Prof. Dr. İsmilil CERRAHOGLU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof. Dr. İsmilil CERRAHOGLU"

Transkript

1

2 ZAMAHŞERİ VE TEFSİRİ Prof. Dr. İsmilil CERRAHOGLU İslam İlim aleminde büyük bir şöhrete erişmiş olan Mahmud b. Omer ez-zamahşeri, senesi Rceeb ayının 27. çarşamba günü Harizm'in büyük bir kasabası olan Zamahşer'de, Mclikşahın hükümdarlığı devresinde dünyaya geldi. Eski tarihçilerin, müslüman seyyah ve eoğrafyacıların, hakkında verdikleri gösterişli bilgilerden anlaşıldığı na göre, Harizm, Orta Asyanın medeni gelişmesinde büyük tesiri olan ehemmiyetli bölgelerden biridir. Müellifimiz ez-zamahşeri, böyle bir bölgede, ilim ve alimleri seven, çeşitli şehirlerde ilim müesseseleri inşa ettiren, cemiyet hayatını sükun ve emniyete kavuşturan, ferdi hayat yaşayışım en yüksek seviyyeye ulaştıran, Nizamu'I-Mü1k gibi bir vezirin hüküm sürdüğü bir devirde ortaya çıkmıştı. O devirde alimler, zamanın gailelerinden uzak olarak, ihmle meşguloluyorlar, geçimieri için başka iş sahalarında çalışmak meeburiyetini hissetmiyorlardı. ez-zamahşerinin ailesi hakkında fazla bir bilgiye sahip değiliz. Kendi ifadelerinden anlaşıldığına göre, dini emirlere riayet eden bir aileden gelmektedir. Annesinin, duaları kabulolunan saliha, ince ve atıfet sahibi bir kadın olduğuhu. söyler. Çocukluğunda yakaladığı bir kuşun ayağının kırılmasına sebeb oluşu neticesinde, Annesi de onun ayağının kırılmasını AUahtan istemiş ve daha sonraları bu istek tahakkuk etmekle, annesini duaları kabulolunan bir kadın olarak tanıtmak ister. Bahası da, sebebi pek iyi bilinmeyen bir hadise neticesinde hapsedilmiş ve hapisde iken 494/1101 senesinde vefat etmiştir. Diviinu'l-Edeb adlı eserindeki şiirlerinden anlaşıldığına göre, babası, kendini dine vermiş, gecelerini iba~et, gündüzlerini oruçla geçiren, ibadetlerini aksatmıyan, alim, edib, malı az ve ona ehemmiyet vermiyen zühd ve takva sahibi bir insandı. Her zaman ve her devirde olduğu gibi, o zamanda da ilim elde etmek için alim namzedleri şehir şehir dolaşırıar, gittikleri yerlerdeki

3 60 ısmail CERRAHOGLU ılimlerden fp.y7.alırlarılı. ez-zamah!;eri tlc, höyle hir nam7.l'ıl olma yaşına gelince, Sam[ın oğullarının elinde Imluııan, ilim ve edejj yönünden ylldı7.ların doğduğu hir yer oları Buh ıraya ilim almak İçin gitti. Babası vefat ettiğinde, 0, ilim talehi için. memleketinden n7.aklarda huillimyor- Ju. Fakir fakat niı.ttaki hir aile i~'i!llle yetişen ez-zamahşeri, ileride hayatına tesir e<leeek ilk ilmi ve edebi bilgileri hu ıile mnhiti içcri~inden almıştı. Onun ilmı ve fikri gel ii.'mcsi!l.~cn fazla tesir eden, MahmıuI h. Cerir ed-dahbi cl-isfalulnı (Ü ) olmuştur. Bu zat dil hilgileıiııde, nahivde Vf' eıleh'te zamanının yeganesi 'olarak biliııir. Bir müddet Harizm'de ikamf'l ctmi~, onun ilminden ve ahlakından imanlar istifafle f'tmişlel'di. ilisanlardan biri hdki de ı'n ınühimmi cz-zamahşt'rl itli. el-1wııfassal ve Estısu'l-Belfiga adlı eserlerinde bu hocasının Lt~siri açık olarak görülür. ed-d ıhhi, ez-z;ımahşeriye sadece dil ve nahiv yönündnı tesir etmemiş, ayııı zamanda' ona itiz ıli fkirlerini ıle aşılaını:'1tı. Çünkü hu zat, mantık, felsefe ve iti7.a/ yöniinde tlı' kuvvetli ve mf~zhehini yaymakta hnsh hir kimse id;. Hiirizm'de iliz[ı1i fikirleri öyle sağlam hir şekilde yaymış olacak ki, artık IIarizm kelimesi, ımıtezilc kelimesi ilc eş anlamlı hir manayn gelmeye Iıairlamıştı. Hocası ilc talehesi arasmdaki hu münasehet sadece ilim çf'r~'ı~yeı;iiçerisinde kalmamı'l, O, e7-zamah. şerıyc maıi yönden olduğu gibi, Onun devlet rieilli yanında şöhrete ulaşmasına da yardımı ü1mll:;tur. Nizamu'I-Mülk yanında mevkii olan ını z ıt, f~n iyi talebesi oiarak ez-zamahşeriyi, ilim aşıkı olan hıı me~hfı]' vezirc tanıt.mıştı. O, Şiirlerinde Im Hziri medhedcr ve över. Mclikşiıh zamanında dey!et riciili ile o!aıı münasehetlerinin artmasına rağm(~n,. m,ll ve hırs yönünden hiiyük ı~meııerine ula~amadığı anlaşılan ez-zamahşeri, Horasaııa gitti ve orada, Ehfı'I.Feth Ali h. et-has:~yn e1-erdistanı ve ljbeyduhah h. l\izami'i-mülk'ü medh etti. Daha sonra, Selçuklulann merkezi olan Isfahan'a geldi. İslama yaptığı hüyük hizmet- IcrdeJl dolayı :ivldikşah'l öv(~n şiirler söyledi. 512 scnesind(~ ya..kal an ılığı bir hastalık, kendisindeki mansab Ye mala karşı olan aşırı hırsılan onu knrtardı. Bu gihi tamahlardan kul.tuluşun, melik Ye hiikümdarların. civarından uzaklaşmakla mümkün olabileceğini anladı \oe hu maniahnlan kurtulmak için l\iekkeye gilmeye karar verdi. Bu arada (La Bağdada uğradı. Bağdatta Ehu'I-Hattab h. d-batar, Ebfı Said cş-şakani, Ehu Mansur cl-hiırisi'd(~n hadis işitti. ed-diımegani ve eş-şerif cş-şccerl gihi fakihlerlc giiriiştü. Daha sonra Mekkeye giderek, fazilet sahibi!~l-em.irn'l-alcvi, L1eyy h. İsa h. Hamza b. Vahhas'ın büyük yardımlarını giirdü. ez-zamahşt'rl, ilim almak için çeşitli beldeleri dolaşmış Ye şöhreli ııfukları aşljllş olmasına rağını~n, bu çeşitli hölgelerdeki hocaları kaynaklarda birer birer zikredilmeıııiştir.

4 ZAMAHŞERİ VE TEFSiRİ 61 Yukarıda saydığımı? hocalarmdan başka, Ebu'l-Hasen Ali b. Muz. affer en-neysühuri, Ehu'n-Nasr d-isbahiinı, Ehu Mansur el-ceviilik)' den de ilim almıştı. Mekkede, 518 senesinden önce Sibeveyh'in meşhur "Kitab"ını Abdullah b. Talha IJ. Muhammed h. Abdillah el-yaburi (ö. SI8/1124) den okuduğu bilinmektedir. Mekkede biraz kaldıktan sonra eski dilcilerin yaptıkları gibi, arab beldelerini dolaşmaya başladı. Esriirıı'l-Beliiğu'du (T-R-B) maddesinde arap topraklarmdaki bütün türbelere girdiğini ve onları gördüğünü söyler. Yemende Hemedam ziyaret etti ve oradaki "Ali Ze~iri" övdü. Mekkede eserlcr tdif(~ yönelmiş, tcdrise başlamış olmasına rağmen, ez-zamahşeriyi, vatan hasreti ile dolu olarakhftrizme dönmeye kararlı olduğunu görüyoruz. 0, Hürizm'e döndükten sonra, Harzemşah lakahmı alan ~1:ulıammed h. Anııştekin (Ü. 52l/112?) ona orada bir ev tahsis etmiş ve Ez-Zamahşerı hu zatm yanında iyi bir mevki elde etmişti. Bu zat ülünce yerine geçen oğlu Atsı? (Ö. 551/1156) zamanmda, miiellifimizin durumu daha da sağlamlaşmıştı. NIllhuddimetu'I-Edeb adlı eserini bu?ata ithaf etmiştir. ' ez-zamahşeri bir ara Şam'a da uğramış, İslama büyük hizmeti dokunan, Biltmiler vı~ Hristiyanlarla mücadele eden Tftcu'l-Mclik (O. 526/1132)i medhü sena etmişti. Tekrar Mekke-ye döndüğünde İbn Yah. iıas'ın yardımı ile yerleşmiş ve tefsirindeki mııkaddimesinden anlaşılacağı üzere, Ha?reti Ebı) Bekrin hilafı~t müddeti kadar hir?aman siireein. de Kur'an Tefsiri "1+Keşşaf" mı tamamlamıştı. Bu bereketli yer sayesinde hir çok esl~r1eri telif etmiş olmasma rağmen, yine vatan hasreti galehc çalmış ve Mekkeden ayrılmaya karar vermişti. Memleketine dönerken 533 senesinde Bağdat'a tekrar uğradı ve hu arada bazı dile iiit kitalıları Ebü Mansfır c1-cevi\liki'ye okudu. Sonra vatanma döndü. Atsız'dan hürmp,t vl~itihar gördil 538 (1l44 senesi arefesinde, Harizm'in Cüreaniyye kasahasında vefat etti. İbn Batuta, onun türhesini gördüğiirıii söyler. e:ı-z:ımah~eri, hayatınm büyiik IJir bölümünü ilme ve eser telifine vl'rmiş, (~vlftdı ıyal mesuliyetinden u?ak kalmış nadir şahsiyyetlcrden hiridir. Böyle kıymetli eser verişinin, velthi oluşunun sebehini, Divutııı'l-Edf!b adlı eserindt~ki hir şiirinde, ana babanın, aile ve evlat terhi. yesindeki güçlükleri dile getirerek "hu sehchten evlenip nesil üretmekten vazgeçtim, en gü:ıcl yololan mesihilik;(ruhbanlık) yolunu seçtim" demek suretiyle, i..:ah etmektedir. Kısaçası o, nefsini tamamen ilmi' adamıştı. Talebderi ve eserleri Onun indinde, sulbünden gelecek nesilden daha hayırlı idi. Hakikaten müellifimiz, kendisi hakkında söylenenlere bihakkın

5 62 İSMAİL CERRAHOGLU layık olmakla beraber, Mutezile mezhebinin görüşlerini benimsemiş ve o fikirlei'in yayıcısı olması yönünden ağır tenkidlere uğramıştır. Fıkıhda Hanefi mezhebine mensubdu. Bir ayağı topal ve takma idi. Ayağının kırılması hususunda kaynaklar üç rivayet zik.rediyorlarsa da, şüphe yok ki bu üç rivayet bir birinin mütemmimi kabilindendir. Bu rivayetlerden birincisi, çocukluğunda yakaladığı bir kuşun ayağının kırılmasına sebeb oluşu neticesinde Annesinin de onun ayağının kırılması için dua etmesi; İkincisi, ilim almak için şehirden şehire dolaşırken, çok soğuk bir günde ayağının donması neticesinde kopması; Üçüncüsü ise, ilim almak için yaptığı seyalıatlerin birinde bindiği hayvandan düşmesi neticesinde aya~rının kırılmasıdır. Bu üç haber genellikle kaynak eserlerde ayrı ayrı geçer. Bazen beraberce bulunur, bazende bunlardan biri diğerlerine tercih edilir. Halbuki her üç haber de aynı hadise içerisinde vaıid olması mümkündür. Zira coğrafyaeılar, Harizm bölgesinin soğuğunu anlatmakla bitirememektedirler. O bölgede seyahatlerde donan insanlar pek çoktur. ez-zamahşerı de ilim için yaptığı seyahatlerin birinde ayağı donmuş' ve bu halde iken bindiği hayvandan düşmüş olabilir. Tıbben sabittir ki, donan bir uzuv sert bir,yere çarpınca kırılıp kopabilir. Çocukluğunda bir kuşun ayağını kırmış olması ve annesinin bedduası bu hadiseden sonra çağırışım yapılmak suretiyle hadisenin içerisine girmiş ola-, bilir. Kısacası bu üç rivayet, kanaatunızca aynı hadisenin çeşitli yön lerinin ifadelerinden başka bir şey değildir. ez-zamahşeri, şüphesiz asrniın imiinn, edeb ve nahiv ilimlerinde meseller darbeden faziletli bir nahivci idi. Tefsirde, nahivde" dilde,' edebde ve diğer ilimierde deliei bir zekiiya malikti. Böyle bir zatın etrafında pek çok taleb e toplanmış, onlara, edeb, dil, tefsır, hadıs, nahiv konularını öğrettiği gibi, mensub bulunduğu mutezile akide sistemini de öğretmekten ve onları kendi mezhebine davetten geri kalmamıştır. Meşhur talebderinden bir kaçını zikredclim: Tabaristiinda, Ebu'l.Mahasın İsmail b. Abdillah et-tavili, Abyurt'da, Ebu'l-Mahiisın Abdurrahim b. Abdillah el-bezzii'r, Zamahşer'de, Ebu Amr Amir b. el-hascn cs-simsar, Semerkant'da, Ebu Sa'd Ahmed b. Mahmud eş-şatı, Harizm'de, Ebu Tahir Samiin b. Abdilmclik cl-fakih,. Burnardan başka, Muhammed b. Ebi'l-Kiisım Baycuk Ebu'l-Fadl el-bukiih el-harizm'i Zeynu'I.Meşayih, Ya'kub b. Ali b. Muhammed b. Ca'fer Ebu Yusuf el-belhi, Ali b. Muhammed b. Ali b. Ahmed b.

