basamaklara yaklaşmaktadır. Fakat yeni doğmuş bir çocuk adult insanın küçültülmüş bir modeli değildir ve her bakımdan çok değişiktir ve dünyaya

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "basamaklara yaklaşmaktadır. Fakat yeni doğmuş bir çocuk adult insanın küçültülmüş bir modeli değildir ve her bakımdan çok değişiktir ve dünyaya"

Transkript

1 FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARI İÇİN İNSAN ANATOMİSİ VE FİZYOLOJİSİ (DERS NOTLARI ) Prof. Dr. Mehmet ÇAKIR

2 GİRİŞ Anatomi insan vücudunun normal şekil, yapı ve vücudu oluşturan çeşitli organları ve bu organların arasındaki normal ilişkileri inceleyen bir bilimdir. Fizyoloji ise canlılarda vücut fonksiyonlarını inceleyen bilimdir. Fizyolojik incelemenin ön şartlarından biri morfolojik bilgiye yani Anatomi ve histoloji bilgisine sahip olmaktan geçer. Her hangi bir cismin şekil, yapı ve durumunun normal olup olmadığını tespit edebilmemiz için o cisimlerde normal olarak kabul ettiğimiz bir ölçüye sahip olmalıyız. Fakat insan topluluklarında çok küçük ortamda bile beraber yaşayan insanlar arasında ayrı ayrı fertlerin vücutları dışarıdan görülebilen çeşitli organların şekil ve büyüklükleri bakımından birbirinden çok farklı oldukları göze çarpmaktadır. Ortamı genişletir ve birbirinden uzakta çeşitli iklim çeşitli kıtalarda yaşayan insanları karşılaştırırsak bu ayrımlar daha fazla artar. İnsanlar arasında görülen bu ayrımlar yalnız dış görünüşle kalmıyor. Kadavra üzerinde veya ameliyat sırasında yapılan incelemeler, aynı organların çeşitli bireylerde bir çok bakımdan birbirinden az veya çok farklı olduklarını göstermektedir. Organların ayrıntılı yapısını incelerken aynı organların çeşitli insanlarda bu bakımdan da birbirinden farklı olduklarını görüyoruz. Hatta insan vücut yapı malzemesini oluşturan çeşitli maddelerin molekülleri bile bütün insanlarda aynı özellikleri taşımazlar. Çeşitli kan gruplarının varlığı albümin moleküllerinin de bütün insanlarda tamamıyla aynı özellikler taşımadığını açıkça göstermektedir. Variabilitet adı verilen bu özellik yani ayrı ayrı fertlerin gövde ve organlarının yapı ve şekil bakımından birbirinden farklı olması bütün canlılara has olan bir özelliktir. İnsan vücudunun en çok değişmeler geçirdiği devre intrauterin hayata aittir. Dokuz ay süren bu devre 200 mikron çapında olan aşılanmış yumurtadan 50 cm. uzunluğunda ve ortalama 3 ½ kilo ağırlığında bir insan yavrusu meydana gelmektedir. Küçük az gelişmiş ve fonksiyon bakımından da ya hiç veyahut çok az gelişmiş olmakla beraber dünyaya geldiği zaman insan yavrusunda bütün organlar oluşmuş durumdadır. Embriyonal hayatın ilk devrelerinde görülen ve çeşitli organların menşe yi olan çeşitli taslaklar şekil ve yapı bakımından sonra meydana getirdikleri organlardan çok farklıdır. Bütün gelişme süresince organların şekil yapı ve yerleri durmadan değişir. Çeşitli gelişme devrelerinde insan embriyosunun organlarını aşağı sınıflara mensup çeşitli hayvanların aynı cinsten daimi organları ile karşılaştıracak olursak, bir çok vaka da arada büyük benzerliğin bulunduğunu görebiliriz. Örneğin çok erken çağlarda insan embriyosunun iskeletini yalnız chorda dorsalis yapar. Aynı durum amphioxus larda hayatları süresince kalır. Bir müddet sonra chorda dorsalis yerine kıkırdak dokusundan yapılmış omurga meydana gelir. Bu durum amphioxus lara oranla daha yüksek sınıfa ait bazı balıklarda görülür ve ömürlerinin sonuna kadar kalır. Fakat insanlarda bu durum geçicidir ve Embriyonal hayatın üçüncü ayında omurların kemikleşmesi başlar. Başka organlarda da aynı durum görülmektedir. Yürekte insan embriyosunun çok erken çağlarında çok basit hayvanlarda olduğu gibi yalnız düz bir borudan yapılmıştır. Kısa bir zaman sonra yürek taslağı değişmeğe başlar ve çeşitli parçalarının farklı büyümesi ve durum değiştirmesi sonucunda yavaşça şeklini değiştirir ve boru boşluğunda meydana gelen bölmeler aracılığı ile başta iki, sonra üç ve en sonunda dört parçaya ayrılır. İnsan yüreğinin gelişme devresinde gösterdiği bütün bu çeşitli şekiller çeşitli sınıflara ait hayvanlarda görülen kalıcı şekillere benzerler. Özet olarak diyebiliriz ki, insan embriyosu dokuz ay gibi çok kısa bir zaman içinde filogenetik merdivenin birinci basamağından (yani tek hücreli durumda) başlayarak gittikçe yükselmekte ve en üst 2

3 basamaklara yaklaşmaktadır. Fakat yeni doğmuş bir çocuk adult insanın küçültülmüş bir modeli değildir ve her bakımdan çok değişiktir ve dünyaya geldikten sonra da çok değişik gelişme safhaları gösterir. Ekstruterin hayatta insanın gelişmesi ve olgunlaşması hayvanlara nazaran çok uzun sürer. Çocuk dünyaya geldikten sonra bir yaşına kadar olan devreye süt çocuğu çağı denir. Bu çağda çocuğun vücudunda ve çeşitli organlarında büyük değişiklikler meydana gelir. Boy ortalama % 50 oranında artar. Başta oturma sonra ayağa kalkması sonucunda omurganın eğrilikleri meydana gelmeye başlar nci aylarda süt dişleri çıkmaya başlar. Beynin gelişmesi ilerler ve bir çok merkezler çalışmaya başlar, görme ve işitme fonksiyonları gelişir. Çevre ile ilgilenmeye başlar bazı insan ve eşyaları tanır, bazı basit hareketleri amaca uygun bir şekilde yapmasını öğrenir. Bütün bu fonksiyonlarla ilgili olan organlar morfolojik bakımından da çok değişir. Bundan sonra gelen ve bir yaşından yedi yaşına kadar süren zamana oyun çağı denir. Bu çağın ilk yarısında tahminen dört yaşına kadar çocuklar yavaş büyür fakat daha fazla ağırlık artar. Dört yaşından yedi yaşına kadar büyüme hızlanır. Özellikle bu çağın sonuna doğru alt taraflar fazla büyür ve bacaklar ile gövdenin başka parçalar arasındaki oranlar değişir. Genital organlar farklı olmakla beraber, bu çağda erkek ve kız çocuklar arsında vücutça gelişmede çok fazla ayrım görülmez. Fakat çocukların karakter ve temayüllerinde iki cins arasında açık ayrımlar görülmeye başlar. Bu çağda çocukların çevre ile ilgileri çok daha fazla artar. Çocuklar bir çok yeni şeyler öğrenirler ve fonksiyonun artması sonucunda organlar şekil ve yapı bakımından da çok değişirler. 7 yaşından yaşına kadar okul çağı sürer. Bu çağın ilk kısmında erkeklerde 10-12, kızlarda 10 yaşına kadar vücudun büyümesi yavaş seyreder. Bundan sonra her iki cins çocukların gelişmesinde her bakımdan büyük değişmeler görülmeye başlar. Puberte denilen bu devrede genital organlar özellikle genital bezler gelişir ve çalışmaya başlar. Genital bezlerin salgılarının etkisi bütün organlar üzerinde kendini gösterir. Çeşitli organların gelişmesi, cinse göre belirli bir yön alır ve sekonder cinsi belirtiler denilen yalnız kadın veya erkek cinsine has olan özellikler meydana gelir. Bu gelişme ayrımları sonucunda birbirinden hem beden hem ruh bakımından çok farklı iki cinse mensup fertler ortaya çıkar. Puberte devresinde insan vücudunun büyümesi yeniden hızlanır. Yalnız bu hızlı büyüme devresinin süresi her iki cinste aynı olmadığı gibi çeşitli vücut parçalarının büyümesi de aynı oranda değildir. Hızlı büyüme süresi erkek çocuklarda kız çocuklara oranla daha geç başlar, fakat daha fazla sürer. Taraflar gövdeye oranla erkeklerde daha fazla büyür. Kız çocuklarda pelvis fazla genişler. Buna karşılık göğüs kafesi ve omuzlar daha dar kalır. Erkek çocuklarda puberte çağında gırtlak daha fazla ve daha çabuk büyür ve bundan dolayı sesleri kalınlaşır. Derialtı yağ dokusunun dağılışı da her iki cinste başka başkadır. Kasların ve kemiklerin genişlemesinde de iki cins arasında açık ayrımlar görülür. Bütün vücudun yapılış tarzına uygun olmak üzere bütün iç organlar arasında da büyüklük ve ağırlık bakımından az çok ayrımlar meydana gelir. Puberte çağı erkek çocuklarda 16-18, kız çocuklarda 15 yaşlarına kadar sürer. Fakat bu süre insanların mensup oldukları ırklara ve iklime göre değişir. Sıcak iklimde yaşayan insanlar genellikle daha çabuk yetişirler. Puberte çağından sonra olgunlaşma devresi gelir. Bu devre erkeklerde 25-28, kadınlarda yaşa kadar sürer. Bu çağda vücudun büyümesi devam eder, fakat çok yavaş seyreder. Bu devrede vücut ve çeşitli organlar büyüklük bakımından pek fazla ayrım göstermezler, fakat daha sağlamlaşır ve artan ihtiyaçları karşılayabilmek için fonksiyon bakımından daha fazla gelişirler. Bu devreden sonra olgunluk çağı başlar ve erkeklerde 50, kadınlarda yaşına kadar sürer yaş arasında kadınlarda genital bezlerin çalışmasının durması (klimakterium), şahsa göre çok değişik tarzda seyretmekle beraber kadının ruhu ve vücudu üzerinde çok büyük etki yapar. Menstruasiyonların kesilmesinden sonra kadınlar yavaşça ihtiyarlık devresine girerler. Erkeklerde 3

