vardır. Şekerler Bunlar nükleik asitlerin ana omurgası boyunca yer alan yapılardır.dna da deoksiriboz şekeri RNA da ise riboz şekeri vardır.şekerler arasındaki fark 2 nolu karbon atomuna bağlı -OH grubundaki oksijenin deoksiriboz şekerinde eksik olmasıdır. Nükleotidler Bazlara şeker bağlanmasıyla nükleozidler meydana gelir.bir nükleozidin yapısında yer alan şekere fosfat gruplarının bağlanmasıyla nükleotidler oluşur.ribonükleotidler ve deoksiribonükleotidler hücre içinde üretilirler.üç fosfatın bağlanmasıyla nükleoitd trifosfat meydana gelir.nükleik asitlerin temel yapısını oluşturmakla birlikte örneğin adenozin trifosfat (ATP) kimyasal enerji taşıyıcı olarak görev yapar. Bazlar Pürin ve pirimidin olmak üzere iki çeşit organik baz vardır. Pirimidinler yapılarında 2 azot bulunan ve altıgen bir halkaya sahip organik maddelerdir.sitozin,timin ve Urasil olmak üzere üç çeşit pirimidin vardır.2,4, ve 5.pozisyonlardaki hidrojen atomları yerine amino, hidroksil,oksijen

2 Bir nükleotiddeki şekerin 5.karbonuna bağlı fosfat grubunun OH i ile diğer nükleotiddeki şekerin 3.karbon atomunun OH i arasında bir fosfodiester bağı oluşur.bu şekilde polinükleotid zincirler meydana gelir.milyonlarca nükleotid bu şekilde birleşerek nükleik asitleri meydana getirir.dna ve RNA arasında başıca farklar vardır.dna nın yapısında deoksiriboz RNA da ise şekerlerden riboz vardır.dna nın yapısında A,T,G,S bulunurken RNA da A,U,G,S bulunur.dna çift sarmal yapıdayken RNA tek zincir halindedir.dna ökaryotlarda yönetici molekülken RNA onun yardımcılığını üstlenmiştir. DNA çift sarmalının çapı 2nm dir.birbirini takip eden bazlar 36 derecelik dönüş yaparak dizilirler ve 10 bazın arka arkaya gelmesi çift sarmalın bir dönüş yapmasına neden olur.bir tam dönüşte çift sarmalın boyu 3.4 nm uzar ve her baz 0.34 nm lik bir boy arştı sağlar.pürin ile devamlı olarak bir pirimidin eşleşir.adenin iki hidrojen bağı ile timine,guanin ise 3 hidrojen bağı ile sitozine bağlanır.çift sarmalın omurgasını oluşturmada görev alan fosfat grupları ph 7.0 de negatif yüklüdür ve bu nedenle nötr ph da DNA molekülü kuvvetli asidiktir. DNA molekülünün boyu çeşitli canlılarda farklılıklar gösterir. E.colinin dairesel kromozomunda bir DNA vardır ve baz çifti ihtiva eder.dna daki baz çifti sayısı kilobaz(kb) olarak ifade edilir.kilobaz ya çift sarmallı DNA daki 1000 baz çifti veya tek zincirli nükleik asitteki 1000 bazlık uzunluk olarak kabul edilir.örneğin en küçük DNA molekülüne sahip polyoma virüsü 5.1 kb lık bir DNA molekülüne sahiptir. Bir DNA molekülü santigrad derecelere kadar ısıtılacak veya düşük ve yüksek ph derecelerine tabi tutulacak olursa yapısında bulunan Hidrojen bağları ve hidrofobik etkileşimler bozulacağından DNA molekülü açılmaya başlar.dna çift sarmalınının %50 sini tek zincir haline getiren sıcaklığa erime sıcaklığı denir ve Tm ile gösterilir.fosfodiester bağları kopmadan sadece hidrojen bağlarının kırılarak DNA çift sarmalının birbirinden ayrılmasına DNA denatürasyonu denir. Kendi haline bırakıldıktan sonra çift sarmallı DNA tekrar oluşur buna da renatürasyon adı verilir. Bir DNA molekülünde Tm derecesinin yüksek olması üç hidrojen bağına sahip G-C baz çiftinin fazla olduğunu gösterir.bazı bakteriler nüklear bölgeden başka sitoplazmalarında serbest olarak dolaşan küçük çembersel DNA molekülleri de ihtiva ederler.bu DNA lara plazmid adı verilir.rekombinant DNA teknolojisinde plazmidler kullanılır.plazmidlere eklenen gen parçaları istenen proteinlerin bakterilere yaptırılmasını sağlar. DNA nın kendini eşlemesi ve tamir mekanizması Sarmal haldeki DNA nın kendini benzerini yapmasına replikasyon adı verilir.enzimler ve proteinler yardımıyla DNA kendisini eşler.çok karmaşık süreçler içeren bu olayın temelinde çift zincir DNA nın birbirinden ayrılması sırasında kalıp görevi gören bu zincirlerin karşılarına yeni nükleotidlerin getirilmesi vardır.meselson ve Stahl adlı bilim adamları 1957 yıllarında her hücre bölünmesi sırasında DNA nın bir sarmalının atasal DNA dan geldiğini ve ikinci sarmalın ise yeniden sentezlendiğini bir deneyle ispatlamışlardır.bu tip replikasyona semikonservatif DNA(yarı korunumlu) replikasyonu adı verilir.deneyde E.Coli bakterisini nesiller boyunca ağır azot 15 N ihtiva eden amonyum klorürlü ortamda üretmişlerdir böylece DNA daki tüm bazların ağır azotla işaretlenmesi sağlanmıştır.ağır azotlu DNA lara sahip E.Coli bakterileri hafif azot 14 N içeren ortamda bir defa bölünmeye bırakıldıklarında DNA lar kendilerini eşlemişlerdir.dna lar izole edilip incelendiklerinde hibrit DNA moleküllerinin oluştuğu görülmüştür.araştırıcılar aynı E.Coli hücrelerini bir defa daha hafif azot içeren ortamda üremeye bıraktıklarında 2 hafif DNA zinciri 2 de hibrit DNA molekülünün oluştuğunu görmüşlerdir.bu da DNA nın kendini yarı korunumlu olarak eşlediğini ispatlamaktadır.

3 enzimleri tarafından meydana getirilir.dna polimeraz enzimi yardımıyla kalıp zincirin karşısına nükleotidler eşlenme kuralı içerisinde eşlenerek uzamaya başlarlar.uzama hızı bakterilerde saniyede 500 nükleotidken bir insan hücresinde ise saniyede 50 nükleotiddir.replikasyon içn gerekli enerji ATP benzeri olan nükleozid trifosfatlardan Replikasyona başlamak DNA da replikasyona başlayabilmek için önce bir replikasyon merkezi ana noktası olması gerekir.bakteri kromozomunda daireseldir ve tek bir replikasyon noktasına sahiptir oysa ökaryotik canlıların hücrelerinde yüzlerce hatta binlerce replikasyon ana başlama noktası vardır. Replikasyon bir çok noktada başlayınca kabarcıklar oluşur sonra bunlar kaynaşarak uzun bir DNA molekülünün eşlenmesi tamamlanmış olur.ökaryotlarda bir kromozom üzerinde birçok yerde başlama noktası oluşarak daha kısa zamanda replikasyonun tamamlanması tek bir noktadan replikasyona göre daha ekonomiktir. sağlanır.büyüyen DNA zincirinin şeker kısmına bağlanan nükleozid trifosfatlar yeni zincirin oluşmasını sağlarken pirofosfatlarda açığa çıkar. Replikasyonun uzaması Yeni DNA zincirinin uzaması replikasyon çatallarında DNA polimeraz