6 ZAMAHŞERİ VE TEFSİRİ 63 Mervan el-kumrani el-harızmi Abu'l-Hasen., el.muvaffak b. Ahmed b. Ebi Sa'id İshak Ebu'l-Müeyyed, Uleyy b. Hamza b. Vahhas Ebil't -Tayyib, onun meşhur talebc1erinden birkaçıdır. Geniş ilim sahibi ve çeşitli ilimierde şöhrete ulaşmış olan ez.zamah. şerinin, gerek hayatını ve gerekse eserlerinin tahkiklerini yapanların ver. dikleri bilgilerden istifade ederek, eserlerini basılmış olanlar ve basıl. mamış olanlar olarak iki gurubda sıralamamı2' mümkündür. Te'vil. Basıİmfş olanlar: _ el-keşşaf an Hakiiiki't-Tenzil ve Uyuni'l-Ekiivil fi VücuTıi't. - el-faik fi Garibi'l-Hadis. _ Kitabu'l-Cibıil ve'l-emkine ve'l-miyah. _ Nevabiğu'I.Kelim veya (el-kelim en-nevabiğ). - Etvaklı'z.Zeheb (en-nesaihu's-sıgaı). - Makamilt (en.nesaihu'i-kibıir). - Şerhu Makamat. - Rebiu'l-Ebriir ve Nıisusu'I-AJıbıir. - el- Unmuzec. - el.mufassal fi Sin'ati'l.l'rab. - el. Mufred ve'l- M ueuei. - el-muhaccat ve'l-miitemmem - Esasu'l-Belilga. - Mukaddimetu'I.Edeb. - el-kustasu'l-müstakim fi llmi'l-aı uz. - el-mustaksô. fi Emsilli'l-Arab. - A'cebu'I-Aceb fi Şerhi Lamiyeti'l-Arab. - ed.durr ed-da' ir el-muntatıab fi Kinıiyat ve'stiilrat ve Teşbihiiti'l. Arab. - H asô.isu'i.aşereti'l- K inimi' i.berere. - Mesıle fi Kelimeti'ş.Şelııide. Çeşitl.i kütüphanelerde yazma halinde bulunan veya kaybolması muhtemelolan diğer eserleri:

7 İSMAİL CERRAHOGLU Niiketu'l-A'mb fi Garibi'l-I'mb. - Şerhu'l-Mufassal. - Şerhu Kit~bı Sibcveyh. - Jfu"tasa.ru'l-Muvafaka Bcyanu Ehli'l-Beyti ve's-salıdbe. - J.finhric.ri Usuli'd.Din. - Nuzmtıı'l-Mütemıis ve Nahzate'l-Muktcbis (cz-zamalışeriyc ait olmadığı da söylenir).' - Ruusu'I.Jllesail. - cr-rfiid fi'l~ferrıid. - Kitabu Miiteşfibihi Esmai'r.Ruvfit. - Kitabu Şakfiiku'n-Nu'man. - Tesliyetu'd-Dllrir. - Diviinu Hutab. - Divanu Rcsiiil. - el-em iili fi Kulli fenn. - Hiişiye ale'i-,"v1ufassal. - el-mufred ve'l-murekkeb. - Samimu'l.Arabiyye. - Ceva"iru'l-Luga. - Kitabu'l.Ecnas. - el-esma ve'l-luga. - SeVlıiru'l-Emsfil. - Risiiletu'l-Meselc. - 1\lu'cemu'I-Hudud. - Diilletu'n-Niişid. - Kitabu Akli'l-Kulli. - Risaletu'l.Esrur. - Divunu't- Temsil (TcmessiiI). - er-risuletu'n~nasiha. - Divanu Şi'ir. - Kitubu'ş.Şufi.

8 ZAMAHŞERi VE TEFSİRi 65 Ruhu'l.Mesai!. el-jluhfidar6t. Marsiyye. Esraru't. Takdis. Esriiru'l-Alevôdi'. er- Risuletu'l.!\tl ubkiyye. Ziyiidetu'Il'JV iisus. Şerlıu Ebyôti'l.Keşş(~f: Şahu JIuhtasari'!./( '.lduri. Ta!ebetu'l. Ufat fi Şerhi't. Tasarrufa!. Fususu'l.Ahbar. Fususu'n.Nuslıs. Kelimetu' l. Ulema. Nlenôsiku'l.Hacc. JVesiiilıu'l-2H iilıık. Bu ~scrlcr, ez.zamahşerinin hereketli ilim hayatının delilleridir. ez.zaınahşerinin Im çnlışrııaları genellikle hidayettc edeb, dil ve nahiv yönlerinde ağırlığını gösteriı. Bunlardan başka tefsir, hadis, ve fıkıh sah~.sında da eserler yazmışlır. ez.zarııahşerıuin hu eserlerin'n herbiri, nefislcrde ve asnnın sosyal.jozukluklarında birer ~htilal meydana ge. tirecek mahiyettedir. Bu esederde felek ve nücllma dair bilg;lcr, sultan ve ~mjrlcre nasihatler, ilim adamlarının izzeti nefis sahibi, mütevazi ve sahıriı olmalarına diiir tavsiyeler, halka öğütler ve taklitten sakınınalarına dair vaazlar, mukaljidlerc,rüşvet alan kadılara ve mala perestij edenlere, dinlerini dünya ile deği~enlere hüeü.mlar ve tarizler vardır'. 1 ez-zaıııahşerinin hayatı ve eseıleri lwkkmdn bilgi için aşağıdaki kaynaklara bkz: Yıikut cr.rfıuıi, Mu'ccm"'l-Ud,,bli (D.S. liiarroliouth neşri) VII ; ıw"'cen,,,'l-buldarı, Beyrut 1376/1957, lll ; cl.enlı"ri, Nüz],eıu'l-Elibbri ii Tabakiiıi'l-Udebli, Kahire, 1386/1967. s ; es-suyuti, Bııgyeilı'l- Vııaı, Beyrnt, Daru'I-Ma'rife, s. 388.; İbn Halikan, V_jeyaıu'l. A ':ylin, Kahire, 19.ı8, IV ; e"scdl',ini, el-erısab, Haydarabiid, 1966/1386, VI ; Heşiduddin Vatviıt, Nilmchli.n lhşidıııdirı, Tahran 1960,s ; Mirza Mnhanımed Hansari. Ravziiw'l.Cerıııaıfi Ahvali'l.Ulmlıilive's.Slidiit, Tahran, 1390, VU! ; İbn Kesir, el-bi. dti)'e ve'rı.nihaye, Beyrnt, i966, XII. n9.; ez.zehebi; Mizlinlt'l, I'ıidlil, Mısır 1382/1963, IV. 78.; Tczkiretııl'llıılftiz, Haydarabat 1"77 /1958, IV ; İbnu'I-Haeer, Lisarııı'l-Mi.an, Hay-,Iarabat, 1331, Vı. 4.; İIJuu'I-Esir, d-frimilfi'ı-tilrih, Matbaat.ıı'I-İstik"me, ix. 8.; İbn Tangn. berdi, clı-niiciimlı':.zlihi,.e fi Miiliiki Mıs,. ril.kilhi,.c, Kılhire, 1353/1935.; İIJlıu'I-Cevzi, el.

9 66 İSMAİL CERRAHOGLU Biz bu yazımızda müeljifin bütün eserlerini tetkik etmiyeceğimiz ve sadece tefsirindeki metodunu incelemeye çalışacağımız içoin, Tefsir tar\hinde mühim hir yer işgal eden el-keşşaf, müellifimizin son eserlerinden biri olması dolayısiyle, muhteviyatı adeta onun kemal ve ilmi olgunluğunun bir nişanesi mesabcsindedir. Genellikle müfessirler, tefsirde nasıl hir metod takip ettiklerini, esas görü~lerini, yazdıkları tefsirin mukaddimesinde göstermeye çalışular. Bu bakımdan tefsirlerin mukaddimeleri, tefsir tarihini inceleyenler ve tefsir metodlarını ara~tıranlar için mühim bir kaynak olur. Bir müfessirin tefsirdeki metodu hakkındaki görüşleri başkalarının naklettiklerinden dinlemektense, bizzat müfessir;n. kendi ifadelerinden istifade etmede, İlmi objektiflik bakımından büyük faydalar vardır. İşte biz de, islam ilim aleminde büyük bir şöhıete sahip olan ez-zamahşerinin tdsiri ve ~todu hakkında başkalarının göıüşlerine dalmadan, hizzat kendisinin tefsir hakkındaki görüşleridj, tefsir metodunu, Tefs;r mukaddimesini tereeme ve tefsirindeki orijinal noktalara temas ederek göstermeye çalışacağız: Keşşiifm Mukadmmesi: Rahman, Rahim Allah Adıyle, Övme, Ramd-ü Seni!, Kur'anı Kerİmi düzenli bir kelam halinde toplamış.olarak İndiren, Allah.a mahsusdur. O, Kur'ı1nı Kerimi ihtiyaca göre (tüm olarakdeğil df) zaman zaman (parça parça) indirdi~ Onu (Kur'anı) hamd ile başlattı, iltica ve sığınma ile sona erdirdi. Muhkem ve müteşabih olmak üzere iki kısım halinde vahyetli. Onu slireltre, Munıazam, Haydarabfıt, X. 112.; es.suyilti, Tabakalu'I.Müfessirin, Leiden 1839, S. 41..; ed-dfıvudi, Tabalrotıı'l-Müfessirin, Mısır 1392/1972, II ; EbuI-Fida, Kilabu'l-Mulıtasar fialımri'i.beşer, Mısır 1325, III. 16.; ci-kureşi, el-ceviilıiru'l-mııdiyyefi Tabakati'l-Hanefiyye, Haydarabat 1332, IL ; Izzuddin b. I-Esir, el-lübab fi telızibi'l-ensab, Kfıhire 1356, ; Şihfıbuddin Ahmed b. Muhammed el-mak.kari et-tilimsfıni, Ezharu'r-Riyiid fi Ah. Mri IYGz, Kahire , III ; el.loknavi, el-flwuidu'i-behiyye fi Tereaeimi'l-Ha. nefiyye, Mısır 1324, s ; Kfıtib Çelebi, Keşfıızzunun, İstanbul 1943, II ; İsmfıil Paşa eı-nuğdfıdi, Esmau'l-lI1üellifiiı, İstanbul 1951, II ; Serkis, Mu'eemu'l-Maıbııati'l. Arabiyve, Mısır 1346/1928, i ; İbnu'I-Imfıd el-hanheii, Şezerutu'z-Zeheb, Beyrut, Mekteb.etu't-Tietıri, LV ; ez-zirikli, e/.a'llim, Beyrut 1389/1969 (Üçüncü tulıı). VIII. 55.; Omer Riza Kahhiile, Mu'cemu'I.Müc!lifin, neyrut, 1376/1957, XII ; Eneyclopedie de l'isliim, IV ; C. Brockelmann, CAL. ı. 289, Suppl ; Mustafa Sfıvi el-cüvcynı, Menhecü'z-ZaT1Ulhşeri fi Tefsiri'I.KurGn ve Beyanu I'eazihi, Mısır 1~59.; Dr. Selim en-kainij, (ez-zamahşerinin, Rebi'u'l-Ebrar ım tahkikliolarak neşretmiştir) Hağdat 1976 (Mukaddime); Dr. Derviş el-cundi, en-nazmu'l-xur'lin fı keşşlifi'z.zamahşeri, el-kahire: 1969.; er.zürkfıni, Menlihi lu'l-irfan, Mısır 1372, r. 538; ez-zehebi, et-tefsir ve'l-müfessirün, el-kfıhire 1381/1961,

10 ZAMAHŞERİ VE TEFSİRt 67 süreleri ayetlere, ayetleri ıle gayelerine göre duraklada ayırdı. Bütiin bunlar, zamanla başlayan en mükemmel şekilde yoktan meydana getirilen hirer sıfat, sonradan ihdas Ye icad edilen birer alamet ve işaretlerden ibarettir. Evveliyyeti ve kıdemı kendine has, kendisinin gayrındaki her şeye, yoktan van,dilmişlik damgasını vuranı (Allahı), bu gibi noksan sıfatlardan teıızih ederim. O, Kur'anı, heyaıli açık, dciili kesin, mueize ve dciiileri dile getiren bir vahiy, eğriliği olmayan arapça bir Kur'an, dünyaya ve fıhirııte ait menfeatiarın bir anahtarı, nezdinde bulunan semavı kitabiarı ;:asdik eden diğer bütün mueizelerin dışlılda her zaman (kıyamete kadar) mu'ciz, diğer kitablar arasır.da her yerde ve her dilde dolaşan bir kitab ~larak indirdi (yarattı). Halis araplardan oııa karşı muarız olmak isteyenleri, onunla susturdu. Ona meydan okuyan belağat sahihi hatiplerin dillerini, onunla tuttu. Fesahat sahibi olanlardan hiçbiri onun gibi veya ona benzer bil' şey meydana getirmeye teşehbüs edemediler. Belagolt sııhiplerinin sayıları, el-batha 2 daki ince çakıldan daha çok, ed-dehna3 daki kum sayısıadan daha fazla olmalarına rağmen, Onun en kısa bir ~;uresi kadar bir sure, meydana getiremedilcr. Düşmanlıkta, zarar vermeite, galil' gelm:,k için bütün güçlerini ortaya koymaya, kendileri ve atalarının yaptıkları büyük işleri, en ufak bir. şeyden dolayı savunmay,} kalkışmalarına, her istediklerinde haddi tecavüz etmede, aşırı dav:anışlarıyle meşhur olmalarına, kısacası, biri kendilerine karşı bir övünnıede bulununca, ona kar~ı kat kat övünmelerine, hiri onlara hir ikram:la hulununca daha fazlası ile mukabclede bulunmalarına rağm-en, K ur'ana karşı koyma hususunda en ufak bir savunma dahi gösteremediler. Allah onlara ilk önee delil (hüccet);, sonrada kılıeı yöneltti. Fakat ontar delili hir tarafa bnakarak, delille değil de, kılıçla karşı koydular. Kabaran deniz dalgalarının küçük göl birikintilerini içine aldığı, güneş doğunca, diğer yıldızların ziyasını boğduğu gibi - Kur'anın fesahat v ~ belagatı, insanı hayrete düşüren mueize ve açık delilleri karşısında-kendi varlıkiaıınm söneceğini, övünmele.in;n değersiz kalacağını ve eriyip gideeeğini bildikleri için, hüccete karşı koyamamışlar ve çekinmişlerdir. Dua (salat ve selam), kendilerine vahyedilenlerin en hayırlısı, Allahın sevgilisi, nesli Ahdı'I-MenM b. Kusayy olan Benlı Luey kabilesinde sözü geçen Haşim sülalesinden gelen,ismeti sabit hulunan, hikmet ile teyid edilen, şeref ve kı'mal sahibi olan, ismi Tevrat ve İncilde geçen 2 (.~1) çinde inee çakılı bol olan geniş alanın adıdır. 3 (.l:.a..01) Arabistan yarıın adasının güneyinde geniş Iıir çölün adıdır. Güneyinde Haılrerneyt ve Yemen, doğusunda Um:nana kadar ulaşan km' bulan geniş hir ahilıda yayılmıştır. Temim ülkesi toprakları bu çöl eivannda bulunurdu.