4 genital bezlerin çalışması daha uzun sürer ve yavaşça azalır. Bundan dolayı erkeklerde kadınlarda klimaktrium sırasında olduğu gibi kısa zaman içinde fazla değişmeler olmaz. Cins ve yaş ayrıntılarından sonra insan vücudununda şekil ve yapı bakımından görülen önemli ayrıntılar ırk ayrımlardır. Çeşitli iklimde çeşitli yaşama şartları altında yaşayan insanlar arasında özellikle dış görünüş bakımından önemli ayrımlar vardır. Bu ayrımlar özellikle vücudun büyüklüğü derinin rengi çeşitli organların şekil ve gövdenin çeşitli parçaları arasındaki oranlarda görülmektedir. Biz anatomi derslerimizde olgun çağda olan insan vücudunun normal şekil ve yapısını inceleyeceğiz. Fakat insanları yalnız cins, yaş ve ırk ayrımlarına göre gruplandırmak insan vücudu ve çeşitli organlarının büyüklük şekil ve yapı bakımından normal sınırlarını çizmek organların ve vücudun çeşitli parçaları arasındaki oranları tespit etmek için yeterli değildir. Bu büyüklük gruplar içinde çeşitli topluma ait insanları hatta küçük bir topluma mensup ayrı ayrı fertler arasında bile bazen önemli ayrımlar görülmektedir. Bu güçlükleri de yenebilmek için aynı cins aynı yaş ve aynı ırka mensup insanların kendi aralarında görülen en önemli ayrıntılara göre daha küçük gruplara tiplere ayrılmışlardır. Bu şekilde belirli bir tipe ait olan fertler arasında gövdenin ve çeşitli organların büyüklük şekil ve yapı bakımından normal sınırlarını çizmek daha kolay olmuştur. Fakat zorluk bu bölünme ile de tamamıyla giderilmemiştir. Aynı tipe ait insanlar arasında da bazı tipik benzer taraflar olmakla beraber bazen oldukça önemli ayrımlar da görülmektedir. Aynı cins, aynı yaş ve aynı ırka mensup insanları aralarında görülen önemli ayrımlara göre çeşitli tiplere ayırmak da kolay değildir. Bu hususta çeşitli prensiplere göre yapılmış bölüntüler vardır. Biz burada Kretschmer tarafından tespit edilmiş ve hekimlikte çok kullanılan bölüntüden bahsedeceğiz. Kretschmer insanları leptosom, atletik ve piknik olmak üzere üç tipe ayırmaktadır. Leptosom tipe ait olan insanlar uzun boylu ve dar gövdeli olurlar (leptos-dar). Bu insanların çeşitli vücut parçalarının ve bütün organlarının uzunlukları kalınlıklarına oranla fazladır. Yağ dokusu gövdenin bütün kısımlarında azdır ve insanlar bol besin aldıkları halde fazla şişmanlamazlar. Kafatasları dar, yanlardan basık, yüzleri oval biçiminde burunları ince çıkıntılı gözler arasındaki aralık dar, gür saçlı ve sakallı fakat gövdenin başka kısımlarında kıllar az olur. Göğüs kafesi uzun ve dar, bacak ve kollar uzundur. Bu tip insanlar iç organların şekil ve durumlarında kendilerine mahsus özellikler görülür. Örneğin yürek ortada ve vertikal durumdadır. Mide uzun ve dar olup, büyük bir kısmı vertikal durum alır. Böbrekler çoğunlukla düşük ve genellikle bütün iç organlar aşağı sarkmağa temayül gösterirler. Bu tip insanlar arasında daha az gelişmiş ve daha zayıf olanlarına astenik tip denir. Astenik tip insanların omuz ve göğüsleri dar olup omurganın göğüs parçasında arkaya doğru konvekslik gösteren eğriliği (kifoz) fazladır. Astenik kadınların çoğunlukla boyları da kısadır. Atletik tip insanların en karakteristik tarafları kemik ve kaslarının fazla gelişmiş ve kuvvetli olmasıdır. Boyları çoğunlukla orta ile uzun arasında geniş omuzlu, dar kalçalı, kalın bilekli ve elleri büyük olurlar. Extermite kasları fazla gelişmiş ve kuvvetlidir. Derialtı yağ doklusu az, deri kalın, gergin ve elastikidir. Piknik tip insanlar kısa boylu ve geniş gövdeli olurlar. Thorax (göğüs kafesi) kısa, fakat geniş ve yuvarlak şekildedir. Regio lumbalis (bel bölgesi) çok az belli olur. Thorax geniş ve yuvarlak abdomen le (karınla) devam eder, omuzlar ve göğüs karına nispeten dar olduğu için bütün vücut bir fıçı şeklini alır. Boyun kısa ve kalın, baş yuvarlak, yüz de geniş ve yuvarlak şekildedir. Kol ve bacaklar kısa eller geniş parmaklar kısa ve etraf kasları az gelişir. Piknik tip insanlarda 30 yaşından sonra yağ tabakası özellikle karın duvarlarında çoğunlukla fazla gelişir ve gövdenin genişlik nispeti daha fazla artar. Bazı insanlarda gövdenin, çeşitli kısımları şekil, yapı, durum ve fonksiyonda çeşitli tiplere benzeyen tarafları da görülmektedir. 4

5 İnsan vücudunu meydana getiren çeşitli organlar arasında en ince ayrıntılarına kadar görev bölümü vardır. Organlar şekil, durum ve yapıların gördükleri göreve göre ayarlanmıştır. İleride çeşitli organları ayrı ayrı anlatırken her bir organın morfolojik ve topografik özellikleri ile fonksiyonları arasındaki ilişkiyi açıklayacağız. Yalnız, bazı organların şekilleri ile yaptıkları görev arasında doğrudan doğruya bir ilgi tespit etmek güçtür. Örneğin karaciğer safra salgılanmasına, karbonhidrat metabolizmasına ve yaptığı başka görevleri aksatmadan diğer görevleri de yapabilir. Bu organın dış görünüşü ve makroskopik şekli ile, fonksiyonu arasında bir ilgi yoktur. Fakat organın başka özellikleri örneğin; rengi, sertliği ve yumuşaklığı, özellikle mikroskobik yapısı, karaciğerin yaptığı görevlere göre ayarlanmıştır. Karaciğerin şekline gelince; organın fonksiyonu ile ilgili olmakla beraber sebepsiz ve gelişi güzel meydana gelmiş değildir. Karaciğerin aldığı şekil, gövdede aldığı alan komşu organların etkisi ile ve gövdenin genel planına uygun olarak meydana gelmiştir. Başka organların şekilleri üzerinde de topografik ilgilerin az veya çok etkileri vardır. Çeşitli organların topografik durumları ve aralarındaki komşuluk ilgileri de çoğunlukla organların fonksiyonel ilgilerine göre ayarlanmıştır. Bu ilgi özellikle aynı sisteme ait ve aynı amaç için çalışan organlar arsında açıkça görülmektedir. Ayrı ayrı sistemlere ait ve başka başka görev yapan bazı organlar arasındaki topografik ilişki, örneğin barsaklarla karaciğer arasındaki ilişkideki gibidir. Fakat, insan vücudunu bütün olarak ele alırsak her bir organın aldığı durumun kendisinin beslenmesi, korunması ve fonksiyonu bakımından çok elverişli olduğu gibi komşu organlarına da zarar vermeyecek bir şekilde ve yapıda vücudun genel tarzına ve genel düzenine de çok uygun olduğunu görürüz. Şekil, yapı ve fonksiyon bakımından birbirinden farklı olmakla beraber, ayrı ayrı organlar hiçbir şey ifade etmezler ve yalnız genel plan içinde ve vücudun genel düzenine uygun durumlarını muhafaza ettikleri sürece insan vücudu için yararlı bir unsur olurlar. Organların başlıca iki türlü görevi vardır. Bunlardan birincisi insan vücudunun maddi varlığının, ikincisi neslin devamının sağlanmasıdır. İnsanın faaliyetine bağlı olan bütün başka olaylar yer yüzünde insanın varlığını sağlayan bu iki temel amaca bağlıdır. Vücudumuzu yapan bütün organlarımız da bu iki temel amacın yerine getirilmesi için elbirliği ile çalışmaktadırlar. Nispeten çok küçük olan insan vücudu çeşit ve kalite bakımından çok büyük işler başaran çeşitli organları barındırmaktadır. Bütün vücudun ve ayrı ayrı organların şekil, yapı ve durumlarını tespit eden genel planın genel prensibi en az madde kullanılarak en küçük alan işgal eden fakat en çok randıman veren bir makine meydana getirmektir. Bu maksimum-minimum prensibi doğanın her alanında vardır, fakat insan vücudunda bu prensip en iyi şekilde gerçekleşmiştir. Biz bu dersimizde; organları çeşitli gruplara ayırırken temel olarak organlar arasındaki fonksiyon bakımından görülen bağlılığı düşündük ve buna göre sistemlere ayırdık. Urogenital sisteme gelince, görev bakımından birbirinden farklı olan organların bir sistem içinde incelenmesinin sebebi bazı organların komşuluk bakımından çok yakın olması ve hatta bazılarının (örneğin erkek uretra sı gibi) aynı zamanda hem uriner organ ve hem de genital organ görevini yapmasıdır. 5

