Merkez ve Doğu Avrupa Ülkelerinde Bütçe Dengesi ve Cari Ġşlemler Dengesi Ġlişkisi: Ekonometrik Bir Ġnceleme

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Merkez ve Doğu Avrupa Ülkelerinde Bütçe Dengesi ve Cari Ġşlemler Dengesi Ġlişkisi: Ekonometrik Bir Ġnceleme"

Transkript

1 Merkez ve Doğu Avrupa Ülkelerinde Bütçe Dengesi ve Cari Ġşlemler Dengesi Ġlişkisi: Pelin VAROL ĠYĠDOĞAN Özet Çalışmanın amacı Merkez ve Doğu Avrupa ülkeleri için bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişkinin ampirik olarak araştırılmasıdır. Bu kapsamda analiz yöntemi olarak Zivot-Andrews (1992) birim kök testi, Pesaran vd. (2001) sınır testi ve Toda ve Yamamato (1995) nedensellik analizi kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; i) Bulgaristan için çift yönlü nedensellik söz konusudur. ii) Letonya için cari işlemler dengesinden bütçe dengesine doğru nedensel bir ilişki geçerlidir. iii) Hırvatistan, Macaristan, Litvanya ve Slovenya için nedensellik bütçe dengesinden cari işlemler dengesine doğru olmaktadır. iv) Örneklemdeki diğer ülkeler için iki değişken arasında nedensel bir ilişki bulunmamaktadır. Anahtar Kelimeler: Merkez ve Doğu Avrupa, Bütçe Dengesi, Cari İşlemler Dengesi, Eşbütünleşme, Nedensellik The Budget Balance and Current Account Balance Relationship in Central and Eastern European Economies: An Econometric Investigation Abstract The aim of this study is to examine the relationship between the budget and the current account balance for Central and Eastern European countries emprically by means of the Zivot-Andrews (1992) unit root test, Pesaran et al. (2001) bounds testing procedure and Toda and Yamamato (1995) causality analysis. The findings of this study are; i) the evidence of the bilateral causality is found for Bulgaria, ii) a causal relationship from current account balance to the budget balance exists for Latvia, iii) the causality runs from the budget balance to the current account Öğr.Gör.Dr., Hacettepe Üniversitesi, Maliye Bölümü, 82 Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

2 P. VAROL ĠYĠDOĞAN balance in Croatia, Hungary, Lithuania and Slovenia, iv) no causal relationship is found for the other sample countries. Key Words: Central and Eastern Europe, Budget Balance, Current Account Balance, Cointegration, Causality JEL Classification Codes: C22, F41, H62 Giriş Bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi makroekonomik istikrarın önemli göstergeleri arasında yer almaktadır. Bu çerçevede maliye politikası neticesinde ortaya çıkan bütçe dengesizliklerinin, özellikle Keynesyen teori çerçevesinde ekonomik yapı üzerinde önemli etkileri bulunmaktadır. Tasarruf-yatırım dengesinin bozuk olduğu ekonomilerde, bütçe açıklarının iç borçlanma ile finansmanının faiz oranları üzerinde ortaya çıkardığı yukarı yönlü baskı dışlama etkisi doğurmakta, bunun sonucunda kamu yatırımları özel yatırımların yerini almaktadır. Bunun yanısıra dışa açık bir ekonomide genişletici maliye politikası sonucunda ortaya çıkan bütçe açıkları reel gelir, faiz ve döviz kuru mekanizmaları aracılığıyla cari işlemler açığı da doğurabilmektedir. Diğer taraftan mali denge gibi dış dengenin de önemli ekonomik etkileri bulunmaktadır. Cari işlemler dengesizliklerinin reel döviz kuru ve faiz oranını arttırdığı ve reel sektör üzerinde olumsuz etkiler yarattığı göz önünde bulundurulduğunda, açıkların dış borçlanmayla finansmanının sürdürülemez boyuta ulaştığı ekonomilerde kriz sürecine girilmesi kaçınılmaz olmaktadır. Bu kapsamda ekonomik yapı üzerinde önemli etkilere sahip olan ilgili iki değişken arasındaki ilişkinin ortaya konulması, iç ve dış dengesizlikler çerçevesinde makro ekonomi politikalarının şekillendirilmesi açısından gereklidir. Bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişkinin analizi ABD ekonomisi gibi gelişmiş ekonomilerin yanısıra piyasa ekonomisine geçiş sürecini yakın zamanda tecrübe eden ekonomiler için de önem taşımaktadır. Söz konusu bu ekonomiler içerisinde yer alan Merkez ve Doğu Avrupa ülkelerinde planlı bir ekonomiden piyasa ekonomisine geçiş süreci ile birlikte bütçe açıkları artmıştır. Mali dengedeki bu bozulma, bir taraftan piyasa ekonomisi için gerekli sosyal, kurumsal ve ekonomik alt yapının oluşturulması için artan kamu harcamaları ve vergi düzenlemelerine; diğer taraftan da özellikle geçiş sürecinin ilk dönemlerinde reel GSYİH deki azalış sonucu ortaya çıkan vergi gelirlerindeki düşüşe bağlanabilir (Aristovnik, 2005; Aristovnik, 2006). Mali dengedeki bozulmanın yanısıra geçiş süreci ile birlikte dış ticaretin ve sermaye hareketlerinin serbestleşmesi cari işlemler açıklarını arttırmıştır. Bunun yanısıra AB ye üyelik süreci ile birlikte dış şoklara karşı daha duyarlı hale gelen söz konusu ekonomilerde 2008 küresel krizi iç ve dış denge üzerinde ciddi etkiler ortaya çıkarmıştır. Bu çerçevede çalışmada, bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişkinin piyasa ekonomisine geçiş ve serbestleşme süreci ile birlikte yüksek bütçe ve cari işlemler açıkları kaydeden 8 Merkez ve Doğu Avrupa ülkesi (Bulgaristan, Hırvatistan, Macaristan, Letonya, Litvanya, Polonya, Romanya ve Slovenya) için ampirik olarak incelenmesi amaçlanmaktadır. İlgili ilişkinin analizi için ilk olarak zaman serilerinin durağanlık özellikleri Zivot ve Andrews (1992) tarafından geliştirilen ve yapısal kırılmaların dikkate alındığı birim kök testiyle incelenecektir. Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

3 Sonrasında ise değişkenlerin I(0), I(1) veya karşılıklı eşbütünleşik olmalarına bağlı olmaksızın eşbütünleşme analizinin gerçekleştirilmesine olanak veren Pesaran vd. (2001) sınır testi aracılığıyla uzun dönem ilişki araştırılacaktır. Son aşamada ise Toda ve Yamamato (1995) tarafından geliştirilen nedensellik analiziyle, ilgili iki değişken arasındaki ilişki ortaya konulacaktır. Bu doğrultuda, çalışmanın birinci bölümünde bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişkinin teorik temellerinin yanısıra Merkez ve Doğu Avrupa ülkelerini de kapsayan ilgili ampirik literatüre yer verilecektir. İkinci bölümde veri, yöntem ve ekonometrik bulgular üzerinde durulacaktır. 1. Teori ve Literatür Bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişki gerek teorik gerekse ampirik boyutlarıyla literatürde önemli bir yere sahiptir. İlgili ilişkinin yönü ve niteliğine yönelik geliştirilen iki önemli teorik açıklama bulunmaktadır. Bunlardan ilki olan ikiz açıklar hipotezi, bütçe dengesindeki değişimlerin, cari işlemler dengesi üzerinde aynı yön ve büyüklükte etkilere sahip olduğunu ileri sürmektedir. Keynesyen teoriye dayanan bu ilişki, gelir-harcama modeli ve Mundell Fleming modelleri çerçevesinde açıklanmaktadır. Gelir-harcama modeline göre bütçe açığındaki bir artış çarpan mekanizması aracılığıyla reel geliri arttırmakta, gelirdeki artış ise marjinal ithalat eğilimine bağlı olarak dış ticaret dengesini bozmaktadır. Mundell Fleming modeli ise esnek döviz kuru rejiminin uygulandığı dışa açık küçük bir ekonomide bütçe açıklarındaki artış sürecinin, faiz ve döviz kuru aktarım mekanizmaları aracılığıyla net ihracatta bir düşüşe dolayısıyla cari işlemler açığına yol açacağını ileri sürmektedir. Keynesyen model çerçevesinde getirilen açıklamaların yanısıra; ikiz açıklar ilişkisi Denklem (1) deki gibi tasarruf-yatırım dengesine bağlı olarak da açıklanmaktadır: p p g g ( S I ) S I CA (1) p p ( S I ) özel kesim tasarruf ve yatırımları arasındaki farkı ifade eden özel g g kesim dengesini, S I kamu kesimi tasarruf ve yatırımları arasındaki farkı, diğer bir ifadeyle bütçe dengesini göstermektedir. Eşitliğin sağında yer alan cari işlemler dengesinin tanım olarak özel kesim ve kamu kesimi tasarruf-yatırım dengesinin toplamına eşit olan ulusal tasarruf ve ulusal yatırım farkına dayandığı düşünüldüğünde, özel kesim dengesi değişmez iken bütçe dengesindeki bir bozulmanın cari açık doğurması kaçınılmaz olmaktadır. Diğer taraftan bütçe dengesi ve cari işlemler dengesinin, ikiz açıklar hipotezinin aksine, ilişkili olmadığını ileri süren Ricardocu denklik hipotezi ise bütçe açığı sonucunda gelecekteki vergi yüklerini artıracağının bilincinde olan bireylerin özel tasarruflarını artırmalarına, dolayısıyla da cari işlemler dengesi üzerinde reel bir etkinin ortaya çıkmamasına dayanmaktadır. Söz konusu iki teorik açıklamanın yanısıra mali denge ve dış denge arasındaki ilişki çift yönlü veya Summers (1988) in ileri sürdüğü gibi cari işlemler dengesinden bütçe dengesine doğru olabilmektedir. Bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişkiyi inceleyen ampirik literatür çoğunlukla ABD için konuyu analiz eden çalışmalara dayanmaktadır (Darrat, 1988; Abell, 1990; Enders ve Lee, 1990; Latif-Zaman ve DaCosta, 1990; Bachman, 1992; Rahman ve Mishra, 1992; Rosensweig ve Tallman, 1993; Mohammadi ve Skaggs, 1996; Dibooğlu, 1997) lı yılların sonlarından itibaren 84 Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