11 6B İSMAİL CERRAHOGLU Ümıııı Peygamlwr, Ehü'l-Kilmn MlIhaınmell lı. Abdillalı h. Ahdilıııuttalih'e, pak ehli heytinc, damat YI' kayın petleri olan rlört halifeye, bütün muhiıeir Ye eıısara olsun. Ey :Mııhatah ~urası hir gerçektir ki (hil ki) her ilmin Cs[.sın.tla, ilim adamlarının den~eeleri hirihirine yaklaşıktli'. Her önemli sanaatta da sanatkarların seviyeleri hirihirine yakın veya eı;;ittir. Bir ilim adamı diğerini ancak hirkaı;~adım geçehilir. -Kısacası, hp!' ilınin aslında ve hcl' sanaatm esasında kaydedilen yarış farkı mühimseneeek kadar değildir. -Aneak önemli faı klar, kendisinde, rüthderin farklı olduğu, müsabaka ve mücadelenin hızlandığı, fark ve üstünlüklerin hüyüdüğü, hatta hu üstünlük ve farkm hini hir sayacak sonsuz bir dereceye ulaı;;tığı, ilim ve sanaatlarda mevelid olan sırların giizellikleri, manalaıın ijj.cclikleıi, fikir konuları olan manaların letafeti ve perdelci' ardında gizli kalan sırların kapalı oluşudııl'. Bu sır ve gizlilikleri ancak toplumun seçkinlcrinin (havassın) en cnder, cn hüs, cn üstün, ve en seçkin olanları keşfcdphilir. Bunların hüyük hir çoğunluğu sır ve kapalılıklann gerçeklerini kendi maharetleriyle idrak etmek imkaııma sahip değildirler. Onlar taklidiıı esiridirler ve oııdan asla kurtulamazlar. Sonra, gönüıı(~ri en çok dolduran, isahetli fikirleıle kendisine ulaşıo lan. gm'i1) nüktclerle gönülleri cn çok olgıınlaştıran, ardı ardına saklalaıı<ın gizliliklerin telafi si ancak keskin hasiret ile idrak edilehilen ilim, tefsir ilmidir. Bu ilim, cl-cühiz (Ö. 255/369) in "Nazmu'l-Kuı'ô,n" adlı ı~serinde dediği gihi, üzerinde durup hakkında görüş heyan etmek her ilim sahihi için mümkün değildir. Mesela, bir fıkıh Çı fetva ve ahklim konularında emsalini geçse, bir kdarncı keliim sanaatında dünya ehlihi mağlup etse, hikaye ve haber ezbcrleyen, İbnu'I.Kırriyye4 den daha çok ezijerlemiş ulsa, bir yaiz el-hasen. cı-basri (Ö. HO /728) den daha tesirli va[ızda hulunsa, hir nahivci Siheveyh (Ö. 180/796) den daha çok uahiv l,ilst~ ve hir dilci dil ilminin zirvesine çıksa hile, Kur'ana ait olan meani. vc heyan ilimierinde üstünlill( sağlayamadıkç<i, IJlJuların hiç hii.i Kur' an ilmine giden yola sülfı.k edemez ve gizli kalan sırları araştırmada ehil duruma gelemezler. Bu iki ilirnde üsmılük elde etmek için zaman zaman hu ilimler üzerinde durulması ve incelcmelerde huhınması gerekir, Allahın kitabında hulunan iiıcelikleri keşfctmede, Allahm Rasulünün IDUeizelerini izah etmede, Im ilimkri tatbik etme gayretinde hulunulmalıdır. Bütün buular, diğer ilimierden hazzalındıktan tahkik ve lııfz ger- 4. (Kaf)m kesri ve (ni)ııııı kesri H şedde,iyle (ibııu'i-kırriyye) şeklin de uknııur. Emevi Devleti zaıııamııda yaşaıııış olan fasih kiımelerdeıı biridir. Haccıic oııu kat!eııııişlir. Adı Eyyıiptur.

12 ZAMAHŞERİ VE TEFSiRt 69 çeklll~tiriijikten, çok (;ok nıüracaat ve ll;i;un mmn mütalaada hulunulduktan, zaman zaman (onıı okumaya ve okutınaya) rücu ~dildikten, başkalarıyla münazara yapı [dıktan vı~ i'rah ilınjnde gelişme sağlandıktan sonra olacaktır. Bu kontlarda üstünliik sağlayan kimse, fikri davranışlarda yumuşak tahiatlı, sırları ortaya koymak için gönlü açık,en kapalı hir işarete karşı ayık ve cn ufak kaş-güz hareketlerine karşı uyanık hulunmalı, ne sert Vl~ nt: ılt, duııuk. ;11' kaba ve ne de eziyet verici olmalıdır. Bu kimse, nesir ve şiir sanaatlarına [ışjna, neticeye götüren fikirlerin tı:rtih ve IJideştiri1ıııe:-inde usta olmalı, mechill' kahlığmda cümle terkilıi Vt:telifinin nasıl ta:17,im edileceğini ve sıralanacağını bilmelidir. Arapça ve din usulü ilminc vakıf olan Adliyyı~ Naciye fırkası 5 men-. sulu fa;r,iletli nin kardeşlerimiz, hir [ıp;tin t('fsiri hakkında, hana her müraeaatlarmda kendilerine kupalı olan bazı gerçekleı:i izah ettim. Bıı durumdan çok memnun okular ve hana kurşı hayırlıahıık (luydular. Bu konuları içine alan bir kitclhın telifi için can atıyorlardı. Hatta IJana gelerek "Kıir'an gerçekleri "ic te'vil vccihleri hakkında söylenenlerin" en hayırlı olanlarını kendile'inc imla dmemi tııktif ettiler. Fakut, beni bağışlamalarını ist:t~dirn. Anı~ak tekliflerinde israr edıırek, din ulnlarını ve tevlıid ve adalet ulemasıııı ~cfaatçı olarak aracı koydular. Bu koı!' da ilmimin hağışlanmasını istememdeki seheb-halbuki isteklerine icabet etmem gerekli idi. çünkü Im konunun içine ginnck bana farz gibiydi.- zaman ahvalinin kötü oluşu, insanların ilmi zayıflığı, mcilni Vt~beyan ilimierinde ilerlemek şöyle d,usull, hu iki ilimle ilgili ilimierin en <J7.llıda hile himmetde bulunmamalhıdır. Beıı onlara sure başları ilc ilgili hazı Jllesdderi ve Bakara surcsinin kapalı yönleri hakkmda bir takım hilgiler yazdırdım. Verilen bu biigiler oldukça genil? ve uwu, ı;:ok sorulu ve cevaplı olmuştu. Bu konuda geniş bilgi vermekten gayem, bu ilmin ge- Iliş ölçüde sırları hulunduğu oa i~aret etmek, onlara hedef edinııbilecekleri hir meşale dikmek ve uyabilecekleri bir ölçü vermekti. BeytuIlaha gitmek ve Harcmi Şerifte konaklamak için olan azmim kesinlqincc, Mekkeyc doğru hareket etti m. Geçtiğim her ülkede göze çarpacak ka- " dar ilim ve güç sahihi olanlara rastladım. Bunların pek azı, inıltı edilen o ilmi elde etmek, onunla iinsiyet kurmak için bağrı yanmakta ve onu iktihas etme hırsına si'ıh:p bulunmakta idi. Gördüğüm bu durum bana biraz memnunluk verdi ve cesaretimi artırdı. Göçü, Mekkeye attığımda birde nc göreyim, kendimi i: üyük hir ağacın yüksek dalmı teınsil eden Rasullulah ailesinin şerefi el.emir eş-şerif cl-imam Ehu'l-Hasen Dleyy h. Hamza b. Vahhas'ın yanında buldum. Allah onun şanını daim kılsın. 5 Bu tilbiri tefsirinde sık sık kullaıılr. Mutezile fırkasıııı.kasteder.

13 70 İSMAIL CERRAHOGLU Hasan oğulları iyilikleri çok ve öğünmeye ueğer işleri hulunmakla beraber, O (Ebu'l-Hasen) onlar arasında dikili bir sancaktı. Onu, insanlar arasında Hme karşı en çok susamı~, en çok içi yanmış, ve ona karşı rağhctte en vefekar olarak buldum. O, daha Hieaza gelmeden önce, bu gayı>,yeulaşmak için, haşındaki işler kalabalık olmasına rağmen çıplak çölleri aşınayı, uzun mesafeleri geçmeyi ve bize Harizme elçi gönderme yi düşündüğünü anlattı, Bağışıanmasını isteyenin (kendini kastediyor) çareleri daraldı, tutacak dalı kalmadı. Görüyorsun yaşım ilerledi, cildim buruştu arapların "Dekkaketu'r-Rikiib"6 adını verdiği cl-aşre yaklaştıın. Bjr çok faideleri, sırları ve gizli tarafıarı dikkate almak kaydıyle daha önce takip ettiğimyoldan daha kısa bir yol ittihaz ettim. Aııah ınuvaffak etsin ve atılan adımları isabetli kılsın. Bütün kıymeti otuz senden daha fazla bir zaman değeri taşıyan Hz. Ebu Bekr (R.A) in hilafette bulunduğu müddet? kadar bir zaman içerisinde eserini tamamladı. Bu işi böyle kısa hir zamanda tamamlamak Beytullahın mucizelerinden bir mucize, Haremi Şerifin bereketlerinden bir bereket ve üzerime akıtılan fcyizden başka bir şey değildir. Üzerinde çalışıp yorulduğum şeyi, beni kurtaran bir sebeb ve sırat köprüsünde her tatafımı aydınlatan bir ışık (nur) kılmasını Allah Taaladan isterim. O, ne güzel isteği yerine getirendir. Tefsir ilmi hakkındaki görüşlerini ve gayesini kendi ağzından dinlediğimiz ez-zamahşed "el-keşşiif an Hakiiiki't- Tenzfl ve 'Uyani:l- Akiivil fı vüccıhi't-te'vil" adlı eserini 526/1132 senesinde Mekkede yazmağa başıamış vc yine müedifin elyazısı ile yazdığı eserinin sonunda Ka'be civarında 528/1134 scnesi Rebiu'l-ahirinin 23. Pazartesi günü hitirdiğini kaydetmiştir 8 Kaynak escrler, kendisinin mutezileye mensub olduğunu göstermek için, tefsir mukaddimesinin başlangıcında..s.iji.:iı\.l..~i) (.:ıtjali J1:. veya (.:ıt.;4}1 ~) lafızlarını kullandığım, fakat dostlan bunu (.:ıt.;4}ij;, i) şeklinde tashih ettiklerini, fakat bu tashih müellifin tasbibi olmadığını beyan etmektedirler 9 Zaten böyle bir zorlamaya lüzum yoktur. Zira ez-zamahşed, ayetleri tefsir edeıken, muteziii görüşlerini tamamen ortaya koymuştur. Yinc mukaddimesinde, tefsiıle meşgulolacak kişinin hilhassa meanı ve beyan ilimierine' geıcken ehemmiyeti vermcsini istemiş' adeta bütün gayesini bu nokta üzerinde temerküz ettirmiştir. Keşşaf adlı tefsirinin telifine ait tarihi bilgileri mücllifinin kendi ağzından dinledikten sonra, bu mübim eserin kaynaklarına' temas edelim. 6 Altmış ileyetmiş' arasındaki yaşa verilen addır. 7 Hilafet müddeıi iki sene üç ay dokuz gündür veya iki sene dört aydır. 8 el-keşşôf, el-kahire 1373/1953, LV Vefeyat, IV , Şezerat, IV. 120, Tarihu Ebi'l.Fidô, III. 16.

14 ZAMAHŞERİ VE TEFSiRİ 71 Keşşafın Kaynakları:, Tefsir tarihinde, hilhas~a aldi tefsir yönünde çok mühim bir şahsiyyet olan ez-zamahşeri, hu kıymetli eserinde kullandığı hadisler, fılilli meseleler, şiirler, lügat, eedı,ı, Kur'ilııın nassının güzelliğini ortaya kobilmek için işlediği meani vı~ beyana ait bilgiler onun geniş hir kültüre sahip olduğunu bize aksewrmektedir. Tahiidir ki bu geniş kültürün, ona çeşitli kaynal.dardan geldiği ~üphesizdjr. Tefsir Kaynakları: Tersirinin muhtevasından elde edebildiğimiz hilgilere göre.tefsir kaynak an şunlardır: a) Mücahid (Ö. 104/72.J.) in tefsirilo, b) Amr h. Ubeyd el-mu'tezili (O. 144/761)nin tcfsiri, Ondan kıkıraat ve tefsh rivayetlerinde bulunurlı. c) Ebu Bekr b. el-asanı (Ö. 235/849)ın tefsiri. Bazen ondan nakil. lerde bulunurl2, bazen de enu reddederl3. d) ez-zcceac (O. 311 /923)ın "Meani'l-Kur'{in" adlı tefsirinden, eı.zamahşed genellikle Kuı'anın lugavi tefsiri ve ~akli tefsirin milcrnel olan yönlerini aldl14 ' e) er-rumınani (O. 38,t /994) nin tcfsiri. İbn Tangrıherdi, ez-zamahşer! tefs:rde, er-rumm.ininin yolunu takip ettiğini söylerıs. f) Ali b. Ebi Talibl6 (O. 40/660) ve Ca'feri Sadık (Ö. 143/765)17 gibi şahıslardan nakledilen şii tefsirler. g) ez-zamahşerinin bid'a diye isimjendirdiği, Müşebbihe \'e Cebriyye18, Hiiricil9, Riifızi20, Mutasavvıfa 21 gibi çe?itli fırka tefsideri. Hadis Kaynakları: ez-zamahşerlnin tefsirinde, Müslimin SaM. hindcn başka açık olarak hadis kaynakları zikredilmeınektedir 22 M:üs- 10 el-keşşiif, IV II Aynı eser, III. 276, III Aynı eser, II Ayıu eser, II Bu konuda. mukayeseli bilg: için bkz. Menheeu'z.Zamahşerifi'I-Tefsır s en-nücı.mu'z-ziihire, IV. 168, bkz. Keza, lifcnhecü'z-zam"lışeri, s el-keşş(ıf, i. 223, 296, 305, lll Aynı eser, III. 203, 205, 1" Aynı eser, II Aynı eser, i Aynı eser, II Aynı eser, II el.keşşli!. i. 87.

15 72 İSMAiL CERRAHO(;LU Jimin Sahılıi ılı~ıııılaki hadii' kaynaklarından aldığı lıaıli.dı~ri ('1".Zamah. şer! "ve fi'l.hadjp" formülü ilı: göstermektpdil". KıraıU Kaynakları: (~z-zamahşeri, Kurnı ve ınushaflara, mul.telif ~elıjı kıraat!,:rille vtıkıfu. G(~nelliklı~ ('serindı, i:'mi g('i,~i'nler ~uıılarılır. a) Ahd::IJah h. Mı~s'lIll'ul\ :VfuslıafI23, h) Abllt,lIalıılı dostu el.hilris h. 8ii"eyd'in mlıslıafl24 e) l)))('y)' Il. Ka'h'm ITIlıshafl2S, ıl) Ehli ltic,lz \"i~ dıli ştıın Mııshafları26 e) Ehli K l'ıfı~ ınuslıaf1arı27 f) Irak ı:hli mıı~hafl2r, g) \,e ıliğ(~r hal"ı mııshaflar-:'). Dil \'I~ ~ahi\- kaynakları: a) Siı)(~veyhin "('[-Kitabı". l'z.znmah!;'l~ri \ıııııu ı;ok k,ıllaııır30 H~ otllı yiicelı:ir. h) İ\ınn's-Sikkit (Ü. 241laSS)in, "Js[iihlı'[-l1(ıntık"lıu '"nk id edl'r3!. e) d.miilerred (O. 28S /898) in "1'1-Kiimil"'i32. d) Ahdullah Il. Direst~v"yh (Ü. :~47(958) in "Kitablı'[.lGtubi'[-,Hütemm('m"j33, i~) Ehl'ı Ali d-f;ırisi (Ö. :n7 /987) nin" Kitiibu'I-JIlIcce"3,1 ve "Kit(,. bıı' 1-J-lalabi)yatı35", f) İbnlı'.Cinlıl (OJ. :-392/1001) nın "Kitablı't.1'emum36 ve Kitabu'l. Al ıılıteseb" i3 7, n el-ke,~,~<if T. 99, ı Ayrıı c"cr, IV :\\'ııı c,cr, T. J Ayııı c,er, T. H.3, lll. ](.2. 2i Ayııı e"er. rıı :\yııı c,cr, IV..Iii. 29 Ayııı c"cr, ll. 3'li i. III. i ıı. ilן\\ 301 (,"Cr. L Avııı (,"('r, ii ı. 2iH. 32 AVlll c-cr, IL :l(,'j. :n Ayın c"cr, L ,1 :\yııı e,er. I. 1i. 3.) Avııı e,er, T. 1il), :l6 A\Jll eser. lll. i. :li Ayııı c"cr, II i. 31.