4 İki DNA zinciri birbirine antiparalel olarak uzanır.dna daki şeker 1 den 5 e kadar numaralandırılır. Nükleotidler fosfatlardan birbirlerine bağlanırken bir deoksiriboz şekerinin 3 karbon atomuna alttaki nükleotidin fosfat grubu 5 karbon atomuna da üstteki nükleotidin fosfat grubu bağlanır.bir zincir 5 3 yönündeyken diğer zincir ise 3 5 yönündedir.dna polimeraz 3 replikasyon sırasında kalıp zincirin karşısına yeni nükleotidleri şekerin 3 ucundaki OH grubuna ekler.böylece yeni zincir 5 3 yönünde büyümeye başlar.replikasyon çatalında yeni zincirlerden biri 5 3 yönünde kesintisiz bir biçimde replike edilir.diğer oluşan yeni zincir ise replikasyon çatılından uzaklaşacak biçimde kesintili olarak replike edilir.bu kesintili küçük parçalara okazaki parçaları adı verilir.ökaryotlarda arası olan bu parçalar DNA ligaz enzimi yardımıyla şeker fosfat bağlarıyla birleştirilir Primer sentezi DNA replikasyonu için sarmal açıldıktan sonra önce kalıp DNA üzerinden DNA ya eşlenik olan kısa bir RNA parçası sentezlenir.(5-10 nükleotid uzunluğunda).rna sentezi primaz adı verilen RNA polimerazın bir çeşidi tarafından gerçekleştirilir.dna polimeraz bu kısa RNA parçasının 5 -deoksiribonükleotidleri takmaya başlayarak DNA sentezi başlatılır.daha sonra RNA primeri uzaklaştırılır ve bu reaksiyon DNA polimeraz 1 tarafından yapılır.kesintisiz zincirde 1 tane primer varken kesintili zincirde birçok primer bulunmaktadır.böyle bir primere gereksinimin nedeni replikasyonun uzamasını sağlayan DNA polimeraz 3 enzimi her zaman boş bir 3-OH uca ihitiyaç duyar oysa ilk replikasyonda böyle bir uç yoktur oysa primaz enzimi serbest bir 3-OH uç olmadan da nükleotidleri birbirine bağlayabilir. Replikasyonun özeti Replikasyonun başlayabilmesi için önce DNA çift zincir sarmalının açılması gerekir bu helikaz denen bir enzim tarafından gerçekleştirilir.açılan tek zincir sarmallarının tekrar kapanmasını engellemek için tek zincir yapısına özgül (SSBP) proteinleri bu tek sarmal zincirlere bağlanır.daha sonra RNA primerleri primaz enzimi yardımıyla sentezlenir ve DNA polimeraz enzimi yardımıyla kısa RNA primerlerine kesintisiz zincirde devamlı olarak nükleozid trifosfatlar eklerken kesintili zincirde birkaç tane sentezlenen

5 primere nükleozid trifosfatları ekler.dna polimeraz 1 enzimi daha sonra bu primer RNA ları DNA ya çevirirken en sonra devreye giren Ligaz enzimi okazaki parçalarını birleştirerek kesintili DNA zincirini de tek bir parça haline getirir. kesintili sentez sırasında oluşan 3 -OH grubuna nükleotid ilavesi yapılarak yeni oluşan boşluklar doldurulmalıdır. Ancak burası kromozom ucu olduğu için 3 -OH grubunu sağlayacak kalıp zincir yoktur.dolayısıyla her sentez sonrası kromozom teorik olarak RNA primerinin boyu kadar kısalacaktır.bu sorunu çözmek için moleküler bir çözüm evrimleşmiştir.bir silyatlı protozoa olan Tetarhymena da Telomeraz adlı enzim her replikasyon sonrası telomerin kısalmasını önlemek için telomerlerin TTGGGG şeklinde sonlanan uçlarına gene aynı diziler eklenir.bu enzim bu altı dizilik nükleotid kopyasını kesintili zincirin 3 ucuna ilave eder.ilave edilen bu diziler saç tokası gibi kıvrılır ve karşı karşıya gelen guanozinler arasında hidrojen bağları oluşur.artık burada RNA primeri uzaklaştırıldığında DNA polimeraz 1 in boşluğu doldurması için substrat olarak iş görecek bir 3 -OH ucu oluşturulmuş olur.bundan sonra saç DNA Eşleme hataları ve tamiri Farklı onarım sistemleri DNA daki hata çeşitlerini düzeltmek için evrimleşmiştir.dna polimeraz 3 bir hata okuma işlevine sahiptir.polimerizasyon esnasında hatalı bir nükleotid yerleştiğinde enzim kompleksinin hatayı tanıma ve hatalı nükleotidi keserek değiştirme ve onu geri döndürme potansiyeli vardır.ayrıca yanlış eşleşme onarımı da DNA da meydana gelmektedir. Kimyasal ve fiziksel etkenler sonucunda DNA da çeşitli hatalar oluşabilmektedir. Ökaryotik replikasyonda kromozomların uçlarında özel bir sorunla karşılaşılır.kesintisiz zincirdeki sentez normal olarak kromozom ucuna kadar devam ederken,kesintili zincirdeki,rna primeri uzaklaştığında sorun ortaya çıkar.normal olarak tokası yapısı kırılır ve replikasyon sonrası DNA kaybı engellenmiş olur. mrna sentezi ve Genetik Kod DNA nın hücre hayatını yönetmesi protein sentezini denetlemesi ile gerçekleşir.proteinler yapısal proteinleri oluşturmakla birlikte reaksiyonları gerçekleştiren enzimlerin de ana yapısıdır.dna da belli proteinlerin sentezinden sorumlu yapılara gen denir.genler binlerce nükleotidden oluşmuştur.buna bir gen bir polipeptid ifadesi adı verilir.hücrelerde protein sentezi için gerekli olan amino asitler hücre sitoplazmasında bulunur. Gen ifadesinin birinci basamağı DNA nın iki zincirinden birindeki bilgi transkripsiyon işlemi ile eşlenik

6 mrna ya aktarılmaktadır.bu mrna lar daha sonra ribozomla ilişki kurar ve burada şifre yardımıyla protein sentezi gerçekleşir buna translasyon adı verilir. Bu amino asitlerin uygun bir şekilde ve dizide birleştirilmeleri yani protein sentezi ribozomda gerçekleştirilir. Amino asitlerin hangi sırada birleşecekleri bilgisi ise DNA tarafından mrna aracılığıyla ribozoma aktarılır.o halde DNA da amino asitlerin kodları bulunmalıdır.bu kod mrna ya çekirdekte aktarıldıktan sonra mrna sitoplazmaya geçer ribozoma tutunur ve genetik şifre okunmaya başlar şifreye uygun amino asitler trna vasıtasıyla enerji harcanarak ribozoma getirilip protein sentezi gerçekleşmiş olur.mrna nın DNA üzerinden sentezlenen ilk formuna öncü mrna adı verilir birkaç işlemden sonra olgun mrna yı oluşturur. Prokaryotlarda hücre çekirdeği yoktur.mrna ayrıca sentezlendikten sonra herhangi bir işlemden geçmeden doğrudan sitoplazmaya gider.oysa ökaryotik hücrede mrna sentezi çekirdekte gerçekleşir ve öncü-mrna adını alır bir seri işlemden geçtikten sonra çekirdeği normal mrna şeklide terk ederek sitoplazmaya geçer ve ribozoma ulaşır.burada polipeptid sentezi gerçekleşir. Hücrede kalıtım bilgi akış yönü DNA RNA Protein biçimindedir. Genetik Kod DNA üzerinde bulunan nükleotidler amino asitlerin kodlarıdır.dört çeşit nükleotid den her biri bir amino asitin kodu olsaydı dört çeşit amino asit kodlanabilirdir.20 çeşit amino asit DNA üzerinde üçlü nükleotidler halinde kodlanır yani alt alta gelen üç nükleotid bir amino asitin kodudur.64 değişik DNA üzerinde kod yazılabilir.bir amino asidin birden çok kodu da olabilir.dna çift zincirinden ikisi de kalıplık görevi yapmaz her zaman bir zincir kalıp görevi görürken diğeri onun tamamlayıcısıdır. DNA üzerinden kod RNA ya aktarılırken eşleşme kuralı geçerlidir yani ATC şeklinde olan bir kod mrna ya UAG şeklinde aktarılır daha önce söylendiği gibi RNA da timin yerine Urasil bulunur.mrna üzerinde yer alan üçlü

7 nükleotidlere antikodon adı verilir.mrna DNA üzerinde transkripsiyona başlama ve uzaması 5 3 yönünde gerçekleşir.mrna uzarken nükleotidler mrna nın 3 ucuna eklenir. DNA bulunmaktadır ve onlarda da protein sentezi gerçekleşmektedir RNA Sentezi (Transkripsiyon) DNA üzerinden sentezlenen mrna da yer alan üçlü nükleotidlere kodon adı verilir ve her bir kodon bir amino asitin şifresidir.hangi kodon un hangi amino asiti şifre ettiğini anlamak için yapay kodonlar kullanılmıştır.örneğin UUU şeklinde hazırlanan bir yapay mrna zinciri protein sentezine katıldığı an hep Fenilalanin adlı amino asitten olşan bir protein sentezi olmuştur.bu yöntemle 20 çeşit amino asiti hangi kodonların şifre ettiği anlaşılmıştır. Bütün kodonlar amino asiti şifre etmez örneğin AUG şeklindeki mrna kodu Metionin amino asitini şifre ettiği halde protein sentezine başla komutu anlamına da gelir. mrna sentezinin sonunda yer alacak olan UUA, UGA, UAG kodonlarının protein sentezini sonlandırma anlamı vardır. Aynı amino asiti tanımlayan kodonların ilk iki harfi aynıdır yalnız üçüncü harfi farklıdır.genetik kod bütün canlılarda aynıdır yani evrenseldir.yapay şekilde hazırlanan mrna lar bakterilere verildiği zaman istenen proteinler bakterilere yaptılarak tıbbi çalışmalarda kullanılmaktadır. Genetik kod evrimsel gelişmenin başlangıcında ortaya çıkmış daha sonra bütün canlılara aktarılmıştır.son tahminlere göre bakterilerde kadar trna hayvan ve bitki hücrelerinde ise 50 kadar trna çeşidi bulunmaktadır. Ayrıca daha evvel bahsedildiği gibi kloroplast ve mitokondrilerde de Burada görev alan enzim RNA Polimerazdır.DNA nın kalıp zinciri üzerinden mrna sentezini gerçekleştirir.bu olaya transkripsiyon adı verilir.polimerlerin 3 ucuna eşleşme kuralına göre(a=u,g=c) nükleotidler ekler ve uzama yönü 5 3 şeklindedir.rna sentezinin DNA üzeinde bir başlama noktası bulunur.buna promotor denir.rna sentezinin sonlanacağı bölgeye de sonlandırıcı adı verilir.dna nın mesaj taşıyan ve şifresinin RNA ya aktarıldığı bölge ise transkripsiyon birimi kısaca gen olarak adlandırılır.transkripsiyon başlama,uzama ve sonlanma olarak üç aşamada gerçekleşir. Başlama RNA polimeraz DNA ya bağlanır ve transkripsiyon başlar.bunun için promotor adı verilen bir DNA üzerinde başlangıç bölgesi vardır.promotor bölgesinin başında TATA kutusu (yaklaşık 25 nükleotidden oluşmuş) transkripsiyon faktörleri adı verilen proteinler transkripsiyon başlama bölgesini tayin ederler. Daha sonra DNA çift zinciri açılır ve kalıp üzerinde uzama mrna sentezlenmesi yani uzama başlar. mrna zincirinin uzaması RNA Polimeraz DNA üzerinde hareket eder.bu sırada DNA çift zincirinin nükleotid arası