4 P. VAROL ĠYĠDOĞAN ise mali denge ve dış denge arasındaki ilişki farklı ülkeler için de incelenmekte, örneklemin yanısıra yöntem farklılıkları da ampirik sonuçların değişkenlik göstermesine neden olmaktadır (Anoruo ve Ramchander, 1998; Islam, 1998; Normandin, 1999; Vamvoukas, 1999; Kulkarni ve Erickson, 2001; Hatemi-J ve Shukur, 2002; Leachman ve Francis, 2002; Kouassi vd., 2004; Kim ve Kim, 2006; Bagnai, 2006; Onafowora ve Owoye, 2006; Papadogonas ve Stournaras, 2006; Mukhtar vd., 2007). Son 5 yıl içerisindeki güncel çalışmalar ele alındığında; Beetsma vd. (2008) 14 AB ülkesine uyguladıkları panel veri analizi ile bütçe dengesinin cari işlemler dengesi üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşmaktadır. Diğer taraftan VAR yöntemi kullanan çalışmalardan Kim ve Roubini (2008), bütçe açıklarının cari dengeyi düzeltici etkisini ifade eden ikiz ıraksamanın varlığını ortaya koyarken Grier ve Ye (2009) kısa ve uzun dönemde ilişkinin farklılaştığını, Stournas (2013) ise ikiz açıklar ilişkisinin geçirliliğini göstermektedir. Diğer taraftan Siddiqui (2009) tarafından elde edilen VAR analizi sonuçları cari işlemler dengesinin bütçe dengesinin belirleyicisi olduğunu ileri sürmektedir. Aynı yöndeki sonuçlara nedensellik ve eşbütünleşme yöntemi uygulayarak ulaşan çalışmalar arasında Marinheiro (2008) ve Katırcıoğlu vd. (2009) bulunmaktadır. Benzer bir metodoloji kullanan Baharumshah ve Lau (2009) ile Daly ve Siddiki (2009) ise örneklemlerinde yer alan ülkelerin önemli bir kısmı için ikiz açıklar ilişkisinin geçerli olduğu sonucuna ulaşırken Magazzino (2012), İtalya için çift yönlü nedenselliğin varlığını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda ampirik literatüre ilişkin detaylara Tablo 1 de yer verilmektedir. Tablo 1: Ampirik Çalışmalar Literatürü Çalışma Örneklem Metodoloji Sonuç Darrat (1988) ABD (1960Q1-1984Q4) Granger nedensellik BB CA analizi Abell (1990) ABD (1979Q2-1985Q2) VAR Enders ve Lee ABD (1947Q3-1987Q1) VAR BB CA (1990) Latif-Zaman ve ABD (1971Q1-1983Q3) Granger nedensellik DaCosta (1990) analizi Bachman (1992) ABD (1974Q1-1988Q4) VAR Rahman ve ABD ( ) Engle ve Granger BB CA Mishra (1992) eşbütünleşme analizi Rosensweig ve Tallman (1993) ABD (1961Q1-1989Q4) VAR Mohammadi ve ABD (1973Q1-1991Q4) VAR BB CA Skaggs (1996) Dibooğlu (1997) ABD (1960Q1-1994Q4) VAR Anoruo ve Ramchander (1998) VAR Hindistan ( ) Endonezya ( ) Kore ( ) Malezya ( ) Filipinler ( ) -Malezya (BB CA) -Örneklemdeki diğer ülkeler (BB CA) Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

5 Islam (1998) Normandin (1999) Vamvoukas (1999) Kulkarni ve Erickson (2001) Hatemi-J ve Shukur (2002) Leachman ve Francis (2002) Kouassi vd. (2004) Brezilya (1973Q1-1991Q4) ABD, Kanada (1950Q2-1992Q3) Yunanistan ( ) Meksika ( ) Hindistan ( ) Pakistan ( ) ABD (1975Q1-1998Q2) ABD (1948Q1-1973Q4 ve 1974Q1-1992Q2) -Gelişmiş ülkeler: Avustralya, Avusturya, Kanada, Fransa, İtalya, Hollanda, Yeni Zelanda, İsveç, İngiltere, ABD -Gelişmekte olan ülkeler: Kolombiya, Dominik Cumhuriyeti, Hindistan, İsrail, Kore, Malezya, Singapur, Güney ABD, Tayland, Venezuela ( ) Kore ( ) Kim ve Kim (2006) Bagnai (2006) 22 OECD ülkesi ( ) Onafoworave Nijerya ( ) Owoye (2006) Papadogonas ve Stournaras (2006) Mukhtar vd. (2007) Beetsma vd. (2008) AB-15 ülkeleri ( ) Pakistan (1975Q1-2005Q4) 14 AB ülkesi ( ) Granger nedensellik analizi VAR Johansen eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik analizi Granger nedensellik analizi Granger nedensellik analizi Eşbütünleşme ve çoklu eşbütünleşme analizi Johansen eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik analizi Modifiye edilmiş Wald testi Eşbütünleşik artık değer ADF testi Johansen eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik analizi Johansen eşbütünleşme yöntemi Engle ve Granger eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik analizi Panel VAR BB CA -Hindistan () -Meksika (BB CA) -Pakistan (BB CA) -1.alt dönem() -2.alt dönem (BB CA ) 1974Q1-1992Q2 Esnek döviz kurunun uygulandığı ilk alt dönem () ilişkisi gelişmiş ülkelerde, gelişmekte olan ülkelere kıyasla daha geçerlidir. BB CA BB CA -AB-15 (BB CA) -Yunanistan ( ) BB CA 86 Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

6 Kim ve Roubini (2008) Marinheiro (2008) Grier ve Ye (2009) Katırcıoğlu vd. (2009) Baharumshah ve Lau (2009) Daly ve Siddiki (2009) P. VAROL ĠYĠDOĞAN ABD (1973Q1-2004Q1) VAR (ikiz ıraksama) Mısır ( ) Johansen BB CA eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik analizi ABD (1948Q1-2005Q1) Global optimizasyon -Uzun dönemde yöntemi ve VAR- (BB CA) GARCH modeli -Kısa dönemde () 24 küçük ada ülkesi Granger nedensellik BB CA ( ) analizi Singapur, Kore, Gregory ve Hansen -Endonezya, Kore, Malezya, Tayland, eşbütünleşme Filipinler, Tayland Endonezya, Filipinler, yöntemi ve Granger () Japona (1980Q1- nedensellik analizi - Malezya 2006Q4) (BB CA) Avusturya, Avustralya, Belçika, Kanada, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İzlanda, İrlanda, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Hollanda, Yeni Zelanda, Norveç, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre, İngiltere, ABD Gregory ve Hansen eşbütünleşme yöntemi 13 örneklem ülkesi () Siddiqui (2009) Pakistan ( ) VAR BB CA Magazzino (2012) İtalya ( ) Johansen eşbütünleşme yöntemi ve Granger nedensellik analizi BB CA Stournaras (2013) Yunanistan ( ) VAR Kaynak: Varol İyidoğan (2011) çalışmasından faydalanılarak hazırlanmıştır. Not: bütçe dengesinin cari işlemler dengesi üzerindeki etkisini göstermektedir. BB CA cari işlemler dengesinden bütçe dengesine doğru ters yönlü ilişkinin varlığını işaret etmektedir. BB CA çift yönlü nedenselliği, BB CA ise ilgili iki değişken arasında ilişkinin yokluğunu ifade etmektedir. Bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişkinin incelendiği Merkez ve Doğu Avrupa ülkelerine ilişkin ampirik literatüre Tablo 2 de yer verilmektedir. Herrman ve Jochem (2005) ve Aristovnik (2006) panel veri analizi kullandıkları çalışmalarında ilişkinin bütçe dengesinden cari işlemler dengesine doğru olduğu sonucuna ulaşmaktadır. Diğer taraftan Ganchev (2010) ve Ganchev vd. (2012) çalışmalarının VAR analizi sonuçları ise ilgili ilişkinin ters yönde yani cari işlemler dengesinden bütçe dengesine doğru olduğunu ortaya koymaktadır. Fidrmuch (2003), Afonso ve Rault (2009), Ketenci ve Uz (2010) a göre ise sonuçlar örneklemdeki ülkeler açısından farklılık göstermektedir. Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

7 Tablo 2: Ampirik Çalışmalar Literatürü: Merkez ve Doğu Avrupa Ülkeleri Çalışma Örneklem Metodoloji Sonuç Fidrmuch (2003) Macaristan, Polonya, Slovakya ( ) Johansen eşbütünleşme analizi Macaristan ve Polonya () Herrman ve Jochem (2005) Aristovnik (2006) Afonso ve Rault (2009) Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Litvanya, Letonya, Polonya, Slovakya, Slovenya (1994Q1-2004Q4) Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Litvanya, Letonya, Polonya, Slovakya, Slovenya ( ) Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Litvanya, Letonya, Polonya, Slovakya, Slovenya ( ) Panel veri analizi Panel verilere uygulanan modern ekonometrik yöntemler SUR analizi ve panel Granger nedensellik testi Ganchev (2010) Bulgaristan ( ) VAR, Granger nedensellik testi Ketenci ve Uz (2010) Ganchev vd. (2012) Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Litvanya, Letonya, Polonya, Slovakya, Slovenya (1995Q1-2008Q3) Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Litvanya, Letonya, Polonya, Romanya, Slovakya ve Slovenya ( ) Sınır testi Panel veri analizi ve VAR analizi Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Litvanya, Polonya, Slovakya () -Granger nedensellik: () -VAR analizi (BB CA) Çek Cumhuriyeti, Litvanya, Letonya, Slovenya, Slovakya () Panel veri analizi: Bulgaristan ve Estonya dışındaki örneklem ülkelerinde ilişkinin yönü pozitiftir. VAR analizi: (BB CA) Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Not: bütçe dengesinin cari işlemler dengesi üzerindeki etkisini göstermektedir. BB CA cari işlemler dengesinden bütçe dengesine doğru ters yönlü ilişkinin varlığını işaret etmektedir. BB CA çift yönlü nedenselliği, BB CA ise ilgili iki değişken arasında ilişkinin yokluğunu ifade etmektedir. 2. Model ve Ampirik Sonuçlar Bu çalışmada bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişki Bulgaristan, Hırvatistan, Macaristan, Letonya, Litvanya, Polonya, Romanya ve Slovenya için 88 Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