16 ZA MAHŞERi VE TEFSIRİ 73 g) Miidlifi hilinmiy~n dile ait "1'I-IkUd" adlı ('ser's, lı) Ebn'I-Feth c1-henıedilııi'nilı (Ö. 376/986) "et-tıbyan"ı 39 Edehl kaynakları: a) Cı-Cilhiz'in (Ö. 25~, /8(9) "el-hayavfin"1'10,.b) Ebu Tt~mmiım (Ö. 2~1 /846) "Hamas(."si41, c) Ehu'I-AHi I'I-Ma'arıİ (Ö. 449/10.~1) nin "Estağfiru Estağfiri"si42, ıl) Bizzat müellifin kı ndisinin "JVr.vabiğu'I-Kelim"43, "ŞôJi'I-Illiyyi min kl'lrimi'ş-şafi"i44, ve "1'n-Nesfiilıu's-Sigar"4S adlı eserleri. Vaiı.z ve esiıtir kaynakları: a) Şehr b. Havşeb46 ıö. 112/730), Rabia cl-basriyye, Tavfıs 47 ((i. 106/724), Malik b. Dilı:tr4B (Ö. 130 jl.ı8) gibi ilk tasavvuf erbabındaıı m.kledilen bazı \,a'z ve tasavvııf kitahları 49 h) Bazı ı~fsaııevi kıss;ılar ıwkledcn kitabıarsa. Tefsiı',leki Metotlu: Escr sahilıinin şahsiyı:tini aksettiren cn güzd ayııa, muhakkak ki kendi eseridir. Kişinin ese:ini tetkik etmeden, başkalarının o kişi hakkındaki i)vmclı~ri veya yermderi nazarı dikkate alınıp kişinin şahsiyetini çizmek, insanı muhakl;ak IHltaya götürür. Onun için biz de, bıı çalışmamızıla tefsir ve arap ılili sahaeltllia şöhrete ulaşmış olan ez-zamalışerinin cl-keşş5fıııl tarıya:ak, onun. şalısiyydini ortaya koymaya çalı-. ~acağjz. Şunu unutmamak gerekir ki, bir ~ahsııı eserindeki metoılunu tetkik (>tmf~k dı~mek, Onuıı o es('riıı.d«'il aksl'dl'.ll ilmi şahsiyyetiııi ortaya koymak dl~lllektir. Bu eseriıli ııi<-,iııtelifetmeye çall~ljğırıı YI~ bıı eseri için kaynak olan, kenjinden evvdki, ('serıeri t('fsirindcıı ı;ıkarıııaya 38 cl-keşş"f. IV Avııı eser. lll IV Aym «,"cr, lll. Z Aynı eser. lll. 2S4. 42 Ayııı eser, i :~ Aynı eser. i "yııı eser. i. % Aynı eser, r Ayııı eser, r. 32 i. 47 Aynı eser, IL Aynı eser. II. 77.,ı9 Aynı eser, i Aynı eser, III. 470.

17 ismail CERRAHOGLU çalıştık. Şüphe yokki ez-zamahşeri, hayat hikayesini verdiğimizde de anlattığımız gibi, Mutezileye mensubdur. Fikri mütaa)aları, mutezile tefsir ekolü içerisinde ineelenecektir. Biz burada, ez-zamahşeıinin, Kur'anın i'cazı hakkındaki görüşlerini, akii ve nakli tefsirdeki yerini, dil, nahiv, kıraat, fıkıh ve edepdeki maharetini, insan ruhunu terbiye ve cemiyeti ıslahta gösterd;gi gayreti, eserinden alacağımız örneklerle özlü ve kısa bir şekilde göstermeye çalışacağız. Kur'imn İ'cizı: Mutezile mezhebi mensublan başlangıçtan beri Kur'anın i'eazı üzerinde ehemmiyetle durmuşlar ve III asırdan itibaren de bu mesele istikrar bulmaya başıamıştı. eı-cahiz (Ö. 255/869), el-vasıti (Ö. 306/918), er-rummanı (O. 384/994) gibi muteziii imamlar bu alanda çalışmı~lar, bazıları ona el-beyan, bazıları el-bedi, bazıları şiir sanaatı ve bazıları da yazı sanaatı demişlerse de,"bu sanaatın hakikatını tam olarak ortaya koyamamışlardı. I'caz konusunun görüş dairesini genişletip hududlarını tayin daha sonraları m~mkün olacaktır. cl-b ikillani (O. 403/1012) ise bclagatın manasını açıklamaya ve i'cazu'j-kur'anı anlamak için biı mctod ortaya koymaya muvaffak oldu sayılamaz. Belagatın güzel. lik yönlerini ve iııetlerini gösterip mazbüt kalıplar vazeden ve i'eazu'l- Kur'an meselesini kanalize eden "Delfi.ilu'l-I'ceız" adlı eserin sahibi Abdu'I.Kahir cj-cürcani (O. 471 /1078) olmuştur. Bu zat arap dilininnalıvini iyi bilmekte ve onun arkasmdaki ilimiere geçerek, arapça ('üm- Iderdeki sırları öğrenmeye çalışıyordu. Muğlak olan bu kapı artık yavaş yavaş açılıyordu. V. asrın ikinci yarısında ve VI. asrın başlangıcında, bu alanda ez-zamahşeri şöhret kazanmıştı. ez-zamahşeri, Ahdulkahirin verdiği metod üzerinde hareket ederek, terkiplerin tahlilini ve onların hususiyetlerini ele almış, sahih lugata tabi olarak ayetlerden bclagat yolunun iktizalarına göre manalar istihraç etmiş, ayetlerin izahını ilmi yönden ele almıştı. el-keşşeıj adlı tefsit'inde Kur'anın i'eazını nasıl bir z.c\;kle incelediğini göstermeye çalışalım. ez-zamahşeriyi, tefsirinde bir fakıh, bir ınütekellim, haberci, vaiz, nahivci ve dilci olarak göreceğiz. Bu hususlar genellikle diğer tefsirler ve tefsircilerde de görülebilir. Onun Kur'ana tahsis ettiği ve manalarının güzeııiğinin keşfine yardımcı olan meani ve beyan ilimierine verdiği önemi bclirtelim. Müfessirimiz tefsirinde bütün gayretini burada göstermiş ve bilgisini bu konuda olgunlaştırmıştı. Bunlardan yararlanarak, Rasul mueizesinin izahıarını yapmıştır. Diğer ilimierden de yardım taleb etmiştir. Bu bakımdan o, hakikaten bir müfessir olarak mütalaa edil-

18 ZAMAHŞERİ VE TEFSİRİ 75 miştir. Nitekim o, Kur'anın mu'eiz heyanını, baş tarafta tercemesini verdiğimiz mukaddimesinde gayet güzel açıklamıştır. "Sonra gönülleri en çok dolduran, isabetli fi]~irlerle kendisine ulaşılan garib nüktelerle gönüııeri en çok olgunlaştırarı, ardı ardına saklanan gizliliklerin telafisi ancak keskin basiret ile idrlk edilebilen ilim, tefsir ilmidir. Bu ilim, el-cabizin "Nazmu'l-Ku,'iin" adlı eserinde dediği gibi, üzerinde durup hakkında görüş beyan etmek her ilim sahibi için mümkün değ;ldir... Kur'ana ait olan mei'ıni ve beyan ilimierinde üstünlük sağlayamadıkça, bunların hiçbiri Kur'an ilmine giden yola süınk edemez " demek suretiyle, tefsirin~ başlayışırm asıl gayesini aç.ık1aınış olmaktadır. cz.zamabşcrl, Kur'anın ı'eazını şöyle vecız bir şekilde izab etmeye çalışır. Kur'an iki eihetten mueiz bir kitahdır. Bir yönü, nazmının i'caıı; diğeri ise onda gayhl haherlerin bulunuşudur 51. ez-zamahşeriyc göıe Kır'anm i'cazının bir yönü onun nazmıdır'. Nazım, Kur'anm i'eazının esasıdır. Onun üzerine vaki olan kanun meydan okumadır. Müfessiıc vikib olan, ehemmiyetle ona dikkat etmesidir52, dedikten sonra, Kur'anın güzelliklerinin sırları hakkında konuşurken.de "bu sırlar v(: nüktelerin ancak nazm ile ortaya çıkabilceeğin;"53 belirtir. O, nazını meselesinde Abdülkahir el-cüreaniye tabi olur. Şüııheyokki ez-zamalışeri, Abdülkahirin Kur'anın i'eazının güzelliği nazariyesini ilk defa tatbike koyandır ve bunları Kur'anın her sı1resine sıra ile tathik etıni~tir. Şüphe yok ki ez-zamahşeri, bu konuda en fazla Abdülkahir'den müteessir olmuştur. Bu konuda, ez-zamahşerinin tesiri zamanımıza kadar ulaşmış, onun koyduğu esaslar, günümüzde bile belagat dersleri, el-meani, el-beyan ve el-hedi' gibi üç kısımda incelenınektedir. Hemen hemen tefsiıinirı ber sabifesinde bu hususlara temas ediımeden geçilınediğijli görürüz. Meani hususunda: İsmu'l-İşare, İsmu'l. Mevsill, İsim cümlesi, haberin, mühteda üzerine takdimi, tcsniye, tenis, nisbe, tenkir, izmar, fiil, ismi ail, mefillu bihin hazfi, bedel, nida, - ı'caz üslfibu, tekriır üslilbu, iltifat üslillu, lafızlardak.i gizlilik, nazım güzelliklerinin tahlili gibi konuları meani ilmi içerisinde inceliyerek Kur'anın nazıni i'cazınıu J~üzelliklerini ortaya çıkarmaya çalışır. O, Beyan ilmi içerisinde de: İı;tiare, temsil, Mecaz, kinaye, Ta'riz, tahyil, şiır üslilbu gibi konuları ele alır. Bedi' ilmi içerisinde de, cinas, müşilkele, leff üslfıhu, gihi konular incelenir el-keşşuf, II. 2.73, Aynı eser, III Aym eser, IV Meuni, beyan ve bcdi' konulannda örnekleri ilc daha fazla bilgi almak için, bkz. Menhecu'z-Zamnhşeri fi'i-tefsir, s liL.

19 76 isma.il CERRAHOGLU ez-zamahşeriye göre, Kur';1nın i'eazının diğer yilnü dı', onda gayhi haberlerin bulunmasıdır. O, "gaybi haherlerin doğrusu mucizclenlir"5s demek suretiyle, gayb haberlerin i'cazına işaret dmektedir. Bunu Ba. kani suresinin ayetlerini izah ederken açıklığa kavu~turmak. tadır 56. Daha sonra ez-zamahşeri gaybi haberleri ihtiva eden ayetler,; işaret ederek, onlardaki mu'eızliği göstermeye çalışır. Mesela, Htmı suresinin 1-3 ayeflerini tefsir ederken, Im iiyet, nühüvvetin sıhhalma ve Kur'iının Allah indinden olduğuna şehfrdet eden heyyine fıyetlerin. dendir. Onda Allahtan gayn kimse'nin hilemiyeceği gayb halıederi vardır57, demektedir. Akli Tefsirdeki Yel'İ: Biliyoruz ki, l\iutezile mezhebi akla büyük önem verir, onu yiiedıir ve adeta takdis eder. Bu mezhehin hir mensuhu olan ez-zamahş(;ri dı, şüphesiz akla ehemmiyet verecektir. Akıl, işitmekten evvel gelir. işitmek, gaflette olan akıl için hir uyarıcıdır. ez.zamahşeri indinde akıl, sünnete, iema ve kıyasa sehkat eder. Yusufsurcsinin II 1. ei ayetinin t.efsirini yr,parken, dinde akla muhtaç ()lımduğunu, sünnet. iema ve kıyas gibi hususları akli deliilere dayaması hakımından aklın öncelik kazandığım ifade etmektedir S8 ez.zamahşeri, ayetleri tcfsir ederken, onları açıklamaya çalışırken genellikle Kur'anın zahiri manası ile ikna olmaz. Onlar üzerinde derin derin düşünür ve aklını kullanır. O, akli diişün('edc ilmi metodlara tabi olur. Bütün ihtimalleri göz önünde hulundurarak münakaşalara girişir ve nassı t.cfsir eder. Sen şöyle dersi'n, i)('n dı; şöyle derim demek suretiyle problemleri halletmeye çalış')'. Mesda, En'am suresinin] 08. (Allahtan haşkasını. tanrı e-dinerek, çağıranıara sönneyin. Sonra onlar da haddi aşarak niidanhklci Allaha söverler) ayetini izah ederken, eğer sen, AHahtan gayrı ilahlara sövmek hak Ye taattır, höyle bir şeyden nehyetmek nasıl sahilı olur, ancak masiyet olan şl'ylerdpıı nehiy sahih olur, dersen, cevap olarak derim ki, nice ilmi taatler var ki, onlar mefsedet olurlar, ta at olmaktan çıkaılar, onlaroan ııehiy vacih olur. Artık onlar, tafıt değilmitsiyet olmuşlardır. Birşeyin neticesi fpnalıkların artmasına sebeh olduğu hilinirsc artık o şey' masiycte dönüşmüş olurs9, deın(~ktedii el-keşşur, ıv Ayru eser, i S7 Aynı eser, lll. 368, ciiğer iirnekler için bkz. J. 125, SOO. II. 459, IV. 2i1. 58 cl-keşşu/, II. 397.,59 Aynı eser, IL. 44.