8 açılması gerçekleşir.rna polimeraz nükleotidlerinin 3 ucuna yeni nükleotidleri eklemesiyle DNA zincirinin açılması bir eş güdüm şeklinde gerçekleşir.okunan bölge tekrar eski durumuna geçip gene çift sarmalı meydana getiri.saniyede ökaryotik bir hücrede yaklaşık 60 nüklotid okunur Sonlanma Transkripsiyon kalıp DNA üzerinde sonlanma sıralarına ulaştık dan sonra durur. Ökaryotik hücrelerde AAUAAA şeklinde 3 uca nükleotidler eklendikten sonra ilerideki bir noktadan enzimatik kırılma meydana gelir ve öncü mrna sentezi tamamlanır. nükleotid sıralarıdır.gerçek kodları taşıyan parçalar ise ekzon adını alır.mrna nın son düzenlenmeleri sırasında öncü mrna nın aralarında yer alan kod taşımayan bölgeler çıkarıldıktan sonra ribozomlara ulaşacak mrna sentezi yapılmış olur.öncü mrna bazı çekirdek ribonükleoproteinler(snrnps) ve diğer proteinlerle birleşerel splaysozomları oluştururlar.bu protein kompleksi intronları çıkartarak ekzonlardan oluşan mrna sentezini tamamlar. mrna nın düzenlenmesi mrna nın (öncü mrna) uçlarının düzeltilmesi sentezlendikten sonra yapılan bir işlemdir.mrna nın ilk meydana gelen 5 ucuna Guanozin trifosfatdan (7-metil guanozin) oluşmuş bir başlık takılır.bu başlığın iki önemli görevi vardır.birincisi enzimlerin parçalayıcı etkisinden korumak ikincisi sitoplazmaya ulaştıktan sonra ribozoma bağlanmasını sağlamaktır.öncü mrna 3 ucuna ise çekirdekten ayrılmadan önce arası adenin nükleotidlerden oluşmuş bir Poly(A) kuyruk takılır.bu yapılar protein sentezinde okunmaz başlayıcı ve bitiş sinyallerinin arasında kalan gerçek kodlanan kısım yani gen protein sentezinde esas okunan ve protein sentezi yapılan kısımdır. Öncü mrna transkripte uğradıktan sonra protein sentezinde görev almayacak nükleotidlerden oluşmuş bölgelerin çıkarılması gerekir.bu küçük kısımlara intron adı verilir.kod taşımayan bu kısımlar amino asit kodlarının arasında bulunan kısa

9 Proteinlerin genel görevlerini belirleyen yüzeyleri oluşturan amino asitlik dizilere protein bölgeleri=kısım(domain) adı verilir.bu bölgeler proteinin geri kalan kısmından bağımsız katlanan,kararlı ve özgül konformasyona sahip modüllerdir.walter Gilbert adlı bilim adamına göre ekzonların her biri tek bir protein kısmını kodlayan modüllerdir.evrim süreci içinde birçok ekzon karışarak ve birleşerek ökaryotlardaki özgül genleri oluşturmuştur

10 Protein sentezi Genetik bilgi akışında sıra protein sentezine geldiğinde mrna dan başka trna da devreye girerek ribozomlarda protein sentezi gerçekleşir.mrna da yer alan kodonların taşıdığı genetik mesaj ribozomlarda adım adım deşifre edilerek uygun amino asitler trna vasıtasıyla ribozoma getirilir.hücre sitoplazmasında 20 çeşit aminoasit bulunmaktadır.ribozomlarda trna ların bağlanabilecekleri çeşitli bölgeler bulunur ve amino asitlerini bırakan trna lar ribozomlardan ayrılırken polipeptid zinciride sentezlenmiş olur.trna lar üzerinde yer alan nükleotitlere antikodon adı verilir.örneğin UUU şeklinde olan bir mrna zincirine uyan trna antikodonunun nükleotid sırası AAA şeklindedir. UUU şeklinde bir kodon da Fenilalanin adlı aminoasitin şifresidir. mrna da ise kodonlar 5 3 yönündedir.örneğin antikodon baz sırası 3 -AAG- 5 is mrna daki kodon 5 -UUC-3 biçimindedir.mrna daki her bir amino asit kodonuna özgü bir trna olsaydı 61 çeşit trna olması gerekirdi oysa trna çeşidi yaklaşık 45 dir.sebebi de aynı antikodon bölgesine sahip olarak hazırlanan trna ların,verilen amino asitlere uyumlu olarak birden çok kodonu tanıma yeteneğinde oldukları gösterilmiştir. trna yapısı ve fonksiyonu mrna da olduğu gibi trna da çekirdekte sentezlenir ve sitoplazmaya taşınır.yaklaşık 80 nükleotit uzunluğunda tek zincir bir yapıdadır.farklı trna bölgeleri hidrojen bağlarıyla birbirleriyle bağlanmış haldedirler.trna nın 3 ucu ACC nükleotid dizisine sahiptir ve amino asidlerin bağlandığı bölgedir.antikodonlar 3 5 yönündedir ve Kodonların 3.pozisyonundaki baz ile onun antikodonundaki eşi olan 1.baz arasında standart olmayan baz eşleşmesi veya wobble özelliği nedeniyle bir trna çok sayıda kodonu tanıyabilir.bu konuda en değişken trna Wobble pozisyonunda inosin (I) bulunduran trna lardır.inosin bir guanin analoğu olup 2.karbon atomunda amino grubu taşımaz.trna antikodonu nun wobble pozisyonundaki inosin başarılı bir şekilde adenin,sitozin veya urasil ile eşleşebilir.örneğin trna antikodonu CCI olan bir trna,ggu,ggc ve GGA şeklindeki mrna kodonlarına uyup glisin amino asidini protein sentezine katabilir. Aminoaçil-tRNA Sentetaz

11 Kodon-Antikodon eşleşmesin den önce trna nın doğru amino asidi taşıması gerekmektedir.her bir amino asiti trna ya bağlayan 20 çeşit aminoaçiltrna sentetaz enzimi vardır.bu enzimin aktif yüzeylerin den birine önce amino asitin bağlanması gerekir ATP,AMP ye dönüşerek amino asite bağlanır ve aktive edilmiş amino asit özgün enzime bağlanır daha sonra bu enzime ve amino asite özgü trna enzime bağlanır ve amino asitle trna arasında bir bağ oluşur bu sırada AMP de açığa çıkar trna ile birleşen amino asit enzimden serbest bırakılarak sitoplazmaya geçer. Ribozomlar Ribozomlar protein sentezinin yapıldığı mrna ile trna lar arasındaki bağlantının kurulduğu organellerdir. Büyük ve küçük alt birim olmak üzere sadece protein sentezinde birleşen iki kısımdan oluşur. Protein ve ribosomalrna lardan meydana gelmiştir.ökaryotlarda alt birimler çekirdekçikte sentezlenir.her bir ribozomda üç bağlanma bölgesi vardır.polipeptide eklenmek için bekleyen aminoaçil-trna A yüzeyinde beklerken sentezlenen polipeptid P yüzeyinde durur.yükünü boşaltan trna ise ribozomdan çıkmak için E yüzeyine geçer.bu işlemlerin olabilmesi için mrna nın kodonları ise trna ların antikodonları arasındaki eşleşmelerin kurallara uygun olarak gerçekleşmesi gerekir.prokaryot ve ökaryot ribozomları arasında benzerliklerle birlikte bazı farklılıklarda vardır.prokaryot ribozomları antibiyotiklerden büyük ölçüde etkilenirler ve protein sentezi bu sayede durmuş olur.