6 Anatominin Çalışma Yöntemleri: Canlının anatomisi: Yaşayan birey şu yöntemlerle muayene edilebilir. 1. İnspeksiyon: Bu kavram görerek kontrol veya gözlem gibi anlamlara gelmektedir. Vücudun genel durumu, doğal postürleri, vücut yüzeyindeki yapı ve ayrıntıların görünüşü hareketlerinin görümüne bakarak incelemektir. 2. Palpasyon: Anlamı dokunarak muayene dir. Bu yöntemle organ ve oluşumların çeşitli, sertlik-yumuşaklık, pozisyon, büyüklük, şekil, kayganlık ve hareketliliğine, ayrıca kardiovasküler sistemin nabzına ve kasların kasılma durumları ile ilgili bilgileri elde edebiliriz. 3. Perküsyon: vücudun bir yerine parmakla vurmaktır. Bu vuruşlar sonucunda derindeki dokunun fizik karakterlerine uygun boşluk veya dolgunluk (timpanik veya mat) sesler alınır. Bu yöntemle bir parmağın volar yüzeyi muayene edilecek vücut yüzeyine yerleştirilir ve bu parmağın üstüne diğer elin parmak ucuyla keskin çekiç darbeleri şeklinde vurulur. 4. Oskültasyon: Dinlemek anlamındadır. Genellikle steteskop adı verilen araç yardımı ile gerçekleştirilir. İç organlarda kan ve sıvı akımının çıkardığı sesler, kalbin darbeleri, hava akımının nefes alıp verme sırasında çıkardığı sesler dinlenerek sonuç çıkarılır. 5. Endoskopi: Bronkoskop, Laryngoskop, systoskop, Laparoskop gibi araçlarla vücudun derin kısımlarının ve iç organların içinin incelenmesidir. Örneğin; midenin, mesanenin iç yüzeylerinin incelenmesi gibi. 6. X-ışınları: Röntgen araçları ve bilgisayarlı tomogramlarla alınan filimlerin incelenmesi radyolojik anatominin temelini oluşturulur. Bunlar günümüzün tıbbında en değerli tanı araçlardır. X-ışınlarının geçirgenlik yeteneklerindeki farklara dayanarak kemiklerin, eklemlerin ve hemen tüm iç oranların pozisyonları, şekilleri, ilişkileri, dolup boşalmaları vb. konularda tanılar konulabilir. Bu saydığımız altı yöntem, tıpta büyük klinik öneme sahiptir. b. Makroskobik anatomi: Disseksiyon bu alanda en etkin çalışma yöntemidir. Disseksiyonda topografik biçimde çalışmak daha elverişlidir. Ancak sistemik biçimde de çalışılabilir. c. Mikroskobik anatomi: Histoloji ve sitoloji diye tanımladığımız bilim dallarının çalışma yöntemlerini kapsar. Mikroskobik anatominin bir parçasıdır. Bir çok durumlarda biraz mikroskobik bilgi fonu olmaksızın makroskobik yapıyı kavramak olanaksızdır. Bir yüzyıla yakın süre histoloji ışık mikroskobu ile yetinmek zorunda kalmıştır. Son yıllarda sahneye çıkan elektron mikroskop bu alandaki bilgilerde bir patlama yapmıştır. Daha da yenisi, skan elektron mikroskobu çalışma alanını gittikçe genişletmektedir. Mikroskobik anatominin bir diğer çalışma yöntemi histokimyadır. Kararlaştırılmış kimyasal reaksiyonlar klasik boya teknikleri yerine kullanılmaktadır. Otoradyografi histokimyanın özel bir dalıdır. Radyoaktif izotoplarla işaretlenmiş maddelerin hücre tarafından alınıp araştırmamızı olanaklı kılmıştır. Örneğin; DNA sentez eden hücre çekirdeğindeki tritium ile işaretlenmiş timidinin izlenmesi hücre proliferasyonunu anlamamızı sağlamıştır. c. Embriyoloji: Ovumun sperm ile döllenmesinden gelişkin bir organizma oluşuncaya (doğuma) kadar gittikçe ilerleyen değişiklikleri inceler. 6

7 Embriyolojik gelişme sırasında yalnızca hücrelerin toplam sayısında artma değil, hücrelerin çeşitliliğinde de bir artma söz konusudur. Hücrelerin bu farklılaşmasına histogenezis, hücrelerin özel yapıları oluşturmak için bir arada toplanmalarına organogenezis denir. Embriyoloji çalışmaları birçok normal gelişkin organların ilişki ve pozisyonlarına ait akılcı açıklamalar yapmamızı sağlar. Ayrıca bir çok anomaliler ve patolojik gelişimleri anlamamızda büyük değeri vardır. d. Deneysel yaklaşımlar: Sayısız histogenetik ve morfogenetik sorunlarda deneysel çözümler gittikçe yaygınlaşmaktadır. Bu konuda her gün o kadar çok çalışma alanı açılmakta, o kadar çok yeni teknikler işin içine katılmaktadır ki bunların isimlerinin sayılması bile onca zaman alır. Doku kültürü yöntemleriyle hücrelerin gelişme ve farklılaşmalarına ait devamlı bilgi üretilmektedir. Örneğin; Yumurtayı tüpte döllemek ve blastosist evresine kadar tüpte yaşatmak olanağı vardır. Bu blastosisti bir konakçıya geçirerek gelişmesini tamamlamasını sağlamak atılımı insanda da yapılmış tüp bebek- ve başarılı olmuştur. İnsandan insana, hayvandan hayvana ve hayvandan insana organ ve doku transplantasyonları günlük olağan işler haline gelmiştir. Bugün kalb, akciğer, karaciğer, böbrek, kemik ve korneanın insandan insana transplantasyonlarını duymak heyecan bile yaratmamaktadır. Bir insanın hastalanmış karaciğer fonksiyonları geçici bir süre için bir maymunun sağlam karaciğerine yüklenebilmektedir. NOMİNA ANATOMİCA Anatomi bir tanım bilimidir. Vücudun bütününe ve yapıların birbirine göre pozisyonlarını belirtmek için tek anlamlı terimler kullanır. Anatomi bilim dalında kullanılan Latince terimleri gereği gibi anlayıp kavrayabilmek için kuşkusuz genel bir Latince bilgisine ihtiyaç vardır. Oysa ülkemizde orta öğretim döneminde (bazı okullar dışında) Latince dilbilgisi öğretimi yapılmamaktadır. Bu nedenle burada Latince dil bilgisi hakkında özellikle anatomi terimleri yönünden kısaca bilgi vermeyi uygun gördük. Lingua Latina Latince dili Kuzeybatı Avrupa dan İtalya yarımadasına göçerek Roma civarında Latium denilen bölgeye yerleşen göçmenlerin konuştuğu bir dil olan ve sonraları Romalılar tarafından da konuşma dili olarak kullanılan Latince zamanla batıda Akdeniz çevresindeki ülkelerden doğuda Karadeniz kıyılarına kadar yayılmıştır. Hint-Avrupa (Indogerman) dili grubuna dahil bir dil olan Latince Hitit, Hint, İran ve Grekçe ile birlikte bu grubun en eskilerinden birini teşkil eder ki ayrıca Germen dili ile de yakın akrabalığı vardır. İtalya ya göçerek Latium Bölgesine yerleşip ve Latin adını alan bu toplumun konuştuğu Latince dili Romalıların Roma yı işgal ettikten ve bu dili kullanmağa başlamalarından sonra gelişmiş ve ilişki kurdukları komşu toplumlardan da etkilenerek bir sürü yabancı kelimelerle özellikle Grekçe den aktardıkları kelimelerle gün geçtikçe zenginleşmiştir. Daha sonraları güncelliğini yitirerek bu gün her ne kadar ölü bir dil durumuna gelmiş ise de ve bilim dili olarak yaşamını sürdürmektedir. Latin Alfabesi Aslında 23 harften oluşan Latin alfabesine daha sonra iki harf (j ile v ) eklenmesiyle 25 harfe ulaşmıştır. Bunlar: 7

8 A, a G, g M, m S, s Z, z B, b H, h N, n T, t C, c İ, i O, o V, v D, d J, j P, p U, u E, e K, k Q, q X, x F, F L, l r, R y, Y Latince alfabe yukarda görüldüğü gibi sesli ve sessiz harflerden meydana gelmiş olup okunuşları hemen hemen Türkçe deki gibidir. Ancak aşağıdaki istisnalar vardır I) Sessiz harfler- a) Tek harfli sessizler - 1- C harfi sessiz ve a, o,u, gibi sesli harflerden önce gelirse k okunur. Örnek clava (klava), caverna (kaverna), columna (kolumna), cupula (kupula), causa (kavsa). Diğer taraftan e,i,ae,oe ve y harflerinden önce gelirse o zaman da s okunur. Örnek: cera (sera), cisternea), caecum (sekum), coeliacus (soliakuss), cymba (simba). 2- G harfi türkçede olduğu gibi okunur. Örnek: galea (galea); ancak e ve i harfleri önünde J gibi okunur. Örnek: galetina (jelatina), ama her zaman bu kural geçerli değildir. Zira gingiva Türkçede olduğu gibi yani (gingiva) okunur. 3 j harfi bir sesli harfin önünde ve özellikle kelime başında bulunursa y gibi okunur. Örnek: junctura (yunktura) gibi 4- q harfi ku ve kv olarak okunur. Aslında q harfini hemen daima u harfi izler. Örnek: aqua (akuva) gibi 5- t harfi genellikle Türkçedeki gibi okunur. Ancak ia, ie, io gibi çift seslilerden önce gelirse s gibi okunur. Örnek: Portio (porsiyo), adventitia (adventisiya) gibi 6- v harfi hem v ve hem de u sesi verir. Ancak bilim dilinde daima v olarak okunur. Örnek: vita (vita), vena (vena) gibi 7- x harfi ks gibi okunur. Örnek: flexura (fleksura), coxa (koksa) b) Çok harfli sessizler 1- Latince de tek sessiz harflerden başka birden fazla sessiz harf yan yana gelerek çok sessiz harfleri meydana getirirler. Bunlar özellikle Grekçe den Latince ye aktarılan kelimelerde bulunup Grek harflerinin Latinceleştirilmesi esnasında oluşmuşlardır. Ayrıca bilim dünyası da bilimsel bir terim meydana getirirken bazı terimleri Latince den olduğu kadar Grekçe den de türetmişlerdir. İşte bu Grek kökenli kelimeler Latinceleşme sırasında Grek alfabesine göre düzenlendiğinden ortaya çıkan kelimelerde birden fazla sessiz harfler bir araya gelerek çok harfli sessizleri oluşturmuştur: 8