8 P. VAROL ĠYĠDOĞAN bütçe dengesi/gsyih (BB) ve cari işlemler dengesi/gsyih (CA) değişkenleri kullanılarak analiz edilmektedir. Tablo 3 te ampirik analizde kullanılan serilerin elde edildiği kaynak ve kapsadıkları döneme ilişkin bilgilere yer verilmektedir. Tablo 3: Veriye Ġlişkin Özet Tablo Ülkeler Dönem Veri kaynağı Mevsimsel olarak düzeltilen seriler Bulgaristan 1998:1-2009:4 -Bütçe dengesi (IFS) -Cari işlemler dengesi (Bulgarian National Bank Stats) -GSYİH (IFS) Hırvatistan 1997:1-2009:3 -Bütçe dengesi (IFS) -Cari işlemler dengesi (IFS) -GSYİH (IFS) Macaristan 1995:1-2009:4 -Bütçe dengesi (IFS) -Cari işlemler dengesi (Magyar Nemzeti Bank) -GSYİH (Eurostat) Letonya 1999:1-2009:4 -Bütçe dengesi (Lithuania Statistical Office) -Cari işlemler dengesi (Bank of Lithuania) -GSYİH (IFS) Litvanya 1996:1-2009:4 -Bütçe dengesi (IFS) -Cari işlemler dengesi (Bank of Latvia) -GSYİH (IFS) Polonya 1995:1-2009:4 -Bütçe dengesi (The Vienna Institute for International Economic Studies) -Cari işlemler dengesi/gsyih (OECD Economic Outlook) -GSYİH (OECD-Main economic indicators) Romanya 1998:1-2009:4 -Bütçe dengesi (The Vienna Institute for International Economic Studies) -Cari işlemler dengesi (Eurostat) -GSYİH (IFS) Slovenya 2000:1-2009:4 -Bütçe dengesi (Eurostat) -Cari işlemler dengesi (Bank of Slovenia) -GSYİH (The Vienna Institute for BB CA CA BB CA BB BB CA BB BB CA -Her iki seri de mevsimsellik taşımamaktadır. International Economic Studies) Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Not: BB ve CA sırasıyla ampirik analizde kullanılan bütçe dengesi/gsyih ve cari işlemler dengesi/gsyih serilerini göstermektedir. Tabloda 4. sütunda yer verilen seriler mevsimsel etki içermekte olup, Census X12 yöntemiyle düzeltilmiştir. Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

9 Zaman serisi analizlerinde değişkenlerdeki olası yapısal kırılmaların göz ardı edildiği birim kök testleri serilerin durağanlığına ilişkin hatalı sonuçlara yol açabilmektedir. Bu gerekçeyle Zivot ve Andrews (1992) tarafından geliştirilen tek kırılmalı test yönteminde yapısal kırılmalar içsel olarak belirlenmektedir. Zivot ve Andrews birim kök analizinde aşağıda yer alan üç model aracılığıyla durağanlık testi yapılmaktadır: Model A: Model B: Model C: y y DU ( ) d y (2) t t 1 t 1 t j t j t j 1 y y t DT ( ) d y (3) t t 1 1 t j t j t j 1 y y t DU ( ) DT ( ) d y (4) t t 1 1 t 1 t j t j t j 1 Sabitteki kırılmanın t k k DU ve trenddeki kırılmanın DT k t gölge değişkenleriyle temsil edildiği modellerde, TB kırılma zamanı ve t=1,,t tahmin dönemi olmak üzere TB / T dir. (2) de TB<t olması durumunda DU 1, diğer durumlarda ise DUt 0 dır. Model B ye yer verilen (3) te de TB<t ise DT t TB, diğer durumlarda 0 değerini almaktadır. t Piyasa ekonomisine geçiş süreci ve 2008 küresel krizinin örneklem ülkelerinin mali ve dış dengeleri üzerindeki etkileri, durağanlık analizinde gerçekçi sonuçlara ulaşabilmek için olası yapısal kırılmaları göz önünde bulunduran Zivot Andrews test yönteminin kullanılmasını gerektirmektedir. Bu çerçevede Tablo 4 te yer alan Zivot ve Andrews birim kök analizi sonuçları bütçe dengesinin Bulgaristan, Hırvatistan, Macaristan ve Litvanya da %1, Polonya da ise %5 anlamlılık düzeyinde durağan olduğunu göstermektedir. Letonya da Model A ya, Romanya ve Slovenya da ise her üç modele göre birim kök boş hipotezi serinin ancak birinci farkı alındığında reddedilebilmektedir. Cari işlemler dengesi ele alındığında, serinin birinci derece bütünleşik olduğu Letonya, Polonya ve Romanya haricindeki tüm ülkeler için düzey değerinde birim kökün var olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Model A nın ortaya koyduğu sonuçlar tek başına incelendiğinde, birim kökün varlığının Slovenya için de geçerli olduğu görülmektedir. Durağanlık analizinin yanısıra serilerdeki yapısal değişimin zamanı değerlendirildiğinde, analiz öncesinde de öngörüldüğü gibi sonuçlar genellikle kırılmanın 2008 küresel krizi dönemi ve öncesine denk geldiğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte piyasa ekonomisine geçişe ilişkin uygulanan ekonomi politikalarının etkilerinin, 1990 ların sonu ve 2000 li yılların başında ilgili ülkelerde bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi değişkenlerinde yapısal kırılmaya neden olduğu görülmektedir. t 90 Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

10 Tablo 4: Zivot Andrews Birim Kök Testi P. VAROL ĠYĠDOĞAN Düzey değeri Birinci fark Değişken: BB Model A Model B Model C Model A Model B Model C Bulgaristan -9,312* -9,132* -9,617* TB: 2004Q2 TB: 2007Q4 TB: 2004Q2 Hırvatistan -6,697* -6,52* -6,826* TB: 1999Q1 TB: 2000Q4 TB: 2001Q3 Macaristan -6,382* -5,920* -6,568* TB: 2002Q3 TB: 2007Q3 TB: 2006Q2 Letonya -3,854-5,868* -5,808* -11,458* - - TB: 2007Q4 TB: 2007Q4 TB: 2007Q3 Litvanya -8,473* -9,367* -9,639* TB: 2007Q4 TB: 2007Q4 TB: 2007Q2 Polonya -4,873** -4,689** -5,296** TB: 2005Q1 TB: 2003Q1 TB: 2001Q3 Romanya -1,395-2,562-2,545-8,418* -8,772* -9,158* TB: 2003Q1 TB: 2006Q3 TB: 2006Q1 Slovenya -0,795-3,107-4,537-6,407* -7,472* -7,463* TB: 2003Q1 TB: 2008Q2 TB: 2008Q2 Değişken: CA Bulgaristan -5,969* -5,842* -7,285* TB: 2005Q4 TB: 2008Q1 TB: 2006Q4 Hırvatistan -5,764* -6,60* -6,95* TB: 2000Q1 TB: 2000Q4 TB: 2002Q1 Macaristan -6,231* -6,571* -6,537* TB: 1998Q1 TB: 2007Q3 TB: 2007Q3 Letonya -1,033-2,994-4,167-8,054* -8,536* -8,992* TB: 2005Q1 TB: 2008Q1 TB: 2008Q1 Litvanya -4,550-4,455** -5,259** TB: 2007Q4 TB: 2007Q4 TB: 2006Q3 Polonya -3,204-2,778-3,451-7,287* -7,029* -7,30* TB: 2001Q1 TB: 1997Q2 TB:2000Q1 Romanya -2,921-3,764-4,177-6,941* -7,643* -7,697* TB: 2004Q1 TB: 2008Q1 TB: 2007Q1 Slovenya -4,422-4,580** -5,306** -8,378* - TB: 2006Q3 TB: 2008Q2 TB: 2007Q3 Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Not: t-istatistiklerinin yanında yer alan *, ** ve *** işaretleri Zivot ve Andrews (1992) da ortaya konulan kritik değerlere göre %1, %5 ve %10 düzeylerinde anlamlılığı göstermektedir. TB, serilerdeki yapısal kırılma zamanını işaret etmektedir. Zivot ve Andrews birim kök testinin sonuçları, durağan olmayan Letonya, Polonya, Romanya ve Slovenya serileri için uzun dönem ilişkinin test edilmesini gerektirmektedir. Bu kapsamda serilerin durağanlık özellikleri incelendiğinde Polonya nın yanısıra Model B ve Model C ye göre Letonya ve Slovenya için bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi serilerinin farklı bütünleşme derecelerine sahip olduğu görülmektedir. Bununla birlikte Letonya ve Slovenya için Model A nın durağanlığa ilişkin ortaya koyduğu sonuçlar diğer iki modelden farklılık göstermektedir. Değişkenlerin durağanlık özelliklerinin kesin olarak saptanamadığı veya aynı dereceden bütünleşik olmadıkları bu durumda Engle ve Granger (1987), Johansen (1991 ve 1995) gibi geleneksel eşbütünleşme testleri yerine serilerin bütünleşme derecelerinin dikkate alınmadığı sınır testinin uygulanmasını gerektirmektedir. Pesaran vd. (2001) tarafından geliştirilen yöntem kısıtlanmamış hata düzeltme modeline dayanmaktadır. Modelin çalışmaya uyarlanmış şekline aşağıda yer verilmektedir: Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