12 Polipeptid yapımı Protein yapımını (Translasyon) üç aşamaya ayırabiliriz.başlama, uzama ve sonlanma.bazı protein faktörleriyle birlikte mrna, trna ve ribozomlar translasyon için gereklidir.enerji ise GTP (Guanosin trifosfat) den sağlanır. Protein sentezinin başlaması Protein sentezinin başında küçük alt birim mrna ile birleşir ve başlatıcı trna ile sentez başlar.mrna 5 ucundan okunmaya başlar AUG kodonu protein sentezini başlatıcı kodondur.daha sonra büyük alt birim le küçük alt birim birleşir ve protein sentezi ilerler.gerekli olan enerji GTP den sağlanır.başlatıcı kodona uyan trna ribozomun P bölgesine yerleşerek A bölgesine kodona uygun yeni bir aminoaçi-trna gelmesi beklenir Ribozomun A yüzeyine uygun antikodona sahip trna gelir ve zayıf hidrojen bağlarıyla kodona bağlanır.bu sırada 2 molekül GTP harcanır.ikinci basamakta P yüzeyde bulunan polipeptid A yüzeyine gelen aa ile birleşecek biçimde oraya aktarılır.ribozom mrna üzerinde 3 yönüne doğru hareket ederek A yüzeyinde bulunan trna ile birlikte polipeptidi P yüzeyine aktarır P yüzeyinde bulunan trna ise E yüzeyine geçerek Ribozomdan uzaklaştırılır.enerji GTP den sağlanır.ribozom mrna üzerinde 5 3 yönünde hareket eder.okuma ise kodon seviyesinde gerçekleşir. Sonlanma Uzama mrna üzerinde durma kodonlarına kadar devam eder.a yüzeyine serbest bırakıcı faktörler geldiğinde okuma sonlanır.bu faktörlerin A yüzeyine gelebilmesi için mrna daki kodonun UAG,UAA veya UGA şeklinde olması gerekir.hidroliz enzimleri yardımıyla P yüzeyinde bulunan polipeptid serbes bırakılır.böylece protein sentezi sonlanmış olur. Uzama

13 Poliribozomlar Aynı zaman diliminde birçok ribozomun tek bir mrna yı okuması aynı proteinden birçok örneğin yapılmasını sağlar.bir ribozom mrna üzerinde ilerlerken diğer ribozomda mrna nın 5 ucuna eklenip ilerlemeye devam eder.böyle ribozom zincirleri poliribozomları oluştururlar.prokaryotik ve ökaryotik hücrelerde bulunabilirler.böylece kısa zamanda aynı proteinden çok sayıda yapılmış olur.proteinler sentez edildikten sonra görevlerine göre değişik işlemlerden geçerek görevli oldukları yerlere giderler Hücrede ribozomların bir kısmı sitoplazmada serbest halde bulunup yaptıkları proteini sitoplazmaya verirken bazı ribozomlar (ER, Golgi, lizozom) zar sistemlerine bağlı halde bulunurlar.ribozomların hepsinde protein sentezi sitoplazmada serbest haldeyken başlar.sentez ilerlerken ER ye bağlanma gerçekleşir.büyüyen polipeptidte sinyal peptid kısmıda(20 aa) sentezlenince sitoplazmada bulunan SRP (sinyal tanıma tanecikleri) ile birleşir.protein sentezi ilerler ve polipeptid ER ye bağlı kanallardan organelin boşluğuna serbest bırakılır.böylece sinyal peptidler yardımıyla hedef proteinler istenen organele iletilmiş olur.

14 Prokaryotik ve Ökaryotik protein sentezi farkları Aralarında birçok benzerlik olmasına rağmen bazı farklılıklarda vardır.prokaryotik ve ökaryotik polimerazlar birbirlerinden farklı olduğu gibi ribozomlar arasında da farklar vardır.prokaryotlarda çekirdek zarının olmaması transkripsiyon ve taranslasyonun aynı anda olmasını sağlar.ökaryotlarda organellerin gelişmiş olması hedef proteinleri meydana getiren sinyallerin gelişmesine yol açmıştır.bu sistemler prokaryotlarda bulunmaz. Çeşitli mutasyon tipleri vardır.dna ya baz ilavesi(insersiyon) yada çıkarılması(delesyon) en zararlı iki mutasyon tipidir. Kodonların kayma sonucu yanlış okunmasına çerçeve kayması mutasyonu (frameshift) denir. Baz çifti eklenmesinde eğer üçüncü bazda bir değişme meydana meydana gelirse çoğunlukla bir değişme olmaz örneğin GGC yerine GGU olursa gene Glycine amino asiti polipepti de eklenmiş olur. Diğer yer değiştirmeler ise değişik biçimlerde sonuçlanabilir.baz eklenmesi yada çıkması ise değişik amino asitlerin eklenmesini sağladığı gibi durma kodlarının da okunmasına neden olur. Ültraviyole ışınları,x ışınları gibi iyonize radyasyon,kozmik ışınlar radyoaktif materyallerin emisyonları gibi yüksek enerjili radyasyon mutasyonlara neden olur.iyonize radyasyon basit tek baz değişmesine neden olabilir.bazı mutajenik kimyasallar etkilerini doğrudan bir bazı başka bir baza değiştirerek yaparlar.örneğin nitröz asidi sitozindeki amino grubunu deamine ederek Urasil oluşturur. Nokta mutasyonları DNA baz diziliminde nükleotidler de oluşan değişiklikler nokta mutasyonlarını oluşturur. Üreme hücrelerinde oluşan nokta mutasyonları döllere aktarılır. Örneğin orak hücre anemisinde hemoglobinin bir polipeptid zincirini sentezleyen gende nokta mutasyonu oluşmuştur.tek bir nükleotidde değişme(kalıp DNA zincirinde) anormal bir proteinin üretilmesine neden olur.timin yerine adenin girmesi mrna da A yerine urasilin olmasına ve bu da translasyonda valin adlı amino asidin yanlışlıkla proteinin yapısına girmesi bu hastalığın temelini oluşturur.

15 Bir ökaryotik hücrede transkripsiyon ve translasyonun genel gösterimi. Gen bir hücrede bir polipeptidin sentezinden sorumlu olan nükleotidlerden oluşmuş DNA parçasıdır.bir gen içinde kodlamayan intron bölgeleride bulunur.ayrıca bir gen içinde polipeptid sentezini idare ve kontrol eden promotor ayrıca regülatör bölgeler vardır.bu bölgeler okunmaz sadece gen sentezini denetler.ayrıca genler rrna,trna ve diğer RNA çeşitlerinin de sentezinden sorumludur. O zaman gen bir polipeptid ya da RNA çeşidi sentezinden sorumlu bölge olarak tanımlanabilir.

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER NÜKLEİK ASİTLER Nükleik asitler, bütün canlı hücrelerde ve virüslerde bulunan, nükleotid birimlerden

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 12. Sınıf 1 GENDEN PROTEİNE

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 12. Sınıf 1 GENDEN PROTEİNE YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 12. Sınıf 1 GENDEN PROTEİNE Protein sentezini tüm canlılar gerçekleştirir. Bir mrna molekülünde en fazla 64 çeşit kodon bulunur. DOĞRU YANLIŞ SORULARI Canlıların heterotrof beslenenleri

Detaylı

Biyoteknoloji ve Genetik II. Hafta 8 TRANSLASYON

Biyoteknoloji ve Genetik II. Hafta 8 TRANSLASYON Biyoteknoloji ve Genetik II Hafta 8 TRANSLASYON Prof. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/125 Eposta: hilalozdag@gmail.com TRANSLASYON Translasyon a. mrna ribozoma

Detaylı

DNA Replikasyonu. Doç. Dr. Hilal Özdağ. A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: /202 Eposta:

DNA Replikasyonu. Doç. Dr. Hilal Özdağ. A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: /202 Eposta: DNA Replikasyonu Doç. Dr. Hilal Özdağ A.Ü Biyoteknoloji Enstitüsü Merkez Laboratuvarı Tel: 2225826/202 Eposta: hilalozdag@gmail.com 1 Watson ve Crick Gözümüzden kaçmamış olan bir nokta da.. Replikasyon

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 2 DNA VE RNA

12. SINIF KONU ANLATIMI 2 DNA VE RNA 12. SINIF KONU ANLATIMI 2 DNA VE RNA DNA (DEOKSİRİBONÜKLEİK ASİT) Temel nükleik asittir. Prokaryot hücrelerin sitoplazmasında, ökaryot hücrelerde çekirdek, mitokondri ve kloroplast organelinde bulunur.