9 Th t gibi okunur. Örnek: therapia (terapia), thorax (toraks). Rh r gibi okunur. Örnek: rhombus (rombus). ph f gibi okunur. Örnek: phobia (fobia), pharynx (farinks). Ch k gibi okunur. Örnek: chorda (korda), choana (koana). Ps ps gibi okunur. Örnek: psychologia (psükologia). Bu grekçe sessiz harflerin yanı sıra bilim dilinde yer alan bir başka çok harfli sessiz de Sch olup ş gibi okunur. Örnek: schizophrenia. Ancak, bu kural her zaman geçerli değildir. Örneğin: ischium (iskiyum) da olduğu gibi II Sesli harfler- 1- a, e, o harfleri Türkçe deki gibi okunurlar. 2- i harfi hem i ve hem de y gibi okunur. Şöyle ki sesli harflerden önce gelirse y gibi okunur. Örnek: iudex (yudeks); sessiz harflerden önce gelirse i gibi okunur. Örnek: individuum. 3- y harfi sesli olup aslında ü gibi okunursa da bilim dilinde i gibi okunur. Örnek: systema (sistema), syndesmologia (sindesmologıya). 4- u harfi türkçedeki gibi u okunursa da ng ve q harflerinden sonra gelirse v gibi okunur. Örnek: equinus (ekvinus). Yukarıda belirtilen tek sesli harfler dışında Latince de iki sesli harf yanyana gelerek tek sesli harf gibi okunan ve diphtongus denilen çift seslilerde vardır. 1. ae eski Latince de ay gibi okunur ama bilim dilinde e gibi okunur. Örnek: caecum (sekum), caesar (sesar), anaemia (anemiya). 2. au av gibi okunur. Örnek: auricula (avrikula), autonomicus (avtonomikus). 3. ei ey gibi okunur. Örnek: eiectio (eyeksio). 4. eu ev okunursa da bilim dilinde ö gibi okunur. Örnek: eucalyptus (ökaliptus),neurologia (nörologiya) 5. ce aslında oy okunur ama bilim dilinde ö olarak okunur. Örnek: cedema (ödema), coeliacus (söliyakus). Latince de yazma ve vurgulama. Latince de özel isimler büyük harfler yazılırlar. Özel isimlerden türetilen sıfatlar hem büyük hem de küçük harfle yazılabilir. 9

10 Vurgulama oldukça karışık olmasına rağmen aşağıdaki şekilde basitleştirilebilir. İki heceli kelimelerde ilk heceye; üç heceli kelimelerde orta heceye; çok heceli kelimle de ise sondan bir önceki heceye vurgu yapılır. Kelime Bölümleri (Partes Orationis) Latince de kelimeler sekiz bölüme ayrılır. 1) Nomen Substantivum (isim) 2) Nomen Adjectivum (sıfat) 3) Pronomen (zamir) 4) Verbum (fiil) 5) Adverbium (zarf) 6) Praepositio (edat) 7) Conjuctio (bağ) 8) İnterjectio (ünlem) Nomen Substantivum İsim Dilbilgisi bakımından isimler canlı ve cansız varlıklarla kavramların adı olan kelimelerdir ki bunlar da üç grup altında toplanır: a) Nomen Concretum- Canlı veya cansız somut bir varlığın adıdır. Bu ad sadece belirli ve tek tek varlıklara aitse o takdirde Nomen Proprium (özel isim); aynı cinsten bütün türü kapsarsa o zaman da Nomen Adjectivum (cins isim) olarak adlandırılır. b) Nomen Adjectivum- soyut bir varlığın adıdır. c) Nomen Collectivum- tekil olduğu halde bir çokluğu belirtir. Nomen Substantivum un özellikleri Latince de isimler üç özelliğe sahiptir: 1) Numerus (sayı) 2) Genus (cins) 3) Casus (hal) 1) Numerus (sayı)- Türkçede olduğu gibi Latince de de isim tekil (Singularis) ya da çoğul (Pluralis) dur. 2) Genus (cins)- Türkçeden farklı olarak Latince de isimlerin cinsleri vardır. Yani isimler Femininum (dişil); Masculinum (eril) veya Neutrum (cinssiz) olabilirler. 3) Casus (hal) 10

11 Türkçe de olduğu gibi ismin hali, bir ismin öteki kelimeler karşısındaki durumunu belirten özelliğidir. Yani isimler öteki kelime veya kelime gruplarıyla çeşitli ilişkiler kurduklarında hep aynı biçimde kalamazlar. Bu bakımdan isim in halleri, isim in ortaya çıkan değişik biçimleridir. İşte isim bu ilişki çeşitlerine göre bir takım ekler alırlar ki bunlara hal ekleri denir. Hal eklerinden Nominativus (yalın hali) ve Genetivus (-in hali) nomina anatomicada daha çok kullanıldığından örnrklede bu ikihal den verildi Latince de isimlerin öteki kelimelerle kurdukları ilişkilere göre altı hali vardır: Nominativus (yalın hali) Accusativus (-i hali) Genetivus (-in hali) Dativus (-e hali) Ablativus (-den veya de hali) Vocativus (çağrı hali) Nominativus (yalın hali)- İsim in bağımsız hali olup cümlede özne durumundadır. Accusativus (-i hali) İsim in cümledeki düz tümleç halidir. Yani cümlede fiilin doğrudan doğruya etki ettiği kelimedir. Genetivus (-in hali) Bir şeyin başka bir şeye sahipliğini bildiren halidir. Latince de isim tamlamalarında tamlayıcı durumundadır. Onun için de tamlama hali olarak da tanımlanabilir. Dativus (-e hali) Bir cümlede dolaylı tümleç halidir. Yani cümledeki fiilin dolayısıyla etkilediği haldir. Ablativus (-den veya de hali) Bazan tek başına bazan da edatlarla oluşturulan isim halidir. Vocativus (çağrı hali) Bilim dilinde kullanılmayan bir hal olduğu için hiç üzerinde durulmayacaktır. İsim çekimi (Declinatio) Bir isim bütün hallerinin önce tekil sonra çoğullarını birbiri ardınca sıralanmasına o ismin çekimi denir. Latince isimler bu bakımdan beş gruba ayrılmıştır. Veya bir başka deyişle isimlerin beş ayrı çekim grubu vardır. Bu gruplar isimlerin tekil genetivus larında aldıkları takılara göre oluşturulmuşlardır: 11

12 I. Çekim isimler tekil genetivus larında æ takısı alırlar. II. Çekim isimler tekil genetivus larında i takısı alırlar. III. Çekim isimler tekil genetivus larında is takısı alırlar IV. Çekim isimler tekil genetivus larında us takısı alırlar V. Çekim isimler tekil genetivus larında ei takısı alırlar Yukarıdaki bu beş isim çekimi isim gövdelerinin son harflerine göre de oluşturulabilir. Buna göre isim gövdesi a ile bitenler I. çekim; isim gövdesi o ile bitenler II. çekim; isim gövdesi sessiz harfler veya i,u ile bitenler III. çekim; isim gövdesi u ile bitenler IV. çekim ve isim gövdesi e ile bitenlerde V. Çekim grubunu temsil ederler. Birinci çekim isimler (prima declinatio) Bu gruba giren isimlerin tekil nominativus ları a ile biter ve büyük çoğunlukla dişi cinstendir. I. çekime giren bütün Latince isimler aşağıdaki örneğe göre çekilirler. Örnek: İnsula: ada İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Genetivus insula insulae insulae insularum İkinci çekim isimler (secunda declinatio) Tekil nominativus larındaki bazı farklılıklar ve çekim sırasındaki bazı özellikler nedeniyle ikinci çekim isimler kendi içlerinde de dörde ayrılırlar: a) Tekil nominatavus ların -us ile bitenler. b) Tekil nominatavus ların -er ile bitenler. c) Tekil nominatavus ların -er ile bitenler. d) Tekil nominatavus ların -um ile bitenler. a) Tekil nominatavus ları -us ile bitenler- Bunların çekimi aşağıdaki örneğe göre çekilirler: Örnek: Dominus: efendi, bay İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus dominus domini Genetivus domini dominorum Bu türden olan isimler genellikle erildir. Bununla beraber kural dışı olanlar da vardır. 12

13 b) Tekil nominatavus ları -er ile biten ve e harfi diğer hallerde düşen II. çekim isimler- Bu gruba giren kelimelerin cinsleri daima eril olup aşağıdaki örnek gibi çekilirler. Örnek: magister: öğretmen İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Genetivus magister magistri magistri magistrorum c) Tekil nominatavus ları -er ile biten ve fakat e harfi bütün hallerde düşmeyen II. çekim isimler. Bunlar genellikle eril olup aşağıdaki örnek gibi çekilirler. Örnek: puer: erkek çocuk İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Genetivus puer pueri pueri puerorum d) tekil nominatavus ları -um ile biten II. çekim isimler. Bunlar cinssiz olup aşağıdaki örnek gibi çekilirler. Örnek: bellum: savaş İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Genetivus bellum belli bella bellarum Burada hemen belirtmek gerekir ki yukarıdaki örnek gibi çekilen Grekçe den Latinceye aktarılmış isimlerin tekil nominativus ları um yerine -on la biterler. Örnek: encephalon (tüm beyin), colon (kolon), skeleton (iskelet), organon (organ). III. Çekim isimler (tertia declinatio) Bu çekimdeki isimler artan ve artmayan isimler olmak üzere iki bölüme ayrılırlar. Şöyleki; tekil genetivus larındaki hece sayısı tekil nominativus larındaki hece sayısından fazla olanlar III. çekim artan isimler (nominainparisyllaba)i, eşit hecesi olanlarda III. çekim artmayan isimler (nominaparisyllaba)i teşkil ederler. Bu çekime giren isimler hem her üç cinse aittirler ve em de son heceleri çok değişiktir. Bu nedenle artan ve artmayan isimleri ele alırken bunların farklı cins ve son hecelerini de hesaba katarak açıklamağa çalışacağız. Artan isimler Yukarıda belirtildiği gibi bu gruba giren ismlerin tekil genetivus larındaki hece sayısı tekil nominativus larındaki hece sayısından fazladır. Bu gruba giren isimlerin çekimi aşağıdaki örneğe göre yapılır: Örnek : radix: kök 13