20 ZMfAHŞERi VE TEFS!Ri 77 Müfe~"irimiz akla bu kadar değer vermesine rağmen, zaman zaman, hazı ayeılerdeki ilahı kudret karşısında nefl'si kesilir aklı kısırlaşır. Mesela, Furkim sııresinin 59. (Allah arz ve semaları ve her ikisinin arasmdakileri altı günde yaratması...) ayetindeki altı günü izah etmeye çalışırken, Imnun hizim hildiğimiz sayılardan olmadığını, ilmimizin onu takdirdeli aeiz hir hikmet olduğunu, huna mümilsil bazı adedler ve ayetleri de örnek veıerek, hunlara Allah kadirdir demek suretiyle aczini ifade ener60. Yine Nür siııesinin 41. (Görmedin ıni,göklerdekiler ve yerdekiler ve havada kanatlarını çarpa çarpa: uçan ku.şlar hakikatte hepallahı teshih ediyorlar) ayetini iz~h ederken, akıllılarm huradaki ilmi ince1iğe ulaşamıyaeaklarmı itiraf etmektedir61.. Demek oluyor ki, akla perestiş etmesine rağmen, onun da neticesi?' ve aciz kaldı~j yerler olahilmektedir. Bazen de Allahm elçilerinin he~er olduklarını ileri sürerek, onlara aklın altında hir yer vereıek, edehe münafi şeyler söylemek suretiyle akliyyattan maklaşmaktadll'62. Halhuki hu tabirler kuru, akliyyattan uzak şeylerdir. Şayet hu hususlar Allahın elçilerinden sadır olsa, Allah onları seçermiydi. O, Bazen de ayetleri muhtelifmanevi veeihler üzerine kalbederek manalandırır. Mesela, Bakara sıuesinin 53. ayetini ve enfal süresinin 4.], ayetini tefsir ederken yaptığı gihi 63. lhiiellifiıniz, Kur'an ayetlerinin' manaları arasmda ihtilaf varmış zaıillııu heııimseyib Kur'ana ta'n etmek isteyenlere karşı Kur'ilnı müuafaa ederek, onda hir tenakuz ve ihtilafın olamıy~eağını bildiriı 64. ez-zamahşeri, Kur'an ilc l>eygamherin yaşantısı arasındaki uygunluk üzı'rinde de durur. Mesela, Maide sııresinin 67. (Allah seni insanlardan korur) ayet i hakkında, biri dese ki, koruma nerede. Hz. Peygamberin Uhudda yüzü yaralandı ve dişleri kırıldı. Cevaheu derim ki, ayetteki korumaktan maksat, yaralanmaktan değil, katilden korumak manasmadır, demek suretiyle, Kur'an ilc Hz. Peygamberin yaşantısının mutabakatını sağlarıis. ez-zamahşerınin akli tefsirdeki ehemmiyet verdiği diğer bir husus da, nassı muhtelif manevi veeihlere kalbederken, Kur'andan istihraç ettiği delillere, fakihlerin akla dayanarak yine Kur'andr.n istiubat tttikleri hüecetlere.dayanmasıdır el-keşşiıf. lll Ayııı eser, III Aynı eser. III Aynı eser,li. 313, III Ayııı eser, ı e/-keşşiıf, I. 176, Aynı eser, I. 5H. 66 Örnekler için bkz. Aynı eoer, i. 63, 232, 405.

21 78 ısmail CERRAHOGLU Müfessirimiz deliei aklını kullanmak suretiyle, Kur'andaki gaybi işler hakkında istihraçlarda bulunur. Mesela Araf suresinin 50, (Ateş yaranı cennet yaralılila, suyunuzdan ve rızkınızdan biraz da bize akıtın diye feryad ederler.) ayetinde, cennetin, cehennemin üstünde bulunduğuna delil olduğuml 67, Keza Hud suresinin 7. (...Arş su üzerinde idi...) ayetine dayanarak, Arşın ve suyun dünya ve göklerin yaratılışından ev. vel yaıatılmış oj.duj~unu gösterdiğini 68, yine Nah! suresinin 49 ve 50. ayetlerine dayana.rak, meleklerin emir ve nehiy, va'id ve va'd hususunda diğer mükellefler gibi korku ve ümid arasında bulundukıarına delalet ettiğine işaret cder 69 Bazen de, çalışmayı teşv,k ve taklidden kaçınmayı işaret eden de. IilIeri göstermeye ç;ılı~ır. Mesela, Tahii suresinin 16. (Binaenaleyh ona inanmayan ve hava ve hevesine uyan kimseler,. sakın seni bundan alıkoymasın. Sonra hdiik olursun) ayetinde, çalışmaya büyük bir teşvik b.ulunduğunu, taklit~iliğin açık bir şeklide zecr olunduğunu, taklitçijik ve ona tabi olanların aşağılıklarına ve helaklarına temas edilmektedir7o ez-zamahşerı, Mutezile mezhebine mensub bir kimse olduğundan, mutezilenin genel l'irensiblerini izah eden, tevhid, adı, menzile beyne'j. Menzileteyn,,e!.Va'd n'l.va'id, el-emru bi'l-ma'rfıf ve'n-nehyi ani'l- Münker gib; beş esf.3 (usulü hamse) ını benimseyerek, Kur' tnl Kerimde yeri gcidikçe bu konuların savunuculuğunu yapmağa azamı gayict gösterir. Şimdi bu hususlara birer örnek vermekle iktifa edelim. ı. Tevhid:nütiin müslümanlar bu hususa itikad ederler. Fakat mutezi1e bu mesclcde.~lahı, mahlukata benzetmeme hususunda sonderece itina gösterir. Mesela, istiva vech, yed, cenb gibi insanlara itjiik edilebilecek vasıfların, cismi sıfatların ve azaların Allaha isnadını asla caiz görmez ve bunları, mtı, kudreti gibi ona layık olan sıfatlarla te vii etmeye çalışır 7!. Ona güre göl"ler,allahı idrak ~demez. Zira AIJaJı, eisim değildir ki, Onu idrak mümkün olsun 72, Ona göre Allah görünen ve görünmeyen bütün maddelerden münezzehdir, dedikten sonra, Ywıus suresinin 14. (...!lonra arkalarından yer yüzünde sizi halife'er kıldık, bakalım nasıl harekf~t edeceksiniz, diye) ayetini ele alarak, eğer sen dersen ki, Allahın nazar etmesi, nasıl mümkün olur. Burada mukabele ma- 67 el. Kesşu/, II Aynı eser. II Ay!!, eser, II Ayııı eser. III Bu örnekler için Iıkz. Aynı eber, III. 40, 344, IV. 355, Aynı eser, II

22 ZAMAHŞERİ VE TEFSİRl 79 nası mı vardır? dersen; derim ki, hurada araştırcı bir ilim için istiare vardır.. 73 Allahın ilmi ile kendi ilmimizin mukayese edilemiyeceğini7 4, Kur'- anın mahluk olduğunu 7Sheyan ederek tevhid esasına toz kondurmamaya,çalışır. 2. Adl: Bütün müslümanlar Allahın Adil olduğuna itikad ederler. Fakat Mutezile fırkası hu anlayışı derinleştirerek, Allah mahlukunu gayesine göre yarattığını ve Allah yarattığı şcyler için hayır murad ettiğini, Şerri murad etmediğini söylerler. Bu mescle etrafında ez-zamahşeri tefsirinde epeyce konuşmuştur. Allah dünyada kullarından hayrı murad eder ve onları onun için yaratmıştır... ; demektedir 76. Bu adı meselesinden zuhur eden es-salah'e1-aslah ve Cı-Husn, el-kubh meseleleri üzerinde duran ez-zamahşerı, Allahın fiillerini tahlilde ibtimam göstermiş ve bunların hepsinin bir hikmet ve ınaslıihata mebni oidu(,runu söylemi~tir. el.enbiya suresinin 23. (O, yapacağından mesul olmaz, fdkat onlar mesul olurlar) ayetini tefsir ederken, Allahın fiillerinin hikmete mehni olduğunu söylemektedir77. Onlaıa göre hüsn ve kubuh, eşyanın iki zatıdrr. Akılonları idrak cder, inşa edemez 78. Allahm elçilerinin ehemmiyeti, gafletten aklr tenbih ve şeriatı talimdir. Elçiler, insanlar üzerine Allahın delillerindensonra gelir79. HaHeti Peygamber, putlara tapmaktan evvela akli delillerle, sonra da sem'i deliller kuvveti He nehyedijdi80. Allah şerıi murad etmez ve onu eınretmez, 0, hayrı murad edcr81. Şirk ve masiyeti istemez8z. Allah bir şeyi ister, Kulda Allahın istediğinin aksini İster. Allah Kafirden iman etmes;ni ister. Onlar ise küfürlerinden dönmezler. Çünkü onlar bu husustaki iradelerinde hürdürler83. Allah, insanların Allahın helal rızkı ile rrzıklanmalarrn ı ister, onların haram rızıkla rızrklanmalarınr istemez. Belki o haram rnkı onlar kendi çalışmalarıyle elde ederler84. Nihayet insan, fiilinin halıkıdır neticesine ulaşarak Hud suresinin ll8. (Eğer Rabbm dilese)'di 73 el-keşşaf, II Aynı eser, III Aynı escr, ll. 414, Aynı cser, III Aynı eser, III. 87, IV. 197, Aynı eser. Il Aynı escr, ı Ayıu escr, IV Ayru eser. ı el-keşşli[. Il Ayııı eser, IV Aynı eser, IV. 196.

23 80 İSMAİL CERRAHOGLU insanlan tek bir iimmet yapardı...) ayetini, insan iradesinin hürlüğünc tahsis etmektedirss. ŞakaYeti de, saadeti de insan kendisi seçer86 Ye nihayet mü'minlere liittlflarını verir, kafil'lere bu lütfıflarnu men eder. Bu, onların dalaleti ve hidayeti seçmiş olmalarından dolayıdır. Onların lıür iradelerine bir müdahale sayllmaz8? demekle, mutezi/enin adi esasını savunmaya çalışır. 3.. Menzile!3eyne'kWenziletIJyn: Mutezile mezhehiııe görı; fısk ameji ilc iman zail olmaz. Böyle bir noktadan harcket edilerek, Kur'iin nazil olduğunda insanlar iki fırka ha/inde idi. Biri mü'min,diğeri kafir. cz- Zamahşeri İsra suresinin (Gerçek hu Kur'an, insanları, öyle hir şeye yöneltir ki, o en adil ve eıi doğru yoldur. Güzel güzel amellerde hulunan rnü'minlere kendileri için bir ecir olduğunu da müjdeler. O, ahirete ima~ı etmiyenler için de hiç şüphesiz pek acıkıı hir azab' hazırladığıdl, hildirir.) ayetinde, mü'ıninleriıı iyi amellerinden bahsediıirken, kafir olanların fıskından bahsedilmernesi nedendir diye sorulursa, c,~yap olarak, insanlar o,:amanda ya sakman mü'minlerdi veya müşrik. lerdi.artık bundan soma eı-menzil(~ Beyne'l-Mcnzileteyn ashahı konuşmaya haşladı" demektedirs 8 Kur'an nazil olduğu sıralarda, küfür kebiresinden başka, hüyük günah bahis konusu değildi. Daha sonra, müş. rikler fısk kebiresini veya e1-mımzijetu Beyne'l-Menziletey'lıi kazandılar. Şeriatte fasık, büyük günah işleyerek Allabm emirleri hariline çıkandır. İşte bunlar, Mü'miiı ile kı1fir arasında hir grup teşkil ederler. Onlar, nikalı, miras, gusül, cenaze namazı ve kabil'lere definde mü'min hükmünde, zem ve lanet, itikat ve şchadethususunda kafir gihidirler, demektedir 89 Sonra ez-zamahşeri, büyük günah sebehlerini sahabeden nakladarak şöyle sınıflar. "...Hazreti Ali Kebiiir y'edi sınıftır: şirk, katı, yalan isnadda bulunmak, zina, yetim malı yemek, muhareheden kaçmak ve hieretten sonra uzaklaşmak. İbn Ömer bunlara, sihri ve haramm helal sayılmasını da ilavı~ etti" ve İbn Abhasm şu sözünü İlaye ederek "ısrar edilirse küçük günahlar büyür, tevbe istiğfal' ile de büyük günah kalmaz" demektedir90 ez-zamahşeri, Allah hes ab gününde razı olduğu kullarına mahsus fazileti bulunduğunu, asi olan kullarından şefaatı kabul etmiyeceğini ve Allah bizzat kendisi razı olmadıkça, bütün melekler ve insanlar beraber- 85 el-keşşfel, II. 342, III Ayni eser, Il Aynı eser, II el-keşşii!. II Aynı eser, i Ayın eser, II. 389.

Bu ay içinde orucu ve namazı o kişiye kolaylaştırılır. Bu ay içinde orucu ve namazı ALLAH tarafından kabul edilir.

Bu ay içinde orucu ve namazı o kişiye kolaylaştırılır. Bu ay içinde orucu ve namazı ALLAH tarafından kabul edilir. 1- Ramazan ayının birinci gecesi kılınacak namaz: Bu gecede bir kimse 2 rekat namaz kılsa, her rekatta da KADİR SÜRESİNİ okursa; ALLAHÜ Teâlâ ( cc ) o kişiye 3 türlü kolaylık verir. Bu ay içinde orucu

Detaylı

Kur an ın varlık mertebelerini beyan eder misiniz ve ilahi vahiyde lafızların yerinin ne olduğunu

Kur an ın varlık mertebelerini beyan eder misiniz ve ilahi vahiyde lafızların yerinin ne olduğunu Question Kur an ın varlık mertebelerini beyan eder misiniz ve ilahi vahiyde lafızların yerinin ne olduğunu belirtir misiniz? Kur an ın lafızdan soyut olduğu bir merhale var mıdır? Answer: Her şeyin lâfzî

Detaylı

3. Farz Dışında Yaptığı İbadetler

3. Farz Dışında Yaptığı İbadetler 3. ÜNİTE: EN GÜZEL ÖRNEK HZ. MUHAMMED İN İBADETLERİ 3. Farz Dışında Yaptığı İbadetler KAZANIMLARIMIZ O Bu ünitenin sonunda öğrenciler Hz. Muhammed'in: O 1. Öncelikle bir kul olarak davrandığını kavrar.

Detaylı

KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ

KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ Kur an-ı Kerim : Allah tarafından vahiy meleği Cebrail aracılığıyla, son Peygamber Hz. Muhammed e indirilen ilahi bir mesajdır. Kur an kelime olarak okumak, toplamak, bir araya

Detaylı

LİVATA HADDİ (EŞCİNSELLİĞİN/HOMOSEKSÜELLİĞİN CEZASI)

LİVATA HADDİ (EŞCİNSELLİĞİN/HOMOSEKSÜELLİĞİN CEZASI) Livata Haddi 71 LİVATA HADDİ (EŞCİNSELLİĞİN/HOMOSEKSÜELLİĞİN CEZASI) Livatanın cezası zina cezasından farklıdır. Her ikisinin vakıası birbirinden ayrıdır, birbirinden daha farklı durumları vardır. Livata,

Detaylı

Recep in İlk Üç Orucunun Fazileti

Recep in İlk Üç Orucunun Fazileti Mektub-u Attar Muhammed İlyas Kadiri Razavi tarafından tüm İslami Erkek Kardeşlerine ve İslami Kız Kardeşlerine, Medaris El Medine ve Camiat El Medine nin erkek öğretmenler, erkek öğrenciler, kadın öğretmenler

Detaylı

GADİR ESİNTİLERİ -9- Şiir: İsmail Bendiderya

GADİR ESİNTİLERİ -9- Şiir: İsmail Bendiderya GADİR ESİNTİLERİ -9- Şiir: İsmail Bendiderya GADİR ESİNTİLERİ (9) Şiir: İsmail Bendiderya Edit: Kadri Çelik - Şaduman Eroğlu Son Okur: Murtaza Turabi Hazırlayan: D.E.K. Kültürel Yardımcılık, Tercüme Bürosu

Detaylı

7- Peygamberimizin aile hayatı ve çocuklarla olan ilişkilerini araştırınız

7- Peygamberimizin aile hayatı ve çocuklarla olan ilişkilerini araştırınız 4. SINIFLAR (PROJE ÖDEVLERİ) Öğrenci No 1- Dinimize göre Helal, Haram, Sevap ve Günah kavramlarını açıklayarak ilgili Ayet ve Hadis meallerinden örnekler veriniz. 2- Günlük yaşamda dini ifadeler nelerdir

Detaylı

Anlamı. Temel Bilgiler 1

Anlamı. Temel Bilgiler 1 Âmentü Haydi Bulalım Arkadaşlar aşağıda Âmentü duası ve Türkçe anlamı yazlı, ancak biraz karışmış. Siz doğru şekilde eşleştirebilir misiniz? 1 2 Allah a 2 Kadere Anlamı Ben; Allah a, meleklerine, kitaplarına,

Detaylı

Aynı kökün "kesmek", "kısaltmak" anlamı da vardır.