Detaylı

TRANSLASYON VE DÜZENLENMESİ

TRANSLASYON VE DÜZENLENMESİ TRANSLASYON VE DÜZENLENMESİ TRANSLASYON Translasyonda nükleik asit kullanılır fakat son ürün bir nükleik asit değil proteindir. Translasyon mekanizması 4 ana bileşenden oluşmaktadır: 1. mrnalar 2. trnalar

Detaylı

A. DNA NIN KEŞFİ VE ÖNEMİ

A. DNA NIN KEŞFİ VE ÖNEMİ DNA nın Yapısı ve Replikasyonu Biyoloji Ders Notları A. DNA NIN KEŞFİ VE ÖNEMİ İlk olarak Friedrich Miescher (1869) akyuvar hücreleri ve balık sperminde yönetici molekülleri tespit etmiştir. Çekirdekte

Detaylı

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ

Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon. Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ Replikasyon, Transkripsiyon ve Translasyon Yrd. Doç. Dr. Osman İBİŞ DNA replikasyonu DNA nın replikasyonu, DNA molekülünün, sakladığı genetik bilgilerin sonraki nesillere aktarılması için kendi kopyasını

Detaylı

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ GENETİK MATERYALLER VE YAPILARI HER HÜCREDE Genetik bilgilerin kodlandığı bir DNA genomu bulunur Bu genetik bilgiler mrna ve ribozomlar aracılığı ile proteinlere dönüştürülür

Detaylı

TRANSLASYON ve PROTEİNLER

TRANSLASYON ve PROTEİNLER TRANSLASYON ve PROTEİNLER Prof. Dr. Sacide PEHLİVAN 13 Aralık 2016 mrna daki baz sırasının kullanılarak amino asitlerin doğru sıra ile proteini oluşturmasını kapsayan olayların tümüne Translasyon veya

Detaylı

LYS ANAHTAR SORULAR #4. Nükleik Asitler ve Protein Sentezi

LYS ANAHTAR SORULAR #4. Nükleik Asitler ve Protein Sentezi LYS ANAHTAR SORULAR #4 Nükleik Asitler ve Protein Sentezi 1) İncelenen bir nükleotidin DNA ya mı yoksa RNA ya mı ait olduğu; I. Bağ çeşidi II. Pürin bazı çeşidi III. Pirimidin bazı çeşidi IV. Şeker çeşidi

Detaylı

NÜKLEİK ASİTLER ( DNA VE RNA)(Yönetici Moleküller)

NÜKLEİK ASİTLER ( DNA VE RNA)(Yönetici Moleküller) NÜKLEİK ASİTLER ( DNA VE RNA)(Yönetici Moleküller) NÜKLEİK ASİTLERİN KEŞFİ *FRIEDRICH MIESCHER * Balık spermlerinin çekirdeklerini ve akyuvar çekirdeklerini ayrıştırarak yaptığı çalışmalarda, bu hücrelerin

Detaylı

www.demiraylisesi.com

www.demiraylisesi.com YÖNETİCİ MOLEKÜLLER C, H, O, N, P atomlarından meydana gelir. Hücrenin en büyük yapılı molekülüdür. Yönetici moleküller hücreye ait genetik bilgiyi taşır, hayatsal faaliyetleri yönetir, genetik bilginin

Detaylı

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER

GENETİK ŞİFRE. Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER GENETİK ŞİFRE Prof. Dr. Filiz ÖZBAŞ GERÇEKER Genetik Bilgi Akışı Genetik kodun özellikleri 1. Genetik şifre, harfler halinde gösterilen mrna moleküllerini oluşturan ribonükleotid bazları kullanılarak,

Detaylı

Hücrede Genetik Bilgi Akışı

Hücrede Genetik Bilgi Akışı Hücrede Genetik Bilgi Akışı 1) Genomun korunması DNA nın tam olarak kopyalanması ve hücre bölünmesiyle yeni kuşak hücrelere aktarılması 2) Genetik bilginin çevrimi Hücre içerisinde bilginin DNA dan RNA

Detaylı

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON

TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON TRANSLASYON VE TRANKRİPSİYON GEN İFADESİ (GEN EKSPRESYONU) Gen ifadesinin düzenlenmesi çeşitli aşamalarda olur: 1) Primer transkriptlerin oluşumu 2) Primer mrna dan matür (olgun) mrna oluşumu 3) mrna nın

Detaylı

RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri

RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri RNA Yapısı ve Katlanması, Hücrede Bulunan RNA Çeşitleri RNA (Ribonükleik Asit) Nükleik asitler, Friedrich Miescher tara2ndan 1869'da keşfedildi. İl=haplı bandajlardan izole edilen bu maddeye nüklein adını

Detaylı

Genetik Bilgi: DNA Yapısı, Fonksiyonu ve Replikasyonu. Dr. Mahmut Çerkez Ergören

Genetik Bilgi: DNA Yapısı, Fonksiyonu ve Replikasyonu. Dr. Mahmut Çerkez Ergören Genetik Bilgi: DNA Yapısı, Fonksiyonu ve Replikasyonu Dr. Mahmut Çerkez Ergören Genetik materyal; Kendini çoğaltır. Bilgi depolar. Bilgiyi ifade eder. Mutasyonla varyasyonlara izin verir. Genetik Tarihçe

Detaylı

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir.

Hücre zarının yapısındaki yağlardan eriyerek hücre zarından geçerler.fazlalıkları karaciğerde depo edilir. DERS: BİYOLOJİ KONU: C.T.B(Vitaminler e Nükleik Asitler) VİTAMİNLER Bitkiler ihtiyaç duydukları bütün vitaminleri üretip, insanlar ise bir kısmını hazır alır. Özellikleri: Yapıcı, onarıcı, düzenleyicidirler.

Detaylı

GENETİK ŞİFRE PROF. DR. SERKAN YILMAZ

GENETİK ŞİFRE PROF. DR. SERKAN YILMAZ GENETİK ŞİFRE PROF. DR. SERKAN YILMAZ Genetik Şifre (Kod) Organizmalardaki proteinlerin birincil yapılarının (amino asit dizilerinin), DNA molekülündeki genlerin nükleotid dizisi tarafından tayin edilmesi

Detaylı

Tanımlamalar PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON. Protein sentezi ;translasyon. mrna ; Genetik şifre 1/30/2012. Prof Dr.Dildar Konukoğlu

Tanımlamalar PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON. Protein sentezi ;translasyon. mrna ; Genetik şifre 1/30/2012. Prof Dr.Dildar Konukoğlu PROTEİN SENTEZİ; TRANSLASYON Prof Dr.Dildar Konukoğlu DNA SENTEZİ DNA DNA RNA sentezi DNA mrna Protein sentezi mrna Protein Tanımlamalar Replikasyon Replikasyon Transkripsiyon Transkripsiyon Translasyon

Detaylı

11. Hafta: Prof. Dr. Şule PEKYARDIMCI NÜKLEOTİDLER

11. Hafta: Prof. Dr. Şule PEKYARDIMCI NÜKLEOTİDLER 11. Hafta: Nükleik Asitler: Nükleik asitlerin yapısal üniteleri, nükleozitler, nükleotidler, inorganik fosfat, nükleotidlerin fonksiyonları, nükleik asitler, polinükleotidler, DNA nın primer ve sekonder

Detaylı

DNA ve RNA NIN YAPISI. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN

DNA ve RNA NIN YAPISI. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN DNA ve RNA NIN YAPISI Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN Bu derste neler öğreneceğiz? Nükleotid tanımı ve yapısı DNA nın primer, sekonder ve tersiyer yapısı RNA çeşitleri ve yapıları Canlılarda, genetik bilginin

Detaylı

hendisliği BYM613 Genetik MühendisliM Tanımlar: Gen, genom DNA ve yapısı, Nükleik asitler Genetik şifre DNA replikasyonu

hendisliği BYM613 Genetik MühendisliM Tanımlar: Gen, genom DNA ve yapısı, Nükleik asitler Genetik şifre DNA replikasyonu BYM613 Genetik MühendisliM hendisliği Hacettepe Üniversitesi Biyomühendislik BölümüB 2012-2013 2013 Güz G z DönemiD Salı 9.00-11.45, D9 Dr. Eda Çelik-AKDUR edacelik@hacettepe.edu.tr İçerik Tanımlar: Gen,

Detaylı

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki

Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki GENDEN PROTEİNE Genler ve proteinler arasındaki temel ilişki İngiliz hekim Archibald Garrod (1909), genlerin, enzimler aracılığı ile fenotipi belirlediğini ilk öne süren kişidir. Garrod, doğuştan metabolizma

Detaylı

ÜNİTE 6 Nükleoproteinler ve Nükleik Asitler

ÜNİTE 6 Nükleoproteinler ve Nükleik Asitler ÜNİTE 6 Nükleoproteinler ve Nükleik Asitler Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Nükleoprotein ve nükleik asitlerin yapısını, Nükleozid, nükleotid tanımlarını, Azotlu bazları, Nükleik asitlerin metabolizmasını

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2

12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2 12. SINIF KONU ANLATIMI 6 GENETİK ŞİFRE VE PROTEİN SENTEZİ 2 SANTRAL DOGMA Hücredeki bilgi aktarım mekanizmasının tamamına SANTRAL DOGMA denir. Santral dogma tek yönlü bilgi aktarımıdır. Geri dönüşümü

Detaylı

NÜKLEİK ASİTLER ÜN TE 3

NÜKLEİK ASİTLER ÜN TE 3 NÜKLEİK SİTLER ÜN TE 3 NÜKLEİK SİTLER NÜKLE K S TLER DN (Deoksiribonükleik asit) RN (Ribonükleik asit) Bulundu u Yerler Çekirdek Bulundu u Yerler Çekirdek Mitokondri Ökaryotlarda Mitokondri Kloroplast

Detaylı

DNA ve Özellikleri. Şeker;

DNA ve Özellikleri. Şeker; DNA ve Özellikleri Hücrelerdeki hayatsal olayların yönetimini çekirdek sağlar. Çekirdek içinde, hücrenin beslenme, solunum, üreme gibi canlılık faaliyetlerin yönetilmesini sağlayan genetik madde bulunur.