14 İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Genetivus radix radicis radices radicum Yukarıdaki örnekten de görüleceği gibi çekimi yapabilmek için ismin gövdesine tekil nomenativus dan sonra tekil haller için gen. de is, takısını; çoğul haller için de sırayla nom.da es, gen. de um, takılarını eklemek gerekir. Bu çekime giren isimlerin tekil nominativus ları çok çeşitlidir. Bu nedenle kelimenin son harf veya hecesine bakarak bunların cinslerini bir kurala bağlamak mümkün değildir. Buna rağmen bazılarını gruplar altında toplamak mümkündür. a) Tekil nominativus ları x ile biten isimler genellikle erildir. Örnek: apex; apicis (m): tepe cortex, corticis (m): kabuk thorax, thoracis (m): göğüs kafesi larynx, laryngis (m): gırtlak meninx, meningis (m): beyin-omurilik zarı b) Tekil nominativus ları or ile biten isimler genellikle erildir. Örnek: flexor, flexoris (m) : bükücü arrector, -oris (m) : kaldırıcı rotator, -oris (m) : döndürücü calor, -oris (m) : ısı tumor, -oris (m): şiş, tümör color, -oris (m) : renk c) Tekil nominativus ları o ile biten isimler genellikle dişildir. Örnek: regio, -onis (f) : bölge digesto, -onis (f): sindirim origo, originis (f): başlangıç, köken d) Tekil nominativus ları as ile biten isimler hemen tümüyle dişildirler. Örnek: cavitas, cavitatis (f) : oyuk, boşluk extremitas, extremitatis (f) : taraf, üye tberositas, tuberositatis (f): pürtük humanitas, humanitatis (f): insanlık e) Tekil nominativus ları es ile biten isimler erildir. Örnek: paries, parietis (m) : duvar pes, pedis (m): ayak 14

15 f) Tekil nominativus ları is ile biten isimlerden tekil gebetivus ları -eris olanlara -inis olanlar eril; -itis ve -idis olanlar da dişildir. Örnek: pulvis, pulveris (m) : toz sanguis, sanguinis (m) : kan epidermis, epidermidis (f) : üstderi, epiderm cuspis, cuspidis (f): sivri uç, kuspid g) Artan isimlerden cinssiz olanları da aşağıdaki şekilde çekilirler. Latince de bütün cinssiz isimlerde olduğu gibi tekil nominativus ları ile tekil accusativus ları birbirine benzerler ve çoğul nominativus ları ile accusativus ları daima a ile biterler. Örnek: corpus: cisim, gövde İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus corpus corpora Genetivus corporis corporum Bu çekim grubuna giren kelimelere örnekler: Tempus, temporis (n) : zaman,şakak Pectus, pectoris (n) : gögüs Abdomen, abdominis (n): karın Foramen, foraminis (n) : delik Derma, dermanis (n): deri Oedema, oedematis (n) : ödem Tuber, tuberis (n) : tümsek h) Artan isimlerin kurula uymayanları da vardır. Şöyle ki, eğer bir ismin tekil nominativus u tek heceliyse ve sonu da s harfi ile bitiyorsa ve bu s harfinden önce de sessiz harf varsa bu isim artan bir isim olsa bile artmayan bir isim gibi çekilir. Yani çoğul genetivus u um ile değil ium ile biter. Bunların cinsleri de ya eril veya dişil olabilirler. Örnek : dens: diş İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Genetivus dens dentis dentes dentium Yukarıdaki örnek gibi çekilen isimlerden bazıları: Pons, pontis (m) :köprü Mons, montis (m): dağ Pars, partis (f) : parça, bölüm Glans, glandis (f) : meşe palamutu, glans Bütün bu yukardaki kural ve gruplara girmeyan kural dışı II.çekim artan isimler de vardır. 15

16 Örnek: os: kemik İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Accusativus os ossis ossa ossium Yukarıdaki örnek gibi olan bazı isimler: Os, oris (n) :ağız Cor, cordis (n) : kalp Caput, capitis (n) : baş Hepar, hepatis (n) : karaciğer Vas, vasis (n) : damar (bunun çoğul genitivis u vasorum dur.) Ren, renis (m) : böbrek (bunun çoğulu ise renes dir) III: Çekim artmayan isimler- Bu çekim grubuna giren isimlerin tekil nominativus ları ile tekil genetivus lardaki hece sayısı eşittir ve çekimleri genellikle şöyle yapılır: Örnek: civis: vatandaş İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus civis cives Genetivus civis civium Artmayan isimler tekil nominativus larının son hecesine göre beş gruba ayrılırlar: 1) is, 2)- es, 3)-er, 4)-e, 5)-çeşitli 1) Tekil nominativus ları -is ile bitenler: Bunlar çoğunlukla dişildirler ve yukarda ki örnek gibi çekilirler. Birkaç örnek daha: avis, avis (f): kuş auris, auris (f): kulak bilis, bilis (f): safra pelvis, pelvis (f): leğen diagnosis, diagnosis (f): tanı basis, basis (f): taban, temel 2) Tekil nominativus ları es ile bitenler: Bunlar da dişil olup yukarda ki örnek gibi çekilirler. Nubes, nubis (f) : bulut İndoles, indolis (f) : yetenek 3) Tekil nominativus ları -er ile bitenler genellikle erildirler ve yukardaki örnek gibi çekilirler. 16

17 Venter, ventris (m): karın İmber, Uter, imbris (m): bora utris (m): tulum, kırba 4) Tekil nominativus2ları -er ile bitenler: Bunlar cinssiz olup aşağıdaki örnek gibi çekilirler. Örnek :rete :ağ İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus rete retia Genetivus retis retium 5) tekil nominativus ları al ve ar ile biten isimler de cinssiz olup yukarda ki örnekte olduğu gibi çekilirler. Calcar, calcaris (n) : mahmuz Animal, animalis (n) : canlı varlık, yaratık IV. çekim isimler (quarta declinatio) Bu çekime giren isimlerin tekil nominativus ları us veya u ile biterler ve tekil genetivus ları da us la sonlandırılırlar. Tekil nominativus ları us ile bitenler eril ve dişil cinsine, u ile bitenler de cinssizlere aittir. Sonu us la bitenlerin çekimi de aşağıdaki örnekte olduğu gibi yapılır. Örnek: gradus: derece İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus gradus gradus Genetivus gradus graduum Sonu u ile biten ve cinssiz olan isimlerin çekimi de aşağıdaki gibi yapılır. Örnek: genu: diz İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus Genetivus genu genus genu a genuum Bu çekime giren kelimelerden bazıları aşağıdadır. Meatus, -um (m): yol, mea 17

18 Arcus, -us (m) : kemer, yay (çoğ. abl. da ubus takısı alır) Plexus, -us (m) : damar veya sinir ağı Ductus,,-us (m) : boru, kanal Processus, -us (m) : çıkıntı Manus, -us (f) :el Cornu, -us (n) : boynuz V. çekim isimler (quinta declinatio) Bu çekime giren isimlerin tekil genetivus ları ei ile biterler ve aşağıdaki örnek gibi çekilirler. Örnek: dies: gün İsim in hali Singularis Pluralis Nominativus dies dies Accusativus dies dies Genetivus diei dierum Yukardaki gibi çekilen isimlere bazı örnekler: Dies, -ei (m) : gün Facies, -ei (f):yüz, yüzey Caries, -ei (f): çürük Species, -ei (f) : tür Res, -ei (f) : olay, nesne Materies, -ei (f) : madde İsimler bitirmeden önce Latince fiillerden de isim türetildiğine işaret etmek yerinde olur. Fiillerden türetilen bütün isimler aşağıdaki iki şekilde türetilir: a) fiillerin supinum gövdelerindeki -um ve ya us takısı getirilerek genellikle 3. Üçüncü çekim isimler elde edilir. Örnek: dilatare (genişletmek ) fiilinin supinum gövdesi dilatatum dır. Bundaki -um takısı yerine -or takısı getirilerek dilatator (genişletici) ismi elde edilir. Aynı şekilde; levare (kaldırmak) - levator (kaldırıcı) lovere (oynatmak) - motor (oynatıcı) extendere (germek, açmak) extensor (gerici) İsimleri türetilir. Veya aşağıdaki örnekte olduğu gibi -um takısı gelerek genellikle 4. Çekim bir isim elde edilir. Örnek: 18

19 Apparere, apparatum, apparatus (alet) b) fiillerin supinum gövdelerindeki -um takısı yerine -io takısı getirilmek suretiyle isimler elde edilir. Örnek: expirare (soluk vermek) fiilinin supinum gövdesi expiratum dur. Buradaki -um takısı yerine -io takısı getirilerek expiratio (soluk verme) ismi elde edilmiştir. Aşağıdaki isimler de aynı şekilde türetilmiştir. respirare (nefes alıp vermek) respiratio, -onis (nefes alıp verme) inserare (içeri sokmak, yerleştirmek) insertio, -onis (yapışma, tutunam) occludere (kapanmak, kapanmak) occlusio, -onis (kapanma, kapanış) Bu kurallar dışında kural dışı olmak üzere yine fiilden türetilmiş isimlerin mevcut olduğuna burada işaret etmekle yetineceğim. İsim tamlaması İsimler ve bunların çekimlerinden sonra bu konuyu kapatmadan kısaca da tıp da çok kullanılan isim tamlamasından da söz etmek yerinde olacaktır. Türkçede olduğu gibi Latince de de isim tamlaması hemen daima ismin genetivus haliyle yapılırr. Ancak isim tamlamasındaki tamlayan daima ve kesinlikle genetivus halindedir ve tamlanan durumunda olan kelimeler ise nominativus halindedirler. Örnek: gül veya gülün goncası isim tamlamasının latincesi gemma rosæ dir. Burada görüldüğü gibi tamlayan kelime olan gül rosa genitivus ve tamlanan kelime olan gonca da yani gemma nominativus halindedirler. Bir başka örnek: rima palpebrarum (gözkapakları aralığı) bu isim tamlamasında da görüldüğü gibi tamlayan genetivus halinde yani palpebrarum şeklinde ve tamlanan kelime olan rima ise nominativus halinde bulunmaktadır. Nomen adjectivum Sıfat Sıfatlar bilindiği gibi nitelik ifade den, bir ismi tanımlayan veya sınırlayan kelimelerdir. Latince de sıfatlar niteledikleri ismin cins, hal ve sayısında olmak zorundadır. Yani isim tekil ise tekil, çoğul ise çoğul ve cinsi de ne ise ona uymak zorunluluğu vardır. Böyle olunca Latince de sıfatların tıpkı isimler gibi cins, hal ve sayıları olup onlar gibi de çekilirler. Sıfat konusunu kapatmadan fiiller ve isimlerden türetilen sıfatlardan nasıl oluşturulduğunu da kısaca özetliyelim. a) Fiillerden oluşturulan sıfatlara türkçede sıfat fiiller denirki şöyle oluşturulurlar: Fiillerin şimdiki zaman gövdelerine ilave edilir. Örnek: abducere uzaklaştırmak, fiilini şimdiki zaman gövdesi olan abduc köküne ens takısı getirilerek abducens= uzaklaştırılan, sıfatı elde edilir. Aynı şekilde permanere=sürmek,devam etmek, fiilini şimdiki zaman gövdesi olan permane köküne -ns takısı eklenerek de permanes=sürekli sıfatı meydana getirilir. b) İsimlerden sıfat türetilmesi de şöyle yapılır: Herhangi bir isimden sıfat yapmak istenirse önce o ismin gövdesi bulunur. Bunun için de ismin tek.gen. takısı atılır. Böylece elde edilen isim 19