Aynı kökün kesmek, kısaltmak anlamı da vardır. Kıssa, bir haberi nakletme, bir olayı anlatma hikâye etmek. Bu Arapça'da kassa kelimesiyle ifade edilir. Anlatılan hikâye ve olaya da "kıssa" denilir. Buhâri, bab başlıklarında "kıssa"yı "olay" anlamında

Detaylı

Rahmet Ayı RAMAZAN Pazar, 07 Haziran 2015 19:17

Rahmet Ayı RAMAZAN Pazar, 07 Haziran 2015 19:17 Ramazan ayı İslam inancının kendisine yüklediği önem sebebiyle halk arasında On bir ayın sultanı ve Şehr-i Mübârek (Mübârek Ay) olarak kabul edilmiştir. Ramazan ayı Müslümanların değerlendirmek için adeta

Detaylı

KELÂMÎ MEZHEPLER VE FIRKALAR. Adem Sezgin UZUN 1

KELÂMÎ MEZHEPLER VE FIRKALAR. Adem Sezgin UZUN 1 e-makâlât Mezhep Araştırmaları, VII/1 (Bahar 2014), ss. 261-265. ISSN 1309-5803 www.emakalat.com KELÂMÎ MEZHEPLER VE FIRKALAR Ali Rabbânî Gülpâyigânî, Önsöz Yayıncılık, İstanbul 2014 456 sayfa, Adem Sezgin

Detaylı

İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 1. DÖNEM )

İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 1. DÖNEM ) İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 1. DÖNEM ) TARİH GÜN SAAT İLÇE YER VAİZE ADI/SOYADI 01.01.2014 Çarşamba 10:30 Bornova Debre Camii Fatma Özmen ERGEN Ölüm ve Ömür Muhasebesi 01.01.2014

Detaylı

Fırka-i Naciyye. Burak tarafından yazıldı. Çarşamba, 09 Eylül 2009 22:27

Fırka-i Naciyye. Burak tarafından yazıldı. Çarşamba, 09 Eylül 2009 22:27 İslâmî akideyi en net ve sağlam şekliyle kabul eden topluluk. Bu deyim iki kelimeden meydana gelmiş bir isim tamlamasıdır. Terkibin birinci ismi olan fırka kelimesi için bk. "Fırak-ı Dalle". Naciye kelimesi

Detaylı

Resulullah ın Hz. Ali ye Vasiyyeti

Resulullah ın Hz. Ali ye Vasiyyeti Resulullah ın Hz. Ali ye Vasiyyeti Hz. Ali (kv) bildiriyor: Resulullah (sav) bir gün beni huzuruna çağırdı: "Ya Ali! Senin bana yakınlığın, Harun Peygamberin Musa Aleyhisselama olan yakınlığı gibidir.

Detaylı

EDİRNE İL MÜFTÜLÜĞÜ 2015 MERKEZ 4. DÖNEM VAAZ (EKİM, KASIM, ARALIK) VE İRŞAT PROGRAMI

EDİRNE İL MÜFTÜLÜĞÜ 2015 MERKEZ 4. DÖNEM VAAZ (EKİM, KASIM, ARALIK) VE İRŞAT PROGRAMI 5.10.2015 Pazartesi 06.10 2015 Salı Y.ÇİFTÇİ S.AL Y.ÇİFTÇİ 7.10.2015 Çarşamba Y.ÇİFTÇİ 15:00 8.10.2015 Perşembe S.AL S.AL 9.10.2015 Cuma E.ÜZÜM S.AL Y.ÇİFTÇİ 15:00 E.ÜZÜM (Siyer ) Mirac ve Hediyesi Namaz

Detaylı

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te 9 da AK YIL: 2012 SAYI : 164 26 KASIM 01- ARALIK 2012 BÜLTEN İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI T E Ş K İ L A T İ Ç İ H A F T A L I K B Ü L T E N İ 4 te Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır

Detaylı

1 İslam ne demektir? Hazreti Peygamberimiz in (sallallahu aleyhi ve sellem) getirdiği din olup bunu kabul etmek, Allah a ve resulüne itaat etmektir.

1 İslam ne demektir? Hazreti Peygamberimiz in (sallallahu aleyhi ve sellem) getirdiği din olup bunu kabul etmek, Allah a ve resulüne itaat etmektir. İBADET 1 İslam ne demektir? Hazreti Peygamberimiz in (sallallahu aleyhi ve sellem) getirdiği din olup bunu kabul etmek, Allah a ve resulüne itaat etmektir. 2 İslam ın şartı kaçtır? İslam ın şartı beştir.

Detaylı

NOT : İMAM-I RABBANİ Hz. bundan önceki mektuplar gibi. bunu da büyük şeyhi Bakibillah'a yazmıştır.

NOT : İMAM-I RABBANİ Hz. bundan önceki mektuplar gibi. bunu da büyük şeyhi Bakibillah'a yazmıştır. 4.MEKTUP MEVZUU : a) Mübarek ramazan ayının faziletleri. b) Hakikat-ı Muhammediye'nin (kabiliyet-i ulâ) beyanı.. Ona ve âline salât, selâm ve saygılar.. c) Kutbiyet makamı, ferdiyet mertebesi.. NOT : İMAM-I

Detaylı

Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları

Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları Orucun Manevi Hayatımıza Katkıları Kur ân-ı Kerim de Oruç Ey müminler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de sayılı günler içinde Oruç tutmanız farz kılındı. Umulur ki, bu sayede, takva mertebesine

Detaylı

Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a):

Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a): Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a): da: - Yavrum ne oldu niye acele acele camiye koşuyorsun? der. Bu soruya karşılık çocuk - Efendim,

Detaylı

TEPEBAŞI İLÇESİ 2016 YILI RAZAMAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI

TEPEBAŞI İLÇESİ 2016 YILI RAZAMAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI S.NO TEPEBAŞI İLÇESİ 2016 YILI RAZAMAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI VAAZ EDENİN VAAZIN TARİH ADI SOYADI UNVANI YERİ VAKTİ KONUSU Tepebaşı Camii 1 05.06.2016 29 Şaban Nalbant Camii Rahman Camii Ramazan'a

Detaylı

Efendim, öğrendiklerimin ikincisi; çok kimseyi, nefsin şehvetleri peşinde koşuyor gördüm. Şu âyet-i kerimenin mealini düşündüm:

Efendim, öğrendiklerimin ikincisi; çok kimseyi, nefsin şehvetleri peşinde koşuyor gördüm. Şu âyet-i kerimenin mealini düşündüm: Hatim-i Esam hazretleri, hocası Şakik-i Belhi hazretlerinin yanında 33 sene kalır, ilim tahsil eder. Hocası, bu zaman içinde ne öğrendiğini sorduğu zaman, sekiz şey öğrendiğini söyler ve bunları hocasına

Detaylı

ÇANAKKALE İLİ GELİBOLU İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ 2016 YILI 1. DÖNEM (OCAK-ŞUBAT-MART) VAAZ VE İRŞAD PROGRAMI

ÇANAKKALE İLİ GELİBOLU İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ 2016 YILI 1. DÖNEM (OCAK-ŞUBAT-MART) VAAZ VE İRŞAD PROGRAMI Sıra No ÇANAKKALE İLİ GELİBOLU İLÇE MÜFTÜLÜĞÜ 2016 YILI 1. DÖNEM (OCAK-ŞUBAT-MART) VAAZ VE İRŞAD PROGRAMI VAAZ EDENİN VAAZIN ADI SOYADI ÜNVANI YERİ TARİHİ GÜNÜ VAKTİ KONUSU Dr. İbrahim ÖZLER İlçe Müftüsü

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

MERSİN İL MÜFTÜLÜĞÜ 2015 YILI RAMAZAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI VAİZİN

MERSİN İL MÜFTÜLÜĞÜ 2015 YILI RAMAZAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI VAİZİN VAİZİN TARİHİ VAKTİ ADI VE SOYADI UNVANI İLÇESİ YERİ KONUSU İbrahim KADIOĞLU İl Müftü Yard. Akdeniz Ulu Camii 17 Haziran 2015 Çarşamba 18 Haziran 2015 Perşembe 19 Haziran 2015 Cuma Yunus GÜRER İl Vaizi

Detaylı

Gıybet (Hadis, Tirmizi, Birr 23)

Gıybet (Hadis, Tirmizi, Birr 23) Dedikodu (Gıybet) Gıybet Dedikodu (gıybet), birisinin yüzüne söylenmesinden hoşlanmadığı şeyleri arkasından söylemektir. O kimse söylenen şeyi gerçekten yapmış ise bu gıybet, yapmamış ise iftira olur (Hadis,

Detaylı

İSMAİL DURMUŞ PROFESÖR

İSMAİL DURMUŞ PROFESÖR İSMAİL DURMUŞ PROFESÖR ÖZGEÇMİŞ YÜKSEKÖĞRETİM KURULU 26.05.2014 Adres : İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi İcadiye-Bağlarbaşı Caddesi, No: 40 34662 Üsküdar/İstanbul Telefon E-posta : : 2164740860-1226 Doğum

Detaylı

Orucun tutulacağı günler olduğu gibi tutulmayacağı günlerde vardır. Resûlüllah sav bizzat bunu yasak etmiştir.

Orucun tutulacağı günler olduğu gibi tutulmayacağı günlerde vardır. Resûlüllah sav bizzat bunu yasak etmiştir. Hastalık ve Yolculukta: Eğer bir insan hasta ise ve yolcu ise onun için oruç tutmak Kur an-ı Kerim de yasaktır. Bazı insanlar ben hastayım ama oruç tutabilirim diyor veya yolcuyum ama tutabilirim diyor.

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ - SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

YALOVA ÜNİVERSİTESİ - SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TEMEL İSLAM BİLİMLERİ TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİNAL SINAVI TAKVİMİ TARİH SAAT DERSİN ADI SALON ÖĞRETİM ÜYESİ Mukayeseli Adab ve Erkanı Prof. Dr. Tahir YAREN Kıraat Farklılıklarının Manaya Etkisi Aşere,Takrib,Tayyibe

Detaylı

Asiye Türkan MÜ MİNLERİN ANNESİ HZ. AİŞE

Asiye Türkan MÜ MİNLERİN ANNESİ HZ. AİŞE Asiye Türkan MÜ MİNLERİN ANNESİ HZ. AİŞE Ümmü'l-mü'minîn Âişe bint Ebî Bekr es-sıddîk el-kureşiyye (ö. 58/678) Hz. Ebû Bekir'in kızı ve Hz. Peygamberin hanımı. Babası Ebû Bekir b. Ebû Kuhâfe, es-sıddîk

Detaylı

5 Kimin ümmetisin? Hazreti Muhammed Mustafa nın (sallallahu aleyhi ve sellem) ümmetiyim. 6 Müslüman mısın? Elhamdülillah, Müslümanım.

5 Kimin ümmetisin? Hazreti Muhammed Mustafa nın (sallallahu aleyhi ve sellem) ümmetiyim. 6 Müslüman mısın? Elhamdülillah, Müslümanım. TEMEL DİNİ BİLGİLER 1 Rabbin kim? Rabbim Allah. 2 Dinin ne? Dinim İslam. 3 Kitabın ne? Kitabım Kur ân-ı Kerim. 4 Kimin kulusun? Allah ın kuluyum. 5 Kimin ümmetisin? Hazreti Muhammed Mustafa nın (sallallahu

Detaylı

Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108. Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4. Fakrnâme Vîrânî Abdal

Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108. Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4. Fakrnâme Vîrânî Abdal Revak Kitabevi, 2015 Tüm hakları Revak Kitabevi ne aittir. Sertifika No: 23108 Revak Kitabevi: 30 Bektaşîlik Serisi: 4 Fakrnâme Vîrânî Abdal Yayına Hazırlayan Fatih Usluer ISBN: 978-605-64527-9-6 1. Baskı:

Detaylı

Allah Kuran-ı Kerim'de bildirmiştir ki, O kadın ve erkeği eşit varlıklar olarak yaratmıştır.

Allah Kuran-ı Kerim'de bildirmiştir ki, O kadın ve erkeği eşit varlıklar olarak yaratmıştır. İslam a göre kadınlar erkeklerden daha değersiz kabul edilmez. Kadınlar ve erkekler benzer haklara sahiptirler ve doğrusu bazı hususlarda kadınlar, erkeklerin sahip olmadığı bazı belirli ayrıcalıklara

Detaylı

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ a. 14.Yüzyıl Orta Asya Sahası Türk Edebiyatı ( Harezm Sahası ve Kıpçak Sahası ) b. 14.Yüzyılda Doğu Türkçesi ile Yazılmış Yazarı Bilinmeyen Eserler c.

Detaylı

Söylemek istemediğimiz birçok şey, söylemek istediğimiz zaman dinleyici bulamaz.

Söylemek istemediğimiz birçok şey, söylemek istediğimiz zaman dinleyici bulamaz. Söylenen her söz, içinden çıktığı kalbin kılığını üzerinde taşır. Ataullah İskenderî Söz ilaç gibidir. Gereği kadar sarf edilirse fayda veriri; gerektiğinden fazlası ise zarara neden olur. Amr bin As Sadece

Detaylı

İLİ : GENEL TARİH : 29.01.2016. Hazırlayan: Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü

İLİ : GENEL TARİH : 29.01.2016. Hazırlayan: Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü İLİ : GENEL TARİH : 29.01.2016 EN GÜZEL İSİMLER O NUNDUR Aziz Müminler! Okuduğum âyet-i kerimede Yüce Rabbimiz şöyle buyuruyor: O, yaratan, yoktan var eden, şekil veren Allah tır. Güzel isimler O nundur.