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA (5. BÖLÜM) TRANSKRİPSİYONU (ÖKARYOTİK) STOPLAZMA DNA Transkripsiyon hnrna RNA nın işlenmesi mrna G AAA Eksport G AAA NÜKLEUS TRANSKRİPSİYONU (PROKARYOTİK) Stoplazma

Detaylı

2. Histon olmayan kromozomal proteinler

2. Histon olmayan kromozomal proteinler 12. Hafta: Nükleik Asitler: Nükleik asitlerin yapısal üniteleri, nükleozitler, nükleotidler, inorganik fosfat, nükleotidlerin fonksiyonları, nükleik asitler, polinükleotidler, DNA nın primer ve sekonder

Detaylı

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ YÖNETİCİ MOLEKÜLLER

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ YÖNETİCİ MOLEKÜLLER KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ YÖNETİCİ MOLEKÜLLER Aynı cinsiyetteki iki insanın DNA larının benzerlik oranı, gen yapıları Yüzlerce hastalığın sebebi olan genler günümüzde saptanmıştır. Örn; Parkinson hastalığı

Detaylı

Genden proteine Genler, transkripsiyon ve translasyon yolu ile proteinleri belirler Transkripsiyon, DNA yönetiminde RNA sentezidir Ökaryotik

Genden proteine Genler, transkripsiyon ve translasyon yolu ile proteinleri belirler Transkripsiyon, DNA yönetiminde RNA sentezidir Ökaryotik Genden proteine Genler, transkripsiyon ve translasyon yolu ile proteinleri belirler Transkripsiyon, DNA yönetiminde RNA sentezidir Ökaryotik hücreler, transkripsiyondan sonra RNA yı değişikliğe uğratırlar

Detaylı

DNA REPLİKASYONU. Dr. Mahmut Cerkez Ergoren

DNA REPLİKASYONU. Dr. Mahmut Cerkez Ergoren DNA REPLİKASYONU Dr. Mahmut Cerkez Ergoren Arthur Kornberg 1959 Nobel Ödülü "the mechanisms in the biological synthesis of DNA DNA Replikasyonu Replikasyon genetik materyalin tamamen kendi benzeri yeni

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI

PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI PROTEİN SENTEZİNİN DÜZENLENMESİ VE AŞAMALARI Protein Sentezinin Düzenlenmesi Edward TATUM 1940 yılında bir gen bir enzim hipotezini ileri sürmüştür. Bu hipotez daha sonra bir gen bir protein haline gelmiştir.

Detaylı

GEN MUTASYONLARI. Yrd. Doç. Dr. DERYA DEVECİ

GEN MUTASYONLARI. Yrd. Doç. Dr. DERYA DEVECİ GEN MUTASYONLARI Yrd. Doç. Dr. DERYA DEVECİ Gen mutasyonları 2 temel mekanizma ile gerçekleşir. A. İnsersiyon; Bir veya daha fazla nükleotidin araya girmesiyle B. Delesyon; Bir veya daha fazla nükleotidin

Detaylı

Ders 8 trna-rrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri

Ders 8 trna-rrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri Ders 8 trna-rrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri mrna trna - rrna Taşıyıcı (transfer) RNA (trna) Nispeten küçük moleküllerdir. Bir öncu molekülün nükleusta işlenmesiyle oluşurlar. trna molekülleri, mrna

Detaylı

DNA REPLİKASYONU. Doç.Dr. TUĞBA YILMAZ ÖZDEN

DNA REPLİKASYONU. Doç.Dr. TUĞBA YILMAZ ÖZDEN DNA REPLİKASYONU Doç.Dr. TUĞBA YILMAZ ÖZDEN DNA sentezi (replikasyon) DNA çift heliksini oluşturan iki zincir birbirinden ayrıldığında, bu zincirlerden her biri sentezlenecek yeni zincir için kalıp olarak

Detaylı

Nucleik asitlerin hücre hayatı için önemi A-Oswgld Avery nin yaptığı çalışmalar ve sonuçları:

Nucleik asitlerin hücre hayatı için önemi A-Oswgld Avery nin yaptığı çalışmalar ve sonuçları: Nucleik asitlerin hücre hayatı için önemi A-Oswgld Avery nin yaptığı çalışmalar ve sonuçları: Sonuç: a) DNA uygun koşullarda kendine benzer yeni DNA ların oluşumunu sağlar. b) DNA özgün karakterlerin oluşumunu

Detaylı

DNA. Kendi kopyasını yapabilir, Tamir edilebilir, Rekombinasyon geçirebilir.

DNA. Kendi kopyasını yapabilir, Tamir edilebilir, Rekombinasyon geçirebilir. DNA Kendi kopyasını yapabilir, Tamir edilebilir, Rekombinasyon geçirebilir. DNA REPLİKASYONU DNA Replikasyonu, Mitoz-Mayoz dur. Önce G1 den sonra S fazında ORJİN denilen bölgede başlar. DNA POLİMERAZLAR

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13 1) Canlılarda özelliklerin genlerle kontrol edildiği ve her genin en az bir özellikten sorumlu olduğu bilindiğine göre, I. Diploid canlılarda her özellik için iki gen bulunması

Detaylı

GENETİK. Öğt. Gör. Meltem KÖKDENER

GENETİK. Öğt. Gör. Meltem KÖKDENER GENETİK Öğt. Gör. Meltem KÖKDENER 2 5.1. TRANSKRİPSİYONUN AŞAMALARI 5.2. PROTEİN SENTEZİ (Translasyon ) 5.3. GENETİK İFADENİN DÜZENLENMESİ 5 GENETİK TRANSKRİPSİYON ÜNİTE 5 TRANSKRİPSİYON Öğr. Gör. Meltem

Detaylı

Transkripsiyon (RNA Sentezi) Dr. Mahmut Çerkez Ergören

Transkripsiyon (RNA Sentezi) Dr. Mahmut Çerkez Ergören Transkripsiyon (RNA Sentezi) Dr. Mahmut Çerkez Ergören Transkripsiyon Transkripsiyon DNA molekülündeki bilginin RNA nükleotid dizisi haline çevrilmesi işlemidir. (DNA dan RNA sentezlenmesi) Hücre içi genetik

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA

MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA MOLEKÜLER BİYOLOJİ DOÇ. DR. MEHMET KARACA RİBOZOMLAR Ribozom RİBONÜKLEOPROTEİN (RNP) yapısındadır. Ribozomlar hem protein hem de RNA moleküllerinden oluşur. Ribozomlar protein ve RNA moleküllerinden oluşan

Detaylı

Çukurova Üniversitesi

Çukurova Üniversitesi Gen Ekspresyonu (Kalıtsal Bilginin anlatımı) DNA molekülünün taşıdığı bilginin protein moleküllerine çevrilmesine Gen ekspresyonu denir. Gen ekspresyonu 2 aşamada gerçekleşir: 1.Transkripsiyon (Yazılım):

Detaylı

Genetik materyal: DNA replikasyonu

Genetik materyal: DNA replikasyonu Genetik materyal: DNA replikasyonu Umut Fahrioglu, PhD MSc DNA Replikasyonu DNA replikasyonu genomların ve içerdikleri genlerin nesilden nesile aktarılmasında çok önemli bir rol oynar. Hücreden hücreye

Detaylı

Nükleoproteinlerin Yapısı. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN

Nükleoproteinlerin Yapısı. Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİN ükleoproteinlerin Yapısı Yrd.Doç.Dr. Özlem KURT ŞİRİ Bu derste neler öğreneceğiz? ükleotid tanımı ve yapısı DA ve RA nın yapısı ükleoprotein metabolizması Replikasyon, transkripsiyon, translasyon Canlılarda,

Detaylı

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi

Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Gen Đfadesi, tespiti ve ölçülmesi Doç. Dr. Hilâl Özdağ Eposta: ozdag@medicine.ankara.edu.tr Tel: 2225826/202 Ders Notları Đçin: http://bteml.biotek.ankara.edu.tr/wiki/index.php/ana_sayfa adresinden Genombilimde

Detaylı

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ-3

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ-3 Protein sentezi GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ-3 1 2 Genler ve genetik kod Gen: DNA nın genetik bilgiyi taşıyan bölümleri. Bütün genler DNA dan oluşur. Bir gendeki bilgileri A,G,T,C bazlarının sıralanışı belirler.