20 vücudunun sonu L harfi ile bitiyorsa buna -oris,-e takıları getirilmek suretiyle sıfat meydana getirilir. Örnek: Dens, dentis: diş bunun isim gövdesi dent dir ki buna da -alis,ale takılarını ilave edilerek dentalis (elis ve dişi için) dentale (cinsiz için) sıfatı oluşturulmuş olur. Bir başka örnek: mandibula, -ae (altçene) Bunun gövdesi de mandibul olacağına göre buna -aris veya are takıları eklenerek mandibularis (eril ve dişil için) mandibulare (cinssiz için) sıfatı elde edilmiş olur. Son olarak da isimlerden birleşik sıfatların oluşturuluşunu özetleyelim. Bunun için herhangi bir ismin tek.gen. takısına -formis e, takıları eklemek suretiyle yapılır. Örnek: pirum, -i (armut)-piriformis (armutsu), fusus, -i (iğ) fusiformis (iğsi, filum, -i (iplik) filiformis (ipliksi) Grekçe kökenli olup da Latinceye mal edilmiş isimlerden de üç takılı sıfatlar türetilmiştir ki onlar da aşağıdaki gibi oluşmuşlardır. Grek asıllı herhangi bir ismin tekil gen. Halini genitiv takısındaki -is yerine -eus takısı getirilmek suretiyle isimden sıfat oluşturulur. Örnek: mastos, mastoidis (meme) buradaki -is takısı yerine -eus getirilerek mastoideus, -a,-um: (mememsi) sıtafı elde edilir. Aynıyle laryngis, laryngis, (gırtlak)- laryngeus (gırtlağa ait) meninx, meningis (beyin-omurilik zarı)- meningeus (meninx e ait) caro, cornis (et) catneus (etli) Sıfatlarda derece Türkçede olduğu gibi Latince de sıfatların dereceleri olup positivus, conparativus, ve superlativus olmak üzere üç derecelidir. Sıfatların bu üç derecesi ya regularis veya irregularis olmak üzere iki şekil gösterir. 1. Şekil sıfatlarda derecelemede comparativus yapmak için sıfat köküne sıfatın cinsine göre - ior veya ius superlativus olmak üzere iki şekil gösterir. Örnek: durus (sert) in kökü dur olup buna ior takısı getirilerek durior, -ius (daha sert) comparativus; issimus getirilerek de durissimus (en sert) superlativus yapılır. Longus (uzun) = posituvus Longior, (daha uzun) = comparativus Longissinus (en uzun) = superlativus Latus (geniş)= positivus Latior, (daha geniş)= comparativus Latissimus (en geniş)= superlativus Ancak sonu er ile biten sıfatların superlativus dereceleri için issimus takısı yerine sıfatın tekil haline -rimus takısı getirilir. Örnek: Asper (kaba)= positivus Asperior, (daha kaba) = comparativus Asperrimus (en kaba)= superlativus Yine bazı sıfatların superlativus dereceleri için de -issimus takısı yerine -limus takısı getirmek gerekir. Örnek: 20

değildir ve her bakımdan çok değişiktir ve dünyaya geldikten sonra da çok değişik gelişme safhaları gösterir. Ekstruterin hayatta insanın gelişmesi

değildir ve her bakımdan çok değişiktir ve dünyaya geldikten sonra da çok değişik gelişme safhaları gösterir. Ekstruterin hayatta insanın gelişmesi SAĞLIK YÜKSEK OKULLARI İÇİN HUMAN ANATOMİ (DERS NOTLARI ) Prof. Dr. Mehmet ÇAKIR 2007 1 GİRİŞ Anatomi insan vücudunun normal şekil, yapı ve vücudu oluşturan çeşitli organları ve bu organların arasındaki

Detaylı

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE 1 TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE GİRİŞ : Bir yaralı, hasta ya da kazazedeye ilk yardım yapabilmek ya da herhangi bir yardımda bulunabilmek için, öncelikle gerekenlerin doğru yapılabilmesi için, insan

Detaylı

Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır.

Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır. Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır. İskeletin önemli bir bölümüdür ve temel eksenidir. Sırt boyunca uzanır

Detaylı

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır.

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan

Detaylı

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ - 1 Ad :... Soyad :... Vücudumuzu ayakta tutan, hareket etmemizi sağlayan ve bazı önemli organları koruyan sert yapıya iskelet denir. İskelet

Detaylı

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur.

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur. KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER Canlılığın belirtisi olarak kabul edilen hareket canlıların sabit yer veya cisimlere göre yer ve durumunu değiştirmesidir. İnsanlarda hareket bir sistemin işlevidir. Bu işlevi

Detaylı

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu Embriyonik evrede kıkırdak kökenlidir. Daha sonra kemiklesir. Ergin evrede bazı vücut kısımlarında kıkırdak olarak kalır (burun ucu, kulak kepçesi, soluk borusu) skelet sistemi kemikler, eklemler, ligamentler

Detaylı

İNSAN VÜCUDU Hücre: İnsan vücudunun en küçük yapı taşına hücre denir. Hücrenin beslenmesinde hücre zarı yardımcı olur. İnsan Yapısı: Hücreler birleşerek dokuları,dokular birleşerek organları, organlar

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir?

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 4. SINIF 1. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 3. Soru 2: Uzunlukları ve şekilleri farklı kemiklerin bir araya gelmesi ile

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.) Göbek Kordonu 2.) Fetus ve Fetal Dolaşım Fizyolojisi 3.) Fetusun Aylara Göre Gelişimi Slayt No: 10 2 7.) FETUS Üçüncü gebelik

Detaylı

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI 1. Aşağıdaki iskeletin temel bölümlerinin isimlerini yazınız. İskeletin temel bölümlerinin görevlerini belirtiniz. ( 10 puan) Bölümleri

Detaylı

EVCİL HAYVAN BAKICILIĞI EĞİTİMİ

EVCİL HAYVAN BAKICILIĞI EĞİTİMİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI VETERİNER HİZMETLERİ MÜDÜRLÜĞÜ EVCİL HAYVAN BAKICILIĞI EĞİTİMİ KEDİ VE KÖPEKLERDE GENEL ANATOMİ İSMEK Canlı vücudunu oluşturan

Detaylı

Prof. Dr. Gökhan AKSOY

Prof. Dr. Gökhan AKSOY Prof. Dr. Gökhan AKSOY * Çiğneme, Beslenme * Yutkunma, * Estetik, * Konuşma, * Psikolojik Kriterler * Sosyolojik Kriterler Mandibüler: alt çene kemiğine ait, alt çene kemiğiyle ilgili Örnek: * mandibüler

Detaylı

Postür Analizi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker. Acıbadem Maslak Hastanesi

Postür Analizi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker. Acıbadem Maslak Hastanesi Postür Analizi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Maslak Hastanesi Postür nedir? Postür l Vücut kısımlarının pozisyonu veya dizilimidir. l STATİK: Oturma, ayakta durma ve yatma sırasındaki postür l DİNAMİK:

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler

GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler B i y o 1 0 3. 0 1 G e n. B i y o. L a b. ( Z o o l o j i ) 1 GENEL BİYOLOJİ LABORATUVARI (Zooloji) 1. Laboratuvar: Hayvan Sistematiği, Simetriler, Vücut Yönleri, Kesitler Sistematik ve taksonomi nedir?...

Detaylı

OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi)

OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi) OTONOM SİNİR SİSTEMİ (Fonksiyonel Anatomi) Otonom sinir sitemi iki alt kısma ayrılır: 1. Sempatik sinir sistemi 2. Parasempatik sinir sistemi Sempatik ve parasempatik sistemin terminal nöronları gangliyonlarda

Detaylı

www.kanatlibilgi.com

www.kanatlibilgi.com www.kanatlibilgi.com TAVUK EMBRİYOSUNUN GÜNLÜK GELİŞİM SAFHALARI Kaynak: Dr Stephan WARIN, DVM, Avian Business Unit. CEVA Santé Animale, La Ballastiere, BP 126, 33501 Libourne Cedex, France Çeviren: Barbaros

Detaylı

Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır.

Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır. Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır. Alt extremite kemikleri iki kalça kemiği ile omurganın kuyruk sokumu kemiği arasında oluşan pelvis (leğen kavşağı) ile başlar.

Detaylı

İNSAN ANATOMİSİ BÖLÜM 1 GENEL ANATOMİ. Prof. Dr. Mehmet YILDIRIM. İstanbul 2005. İ.Ü.Cerrahpaşa TIP Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

İNSAN ANATOMİSİ BÖLÜM 1 GENEL ANATOMİ. Prof. Dr. Mehmet YILDIRIM. İstanbul 2005. İ.Ü.Cerrahpaşa TIP Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi İNSAN ANATOMİSİ BÖLÜM 1 GENEL ANATOMİ İstanbul 2005 1 Prof. Dr. Mehmet YILDIRIM İ.Ü.Cerrahpaşa TIP Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi GENEL TANIMLAR İNSAN ANATOMİSİ (anatomia humana) ana : artı,

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

CAVITAS ABDOMINALIS (KARIN BOŞLUĞU) Karın boşluğunda yer alan organların görüntülenmesi Karın boşluğunda yer alan önemli organlar

CAVITAS ABDOMINALIS (KARIN BOŞLUĞU) Karın boşluğunda yer alan organların görüntülenmesi Karın boşluğunda yer alan önemli organlar sindirim sistemi 1 CAVITAS ABDOMINALIS (KARIN BOŞLUĞU) Karın boşluğunda yer alan organların görüntülenmesi Karın boşluğunda yer alan önemli organlar 2 CAVITAS ORIS (AĞIZ BOŞLUĞU) Vestibulum oris Labia

Detaylı

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir.

Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop:  Robert Hooke görmüş ve bu odacıklara hücre demiştir. Mikroskobun Yapımı ve Hücrenin Keşfi Mikroskop: Gözümüzle göremediğimiz çok küçük birimleri (canlıları, nesneleri vs ) incelememize yarayan alete mikroskop denir. Mikroskobu ilk olarak bir kumaş satıcısı

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF FEN BİLİMLERİ 4 SINIF UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ ÇEK KOPAR Her Haftaya Bir Bölüm Copyright Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş. Bu kitabın her hakkı Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. AŞ

Detaylı

I. ÜNİTE ANATOMİ VE FİZYOLOJİYE GİRİŞ

I. ÜNİTE ANATOMİ VE FİZYOLOJİYE GİRİŞ I. ÜNİTE ANATOMİ VE FİZYOLOJİYE GİRİŞ A. Anatomi ve Fizyolojinin Tanımı B. Anatominin Bölümleri 1. Makroskopik Anatomi a. Topografik Anatomi b. Sistematik Anatomi 2. Mikroskobik Anatomi 3. Gelişim Anatomisi

Detaylı

Omuz kemeri kemikleri Clavicula (köprücük kemiği)

Omuz kemeri kemikleri Clavicula (köprücük kemiği) Üst ekstremite kemikleri omuz hizasında kürek kemiği ve köprücük kemiğinden oluşan omuz kemeri kemikleri ile başlar. Diğer üst ekstremite kemikleri, humerus (pazu kemiği, kol kemiği), antebrachium (radius

Detaylı

İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi

İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten 2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI TIP 221 GASTROİNTESTİNAL SİSTEM VE ÜROGENİTAL SİSTEM

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ DEKANLIĞI

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ DİŞ HEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ DEKANLIĞI DIS- 201 PROTETİK DİŞ TEDAVİSİ TEORİK AKTS: 3 Diş Hekimliği 30 hafta- haftada 2 saat teorik Dersin Amacı: Protetik tedavi türleri ve uygulamaları hakkında bilgi vermek, sabit ve hareketli protezlerin klinik

Detaylı

EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI

EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI *KÖK * YAPIM EKLERİ * ÇEKİM EKLERİ * YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER K Ö K Sözcüğü oluşturan en küçük anlamlı dil birimine kök denir. Kök halinde bulunan sözcükler yapım eki almamıştır

Detaylı

Özofagus Mide Histolojisi

Özofagus Mide Histolojisi Özofagus Mide Histolojisi Sindirim kanalını oluşturan yapılar Gastroıntestınal kanal özafagustan başlayıp anüse değin devam eden değişik çaptaki bir borudur.. Ağız, Farinks (yutak), özafagus(yemek borusu),

Detaylı

4. SINIF FEN BİLİMLERİ

4. SINIF FEN BİLİMLERİ 4. SINIF FEN BİLİMLERİ Bu kitabın bütün hakları Fatih KÜÇÜKAYDIN a aittir. Yazarın yazılı izni olmaksızın kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz ve çoğaltılamaz. Copyright 2015 YAZAR Fatih KÜÇÜKAYDIN Ahmet

Detaylı

Kırık-Çıkık Ve Burkulmalarda İlk Yardım

Kırık-Çıkık Ve Burkulmalarda İlk Yardım Kırık-Çıkık Ve Burkulmalarda İlk Yardım Kırık Nedir? Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden oluşabilir. Yaşlılık ile birlikte kendiliğinden kırık oluşma riski

Detaylı

PROF. DR. ERDAL ZORBA

PROF. DR. ERDAL ZORBA PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler, kemik mineral yoğunluğundaki artış, beden suyundaki değişimler,

Detaylı

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği

Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği Ergenlik Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Kliniği Nelerden konuşacağız? Ergenlik nedir? Ergenlik sürecinde vücutta nasıl değişiklikler olur? Üreme organları nelerdir ve nasıl

Detaylı

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Bir vertebra cisminin alttaki üzerinde öne doğru yer değiştirmesidir. Spondilolizis Pars interartikülaristeki lizise verilen isimdir. Spondilolistezis

Detaylı

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf 1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM Fen ve Teknoloji-4.sınıf A. DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İSKELET Kemiklerden oluşan ve eklemlerle bağlanan, vücudumuzun dik durmasını ve hareket etmesini sağlayan yapıya

Detaylı

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II I. KURUL 2009 2010

GOÜ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II I. KURUL 2009 2010 I.Kurul Kas ve Periferik Sinir Sistemi I. Kurul Süresi: 5 hafta I. Kurul Başlangıç Tarihi: 28 Eylül 2009 I. Kurul Bitiş ve Sınav Tarihi: 2 3 Kasım 2009 Ders Kurulu Sorumlusu: Doç. Dr. Birsen ÖZYURT 30

Detaylı

Temel Kas Gurupları Kuvvet Çalışmaları. Dr.Ali KIZILET

Temel Kas Gurupları Kuvvet Çalışmaları. Dr.Ali KIZILET Temel Kas Gurupları Kuvvet Çalışmaları Sportif Performans İçin Merkez Kuvvet Antrenmanı Gövde kasları omurga, kalça ve omuz kemerini stabilize edecek şekilde fonksiyon görürler. Bu sağlam ve dengeli temele

Detaylı

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler; kemik

Detaylı

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİ. Prof.Dr.E.Savaş HATİPOĞLU

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİ. Prof.Dr.E.Savaş HATİPOĞLU KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİ Prof.Dr.E.Savaş HATİPOĞLU Hareket ve Kaslar Canlılığın belirtisi olarak kabul edilen hareket canlıların sabit yer veya cisimlere göre yer ve durumunu değiştirmesidir. İnsanlarda

Detaylı

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER BEBEKLİK DÖNEMİNDE (0 3 YAŞ) ERKEN TANI İÇİN KRİTİK DÖNEMLER Bebeklik dönemi, gelişimin en hızlı ilerlediği dönemdir. Çevrelerine

Detaylı

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

Prenatal devre insan ve memeli hayvanlarda uterus içerisinde geçer. Kanatlı hayvanlarda ise yumurta içinde kuluçkada geçen devredir.

Prenatal devre insan ve memeli hayvanlarda uterus içerisinde geçer. Kanatlı hayvanlarda ise yumurta içinde kuluçkada geçen devredir. Embriyoloji, genel anlamıyla canlıların oluşmasını ve gelişmesini inceleyen bir bilim dalıdır. İnsan ve memeli hayvanların doğumdan önceki, kanatlı hayvanların ise kuluçka dönemindeki hayatını inceler.

Detaylı

Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana

Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana Yazar Ad 111 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAŞI Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler Prof. Dr. Reyhan Çeliker Antropoloji nedir? Antropoloji İnsanı, biyolojik yapısını, bedensel özelliklerini, kültürel yapısını, sosyal davranışlarını inceleyen bilim

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Demir Budak Dekan

İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Demir Budak Dekan İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten 2015 / 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 4 (TIP 142) TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ

Detaylı

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Vücudumuzda aynı anda birçok karmaşık olayın birbirleriyle uyumlu bir şekilde gerçekleşmesi denetleyici ve düzenleyici sistemler tarafından sağlanır. Denetleyici ve

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

İsim takımı tamlaması Anatomi terimlerinin büyük çoğunluğu isim takımı, sıfat takımı

İsim takımı tamlaması Anatomi terimlerinin büyük çoğunluğu isim takımı, sıfat takımı giris Temel Anatomi Terimleri İsim takımı tamlaması İsimlerde anlamca küçülme Fiilden türeyen isimler Sıfatlarda karşılaştırma Sıfat tamlaması Tekil çoğul yapısı Kısaltmalar Tıp terminolojisinde sık kullanılan

Detaylı

ANATOMİ T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 492. Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 221. Yazar. Prof.Dr. Gürsel ORTUĞ. Editör

ANATOMİ T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 492. Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 221. Yazar. Prof.Dr. Gürsel ORTUĞ. Editör T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 492 Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 221 ANATOMİ Yazar Prof.Dr. Gürsel ORTUĞ Editör Doç.Dr. Mehmet KESİM İÇİNDEKİLER ÜNİTE 1 : ANATOMİNİN GENEL BÖLÜMLERİ, ANATOMİK

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1. Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.5-2 m 2 ) Deri esas olarak iki tabakadan olu ur Üst deri (Epidermis)

Detaylı

YAŞLI FİZYOLOJİSİ. Seray ÇAKIR 0341110005

YAŞLI FİZYOLOJİSİ. Seray ÇAKIR 0341110005 YAŞLI FİZYOLOJİSİ Seray ÇAKIR 0341110005 Yaşlının Vücut Bileşimi İnsanda, kas yapısı ve gücü 25 yaşında doruğa ulaşır. Bu yaşlarda kadınların ortalama vücut ağırlığının %37 si, erkeklerin %45 i kadarını

Detaylı

İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali

İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali Aşağıda verilen isimleri örnekteki gibi tamamlayınız. Örnek: Ayakkabı--------uç : Ayakkabının ucu İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali Kalem sap Çanta renk Araba boya Masa kenar Deniz mavi Rüzgar şiddet

Detaylı

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I IV. KURUL DERS PROGRAMI DOKU - İSKELET KAS

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I IV. KURUL DERS PROGRAMI DOKU - İSKELET KAS T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I IV. KURUL DERS PROGRAMI DOKU - İSKELET KAS (9 Mart 2015-1 Mayıs 2015 ) Dekan Prof. Dr. Mehmet Ali MALAS Baş Koordinatör

Detaylı

Beyin Tümörü Sinir sisteminin (Beyin, omurilik ve sinirlerin) tümörleri, sinir dokusunda bulunan çeşitli hücrelerden kaynaklanabilir ya da vücudun başka bir yerindeki habis tümörün genellikle kan yolu

Detaylı

TÜRKÇE MODÜLÜ BİREYSEL EĞİTİM PLANI (TÜRKÇE DERSİ) (1.ÜNİTE) GÜZEL ÜLKEM TÜRKİYE

TÜRKÇE MODÜLÜ BİREYSEL EĞİTİM PLANI (TÜRKÇE DERSİ) (1.ÜNİTE) GÜZEL ÜLKEM TÜRKİYE (1.ÜNİTE) GÜZEL ÜLKEM TÜRKİYE KISA DÖNEMLİ MATERYAL YÖNTEM- i doğru kullanır. 1 2 3 4 Söylenen sözcüğü tekrar eder. Gösterilen ve söylenen nesnenin adını söyler. Gösterilen nesnenin adını söyler. Resmi

Detaylı

Santral (merkezi) sinir sistemi

Santral (merkezi) sinir sistemi Santral (merkezi) sinir sistemi 1 2 Beyin birçok dokunun kontrollerini üstlenmiştir. Çalışması hakkında hala yeterli veri edinemediğimiz beyin, hafıza ve karar verme organı olarak kabul edilir. Sadece

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Hareket Sistemi TIP 107 1 107 7 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam.