Detaylı

2016 YILI 1. DÖNEM ÜÇ AYLIK VAAZ- IRŞAT PROGRAMI VAAZIN

2016 YILI 1. DÖNEM ÜÇ AYLIK VAAZ- IRŞAT PROGRAMI VAAZIN 2016 YILI 1. DÖNEM ÜÇ AYLIK VAAZ- IRŞAT PROGRAMI VAAZIN VAİZİN TARİHİ GÜNÜ VAKTİ ADI SOYADI ÜNVANI GÖREV YAPACAĞI YER KONUSU 1.01.2016 Cuma Öğleden Önce Şevket ŞİMŞEK Uzman Vaiz Mermerler Camii SORUMLU

Detaylı

ŞUHUT MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI II. DÖNEM (NİSAN-MAYIS-HAZİRAN) VA'Z VE İRŞAD PROGRAMI

ŞUHUT MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI II. DÖNEM (NİSAN-MAYIS-HAZİRAN) VA'Z VE İRŞAD PROGRAMI ŞUHUT MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI II. DÖNEM (NİSAN-MAYIS-HAZİRAN) VA'Z VE İRŞAD PROGRAMI AY S.N ADI VE SOYADI ÜNVANI VAAZ YAPACAĞI YER TARİHİ GÜNÜ VAKTİ Ana Konu Alt Konu Vaaz Konusu 1 H.Basri DÜZDAŞ Müezzin-Kayyım

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 26 KASIM 2014 Saat: 11.20

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 26 KASIM 2014 Saat: 11.20 T.. 8. SINIF I. DÖNEM ORTAK SINAVI 26 KASIM 2014 Saat: 11.20 1. İnsanın sorumlu bir varlık olması aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir? A) Düşünmesi B) Konuşması ) Yürümesi D) Beslenmesi 4. Hz. Muhammed

Detaylı

ZAFER TALHA ÇİMEN 8/E - 1453

ZAFER TALHA ÇİMEN 8/E - 1453 ÖZEL EGE LİSESİ (ORTAOKULU) DİN KÜLTÜRÜ ve AHLAK BİLGİSİ KAZA VE KADER (Allah, herkesin ne yapacağını bilip yazdığına göre, insanların hayır işlemesinin bir anlamı var mı? İslam da İnsanın İradeli Fiilleri

Detaylı

FIKIH KÖŞESİ YAZILARI Zekât ve Fitre Müslümanlar zekât ve fitrelerini şahıslardan ziyade kuruluşa verebilir mi? Zekât ve Fitre ibadetleri, sosyal

FIKIH KÖŞESİ YAZILARI Zekât ve Fitre Müslümanlar zekât ve fitrelerini şahıslardan ziyade kuruluşa verebilir mi? Zekât ve Fitre ibadetleri, sosyal FIKIH KÖŞESİ YAZILARI Zekât ve Fitre Müslümanlar zekât ve fitrelerini şahıslardan ziyade kuruluşa verebilir mi? Zekât ve Fitre ibadetleri, sosyal dayanışma ve İslamî değerlerin mali olarak desteklenmesi

Detaylı

İslam İtikadında Sünnet: Hamdi GÜNDOĞAR /

İslam İtikadında Sünnet: Hamdi GÜNDOĞAR / İslam İtikadında Sünnet: Hamdi GÜNDOĞAR / Çıra Yayınları, İstanbul, 2006/240 sayfa Tanıtan: Muzaffer BARLAK 1 İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olandır. Yüce Allah, ilahi hitabının birçok yerinde

Detaylı

İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen

İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen Muâz b. Cebel'in Hz. Peygamber in (s.a.v.) sorduğu

Detaylı

GEREDE MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI IV. ÜNCÜ DÖNEM (EKİM-KASIM-ARALIK AYLARI) VAAZ PROGRAMI

GEREDE MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI IV. ÜNCÜ DÖNEM (EKİM-KASIM-ARALIK AYLARI) VAAZ PROGRAMI GEREDE MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI IV. ÜNCÜ DÖNEM (EKİM-KASIM-ARALIK AYLARI) VAAZ PROGRAMI TARİH GÜN VAKİT ADI SOYADI UNVANI VAAZIN KONUSU VAAZIN YAPILDIĞI YER 3.10.2014 CUMA ÖĞLEDEN ÖNCE HASAN İZMİRLİ İlçe Müftüsü

Detaylı

Ramazan ve Bayram Ramazan Ramazan Allah a yakınlaşmak için yegane bir zaman. Allah dünyada kendisi ve insanlar arasına perdeler koymuş. Bu perdeleri açmak ve aşmak, Allah a yakınlaşmak, onu hissetmek için

Detaylı

3 Her çocuk Müslüman do ar.

3 Her çocuk Müslüman do ar. TAHR C * 1 Sözlerin en güzeli Allah ın kitabı, yolların en güzeli Muhammed in yoludur. Buhari, Edeb, 70; tisam, 2. z Müslim, Cuma, 43. z Nesai, Iydeyn, 22. z bn Mace, Mukaddime, 7. z Darimî, Mukaddime,

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI 13.00-14.15 Sarf ve Nahiv 13.00-14.15 İmla İnşa ve Okuma 1-A-B-C SINIFLARI (NORMAL VE

Detaylı

PEYGAMBERLERE ÎMÂNIN HAKİKATİ. Hâfız el-hakemî

PEYGAMBERLERE ÎMÂNIN HAKİKATİ. Hâfız el-hakemî PEYGAMBERLERE ÎMÂNIN HAKİKATİ حقيقة الا يمان بالانبياء والمرسلين ] اللغة التركية [ ] Turkish [ Language Hâfız el-hakemî حافظ الحكمي رحمه االله Terceme edenler : Muhammed Şahin ترجمه: محمد بن مسلم شاهين

Detaylı

Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun da acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a):

Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun da acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a): Bir gün Hz. Ömer (r.a) camiye giderken bir çocuğun da acele acele camiye gittiğini görür. Hz. Ömer (r.a): - Yavrum ne oldu, niye acele acele camiye koşuyorsun? der. Çocuk da: - Efendim, namaza gidiyorum.

Detaylı

Azrail in Bir Adama Bakması

Azrail in Bir Adama Bakması Mevlâna (1207 1273) Güçlü bir bellek, çağrışım yeteneği, üretkenlik, olağanüstü görüş ve anlatım gücü, derin duygusallık ve hüzün, her yönüyle İslam kültürüne hâkimiyet... İşte Mevlâna deyince akla gelen

Detaylı

İbadetin Manası ve Çeşitleri

İbadetin Manası ve Çeşitleri İbadetin Manası ve Çeşitleri Muhammed ibni Abd'il Vehhab (rahimehullah) www.at-tawhid.org 1 İbadetin Aslı Allah a ibadetin aslı; Allah ın emirlerine uymak nehyettiklerinden kaçınmak suretiyle ona itaat

Detaylı

KURAN YOLU- DERS 3. (Prof.Dr. Mehmet OKUYAN ın Envarul Kuran isimli 3 no lu dersinin ilk 50 dakikasının özeti)

KURAN YOLU- DERS 3. (Prof.Dr. Mehmet OKUYAN ın Envarul Kuran isimli 3 no lu dersinin ilk 50 dakikasının özeti) KURAN YOLU- DERS 3 (Prof.Dr. Mehmet OKUYAN ın Envarul Kuran isimli 3 no lu dersinin ilk 50 dakikasının özeti) DERSTE GEÇEN KAVRAMLAR 1) Mübin : Açık ve Açıklayan. Kur an ın sıfatlarındandır. Kur an sadece

Detaylı

KUR AN I KERİM HAKKINDA KISA BİLGİLER. Soru 2 : Allah(c.c.) ın dilediği şeyleri Peygamberlerine bildirmesine ne denir? Cevap : Vahy denir.

KUR AN I KERİM HAKKINDA KISA BİLGİLER. Soru 2 : Allah(c.c.) ın dilediği şeyleri Peygamberlerine bildirmesine ne denir? Cevap : Vahy denir. KUR AN I KERİM HAKKINDA KISA BİLGİLER Soru 1 : Kur an ı Kerim kaç yılda inmiş, tamamlanmıştır? Cevap : Kur an ı Kerim 22 sene, 2 ay, 22 günde inmiştir. Soru 2 : Allah(c.c.) ın dilediği şeyleri Peygamberlerine

Detaylı

ALEMLERİN EFENDİSİ NİN (SAV) DİLİYLE KUR AN

ALEMLERİN EFENDİSİ NİN (SAV) DİLİYLE KUR AN KUR AN KARANLIKLARDAN AYIDINLIĞA ÇIKARIR Peygamber de (şikayetle): Ya Rabbi! Benim kavmim bu Kur an ı (okumayı ve hükümlerine uymayı bırakıp hatta menedip onu) terkettiler. dedi. (Furkân /30) Elif, Lâm,

Detaylı

NOT : ÎMAM-I RABBANİ Hz. bu mektubu Seyyid Nakib Şeyh Ferid Buhari'ye yazmıştır.

NOT : ÎMAM-I RABBANİ Hz. bu mektubu Seyyid Nakib Şeyh Ferid Buhari'ye yazmıştır. 45. MEKTUP MEVZUU : a) Şeyhinin vefatından sonra, Haniganın fukarasına (tekkenin dervişlerine) zahirî destek olması dolayısı ile teşekkür izharı.. b) Camiiyet-i İnsan (insanda her şeyin var olması) onun

Detaylı

Kur an ın Bazı Hikmetleri

Kur an ın Bazı Hikmetleri Kur an ın Bazı Hikmetleri Allah Teala kıble hususunda derin tartışmalara giren insanların görüşünü: İyilik, yüzlerinizi doğuya ve batıya çevirmeniz değildir. ayetiyle reddetmiştir. Ki onların bir kısmı,

Detaylı

Keza aynı Hadis-i Şerif, çok cüzi kelime değişikliğiyle Şii kaynaklarda da mevcuttur. Detaylı bilgiler şu kaynaklardan elde edilebilir:

Keza aynı Hadis-i Şerif, çok cüzi kelime değişikliğiyle Şii kaynaklarda da mevcuttur. Detaylı bilgiler şu kaynaklardan elde edilebilir: Hz. Resulüllah (sav) ahir zamanda, ümmetinin ayrılıklara düştükleri ve İslamiyet ten uzaklaştıkları bir dönemde zuhur edecek olan Mehdi nin (as) doğruluğunu kanıtlamak üzere ay ve güneşin tutulacağını

Detaylı

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi 11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi Prof. Dr. Köse: Organ Bağışının Dinen Sakıncası Yoktur İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İzmir İl Müftülüğü ve İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi

Detaylı

11. Kullara rızık olması için birbirine girmiş, küme küme tomurcukları olan uzun boylu hurma

11. Kullara rızık olması için birbirine girmiş, küme küme tomurcukları olan uzun boylu hurma KURAN'I KERİM TÜRKÇE MEALİ (DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI) 50-KAF SURESİ Mekke'de inmiştir. 45 (kırkbeş) âyettir. "Kaf" harfi ile başladığı için bu adı almıştır. Rahmân ve Rahîm (olan) Allah'ın adıyla. 1.

Detaylı

BANDIRMA MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI RAMAZAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI (27 Haziran - 28 Temmuz)

BANDIRMA MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI RAMAZAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI (27 Haziran - 28 Temmuz) BANDIRMA MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI RAMAZAN AYI VAAZ VE İRŞAT PROGRAMI (27 Haziran - 28 Temmuz) V A İ Z İ N ADI - SOYADI ÜNVANI VAAZIN YERİ VAAZIN GÜNÜ VE SAATİ VAAZIN KONUSU Cahit ÇETİN Müftü Haydarçavuş Camii

Detaylı

ALEMLERİN EFENDİSİ NİN (SAV) DİLİYLE ORUÇ

ALEMLERİN EFENDİSİ NİN (SAV) DİLİYLE ORUÇ TAKVAYA ERMENİN YOLU; ORUÇ (O sayılı günler) Ramazan ayıdır ki Kur an; insanlara hidayet (doğru yol) rehberi, doğru yolun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak onda(ki Kadir gecesinde) indirildi.

Detaylı

Rahmân ve Rahîm Ne Demektir?

Rahmân ve Rahîm Ne Demektir? Besmele Kitapcığı Besmelenin Anlamı Besmele, bütün varlıkların hal diliyle ve iradeli varlık olan insanın lisanıyla ve haliyle meşru olan her işine Allah ın ismiyle başlamasıdır. En önemli dua ve zikirlerdendir.

Detaylı

K. M ARAŞ İL MÜFTÜLÜĞÜ 2015 RAMAZAN AYI CUMA VE BAYRAM İRŞAT PROGRAMI

K. M ARAŞ İL MÜFTÜLÜĞÜ 2015 RAMAZAN AYI CUMA VE BAYRAM İRŞAT PROGRAMI K. M ARAŞ İL MÜFTÜLÜĞÜ 2015 RAMAZAN AYI CUMA VE BAYRAM İRŞAT PROGRAMI TA R İH 1 9.0 6.2 0 1 5 2 6.0 6.2 0 1 5 0 3.0 7.2 0 1 5 1 0.0 7.2 0 1 5 ( B A Y R A M ) 1 7.0 7.2 0 1 5 C A M İ İSM İ K O N U ---------

Detaylı

el-itticâhâtü L-MÜNHARİFE FÎ TEFSÎRİ L-KUR ÂN İ L-KERÎM DEVÂFİ UHÂ VE DEF UHÂ

el-itticâhâtü L-MÜNHARİFE FÎ TEFSÎRİ L-KUR ÂN İ L-KERÎM DEVÂFİ UHÂ VE DEF UHÂ el-itticâhâtü L-MÜNHARİFE FÎ TEFSÎRİ L-KUR ÂN İ L-KERÎM DEVÂFİ UHÂ VE DEF UHÂ Muhammed Hüseyin ez-zehebî, Mektebetü Vehbe, 3. Basım, 1406/1986, 112 s. Harun ABACI* Bu kitapta yazar, eski ve yeni yazılmış

Detaylı

KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ TG 6 ÖABT DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ

KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ TG 6 ÖABT DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ KAMU PERSONEL SEÇME SINAVI ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ ÖĞRETMENLİĞİ TG 6 ÖABT DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ Bu testlerin her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, testlerin

Detaylı

Evlenirken Nelere Dikkat Edilmeli?

Evlenirken Nelere Dikkat Edilmeli? Evlenirken Nelere Dikkat Edilmeli? EVLENİRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ? Peygamber (sav) Efendimiz den Abdullah ibn-i Ömer RA ın bir hadisini bu münasebetle hatırlayalım, duymuşsunuzdur: (Lâ tenkihun-nisâe

Detaylı

Kelime anlamı itibarıyla kudsi,mukaddes,bütün kusur ve noksanlıklardan uzak,pâk ve temiz olan anlamınadır.

Kelime anlamı itibarıyla kudsi,mukaddes,bütün kusur ve noksanlıklardan uzak,pâk ve temiz olan anlamınadır. KUDDÜS Kelime anlamı itibarıyla kudsi,mukaddes,bütün kusur ve noksanlıklardan uzak,pâk ve temiz olan anlamınadır. Hz.Ali-nin kullandığı altı isimden biridir. Sabah ve akşam namazından sonra 33 defa okunmasının

Detaylı

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 26 KASIM 2014 Saat: 11.20

T.C. 8. SINIF I. DÖNEM. ORTAK SINAVI 26 KASIM 2014 Saat: 11.20 T.C. 8. SINIF I. DÖNEM ORTK SINVI 26 KSIM 2014 Saat: 11.20 DİN KÜLTÜRÜ VE HLK BİLGİSİ 1. 3. Komşusu açken tok yatan bizden değildir. (Hadis-i Şerif) Bu hadisi ilke edinen bir kimseden aşağıdaki davranışlardan

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Takdim... 9 İTİKAD ÜNİTESİ. I. BÖLÜM Din Din Ne Demektir?... 11 Dinin Çeşitleri... 11 İslâm Dini nin Bazı Özellikleri...