Detaylı

DNA. İzolasyon Kiti. Mısırdan. Öğretmen Kılavuzu. Öğrenci Kılavuzu

DNA. İzolasyon Kiti. Mısırdan. Öğretmen Kılavuzu. Öğrenci Kılavuzu DNA Mısırdan İzolasyon Kiti Öğretmen Kılavuzu a. Konu b. Kullanıcı Kitlesi c. Deney Süresi d. Materyaller e. Güvenlik f. Genel Bilgi g. Deney Öncesi Hazırlık h. Ön Bilgi i. Deneyin Yapılışı j. Deney Sonuçları

Detaylı

Ders 5 - mrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri - I -

Ders 5 - mrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri - I - Ders 5 - mrna yapısı, İşlenmesi ve İşlevleri - I - Pre-mRNA (hnrna) cap mrna AAAAAAAAAAAAA REPLİKASYON DNA nın kendini eşlemesi TRANSKİPSİYON DNA dan RNA ya gene

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİDE KULLANILAN YÖNTEMLER GİRİŞ Ara Sınav 50 Ödev 30 Performans Görevi (Seminer) 20

MOLEKÜLER BİYOLOJİDE KULLANILAN YÖNTEMLER GİRİŞ Ara Sınav 50 Ödev 30 Performans Görevi (Seminer) 20 MOLEKÜLER BİYOLOJİDE KULLANILAN YÖNTEMLER Dersin içeriği Nükleik asitler Hücre parçalama yöntemleri Ayırma ve saflaştırma yöntemleri (filtrasyon, diyaliz, çöktürme santrifüjleme vb) DNA izolasyonu ve analizi

Detaylı

SİTOPLAZMİK ZAR ve SİTOPLAZMA

SİTOPLAZMİK ZAR ve SİTOPLAZMA SİTOPLAZMİK ZAR ve SİTOPLAZMA Sitoplazmik Zarın İçeriği ve Fonksiyonu Hem gram negatif hem gram pozitif bakterilerde sitoplazmayı saran ve sitoplazma ile hücre çeperi arasında yer alan bu zarın ayrı bir

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #1

YGS ANAHTAR SORULAR #1 YGS ANAHTAR SORULAR #1 1) Yıkımları sırasında Tüketilen O2 miktarı 2) H2O2 H2O2 H2O2 Grafikte bazı organik bileşiklerin yıkımları sırasında tüketilen oksijen miktarı verilmiştir. Buna göre organik bileşiklerin

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf DOĞRU YANLIŞ SORULARI Nitel gözlemlerin güvenilirliği nicel gözlemlerden fazladır. Ökaryot hücrelerde kalıtım materyali çekirdek içinde bulunur. Ototrof beslenen canlılar

Detaylı

KALITSAL MOLEKÜLÜN BİÇİMİ ve ORGANİZASYONU PROF. DR. SERKAN YILMAZ

KALITSAL MOLEKÜLÜN BİÇİMİ ve ORGANİZASYONU PROF. DR. SERKAN YILMAZ KALITSAL MOLEKÜLÜN BİÇİMİ ve ORGANİZASYONU PROF. DR. SERKAN YILMAZ Değişik canlı gruplarında kalıtsal molekülün çeşidi, sayısı, biçimi ve organizasyonu bakımından farklılıklar bulunur. Ortak özellik: nükleik

Detaylı

GEN EKSPRESYONU: GENDEN PROTEİNE

GEN EKSPRESYONU: GENDEN PROTEİNE GENLER ve İŞLEVLERİ GEN EKSPRESYONU: GENDEN PROTEİNE Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Genlerin Doğası Şimdiye kadar öğrendiklerimiz bize canlıya ait bilgilerin DNA da yer aldığını

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK 3) Çekirdek Ökaryot yapılı hücrelerde genetik maddeyi taşıyan hücre kısmıdır. Prokaryot hücreli canlılarda bulunmaz. GÖREVLERİ: 1) Genetik maddeyi taşıdığından

Detaylı

8. KONU: VİRAL KOMPONENTLERİN BİYOLOJİK FONKSİYONU Kodlama: Her virüs kendine özgü proteini oluşturmakla birlikte, proteinde nükleik asidi için

8. KONU: VİRAL KOMPONENTLERİN BİYOLOJİK FONKSİYONU Kodlama: Her virüs kendine özgü proteini oluşturmakla birlikte, proteinde nükleik asidi için 8. KONU: VİRAL KOMPONENTLERİN BİYOLOJİK FONKSİYONU Kodlama: Her virüs kendine özgü proteini oluşturmakla birlikte, proteinde nükleik asidi için koruyucu kalkan görevi görmektedir. Protein kendi kendine

Detaylı

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında

RNA DNA. Nükleosit Baz + Şeker Riboz (RNA) Deoksiriboz (DNA) Ribonükleozitler : Adenozin, Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında Bazlar : Nükleik Asitlerin karakteristik Özellikleri DNA RNA Yasin EREN Recep LiMAN Muhsin KONUK Nükleik Asitlerin Yapısı Pürinler: Pirimidinler: AveGdışında TU T,U ve Sdışında d bazı theobromin, kafein,

Detaylı

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005

DNA ONARIMI VE MUTASYON. Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 DNA ONARIMI VE MUTASYON Merve Tuzlakoğlu Öztürk Bakteri genetiği dersi Sunum-2 18.11.2005 *DNA nın dölden döle değişmeden aktarımı için 2 süreç önemlidir: DNA ONARIMI 1. Replikasyon sürecinin doğru yapılması

Detaylı

Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir

Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir DNA REPLİKASYONU Hücre Neden DNA sını Replike Eder? ÇÜNKİ Mitoz Bölünmenin Gerçekleşmesi İçin S Evresinde DNA nın 2 Katına Çıkması Gerekmektedir Hücre yaşam döngüsü G 1, S, G 2, Mitoz,evreleri ile tamamlar.

Detaylı

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 asli.memisoglu@deu.edu.tr KONULAR HAYVAN HÜCRESİ HAYVAN, BİTKİ, MANTAR, BAKTERİ HÜCRE FARKLARI HÜCRE ORGANELLERİ

Detaylı

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ Kalıtsal madde ile ilgili araştırmalar Morgan ve arkadaşları genlerin kromozomlar üzerinde yer aldığını gösterince kromozomların iki kimyasal bileşeni (DNA ve proteinler) kalıtsal

Detaylı

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi 1. Termometre Çimlenen bezelye tohumlar Termos Çimlenen bezelye tohumları oksijenli solunum yaptığına göre yukarıdaki düzenekle ilgili, I. Termostaki oksijen miktarı azalır. II. Termometredeki sıcaklık

Detaylı

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ

KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ KALITIMIN MOLEKÜLER TEMELİ MBG 111 BİYOLOJİ I Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Genetik Bilgi Kaynağımızın Doğası 1928 de Frederick Griffith bakteri hücrelerinin kendini transforme edilebildiğini gösterdi.

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 34. ADIM HÜCRE 11- SİTOPLAZMA 3

ADIM ADIM YGS-LYS 34. ADIM HÜCRE 11- SİTOPLAZMA 3 ADIM ADIM YGS-LYS 34. ADIM HÜCRE 11- SİTOPLAZMA 3 TEK ZARLI ORGANELLER 4) Koful Hücre içerisinde çeşitli görevleri bulunan organeldir. Genel olarak hayvan hücrelerinde çok sayıda küçük küçük ;bitki hücrelerinde

Detaylı

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi HÜCRE Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi Hücre Canlıların en küçük yapı taşıdır Bütün canlılar hücrelerden oluşur Canlılar tek hücreli ya da çok hücreli olabilir Bitki ve hayvan hücresi = çok

Detaylı

Nükleik asitler. Deoksiribonükleik asit Ribonükleik asit 18.11.2008. DNA nın YAPISI ve ÖZELLİKLERİ

Nükleik asitler. Deoksiribonükleik asit Ribonükleik asit 18.11.2008. DNA nın YAPISI ve ÖZELLİKLERİ Nükleik asitler Sıcaklıkla öldürülmüş S suşları Canlı R suşlarını canlı S suşuna dönüştürür a) Farelere virulan S suşu enjekte edildiğinde ölür b) R suşu enjekte edildiğinde yaşar c) Isıyla öldürülmüş

Detaylı

Prokaryotik promotor

Prokaryotik promotor Transkripsiyon Transkripsiyon-Replikasyon Farkları 1.Replikasyon sırasında tüm kromozom kopyalanır fakat transkripsiyonda sadece bir gen bölgesi kopyalanabilir. 2. Transkripsiyon düzeyi organizmanın o

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA

ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA ADIM ADIM YGS-LYS 32. ADIM HÜCRE 9- SİTOPLAZMA 2) Sitoplazma Hücrenin içini dolduran sıvıdır. İçinde inorganik ve organik maddeler vardır. Ayrıca görevleri birbirinden farklı olan organeller de bulunur.