11 p p (5) CA CA BB CA BB e t 0 t 1i t i 2i t i 3 t 1 4 t 1 t i 1 i 0 Bu eşitlikte Δ sembolü birinci fark işlemcisini, t trendi, p ise Akaike Bilgi Kriteri (AIC), Schwarz Kriteri (SC) ve Breusch-Godfrey otokorelasyon testi sonuçlarına göre seçilen optimal gecikme uzunluğunu temsil etmektedir. Eşbütünleşme ilişkisi F- ve t- istatistiği kullanılarak analiz edilmektedir. Kısıtlı olmayan sabit ve kısıtlı trend durumu ele alındığında F-istatistiği eşbütünleşme ilişkisinin olmadığını ileri süren H 0 : β = α 3 = α 4 = 0 boş hipotezinin test edilmesine dayanmaktadır. Banerjee vd. (1998) tarafından ileri sürülen t-istatistiğine göre ise H 0 : α 3 = 0 boş hipotezi test edilmektedir. Buna göre elde edilen F- ve t- istatistiklerinin Pesaran vd. (2001) tarafından belirlenen üst kritik değerleri aşması durumunda eşbütünleşme ilişkinin varlığı sonucuna varılır. İlgili test istatistiklerinin alt kritik değerlerden küçük olması durumunda ise uzun dönem ilişkinin bulunmadığını ifade eden boş hipotez kabul edilmekte, test istatistiğinin alt ve üst kritik değerler arasında kalması durumunda ise eşbütünleşme ilişkisinin varlığına dair kesin bir karar verilememektedir. Tablo 5: Eşbütünleşme Analizi için Optimal Gecikme Uzunluğunun Belirlenmesi AIC SC 2 SC (1) p Letonya Polonya Romanya Slovenya Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki uzun dönem ilişkiyi analiz eden sınır testinin ilk aşamasında Denklem (5) te yer verilen deterministik trendli model için optimal gecikme uzunluğu (p) belirlenmektedir. Söz konusu seçim yapılırken 8 gecikme uzunluğu içerisinde AIC ve SC değerlerinin minimum olduğu ve LM otokorelasyon test istatistikleri çerçevesinde birinci derece otokorelasyon problemi taşımayan gecikme uzunluğu tercih edilmektedir. Bu çerçevede Tablo 5 te, seçilen gecikme uzunlukları ve bu gecikme uzunluklarında oluşturulan modellerin AIC ve SC değerleriyle otokorelasyon test istatistikleri sonuçlarına yer verilmektedir. Tablo 6: Eşbütünleşme Analizi Sonuçları F-ist t-ist Letonya 4,43 c -1,70 c Polonya 2,78 c -2,61 c Romanya 5,15 b -3,67 c Slovenya 5,23 b -1,35 c Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Not: Denklem (5) te yer alan trendli model için H 0 : β = α 3 = α 4 = 0 boş hipotezinin test edilmesi sonucunda elde edilen F-istatistikleri ile H 0 : α 3 = 0 boş hipotezi sınaması sonucu elde edilen t-istatistikleri Pesaran vd. (2001) çalışmasındaki kritik değerlerle kıyaslanmakta ve sonuçlar a, b ve c harfleriyle gösterilmektedir. a %1 ve b %5 düzeylerinde eşbütünleşme ilişkisinin varlığını göstermektedir. c ise uzun dönem ilişkinin bulunmadığını veya test istatistiğinin kararsızlık bölgesinde yer aldığını ifade etmektedir. 92 Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

12 P. VAROL ĠYĠDOĞAN Optimal gecikme uzunluğu belirlenerek oluşturulan modele uygulanan sınır testi sonuçlarına Tablo 6 da yer verilmektedir. Buna göre gerek F- gerekse t-istatistikleri Polonya ve Letonya da bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasında uzun dönem bir ilişkinin bulunmadığını işaret etmektedir. Romanya ve Slovenya için elde edilen F-testi sonuçları ise %5 anlamlılık düzeyinde ilgili iki değişken arasında eşbütünleşmenin varlığını gösterirken t-testi bu yönde bir ilişkiyi ortaya koymamaktadır. Sınır testi ile ulaşılan bu çelişkili sonuç serilerin eşbütünleşme ilişkisinin geçerliliğini etkilemediği bir analiz aracı olan Toda ve Yamamato (1995) nedensellik testinin kullanılmasını uygun kılmaktadır. (k+dmax) gecikme uzunluğuna sahip Denklem (6) da yer alan düzeltilmiş VAR modelinin tahminine dayanan analizde, öncelikle VAR modelinin gecikme uzunluğu (k) ve maksimum bütünleşme derecesi (dmax) belirlenmektedir. k dmax k dmax k dmax CA CA BB t 1 1i t i 1i t i 1t i 1 i 1 k dmax BB BB CA t 2 2i t i 2i t i 2t i 1 i 1 VAR modelinin oluşturulması için uygun gecikme uzunluğu; AIC (Akaike Information Criterion), SC (Schwarz Criterion) ve HQ (Hannan-Quin) kriterleri çerçevesinde değerlendirilmiştir (Tablo 7). Bu çerçevede VAR modellerinin tahmininde (k) Bulgaristan ve Macaristan için 3, Letonya için 5, diğer ülkeler için ise 1 olarak belirlenmiştir. Tablo 7: Uygun Gecikme Uzunluğunun Seçimi AIC SC HQ k Bulgaristan -7, , , Hırvatistan -10, , , Macaristan -7, , , Letonya -9, , , Litvanya -9, , , Polonya -11, , , Romanya -10, , , Slovenya -10, , , Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Not: 8 gecikme uzunluğu seçim kriterlerine göre incelenerek uygun olarak belirlenen (k) ya son sütunda yer verilmiştir. Son olarak Tablo 7 aracılığıyla seçilen gecikme uzunluğunun yanısıra durağanlık analizi sonuçlarından da yararlanılarak VAR modeli için (k+dmax) belirlenerek nedensellik analizi gerçekleştirilmiştir. Tablo 8 de de nedensellik testine ilişkin F- istatistiği ve olasılık değerlerine yer verilmiştir. (6) Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

13 Tablo 8: Nedensellik Testi Sonuçları Ülkeler k d max F-istatistiği p-değeri Bütçe dengesi Cari işlemler dengesi Bulgaristan 3 0 5, ,0034 Hırvatistan 1 0 2, ,0964 Macaristan 3 0 8, ,0001 Letonya 5 1 0, ,4847 Litvanya 1 0 7, ,0077 Polonya 1 1 0, ,8612 Romanya 1 1 0, ,3921 Slovenya 1 1 5, ,0135 Cari işlemler dengesi Bütçe dengesi Bulgaristan 3 0 2, ,0918 Hırvatistan 1 0 1, ,1879 Macaristan 3 0 0, ,5797 Letonya 5 1 4, ,0047 Litvanya 1 0 0, ,4272 Polonya 1 1 0, ,4137 Romanya 1 1 1, ,3075 Slovenya 1 1 1, ,1745 Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Tablo 9 da özetlenen sonuçlar; Bulgaristan, Macaristan, Litvanya ve Slovenya da bütçe dengesinden cari işlemler dengesine doğru güçlü bir nedensel ilişkinin varlığını göstermektedir. Hırvatistan da ise ikiz açıklar ilişkisi ancak %10 anlamlılık düzeyinde geçerlilik kazanmaktadır. Diğer taraftan Letonya, Polonya ve Romanya da ise mali dengenin cari işlemler dengesi üzerinde anlamlı bir etkisi bulunmamaktadır. Nedensellik ilişkisine dair diğer alternatif değerlendirildiğinde, Letonya da ve %10 anlamlılık düzeyinde Bulgaristan da cari işlemler dengesinin bütçe dengesi üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Tablo 9: Nedensellik Ġlişkisi Ülkeler Nedensel ilişki Bulgaristan BB CA Hırvatistan Macaristan Letonya BB CA Litvanya Polonya BB CA Romanya BB CA Slovenya Kaynak: Tablo yazar tarafından oluşturulmuştur. Not: bütçe dengesinin cari işlemler dengesi üzerindeki etkisini göstermektedir. BB CA cari işlemler dengesinden bütçe dengesine doğru ters yönlü ilişkinin varlığını işaret etmektedir. BB CA çift yönlü nedenselliği, BB CA ise ilgili iki değişken arasında ilişkinin yokluğunu ifade etmektedir. Elde edilen ampirik bulgular değerlendirildiğinde Polonya için Ricardocu denkliğin geçerliliği, bütçe açıklarının özel tasarruflarla finanse edilmesine dolayısıyla da mali açıklar ile cari işlemler açığı arasındaki ilişkinin ortadan kalkmasına dayandırılabilir. Diğer bir ifadeyle Zaidi ve Rejniak (2010) tarafından da 94 Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