İÇİNDEKİLER. Takdim... 9 İTİKAD ÜNİTESİ. I. BÖLÜM Din Din Ne Demektir?... 11 Dinin Çeşitleri... 11 İslâm Dini nin Bazı Özellikleri... IGMG Islamische Gemeinschaft Millî Görüş e. V. İslam Toplumu Millî Görüş Eğitim Başkanlığı İÇİNDEKİLER Ders Kitapları Serisi Takdim... 9 İTİKAD ÜNİTESİ Din Din Ne Demektir?... 11 Dinin Çeşitleri... 11

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TEFSİR DKB202 4 2+0 2 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TEFSİR DKB202 4 2+0 2 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TEFSİR DKB202 4 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç ü Anmak Üzerine Birkaç Basit Söz

Hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç ü Anmak Üzerine Birkaç Basit Söz Hocam Prof. Dr. Nejat Göyünç ü Anmak Üzerine Birkaç Basit Söz PROF. DR. 133 Prof. Dr. Alaattin AKÖZ SÜ Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Hiç unutmadım ki! Akademik olarak hem yüksek lisans, hem de doktora

Detaylı

Âyette: İnsanın ancak çalışması vardır. [1]mûcibince;insanın önemi,ürettiği çalışması ile orantılıdır.

Âyette: İnsanın ancak çalışması vardır. [1]mûcibince;insanın önemi,ürettiği çalışması ile orantılıdır. ÇALIŞMA VE FAİZ Âyette: İnsanın ancak çalışması vardır. [1]mûcibince;insanın önemi,ürettiği çalışması ile orantılıdır. Toplumun varlığı ve varlığının devamı üreticiliğindedir..devamlı tüketen toplum,bu

Detaylı

TÜM SİTEDEKİ KONU BAŞLIKLARI VE MAKALELER

TÜM SİTEDEKİ KONU BAŞLIKLARI VE MAKALELER TÜM SİTEDEKİ KONU BAŞLIKLARI VE MAKALELER - Allah'a İman ( 22 Öğeler ) - Allah'a Verilen Dilekçe ( 1 Makale ) - Oruç ve Ramazan ( 7 Öğeler ) - Sorular ve Cevaplar ( 1 Makale ) - Hz.Muhammed ( 13 Öğeler

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI ANKARA, 2015 1 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu

Detaylı

Faiz Parasıyla Yapılan Evde Namazın Hükmü

Faiz Parasıyla Yapılan Evde Namazın Hükmü Faiz Parasıyla Yapılan Evde Namazın Hükmü Soru: Esselamu aleykum ve rahmetullahi ve berekatuhu. Benim sorum şudur: Faizden kazanılan para ile yapılan evde kılınan namazın hükmü nedir? Cevap: Aleykum selam

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

1.Birlik ilkesi: İslam inancına göre bütün varlıklar, bir olan Allah tarafından yaratılmıştır.

1.Birlik ilkesi: İslam inancına göre bütün varlıklar, bir olan Allah tarafından yaratılmıştır. İnsanın toplumsal bir varlık olarak başkaları ile iyi ilişkiler kurabilmesi, birlik, barış ve huzur içinde yaşayabilmesi için birtakım kurallara uymak zorundadır. Kur an bununla ilgili ne gibi ilkeler

Detaylı

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS ARAP DİLİ VE EDEBİYATI I İLH 103 1 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu

Detaylı

Okul Çağı Çocuğunda Sevgi Yetersizliği Çalma Davranışına mı Neden Oluyor? Pazartesi, 02 Eylül 2013 06:14

Okul Çağı Çocuğunda Sevgi Yetersizliği Çalma Davranışına mı Neden Oluyor? Pazartesi, 02 Eylül 2013 06:14 Hiçbir ihtiyacı olmadığı halde sürekli arkadaşlarının kalem ve silgilerini çalan çocukla yaptığım görüşmede, çocuğun anlattıkları hem çok ilginç hem de Kleptomani Hastalığına çok iyi bir örnektir. Çocuk

Detaylı

İmam-ı Muhammed Terkine ruhsat olmayan sünnettir der. Sünnet-i müekkededir.[6]

İmam-ı Muhammed Terkine ruhsat olmayan sünnettir der. Sünnet-i müekkededir.[6] K U R B A N Şartlarını hâiz olub,allah a yaklaşmak amacıyla kesilen kurban;hz. Âdem in çocuklarıyla başlayıp [1],Hz. İbrahim-in oğlu İsmail-in kurban edilmesinin emredilmesi[2],daha sonra onun yerine koç

Detaylı

TEVRAT VE İNCİL DE İSLÂM A UYGUN ABDEST, NAMAZ, ORUÇ, HAC, ZEKAT, KURBAN İBÂDETİ VE ÎMAN ESASLARI

TEVRAT VE İNCİL DE İSLÂM A UYGUN ABDEST, NAMAZ, ORUÇ, HAC, ZEKAT, KURBAN İBÂDETİ VE ÎMAN ESASLARI TEVRAT VE İNCİL DE İSLÂM A UYGUN ABDEST, NAMAZ, ORUÇ, HAC, ZEKAT, KURBAN İBÂDETİ VE ÎMAN ESASLARI Halil YAVUZ Emekli müftü ÖNSÖZ Hamd, şânı yüce olan Allah(c.c) a, salât-ü selâm O nun kulu ve Rasûlü Muhammed

Detaylı

İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI 2. DÖNEM BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ (NİSAN-MAYIS-HAZİRAN )

İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI 2. DÖNEM BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ (NİSAN-MAYIS-HAZİRAN ) İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ 2014 YILI 2. DÖNEM BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ (NİSAN-MAYIS-HAZİRAN ) TARİH GÜN SAAT İLÇE YER VAİZE ADI/SOYADI KONULAR 01.04.2014 Salı 14:00 Bornova Yeşilova Camii Fatma Özmen ERGEN Sağlık

Detaylı

KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ ZORUNLU ARAPÇA HAZIRLIK NORMAL ÖĞRETİM DERS PLANI VE İÇERİKLERİ (2014-2015 Akademik Yılı)

KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ ZORUNLU ARAPÇA HAZIRLIK NORMAL ÖĞRETİM DERS PLANI VE İÇERİKLERİ (2014-2015 Akademik Yılı) KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ ZORUNLU ARAPÇA HAZIRLIK NORMAL ÖĞRETİM DERS PLANI VE İÇERİKLERİ (2014-2015 Akademik Yılı) ARAPÇA HAZIRLIK SINIFI GÜZ YARIYILI (BİRİNCİ KUR) Y. YIL ÖN KOŞUL DERSİN

Detaylı

Şeyh den meded istemek caizmidir?

Şeyh den meded istemek caizmidir? Eusubillahi-mineş-şeytanirrajim Bismillahirr-rahmanirrahim Şeyh den meded istemek caizmidir? Şeyh Eşref Efendi Esselamaleykum ve Rahmetullahi ve Berekatuhu Hazihis Salatu tazimen bi hakkike ya Seyyiduna

Detaylı

ALEMLERİN EFENDİSİ NİN (SAV) DİLİYLE DUA

ALEMLERİN EFENDİSİ NİN (SAV) DİLİYLE DUA SADECE SIKINTIDA DEĞİL HER ZAMAN DUA (Resulüm!) De ki: Dua (ve ibadeti)niz olmasa, Rabbim size ne diye değer versin? (Ey inkarcılar!) Siz ise, (Allah ve Resulü nün bildirdiklerini) yalanladınız, bu yüzden

Detaylı

namazı kılmaları hususunda şöylesi bir yanlış ve tehlikeli bir uygulama vardır.

namazı kılmaları hususunda şöylesi bir yanlış ve tehlikeli bir uygulama vardır. Türkiye de Diyanet İşleri Başkanlığı nın belirlediği ve uyguladığı imsak vakti, oruca başlama ve sabah ezanın okunması ile Müslümanların sabah namazı kılmaları hususunda şöylesi bir yanlış ve tehlikeli

Detaylı

HİTİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ 2007 VE SONRASI MÜFREDAT PROGRAMI AKTS KODU

HİTİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ 2007 VE SONRASI MÜFREDAT PROGRAMI AKTS KODU HİTİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAÜLTESİ 2007 VE SONRASI MÜFREDAT PROGRAMI T U : Teorik ders saati : Uygulamalı ders saati : Dersin redisi : Avrupa redi Transfer Sistemi 1.SINIF 1.SINIF ODU I. YARIYIL/GÜZ

Detaylı

OKUNMAMIŞ ÜÇ MESAJINIZ VAR

OKUNMAMIŞ ÜÇ MESAJINIZ VAR RABBİMİZDEN ÇAĞRI Ey iman edenler! (Peygamber,) sizi hayat verecek şeylere çağırdığı zaman, Allah a ve Resûlü ne uyun. Bilin ki Allah, kişi ile kalbi arasına girer (sözünüzle niyetinizin aynı olup olmadığını

Detaylı

GADİR ESİNTİLERİ -10- Şiir: İsmail Bendiderya

GADİR ESİNTİLERİ -10- Şiir: İsmail Bendiderya GADİR ESİNTİLERİ -10- Şiir: İsmail Bendiderya GADİR ESİNTİLERİ (10) Şiir: İsmail Bendiderya Edit: Kadri Çelik - Şaduman Eroğlu Son Okur: Murtaza Turabi Hazırlayan: D.E.K. Kültürel Yardımcılık, Tercüme

Detaylı

KURAN YOLU- DERS 9-10

KURAN YOLU- DERS 9-10 KURAN YOLU- DERS 9-10 (Prof.Dr. Mehmet OKUYAN ın Envarul Kuran isimli 6 no lu dersinin özeti) DERSTE GEÇEN KAVRAMLAR 1. İsm-i Tafdil: «Daha» ve «En» kelimeleri ile yapılan Karşılaştırma Sıfatlarıdır. Örneğin,

Detaylı

BEDİÜZZAMAN IN TABİATÇILARA KARŞI MÜDAFAA STRATEJİSİ

BEDİÜZZAMAN IN TABİATÇILARA KARŞI MÜDAFAA STRATEJİSİ 2. ULUSLARARASI BEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ SEMPOZYUMU İslâm Düşüncesinin 20. Asırda Yeniden Yapılanması ve Bediüzzaman Said Nursî 27-29 Eylül, 1992, İstanbul BEDİÜZZAMAN IN TABİATÇILARA KARŞI MÜDAFAA STRATEJİSİ

Detaylı

2015 YILI İKİNCİ DÖNEM ÜÇ AYLIK VAAZ- İRŞAT PROGRAMI

2015 YILI İKİNCİ DÖNEM ÜÇ AYLIK VAAZ- İRŞAT PROGRAMI VAAZIN 2015 YILI İKİNCİ DÖNEM ÜÇ AYLIK VAAZ- İRŞAT PROGRAMI VAİZİN TARİHİ GÜNÜ VAKTİ ADI SOYADI ÜNVANI GÖREV YAPACAĞI YER KONUSU 2.4.2015 PerşembeÖğleden Önce Şevket ŞİMŞEK Uzman Vaiz Huzurevi Mescidi

Detaylı

Yard.Doç. Aralık 2000 İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi. Doktora Ekim 1998 M.Ü.S.B. E. Temel İslam Bilimleri Hadis Anabilim Dalı

Yard.Doç. Aralık 2000 İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi. Doktora Ekim 1998 M.Ü.S.B. E. Temel İslam Bilimleri Hadis Anabilim Dalı Adı Soyadı: Mustafa KARATAŞ Ünvanı: Doç.Dr. Ana Bilim Dalı: Hadis Ana Bilim Dalındaki Konumu: Öğretim Üyesi E-Posta: mkaratas@istanbul.edu.tr Web: www.mustafakaratas.com ÖĞRENİM DURUMU VE AKADEMİK ÜNVANLAR

Detaylı

Fatiha süresi-dil Yönünden İnceleme

Fatiha süresi-dil Yönünden İnceleme م م ب Fatiha süresi-dil Yönünden İnceleme Video olarak bak Önemli not :Bu yazı, şaz kıraatler içerir.bu yüzden kendi bildiğiniz şekilde Kur an ı okumaya devam ediniz. ا رل س م ب ا رل ح بي م ب س بي ه للا

Detaylı

M. Sinan Adalı. Eski zamanlarda yaşamış peygamberlerin ve ümmetlerinin başlarından geçen ibretli öyküler, hikmetli meseller

M. Sinan Adalı. Eski zamanlarda yaşamış peygamberlerin ve ümmetlerinin başlarından geçen ibretli öyküler, hikmetli meseller yayın no: 117 PEYGAMBERİMİZİN DİLİNDEN HİKMETLİ ÖYKÜLER Eski zamanlarda yaşamış peygamberlerin ve ümmetlerinin başlarından geçen ibretli öyküler, hikmetli meseller Genel yayın yönetmeni: Ergün Ür Yayınevi

Detaylı

Birden fazla umre yapmanın hükmü ve iki umre arasındaki süre ne kadar olmalıdır? Muhammed Salih el-muneccid

Birden fazla umre yapmanın hükmü ve iki umre arasındaki süre ne kadar olmalıdır? Muhammed Salih el-muneccid Birden fazla umre yapmanın hükmü ve iki umre arasındaki süre ne kadar olmalıdır? حكم تكر لعمر م يكو بينهما ] تريك Turkish [ Türkçe Muhammed Salih el-muneccid Terceme : Muhammed Şahin Tetkik : Ali Rıza

Detaylı

Risale-i Nuru Samsat-ta Lise öğrencisi iken Teyzem oğlu vasıtasıyla tanıdım.

Risale-i Nuru Samsat-ta Lise öğrencisi iken Teyzem oğlu vasıtasıyla tanıdım. ABUZER KARA 1.Kendinizi tanıtırımsınız. Ben Abuzer Kara 1961 Samsat doğumluyum.ilk ve orta öğrenimimi Samsat ta bitirdim.19 82 yılında evlendim.1983-1984 Yılları arasında askerlik görevimi ifa ettim.1987

Detaylı

İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 2. DÖNEM )

İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 2. DÖNEM ) İZMİR İL MÜFTÜLÜĞÜ BAYAN VAAZ ÇİZELGESİ ( 2014 YILI 2. DÖNEM ) TARİH GÜN SAAT İLÇE YER VAİZE ADI/SOYADI D 1.4.2014 Salı 14:00 Bornova Yeşilova Camii Fatma Özmen ERGEN Sağlık ve Önemi 1.4.2014 Salı 14:00

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı İMAM HATİP ORTAOKULU TEMEL DİNÎ BİLGİLER DERSİ (İSLAM; 5, 6,7 ve 8.Sınıflar) ÖĞRETİM PROGRAMI ANKARA 2012 1.GİRİŞ Yaratılıştan itibaren hayata

Detaylı