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1.Hücresel yapıdan oluşur 2.Beslenir 3.Solunum yapar 4.Boşaltım yapar 5.Canlılar hareket eder 6.Çevresel uyarılara tepki gösterir 7.Büyür ve gelişir (Organizasyon) 8.Üreme

Detaylı

REKOMBİNAT DNA TEKNOLOJİSİ TEMEL İLKELERİ VE UYGULAMA ALANLARI. Yard.Doç.Dr. Gülay Büyükköroğlu Eczacılık Fakültesi Farmasötik Biyoteknoloji ABD.

REKOMBİNAT DNA TEKNOLOJİSİ TEMEL İLKELERİ VE UYGULAMA ALANLARI. Yard.Doç.Dr. Gülay Büyükköroğlu Eczacılık Fakültesi Farmasötik Biyoteknoloji ABD. REKOMBİNAT DNA TEKNOLOJİSİ TEMEL İLKELERİ VE UYGULAMA ALANLARI Yard.Doç.Dr. Gülay Büyükköroğlu Eczacılık Fakültesi Farmasötik Biyoteknoloji ABD. Tarihçe Rekombinant DNA teknolojisine ilişkin deneysel çalışmalar

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

Translasyon. Doç. Dr. Nurten Özsoy. mrna tarafından taşınan bilgilerin protein dizilerine aktarılmasıdır. sitoplazma serbest amino asitler.

Translasyon. Doç. Dr. Nurten Özsoy. mrna tarafından taşınan bilgilerin protein dizilerine aktarılmasıdır. sitoplazma serbest amino asitler. Translasyon Doç. Dr. Nurten Özsoy mrna tarafından taşınan bilgilerin protein dizilerine aktarılmasıdır Gen protein zinciri Sentezlenen mrna sitoplazma serbest amino asitler trna ribozom Transkripsiyon

Detaylı

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph

Çekirdek 4 bölümden oluşur Çekirdek zarı: karyolemma Kromatin: Chromatin Çekirdekcik: Nucleolus Çekirdek sıvısı: karyolymph NUKLEUS Bir hücrenin tüm yapılarının ve etkinliklerinin kodlandığı kromozomu Ayrıca, DNA sını dublike edecek ve 3 tip RNA yı ribozomal (rrna), haberci (mrna) ve transfer (trna)-sentezleyecek ve işleyecek

Detaylı

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler)

PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU. ve REGÜLASYONU. (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) PROKARYOTLARDA GEN EKSPRESYONU ve REGÜLASYONU (Genlerin Gen Ürünlerine Dönüşümünü Kontrol Eden Süreçler) Nihal EYVAZ (050559015) Şerife OKAY (050559025) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi Gen

Detaylı

MİTOKONDRİ Doç. Dr. Mehmet GÜVEN

MİTOKONDRİ Doç. Dr. Mehmet GÜVEN MİTOKONDRİ Doç.. Dr. Mehmet GÜVENG Hemen hemen bütün b ökaryotik hücrelerde ve ökaryotik mikroorganizmalarda bulunur. Eritrositlerde, bakterilerde ve yeşil alglerde mitokondri yoktur. Şekilleri (küremsi

Detaylı

Adı ve Soyadı : Sınıfı ve Numarası : 1- DNA molekülünün görevlerini yazınız? * * 2- ATP molekülünün görevini açıklayınız?

Adı ve Soyadı : Sınıfı ve Numarası : 1- DNA molekülünün görevlerini yazınız? * * 2- ATP molekülünün görevini açıklayınız? Adı ve Soyadı : Sınıfı ve Numarası : A 1- DNA molekülünün görevlerini yazınız? 2- ATP molekülünün görevini açıklayınız? 3- Hücre teorilerinin açıklayınız? 4- Ökaryatik hücre yapısına sahip canlıları yazınız?

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #4

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #4 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #4 1) Bir hücrenin X maddesini difüzyonla almakta olduğu görülmüştür. Bu hücre ve içerisinde bulunduğu ortamla ilgili, I. Ortamdaki X yoğunluğu hücreden daha fazladır. II. X in

Detaylı

GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON

GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON GENETİK ŞİFRE VE TRANSKRİPSİYON Giriş Ökaryotlardaki transkripsiyon, prokaryot ve bakteriyofajlara benzer ancak daha karmaşıktır. Transkripsiyon, bir ana polimeraz enzimine ve destekleyici proteinlere

Detaylı

8. SINIF KAZANIM TESTLERİ 1.SAYI. Ar-Ge Birimi Çalışmasıdır ŞANLIURFA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ DİZGİ & TASARIM İBRAHİM CANBEK MEHMET BOZKURT

8. SINIF KAZANIM TESTLERİ 1.SAYI. Ar-Ge Birimi Çalışmasıdır ŞANLIURFA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ DİZGİ & TASARIM İBRAHİM CANBEK MEHMET BOZKURT 8. SINIF ŞANLIURFA İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ KAZANIM TESTLERİ TÜRKÇE MATEMATİK T.C İNKİLAP TARİHİ VE ATATÜRKÇÜLÜK FEN VE TEKNOLOJİ DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ İNGİLİZCE Ar-Ge Birimi Çalışmasıdır 1.SAYI

Detaylı

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi

Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi Bugün gelinen noktada genetik Artan bilgi ile birlikte hasta ve ailelerin bilinçlendirilmesi «Genetik bilgiden hastaların ve ailelerin yararlanması için tüm sağlık çalışanları insan genetiğinin temelinde

Detaylı

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir CANLILARDA ÜREME EYLÜL 3.HAFTA MİTOZ VE EŞEYSİZ ÜREME Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir Üreme canlıların ortak özelliğidir 3 4 Canlılar hücrelerden meydana gelir

Detaylı

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ)

Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) Prof. Dr. Turgut Ulutin DNA REPLİKASYONU (DNA EŞLEŞMESİ) DNA REPLİKASYONU Replikasyon genetik materyelin tamamen kendi benzeri yeni bir molekül oluşturma işlemidir. DNA kendini eşleyebilen yegane biyomoleküldür

Detaylı

Çukurova Üniversitesi. Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü

Çukurova Üniversitesi. Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü RNA TEK ZINCIRLIDIR Nükleik asitlerin ikinci çeşidi ribonükleik asit ya da RNA'dır; bu moleküller DNA'ya benzer ancak; RNA'da deoksiriboz yerine riboz şekeri Azotlu baz timin yerine urasil RNA'nın çoğunlukla

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15 1) Bir hücrede meydana gelen bölünme evrelerinden birine ait şekil yukarıdaki gibi ise; I. Diploit kromozomludur. II. Glikozu nişasta şeklinde depolar. III. Sitoplazması boğumlanma

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #6

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #6 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #6 1) Canlılar soylarının devam ettirebilmek için üreyerek yeni bireyler meydana getirir. Bu üreme olaylarıyla ilgili olarak; I. Bakterinin ikiye bölünerek kendine benzer yeni

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ)

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ) YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 9. Sınıf 2 KARBONHİDRAT LİPİT (YAĞ) DOĞRU YANLIŞ SORULARI Depo yağlar iç organları basınç ve darbelerden korur. Steroitler hücre zarının yapısına katılır ve geçirgenliğini artırır.

Detaylı

HAYVAN HÜCRESİ BİTKİ HÜCRESİ

HAYVAN HÜCRESİ BİTKİ HÜCRESİ HÜCRE Canlıların en küçük yapıtaşı ve en küçük canlıdır. Bütün canlılar hücrelerden meydana gelmiştir.canlılar ya tek hücrelidir yada çok hücrelidir. Alg ve bakteriler tek hücreliler olup bütün olaylar

Detaylı

DNA Tamiri ve Rekombinasyonu

DNA Tamiri ve Rekombinasyonu DNA Tamiri ve Rekombinasyonu Bitkilerdeki 3 genom UV ve radyosyonun diğer formları, kimyasallar, ve diğer streslerle (örneğin oksidatif, ısı vb.) devamlı hasar görür. Bazı proteinler onarımda ve rekombinasyonda

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım REPLİKASYON

ADIM ADIM YGS LYS Adım REPLİKASYON ADIM ADIM YGS LYS 109. Adım REPLİKASYON NÜKLEİK ASİTLERİN KEŞİF SÜRECİ FRİEDRİCH MİESCHER: 1869 yılında akyuvar hücreleri ve balık spermi ile ilgili yaptığı çalışmalarla çekirdeklerinde asit özelliği taşıyan

Detaylı

Transkripsiyon ve Transkripsiyonun Düzenlenmesi

Transkripsiyon ve Transkripsiyonun Düzenlenmesi MBG 505 BAKTERİ GENETİĞİ Transkripsiyon ve Transkripsiyonun Düzenlenmesi Emrah ÖZÇELİK Ribonükleik asit (RNA) 3 tip RNA Mesajcı RNA (mrna) (genetik seviyede) Transfer RNA (trna) Ribozomal RNA (rrna) (fonksiyonel

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #21

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #21 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #21 1) Aşağıda bazı dönüşüm tepkimeleri gösterilmiştir. a 2) Enzimlerin çalışma hızına etki eden faktörlerle ilgili; RH RH ADP + Pi ATP I II b Buna göre a ve b yönlerindeki değişimlerle

Detaylı