14 P. VAROL ĠYĠDOĞAN ortaya konulduğu gibi Polonya nın örneklemdeki diğer ülkelerle kıyaslandığında göreli olarak gelişmiş finansal piyasalara sahip bulunması mali denge ve dış denge arasındaki nedensellik bağını koparmaktadır. Bunun yanısıra Romanya ve Letonya için iç ve dış dengenin ilişkisizliği, cari işlemler açıklarının ortaya çıkmasında bütçe açıklarından ziyade Aristovnik (2005) tarafından ortaya konulan ticaretin yapısı, uzun dönemli büyüme hızı ve dışsal faktörler gibi diğer etkenlerin rol oynamasına bağlanabilir. Diğer taraftan örneklemdeki ülkelerin yarısından fazlasında ikiz açıklar hipotezinin geçerliliğine dair elde edilen bulgular gerek Mundell-Fleming modelinin öngördüğü aktarım mekanizmasının geçerliliği gerekse söz konusu ekonomilerde gelişmemiş finansal piyasaların özel kesim tasarruflarını yatırımlara kanalize etme işlevini yeterince yerine getirememesi ile açıklanabilir. Ters yönlü nedenselliğin söz konusu olduğu Letonya ve Bulgaristan için ise cari işlemler açıklarının reel sektör üzerindeki daraltıcı etkisinin vergi gelirlerini dolayısıyla da bütçe dengesini olumsuz etkilediği ileri sürülebilir. Bununla birlikte Ganchev vd. (2012) Bulgaristan da cari işlemler hedeflemesine yönelik olarak uygulanan sıkı maliye politikasının ters yönlü nedenselliğe yol açabileceğini ortaya koymaktadır. Sonuç Çalışmada Bulgaristan, Hırvatistan, Macaristan, Letonya, Litvanya, Polonya, Romanya ve Slovenya olmak üzere 8 Merkez ve Doğu Avrupa ülkesinde bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi arasındaki ilişki farklı boyutlarıyla ampirik olarak incelenmiştir. Bu ekonomilerde piyasa ekonomisine geçişin ortaya çıkarabileceği olası ekonomik etkiler göz önünde bulundurularak serilerin durağanlık özellikleri Zivot-Andrews yapısal kırılmalı birim kök testiyle analiz edilmiştir. Romanya için birim kök analizinde kullanılan Model A, Model B ve Model C ye göre bütçe dengesi ve cari işlemler dengesi birinci derece bütünleşik bulunmuştur. Letonya ve Slovenya için ise Model A nın ortaya koyduğu sonuçlar Model B ve Model C ile çelişki gösterdiğinden bunun yanısıra Polonya için iki seri farklı bütünleşme derecesine sahip olduğundan serilerin durağanlık özelliklerinin ön planda tutulmadığı sınır testi kullanılarak birim kök taşıdığı düşünülen seriler için uzun dönem ilişki incelenmiştir. F-testi sonuçları sadece Romanya ve Slovenya da iki seri arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır. Ampirik analizin son aşamasında ise Toda ve Yamamato (1995) tarafından geliştirilen ve serilerin eşbütünleşme özelliklerine bakmaksızın nedenselliği araştıran yöntem ile seriler arasındaki nedensel ilişki ortaya konulmuştur. Elde edilen sonuçlar Bulgaristan için çift yönlü nedenselliği, Letonya için cari işlemler dengesinden bütçe dengesine doğru nedenselliği, Hırvatistan, Macaristan, Litvanya ve Slovenya için ikiz açıklar hipotezinin geçerliliğini göstermektedir. Örneklemdeki diğer ülkeler için ise Ricardocu denkliğin geçerli olduğu bulunmaktadır. Piyasa ekonomisine geçiş sürecine paralel olarak yüksek cari işlemler ve bütçe açıkları kaydeden örneklem ülkelerinde iki değişken arasındaki ilişkinin politika yapıcılar tarafından dikkate alınması gerekmektedir. Öyle ki söz konusu bu ilişkinin analizi 2008 küresel krizinin yol açtığı resesyon sürecine karşı uygulanan mali teşvik programı ve diğer tedbirlerin olası ekonomik etkilerinin değerlendirilmesi açısından da önem taşımaktadır. Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

15 Kaynakça Abell, J.D. (1990), Twin Deficits During the 1980 s: An Empirical Investigation, Journal of Macreconomics, 12(1), Afonso, A. ve Rault, C. (2009), Bootstrap Panel Granger-Causality Between Government Budget and External Deficits for the EU, CESifo Working Paper, Anoruo, E. ve Ramchander, S.(1998), Current Account and Fiscal Deficits: Evidence From Five Developing Economies of Asia, Journal of Asian Economics, 9(3), Aristovnik, A. (2005), Public Sector Stability and Balance of Payments Crises in Selected Transition Economies, Democratic Governance for the XXI Century: Challenges and Responses in CEE Countries, May Aristovnik, A. (2006), The Determinants and Excessiveness of Current Account Deficits in Eastern Europe and the Former Soviet Union, William Davidson Institute Working Paper, 827. Bachman, D.D. (1992), Why Is the Current Account Deficit So Large? Evidence from Vector Autoregressions, Southern Economic Journal, 59(2), Bagnai, A. (2006), Structural Breaks and the Twin Deficit Hypothesis, International Economics and Economic Policy, 3, Baharumshah, A.Z. ve Lau, E. (2009), Structural Breaks and the Twin Deficits Hypothesis: Evidence from East Asian Countries, Economics Bulletin, 29(4), Banerjee, A., Dolado, J.J. ve Mestre, R. (1998), Error-Correction Mechanism Tests for Co-integration in a Single-Equation Framework, Journal of Time Series Analysis, 19(3), Beetsma, R., Giuliodori, M. ve Klaassen, F. (2008), The Effects of Public Spending Shocks on Trade Balances and Budget Deficits in the European Union, Journal of the European Economic Association,6(2-3), Daly, V. ve Siddiki, J.(2009), The Twin Deficits in OECD Countries: Cointgration Analysis with Regime Shifts, Applied Economics Letters, 16(11), Darrat, A.F. (1988), Have Large Budget Deficits Caused Rising Trade Deficits, Southern Economic Journal, 54(4), Dibooğlu, S. (1997), Accounting for US Current Account Deficits: An Empirical Investigation, Applied Economics, 29, Enders, W. ve Lee, B.S. (1990), Current Account and Budget Deficits: Twins or Distant Cousins, The Review of Economics and Statistics, 22(3), Engle, R.F. ve Granger, C.W.J. (1987), Co-integration and Error Correction: Representation, Estimation and Testing, Econometrica, 55(2), Fidrmuch, J. (2003), The Feldstein-Horioka Puzzle and Twin Deficits in Selected Countries, Economics of Planning, 36, Ganchev, G.T. (2010), The Twin Deficit Hypothesis: The Case of Bulgaria, Financial Theory and Practice, 34(4), Ganchev, G.T., Stavrova, E. ve Tsenkov, V. (2012), Testing the Twin Deficit Hypothesis: The Case of Central and Eastern European Countries, International Journal of Contemporary Economics and Administrative Sciences, 2(1), Grier, K. ve Ye, H. (2009), Twin Sons of Different Mothers: The Long and the Short of the Twin Deficits Debate, Economic Inquiry, 47(4), Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

16 P. VAROL ĠYĠDOĞAN Hatemi, J.-A.ve Shukur, G. (2002), Multivariate-based Causality Tests of Twin Deficits in the US, Journal of Applied Statistics, 29(6), Herrmann, S. ve Jochem, A. (2005), Determinants of Current Account Developments in the Central and East European EU Member States- Consequences for the Enlargement of the Euro Area, Bundesbank Discussion Papers, Series 1: Economic Studies 32/2005. Islam, F.M. (1998), Brazil s Twin Deficits: An Empirical Examination, Atlantic Economic Journal, 26(2), Johansen, S. (1991), Estimation and Hypothesis Testing of Cointegrating Vectors in Gaussian Vector Autoregressive Models, Econometrica, 59(6), Johansen, S. (1995), Likelihood -Based Inference in Cointegrated Vector Autoregressive Models, Oxford: Oxford University Press. Katırcıoğlu, S.T., Fethi, S. ve Fethi, M.D. (2009), Twin Deficits Phenomenon in Small İslands: An Empirical Investigation By Panel Data Analysis, Applied Economics Letters, 16(15), Ketenci, N. ve Uz, İ. (2010), Determinants of Current Account in the EU: The Relation Between Internal and External Balances in the New Members, MPRA Paper, Kim, C.-H.ve Kim, D. (2006), Does Korea Have Twin Deficits?, Applied Economic Letters, 13(10), Kim, S. ve Roubini, N. (2008), Twin Deficit or Twin Divergence? Fiscal policy, Current Account and Real Exchange Rate in the US?, Journal of International Economics, 74(2), Kouassi, E., Mougoue, M. ve Kymn, K.O. (2004), Causality Tests of the Relationship Between the Twin Deficits, Empirical Economics, 29(3), Kulkarni, K.G. ve Erickson, E.L. (2001), Twin Deficit Revisited: Evidence From India, Pakistan and Mexico, The Journal of Applied Business Research, 17(2), Latif-Zaman, N. ve DaCosta, M.N. (1990), The Budget Deficit nd the Trade Deficit: Insights Into This Relationship, Eastern Economic Journal, 16(4), Leachman, L.L. ve Francis, B. (2002), Twin Deficits: Appariton or Reality?, Applied Economics, 34(9), Magazzino, C. (2012), The Twin Deficits Phenomenon: Evidence from Italy, Journal of Economic Cooperation and Development, 33(3), Marinheiro, C.F. (2008), Ricardian Equivalence, Twin Deficits, and the Feldstein- Horioka Puzzle in Egypt, Journal of Policy Modeling, 30(6), Mohammadi, H. ve Skaggs, N.T. (1996), Fiscal Policy and Trade Deficits: A Broad Perspective, Southern EconomicJournal, 62(3), Mukhtar, T., Zakaria, M. ve Mehboob, A. (2007), An Empirical Investigation for the Twin Deficit Hypothesis in Pakistan, Journal of Economic Cooperation, 28(4), Normandin, M. (1999), Budget Deficit Persistence and the Twin Deficit Hypothesis, Journal of International Economics, 49(1), Onafowora, O.A. ve Owoye, O. (2006), An Empirical Investigation of Budget and Trade Deficits: The Case of Nigeria, The Journal of Developing Areas, 39(2), Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran

17 Papadogonas, T. ve Stournaras, Y. (2006), Twin Deficits and Financial Integration in EU Member-States, Journal of Policy Modeling, 28(5), Pesaran, M.H., Shin,Y. ve Smith, R.J. (2001), Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships, Journal of Applied Econometrics, 16(3), Rahman, M. ve Mishra, B. (1992), Co-integration of US Budget and Current Account Deficits: Twins or Strangers?, Journal of Economics and Finance, 16(2), Rosensweig, J.A. ve Tallman E.W. (1993), Fiscal Policy and Trade Adjustment: Are The Deficits Really Twins?, Economic Inquiry, 31(4), Siddiqui, A.H. (2009), Does Fiscal Deficit Influence Trade Deficit?, Economic Review, July-August. Stournaras, C.F. (2013), Twin Deficits in Greece: Theory and Evidence from the Last Drachma Journey, SSRN: veya (Erişim Tarihi: ) Summers, L.H. (1988), Tax Policy and International Competitiveness, J. Frankel (der.), International Aspects of Fiscal Policies içinde, Chicago: Chicago University Press, Toda, H.Y. ve Yamamato, T. (1995), Statistical Inference in Vectot Autoregressions with Possibly Integrated Processes, Journal of Econometrics, 66(1-2), Vamvoukas, G.A. (1999), The Twin Deficits Phenomenon: Evidence from Greece, Applied Economics, 31(9), Varol İyidoğan, P. (2011), İkiz Açıklar Hipotezi: Türkiye Deneyimi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Doktora Tezi. Zaidi, A. ve Rejniak, M. (2010), Fiscal Policy and Sustainability in View of Crisis and Population Ageing in Central and Eastern European Countries, European Centre Vienna, Policy Brief Series. Zivot E. ve Andrews, D.W.K. (1992), Further Evidence of the Great Crash, The Oil Price Shock and the Unit Root Hypothesis, Journal of Business and Economic Statistics, 10(3), Maliye Dergisi Sayı 164 Ocak-Haziran 2013

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim) Rapor No: 212/23 Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (211/212 Ekim) Kasım 212 OSD OICA Üyesidir OSD is a Member of OICA 1. Otomobil Pazarı AB (27) ve EFTA Ülkeleri nde otomobil pazarı 211 yılı

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi Büyükdere Cad. No. 106 34394 Esentepe - İstanbul AçıkDeniz Telefon Bankacılığı: 444 0 800 www.denizbank.com Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi 2013 Mali Verileri DenizBank bir Sberbank

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

GÜÇLÜ EKONOMĠYE GEÇĠġ PROGRAMI SONRASI TÜRKĠYE DE ĠKĠZ AÇIKLAR HĠPOTEZĠ: AMPĠRĠK BĠR UYGULAMA *

GÜÇLÜ EKONOMĠYE GEÇĠġ PROGRAMI SONRASI TÜRKĠYE DE ĠKĠZ AÇIKLAR HĠPOTEZĠ: AMPĠRĠK BĠR UYGULAMA * Selçuk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi (The Journal of Social and Economic Research) ISSN: 1303 8370 / Ekim 2015 / Yıl: 15 / Sayı: 30 GÜÇLÜ EKONOMĠYE

Detaylı

Türkiye de İkiz Açık Hipotezinin Geçerliliği: Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de İkiz Açık Hipotezinin Geçerliliği: Sınır Testi Yaklaşımı S. BOLAT, M. BELKE, O. ARAS Türkiye de İkiz Açık Hipotezinin Geçerliliği: Sınır Testi Yaklaşımı Süleyman BOLAT Murat BELKE Ozan ARAS Özet Bu çalışma, 1998:1-2010:4 döneminde Türkiye de ikiz açık hipotezinin

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2011) Ankara İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri

Detaylı

OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1

OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1 OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1 OECD VE AB ÜLKELERĠNDE YATIRIM ORTAMININ ÇEKĠCĠLĠK SIRALAMASI, 2005 Yeni Zelanda ABD Kanada Norveç Avusturalya Danimarka İngiltere

Detaylı

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI.

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. 28 Şubat 2014 BASIN BÜLTENİ AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. AB (28) ve EFTA ülkeleri toplamına göre otomotiv pazarı 2014 yılı Ocak ayında 2013 yılı aynı ayına göre %5 büyüdü ve toplam

Detaylı

Para Politikaları ve Finansal İstikrar

Para Politikaları ve Finansal İstikrar Para Politikaları ve Finansal İstikrar Ekonomi Yaz Seminerleri 211 Pamukkale Üniversitesi Doç. Dr. Erdem Başçı Başkan 22 Temmuz 211 Denizli 1 Sabit mi, değil mi? Sabit Kur Rejimleri Sabit Getirili Borç

Detaylı

Üçüz Açık Ve Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği * Burcu BERKE Yrd. Doç. Dr., Niğde Üniversitesi burcuberke@nigde.edu.tr

Üçüz Açık Ve Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği * Burcu BERKE Yrd. Doç. Dr., Niğde Üniversitesi burcuberke@nigde.edu.tr Üçüz Açık Ve Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği * Burcu BERKE Yrd. Doç. Dr., Niğde Üniversitesi burcuberke@nigde.edu.tr Dilek TEMİZ Doç. Dr., Çankaya Üniversitesi dilektemiz@gmail.com Eda KARAKURT Yüksek

Detaylı

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ

TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Ülke TÜRKİYE DEKİ YABANCI ÜLKE TEMSİLCİLİKLERİ Temsilcilik Türü Şehir Telefon Faks e-posta A.B.D. Başkonsolosluk Adana (0322) 346 62 62 (0322) 346 79 16 A.B.D. Büyükelçilik Ankara 455 55 55 467 00 19 A.B.D.

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR 14 Şubat 2009 Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tarafından yapılan basın açıklamasında

Detaylı

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ Kemal Gürüz Atılım Üniversitesi 12 Mart 2012 Yirmi beş yaş üstü nüfus içinde ortaöğrenim görmüş olanların oranı, %. 2007.

Detaylı

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi

Türkiye de Tarımsal Üretim ile Tarımsal Kredi Kullanımı Arasındaki Nedensellik İlişkisi Araştırma Makalesi / Research Article Iğdır Üni. Fen Bilimleri Enst. Der. / Iğdır Univ. J. Inst. Sci. & Tech. 4(1): 67-72, 2014 Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi Iğdır University Journal

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR

İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri Safi Tasarruflar (özel sektör) 3. İşsizlik Oranı 30. Gayri Safi Tasarruflar (genel devlet)

Detaylı

9. Uluslararası İlişkiler

9. Uluslararası İlişkiler 9. Uluslararası İlişkiler 9.1. Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA) Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları, 03.11.1970 tarihinde Avusturya ile imzalanarak başlamış olup, bugüne kadar 76 ülke

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İstanbul Ekonomi ve Finans Konferansı Dr. İbrahim Turhan Başkan Yardımcısı 20 Mayıs 2011 İstanbul 1 Sunum Planı I. 2008 Krizi ve Değişen Finansal Merkez Algısı II. III.

Detaylı

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma

Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma Ege University Working Papers in Economics 2006 http://www.iibf.ege.edu.tr/economics/tartisma YAPISAL KIRILMA ALTINDA PARA TALEBİNİN İSTİKRARI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ A. Nazif Çatık Working Paper No: 06 / December

Detaylı

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış!

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Tarih: 19.05.2013 Sayı: 2013/09 İSMMMO nun Türkiye de Tatil ve Çalışma İstatistikleri raporuna göre Türkiye tatil günü sayısında gerilerde Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Türkiye, 34 OECD ülkesi arasında

Detaylı

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF)

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF) ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 1 BİRLEŞİK ARAP EMİRLİ 269.665.223,68 305.580.419,69 13,32 ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 2 IRAK 155.240.675,64 92.044.938,69-40,71 ALTINDAN MAMUL

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

EURO/TL VOLATİLİTESİNİN TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ TİCARET PERFORMANSI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: AMPİRİK BULGULAR *

EURO/TL VOLATİLİTESİNİN TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ TİCARET PERFORMANSI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: AMPİRİK BULGULAR * Doğuş Üniversitesi Dergisi, 14 (1) 2013, 112-124 EURO/TL VOLATİLİTESİNİN TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ TİCARET PERFORMANSI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: AMPİRİK BULGULAR * THE EFFECTS OF EURO/TL VOLATILITY ON THE PERFORMANCE

Detaylı

Hisse Senetleri, Banka Kredileri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği

Hisse Senetleri, Banka Kredileri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği M. TIRAŞOĞLU ve B. Y. TIRAŞOĞLU Hisse Senetleri, Banka Kredileri ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği Arş. Gör. Muhammed TIRAŞOĞLU İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü muhammed.tirasoglu@istanbul.edu.tr

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları İÇİNDEKİLER 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları 3 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları çelik borular İthalat-İhracat

Detaylı

BÜTÇE AÇIKLARININ CARİ İŞLEMLER DENGESİ ÜZERİNE ETKİLERİ: İKİZ AÇIKLAR HİPOTEZİNİN TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

BÜTÇE AÇIKLARININ CARİ İŞLEMLER DENGESİ ÜZERİNE ETKİLERİ: İKİZ AÇIKLAR HİPOTEZİNİN TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Ekonomik Yaklaşım, Cilt : 23, Sayı : 82, ss. 23-49 BÜTÇE AÇIKLARININ CARİ İŞLEMLER DENGESİ ÜZERİNE ETKİLERİ: İKİZ AÇIKLAR HİPOTEZİNİN TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Metin BAYRAK * Ömer ESEN ** Özet

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ

TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 9 () 2009: 25-259 TÜRKİYE DE AR-GE HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ANALİZİ ANALYSIS OF THE CASUAL RELATIONSHIP BETWEEN R&D EXPENDITURES

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü

ÖZGEÇMİŞ. Dağıtılmış Gecikmeli Modellerin Analizi ve Firma Verilerine Uygulanması, Prof. Dr. Ali Hakan Büyüklü ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ferda Yerdelen Tatoğlu Doğum Tarihi: 25 07 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Ekonometri İstanbul Üniversitesi 1998 Y. Lisans Ekonometri İstanbul Universitesi

Detaylı

DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ UZUN DÖNEMLİ NEDENSELLİK ANALİZİ: 2000-2013 DÖNEMİ

DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ UZUN DÖNEMLİ NEDENSELLİK ANALİZİ: 2000-2013 DÖNEMİ İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi Journal of Economic Policy Researches Cilt/Volume:2, Sayı/Issue:1, Yıl/Year: 2015, 32-38 DÖVİZ KURU, SERMAYE MALLARI, ARA MALI VE TÜKETİM MALI İTHALATI ARASINDAKİ

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 Konya hizmetler sektörü güven endeksi, 4 ayın ardından pozitif değer aldı: Şubat 2014 ten bu yana negatif değer alan Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Haziran 2014

Detaylı

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ

AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 29, Sayı 1, 2011, s. 1-19 AZERBAYCAN DA FĠYATLAR GENEL DÜZEYĠ VE DÖVĠZ KURU ĠLĠġKĠSĠ Seymur AGHAYEV Öz Çalışmada 1995: 01 2010: 04 dönemine ait aylık

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

Biyoteknoloji Sektörel İnovasyon Sistemi Kavramlar, Dünyadan Örnekler ve Türkiye İçin Çıkarımlar Projesi: BİYOEKONOMİ

Biyoteknoloji Sektörel İnovasyon Sistemi Kavramlar, Dünyadan Örnekler ve Türkiye İçin Çıkarımlar Projesi: BİYOEKONOMİ tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Biyoteknoloji Sektörel İnovasyon Sistemi Kavramlar, Dünyadan Örnekler ve Türkiye İçin Çıkarımlar Projesi: BİYOEKONOMİ Selin Arslanhan Memiş 03 Nisan

Detaylı

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ Türkiye milli katılım organizasyonunun, T.C. Ekonomi Bakanlığı'na izin başvurusu yapılmış olup, Türkel

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK Dünyada gelir dağılımındaki adaletsizliğin hangi boyutlarda olduğunu

Detaylı

International Cartographic Association-ICA

International Cartographic Association-ICA International Cartographic Association-ICA 1.AMAÇ: Uluslararası Kartografya Birliği (International Cartographic Association-ICA), 1959 yılında kurulmuştur. Hükümetler dışı bir kuruluş olan ICA nın ana

Detaylı

DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ

DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ MAYIS 2015 ANKARA Ulus. İliş. ve İş Geliş. Müdürlüğü Cem KAPTAN Mithatpaşa Cad. 19/3 06420 ANKARA TÜRKİYE Tel: + 90 312

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2014 Mart Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI İÇERİK -Karşılıklı Tanıma Anlaşması (MRA) Nedir? -Karşılıklı Tanıma Anlaşmaları

Detaylı

Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı

Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009 13 (1): 301-314 Türkiye de Kamu Harcamaları ve Büyüme İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı Selim BAŞAR (*) Hayati AKSU (**) M. Sinan TEMURLENK (***)

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

YAPISAL KIRILMALARI GÖZ ÖNÜNE ALARAK TÜRK İMALAT SANAYİ EKONOMİK DEĞİŞKENLERİ ARASINDA UZUN DÖNEM İLİŞKİLERİN ARAŞTIRILMASI *

YAPISAL KIRILMALARI GÖZ ÖNÜNE ALARAK TÜRK İMALAT SANAYİ EKONOMİK DEĞİŞKENLERİ ARASINDA UZUN DÖNEM İLİŞKİLERİN ARAŞTIRILMASI * YAPISAL KIRILMALARI GÖZ ÖNÜNE ALARAK TÜRK İMALAT SANAYİ EKONOMİK DEĞİŞKENLERİ ARASINDA UZUN DÖNEM İLİŞKİLERİN ARAŞTIRILMASI * A. Neyran ORHUNBİLGE Prof. Dr., İstanbul Üniversitesi, İşletme Fakültesi, Sayısal

Detaylı

TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi: 15 Mart 2015

TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi: 15 Mart 2015 Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt: 29, Sayı: 2, 2015 407 TÜKETİCİ KREDİLERİ VE CARİ AÇIK ARASINDAKİ İLİŞKİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Cüneyt KILIÇ Alınış Tarihi: 16 Ocak 2015 Kabul Tarihi:

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013 Türkiye de Bankacılık Sektörü 196-213 Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart Merkezi,

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ

TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Güz 2013, Cilt:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:65-77 TÜRKİYE DE KUR REJİMİ UYGULAMASI VE ENFLASYON İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR ANALİZ Şahabettin GÜNEŞ * AN ANALYSIS ON THE EXCHANGE

Detaylı

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü

İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (1999) Ekonometri Bölümü Mahmut ZORTUK E-posta : mahmut.zortuk@dpu.edu.tr Telefon : 0274 265 2031-2020 Öğrenim Bilgisi Doktora İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler (2007) Enstitüsü Ekonometri Anabilim Dalı Yüksek -Tezli Dumlupınar

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ, EKONOMİK BÜYÜME VE CARİ AÇIK İLİŞKİSİ Rüstem YANAR Yrd.Doç.Dr., Gaziantep Üniv. İİBF, İktisat Bölümü E-posta: yanar@gantep.edu.tr Güldem KERİMOĞLU Gaziantep Üniv. SBE E-posta:

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Komşular SUNAR T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Asgari Ücretin Tanımı Çalışan bir kişinin en azından temel ihtiyaçlarını

Detaylı

LINEAR AND NONLINEAR COINTEGRATION RELATIONSHIP BETWEEN STOCK PRICES AND EXCHANGE RATES IN TURKEY

LINEAR AND NONLINEAR COINTEGRATION RELATIONSHIP BETWEEN STOCK PRICES AND EXCHANGE RATES IN TURKEY TÜRKİYE DE HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU ARASINDA DOĞRUSAL VE DOĞRUSAL OLMAYAN EŞ BÜTÜNLEŞME İLİŞKİSİ Doç.Dr. Bülent DOĞRU Gümüşhane Üniversitesi İİBF İktisat Bölümü buldogru@gumushane.edu.tr Arş.Gör.Mürşit

Detaylı

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR T.C. Ekonomi Bakanlığının gerçekleştirdiği Küresel Ticarette Türkiye nin Yeniden Konumlandırılması-Dış Ticarette Yeni

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 Konya hizmetler sektörü güven endeksi geçen aya göre düştü: 2014 ün başından bu yana düşme eğilimini sürdüren Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Mayıs 2014 te bir önceki

Detaylı

BATMAN TİCARET BORSASI

BATMAN TİCARET BORSASI BATMAN TİCARET BORSASI 10-14 KASIM 2014 EURO TIER 2014 TARIM VE HAYVANCILIK FUARI & HANNOVER/ALMANYA İŞ SEYAHATİ RAPORU 1.EURO TIER 2014 TARIM VE HAYVANCILIK FUARI 1.1. FUAR İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER Euro

Detaylı

The effects of exchange rate volatility on the turkish export: an empirical investigation

The effects of exchange rate volatility on the turkish export: an empirical investigation MPRA Munich Personal RePEc Archive The effects of exchange rate volatility on the turkish export: an empirical investigation Ilhan Ozturk and Ali Acaravcı 2006 Online at http://mpra.ub.uni-muenchen.de/332/

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Enflasyon

Dünyada ve Türkiye de Enflasyon Dünyada ve Türkiye de Enflasyon Erdem Başçı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Doğuş Üniversitesi Mayıs 28 1 Sunum Planı I. Dünyada Enflasyon II. III. Türkiye de Enflasyon Türkiye de Para

Detaylı

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre yükselirken, geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere

Detaylı

KMÜ Sosyal ve Ekonomịk Araştırmalar Dergịsi 16 (26): 18-22, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr

KMÜ Sosyal ve Ekonomịk Araştırmalar Dergịsi 16 (26): 18-22, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr KMÜ Sosyal ve Ekonomịk Araştırmalar Dergịsi 6 (26): 8-22, 204 ISSN: 247-7833, www.kmu.edu.tr Türkiye de Cari Đşlemler Dengesi ve Turizmin Önemi Sabriye ÇELĐK UĞUZ Balıkesir Üniversitesi Burhaniye Uygulamalı

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: MUHİTTİN KAPLAN Doğum Tarihi: 16 ARALIK 1969 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans İKTİSAT (İNG) MARMARA ÜNİVERSİTESİ 1992 Y. Lisans

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

Geçiş Ekonomilerinde Üçüz Açık Hipotezinin Geçerliliği Validity of Triple Deficit Hypothesis in Transition Economies

Geçiş Ekonomilerinde Üçüz Açık Hipotezinin Geçerliliği Validity of Triple Deficit Hypothesis in Transition Economies SESSION 1 Geçiş Ekonomilerinde Üçüz Açık Hipotezinin Geçerliliği Validity of Triple Deficit Hypothesis in Transition Economies Asst. Prof. Dr. Dilek Özdemir (Atatürk University, Turkey) Ph.D. Candidate

Detaylı

2014 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Meslek Komitesi ve Kararlar Şefi

2014 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Meslek Komitesi ve Kararlar Şefi 2014 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Meslek Komitesi ve Kararlar Şefi İhracat: 2014 YILI ADANA DIŞ TİCARET RAPORU Türkiye İstatistik Kurumu 2014 Haziran ayı sonu

Detaylı

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI Türk mali sektörü 27 yılının ilk altı ayında büyümesini sürdürmüştür. Bu dönemde bankacılık sektörüne yabancı yatırımcı ilgisi de devam etmiştir. Grafik II.1. Mali Sektörün

Detaylı

Dünya Halı Pazarları ve Türkiye nin Durum Tespiti. Fazıl ALKAN Ar-Ge ve Mevzuat Şubesi 2008

Dünya Halı Pazarları ve Türkiye nin Durum Tespiti. Fazıl ALKAN Ar-Ge ve Mevzuat Şubesi 2008 Dünya Halı Pazarları ve Türkiye nin Durum Tespiti Fazıl ALKAN Ar-Ge ve Mevzuat Şubesi 2008 Dünya Halı İthalatı (Milyon $) 12.000 10.000 8.000 7.621 8.562 9.924 10.536 11.241 6.000 4.000 2.000 0 2002 2003

Detaylı

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği

Sığır Sayısı, Süt Üretimi ve Süt Fiyatı Arasındaki Uzun Dönem İlişkisinin Belirlenmesi: 1980-2013 Dönemi-Türkiye Örneği Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi http://dergi.siirt.edu.tr/index.php/ziraat Araştırma Makalesi / Research Article Turk J Agric Res (2014) 1: 196-202 TÜTAD ISSN: 2148-2306 Sığır Sayısı, Süt Üretimi

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 6 Temmuz 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT

PETROL PRICE DEVELOPMENTS IN THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF TURKEY'S CURRENT ACCOUNT DEFICIT Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2009, C.14, S.3 s.289-299. Suleyman Demirel University The Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2009,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Matematik

ÖZGEÇMİŞ. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Matematik ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Natalya Ketenci 2. Doğum Yeri: Kazakistan 3. Ünvanı: Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Matematik Al-Farabi Kazak Milli 1996 Üniversitesi Lisans İktisat

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre düştü: Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Temmuz 2014 te bir önceki aya göre 0,8 puan düşerek 0,9 puan değerini

Detaylı

ÖZET 1. 2015 yılı Ağustos Ayında 2014 yılı Ağustos Ayına Göre:

ÖZET 1. 2015 yılı Ağustos Ayında 2014 yılı Ağustos Ayına Göre: ÖZET 1 Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Ağustos Döneminde 2014 yılı Ocak-Ağustos Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %47,07 artarak 15.842.395 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı

Oya Özengin Türkiye de hisse senedi piyasası ve döviz piyasası arasındaki oynaklığın yayılma etkisi, 2008

Oya Özengin Türkiye de hisse senedi piyasası ve döviz piyasası arasındaki oynaklığın yayılma etkisi, 2008 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Saadet Kasman 2. Doğum Tarihi : 20.12. 1969 3. Unvanı : Prof.Dr. 4. Öğrenim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Doktora Ekonomi Vanderbilt University, ABD 2002 Y.Lisans Ekonomi

Detaylı

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris)

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) Dr. A. Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Sunu Planı OECD Hakkında

Detaylı

Türkiye de Üçüz Açığın Ampirik Analizi (1984-2010)

Türkiye de Üçüz Açığın Ampirik Analizi (1984-2010) S. YARAŞIR TÜLÜMCE Türkiye de Üçüz Açığın Amirik Analizi (1984-010) Sevinç YARAŞIR TÜLÜMCE * Özet Ülkelerde cari açıkların krize neden olması cari açığın belirleyicilerinin araştırılmasına neden olmuştur.

Detaylı

GTIP 130219: DIGER BITKILERDEN ELDE EDILEN BITKISEL ÖZSU VE HULASALAR

GTIP 130219: DIGER BITKILERDEN ELDE EDILEN BITKISEL ÖZSU VE HULASALAR GTIP 130219: DIGER BITKILERDEN ELDE EDILEN BITKISEL ÖZSU VE HULASALAR HAZIRAN 2009 Hazirlayan: Mesut DÖNMEZ GENEL KOD BILGISI: 130219 GTIP kodunun alt kodu oldugu 1302 GTIP koduna ait alt kodlar ve ürünler

Detaylı

Türkiye de Hisse Senedi Getirileri ile Döviz Kuru Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: ARDL Yaklaşımı

Türkiye de Hisse Senedi Getirileri ile Döviz Kuru Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: ARDL Yaklaşımı Istanbul University Journal of the School of Business İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi Vol/Cilt: 45, No/Sayı:1, May/Mayıs 2016, 34-42 ISSN: 1303-1732 http://dergipark.ulakbim.gov.tr/iuisletme

Detaylı

UMUMA HUSUSİ HİZMET DİPLOMATİK A.B.D Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var. AFGANİSTAN Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var

UMUMA HUSUSİ HİZMET DİPLOMATİK A.B.D Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var. AFGANİSTAN Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var VİZE TABLOSU Pasaport Vize Tablosu MAVİ YEŞİL GRİ KIRMIZI ÜLKE UMUMA HUSUSİ HİZMET DİPLOMATİK MAHSUS DAMGALI A.B.D Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var AFGANİSTAN Vize Var Vize Var Vize Var Vize Var ALMANYA

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2009 YILI ARALIK AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2009 YILI ARALIK AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2009 YILI ARALIK AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME 2009 Ocak Aralık Oniki Aylık Tekstil İhracatı Türkiye nin tekstil ihracatı, 2009 yılının Ocak Aralık döneminde geçen

Detaylı

TÜRKİYE İLE AB, GIDA VE CANLI HAYVAN SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARET ANALİZİ

TÜRKİYE İLE AB, GIDA VE CANLI HAYVAN SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARET ANALİZİ TÜRKİYE İLE AB, GIDA VE CANLI HAYVAN SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİNDE ENDÜSTRİ İÇİ TİCARET ANALİZİ Gülay ERÜN Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İdare Merkezi Ulus/ANKARA E-posta: gulay.sakalli@tcmb.gov.tr Özet

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI

HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya ve geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere olan

Detaylı

KREDİ HACMİ ARTIŞININ CARİ AÇIĞA ETKİSİ: ÇOKLU YAPISAL KIRILMALI EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ

KREDİ HACMİ ARTIŞININ CARİ AÇIĞA ETKİSİ: ÇOKLU YAPISAL KIRILMALI EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ Ekonometri ve İstatistik Sayı:18 2013 1-17 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ KREDİ HACMİ ARTIŞININ CARİ AÇIĞA ETKİSİ: ÇOKLU YAPISAL KIRILMALI EŞBÜTÜNLEŞME ANALİZİ

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ VE YÜKSEK DIŞ TİCARET HACMİNE SAHİP ÜLKE BORSALARI İLE ENTEGRASYON İLİŞKİSİ *

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ VE YÜKSEK DIŞ TİCARET HACMİNE SAHİP ÜLKE BORSALARI İLE ENTEGRASYON İLİŞKİSİ * ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı 8, 2008, ss. 19 44. TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ VE YÜKSEK DIŞ TİCARET HACMİNE SAHİP ÜLKE BORSALARI İLE ENTEGRASYON İLİŞKİSİ * Doç.Dr. Turhan KORKMAZ Selin ZAMAN

Detaylı

EURO BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK

EURO BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK EURO BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK MAYIS 2012 ANKARA EURO BÖLGESİNDE İŞSİZLİK 2 Mayıs 2012 tarihinde Eurostat tarafından açıklanan verilere göre Euro bölgesinde işsizlik oranı, Mart sonu itibariyle 1999 yılında

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU İLE DIŞ TİCARET HADDİ VE

REEL DÖVİZ KURU İLE DIŞ TİCARET HADDİ VE REEL DÖVİZ KURU İLE DIŞ TİCARET HADDİ VE BİLEŞE LERİ ARASI DAKİ UZU DÖ EM İLİŞKİ Yrd.Doç.Dr. Hüseyin GÜRBÜZ * Yrd.Doç.Dr. Kamil ÇEKEROL ** ÖZET Bu makalede, döviz kuru değişiklikleri ile ticaret hadleri

Detaylı

Vize Rejim Tablosu YEŞİL (HUSUSİ) PASAPORT. Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün)

Vize Rejim Tablosu YEŞİL (HUSUSİ) PASAPORT. Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Yok (90 gün) Vize Rejim Tablosu ÜLKE ÇİPLİ (UMUMA MAHSUS) PASAPORT YEŞİL (HUSUSİ) PASAPORT GRİ (HİZMET) PASAPORT LACİVERT (DİPLOMATİK) PASAPORT A.B.D AFGANİSTAN ALMANYA ANDORRA ANGOLA ANTİGUA-BARBUDA ANTİLLER ARJANTİN

Detaylı

EGE BÖLGESĐ SANAYĐ ODASI RAKAMLARLA TÜRKĐYE VE DÜNYA EKONOMĐSĐ. Ender YORGANCILAR EBSO Yönetim Kurulu Başkanı TOBB Yönetim Kurulu Üyesi

EGE BÖLGESĐ SANAYĐ ODASI RAKAMLARLA TÜRKĐYE VE DÜNYA EKONOMĐSĐ. Ender YORGANCILAR EBSO Yönetim Kurulu Başkanı TOBB Yönetim Kurulu Üyesi RAKAMLARLA TÜRKĐYE VE DÜNYA EKONOMĐSĐ Ender YORGANCILAR EBSO Yönetim Kurulu Başkanı TOBB Yönetim Kurulu Üyesi DÜNYANIN EN BÜYÜK 20 EKONOMĐSĐ VE SON 10 YILDA ORTALAMA BÜYÜME ORANLARI (%) ABD Çin Japonya

Detaylı

ÖZET. 2015 yılı Haziran Ayında 2014 yılı Haziran Ayına Göre:

ÖZET. 2015 yılı Haziran Ayında 2014 yılı Haziran Ayına Göre: ÖZET Toplam İthalat 2015 yılı Ocak-Haziran Döneminde 2014 yılı Ocak-Haziran Dönemine Göre: Ham petrol ithalatı %43,76 artarak 11.198.127 ton olarak gerçekleşmiştir. Motorin (biodizel ihtiva eden motorin

Detaylı