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Hareket Sistemi TIP 107 1 107 7 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam. DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS Hareket Sistemi TIP 107 1 107 7 10 Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam Anatomi 22 18 40 Tıbbi Biyokimya 21 4 25 Tıbbi Biyoloji 16 2 18 Histoloji ve Embriyoloji

Detaylı

Simental sığır ırkının anavatanı İsviçre dir. Simental hem süt ve hemde etçi olmalarından dolayı kombine bir sığır ırkıdır. Dünyada bir çok ülkede

Simental sığır ırkının anavatanı İsviçre dir. Simental hem süt ve hemde etçi olmalarından dolayı kombine bir sığır ırkıdır. Dünyada bir çok ülkede BESİLİK BÜYÜKBAŞ SIMMENTAL (SİMENTAL) Simental sığır ırkının anavatanı İsviçre dir. Simental hem süt ve hemde etçi olmalarından dolayı kombine bir sığır ırkıdır. Dünyada bir çok ülkede yetiştirilmektedir.

Detaylı

ANATOMİ VE FİZYOLOJİ DERSİ

ANATOMİ VE FİZYOLOJİ DERSİ ANATOMİ VE FİZYOLOJİ DERSİ MODÜL ADI VÜCUDUN TEMEL YAPISI HAREKET SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ ENDOKRİN SİSTEM SÜRESİ 40/16 40/24 40/16 40/8 VÜCUT SIVILARI, ELEKTROLİTLERİ VE KAN 40/8 DOLAŞIM SİSTEMİ 40/24 SOLUNUM

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II SİNDİRİM VE METABOLİZMA SİSTEMLERİ

T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II SİNDİRİM VE METABOLİZMA SİSTEMLERİ T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II SİNDİRİM VE METABOLİZMA SİSTEMLERİ III. DERS KURULU (15 ARALIK 2014 17 OCAK 2015) DERS PROGRAMI DEKAN BAŞKOORDİNATÖR

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM VII KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM VII KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM Sağlık Bülteni İLK YARDIM ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN OKULLARI Mayıs 2014 BÖLÜM VII KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM Kırık nedir? Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden

Detaylı

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel Kas Dokusunun Gelişimi Doç.Dr. E.Elif Güzel Kasların çoğunluğu mezodermden gelişir paraksiyal mezoderm lateral mezodermin somatik ve splanknik tabakaları neural krest hücreleri Paraksiyal mezoderm İskelet

Detaylı

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ?

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? Kalsiyum bir çok kişinin bildiği gibi kemik ve dişlerin yapı, oluşum ve sürdürülmesinde temel bir gereksinimdir. Kemik erimesini azaltmada yardımcı

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

BUYUME VE GELISME. Yrd. Doc. Dr. Selcuk AKPINAR

BUYUME VE GELISME. Yrd. Doc. Dr. Selcuk AKPINAR BUYUME VE GELISME Yrd. Doc. Dr. Selcuk AKPINAR BUYUME VE GELISME Cocukluk cagi dollenme ile baslar ve ergenligin tamamlanmasina kadar devam eder. Diger butun canlilara kiyasla insanda cocukluk cagi cok

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

Solunum ve Kalp Durması Nedir?

Solunum ve Kalp Durması Nedir? TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunum ile hasta

Detaylı

ÜNLÜLER BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU. Türkçe bir sözcükte kalın ünlülerden sonra kalın, ince ünlülerden sonra ince ünlülerin gelmesine büyük ünlü uyumu denir.

ÜNLÜLER BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU. Türkçe bir sözcükte kalın ünlülerden sonra kalın, ince ünlülerden sonra ince ünlülerin gelmesine büyük ünlü uyumu denir. ÜNLÜLER 1 Türkçe de sekiz ünlü harf vardır: A, E, I, Í, O, Ö, U, Ü DÜZ GENÍŞ Geniş dar geniş dar KALIN A I O U ÍNCE E Í Ö Ü BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU Türkçe bir sözcükte kalın ünlülerden sonra kalın, ince ünlülerden

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI Yardım edin sinüslerim beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri

Detaylı

TIPTA UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMI UZMANLIK ÖĞRENCİSİ ÇALIŞMA KARNESİ

TIPTA UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMI UZMANLIK ÖĞRENCİSİ ÇALIŞMA KARNESİ T.C. CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ANATOMİ ANABİLİM DALI TIPTA UZMANLIK EĞİTİMİ PROGRAMI ve UZMANLIK ÖĞRENCİSİ ÇALIŞMA KARNESİ Tıpta Uzma nlık Ö ğrencisinin : Adı ve Soyadı: Tıpta Uzmanlık Eğitimine

Detaylı

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir.

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. İSKELET ve KAS SİSTEMLERİ İSKELET SİSTEMLERİ Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. A. İSKELET ÇEŞİTLERİ Hayvanların

Detaylı

Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Maket İhtiyaç Listesi Maketin adı Miktarı Birim Fiyatı Tutarı

Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Maket İhtiyaç Listesi Maketin adı Miktarı Birim Fiyatı Tutarı Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Maket İhtiyaç Listesi Maketin adı Miktarı Birim Fiyatı Tutarı 1. Kaslı İnsan vücudu maketi 2 adet 2. Kaslı üst ekstremite maketi 2 adet 3.

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Sinir Sistemi TIP 204 2 103+40 9 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Sinir Sistemi TIP 204 2 103+40 9 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS Sinir Sistemi TIP 204 2 103+40 9 10 Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam Anatomi 42 16 58 Fizyoloji 39 18 57 Histoloji ve Embriyoloji 12 4 16 Biyofizik

Detaylı

Primal Pictures:Yeni Özellikler. Primal Pictures PowerPoint Sunumu

Primal Pictures:Yeni Özellikler. Primal Pictures PowerPoint Sunumu Primal Pictures:Yeni Özellikler Primal Pictures PowerPoint Sunumu Primal Pictures: Yeni Özelliklere Bakış Yeni ürün arayüzünün gösterimi Yeni ürünlerin gösterimi Sistematik Anatomi Dişçilik Anatomisi Bölgesel

Detaylı

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR.

Fen ve Teknoloji 7. BOŞALTIM SİSTEMİ. Hazırlayan: NİHAT BAHÇE HAYAL BİLİMDEN DAHA ÖNEMLİDİR. ÇÜNKÜ BİLİM SINIRLIDIR. KAZANIMLAR; BOŞALTIM SİSTEMİ. KARACİĞER: Proteinlerin kullanılması sonucunda amonyak açığa çıkmaktadır. Zehirli olan amonyağı daha az zararlı olması için üreye dönüştürmektedir. 1. Boşaltım sistemi ile

Detaylı

Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek)

Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek) KONU 10. ÜREME VE GELİŞME I. Bitki Hücrelerinde Üreme ve Gelişme: Materyal: Rosa sp. (gül; dikotil çiçek) ve Lilium sp. (zambak; monokotil çiçek) Yöntem: Rosa sp. ve Lilium sp. tam çiçeğinden alınan enine

Detaylı

9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 7.Ünite Yaşam Bulguları NABIZ. 17.18.19. Hafta ( 6-24 / 01 / 2014 )

9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 7.Ünite Yaşam Bulguları NABIZ. 17.18.19. Hafta ( 6-24 / 01 / 2014 ) 9.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 7.Ünite Yaşam Bulguları NABIZ 17.18.19. Hafta ( 6-24 / 01 / 2014 ) NABIZ 2 Kalbin sol ventrikülünün kasılmasıyla aorta gönderilen kanın neden olduğu basınç artışına karşı,

Detaylı

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir.

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız ve Diş Sağlığı Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız sağlığı: Dişler ve onları

Detaylı

07.11.2014. Kadın Genital Organlarının Anatomi ve Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. Kadın Genital Organlarının Anatomi ve Fizyolojisi. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı Kadın üreme organları (organa genitalia feminina), erkek üreme organlarına göre daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Kadın üreme organları da erkek üreme organları

Detaylı

TEMEL YAŞAM DESTEĞİ Solunum ve Kalp Durması Nedir? Solunum durması: Solunum hareketlerinin durması nedeniyle vücudun yaşamak için ihtiyacı olan oksijenden yoksun kalmasıdır. Hemen yapay solunum ile hasta

Detaylı

DERS KURULU ÜYELERİ: Prof.Dr. Nevres Hürriyet AYDOĞAN Prof. Dr. Yasemin BALCI

DERS KURULU ÜYELERİ: Prof.Dr. Nevres Hürriyet AYDOĞAN Prof. Dr. Yasemin BALCI T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II DOKU BİYOLOJİSİ DERS KURULU (7 EYLÜL 2015 23 EKİM 2015) DERS PROGRAMI DEKAN DEKAN YRD. DEKAN YRD. BAŞKOORDİNATÖR

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

Geleneksel Çin Tıbbı mucizesi Akupunktur/akupressur meridyen ve noktaların tanıtımı. Prof. Dr. Şahin Ahmedov shahmedov@yahoo.com

Geleneksel Çin Tıbbı mucizesi Akupunktur/akupressur meridyen ve noktaların tanıtımı. Prof. Dr. Şahin Ahmedov shahmedov@yahoo.com Geleneksel Çin Tıbbı mucizesi Akupunktur/akupressur meridyen ve noktaların tanıtımı Prof. Dr. Şahin Ahmedov shahmedov@yahoo.com Akupressur, geleneksel Çin tıbbının ayrılmaz parçasıdır 4600 yıl önce Çin

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı