TON BALIĞI KONSERVELERİNDE KATI FAZ EKSTRAKSİYON VE HPLC METODU İLE BİSFENOL A VARLIĞININ İNCELENMESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TON BALIĞI KONSERVELERİNDE KATI FAZ EKSTRAKSİYON VE HPLC METODU İLE BİSFENOL A VARLIĞININ İNCELENMESİ"

Transkript

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TON BALIĞI KONSERVELERİNDE KATI FAZ EKSTRAKSİYON VE HPLC METODU İLE BİSFENOL A VARLIĞININ İNCELENMESİ Buket ER GIDA HİJYENİ VE TEKNOLOJİSİ ANABİLİM DALI DOKTORA TEZİ DANIŞMAN Prof. Dr. Belgin SARIMEHMETOĞLU ANKARA

2 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TON BALIĞI KONSERVELERİNDE KATI FAZ EKSTRAKSİYON VE HPLC METODU İLE BİSFENOL A VARLIĞININ İNCELENMESİ Buket ER GIDA HİJYENİ VE TEKNOLOJİSİ ANABİLİM DALI DOKTORA TEZİ DANIŞMAN Prof. Dr. Belgin SARIMEHMETOĞLU ANKARA

3 ii

4 iii İÇİNDEKİLER Kabul ve Onay İçindekiler Önsöz Simgeler ve Kısaltmalar Şekiller Çizelgeler ii iii iv v vi vii 1.GİRİŞ Bisfenol A Bisfenol A nınyapısı Bisfenol A nın Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Bisfenol A Tipi Reçineler Konserve Gıdalar ve Balık Konserveleri Konserve Gıdalar ve Bisfenol A Migrasyon ve Bisfenol A Bisfenol A nın Gıdalar ile Alınması Bisfenol A nın Metabolizması Bisfenol A nın Toksikolojik Etkileri Bisfenol A ile İlgili Yasal Düzenlemeler 22 2.GEREÇ VE YÖNTEM Gereç Yöntem Ekstraksiyon Öncesi İşlemler Brüt ve Net Ağırlık Saptanması Süzme Ağırlık Saptanması ph Ölçümü Ton Balığı Örneklerinde Bisfenol A Miktarlarının Saptanması Standartların Hazırlanması ve Kalibrasyon Eğrisi Örneklerde Bisfenol A nın Katı Faz Ekstraksiyonu Bisfenol A Alıkonma Zamanları Yöntemin Kesinliği (Tekrarlanabilirlik, Tekrar Üretilebilirlik) Yöntemin Tespit Limiti ve Hesaplama Limiti Yöntemin Verimliliğinin Hesaplanması Örneklerde Tuz Analizi İstatistiksel Analizler 43 3.BULGULAR 44 4.TARTIŞMA 58 5.SONUÇ VE ÖNERİLER 65 ÖZET 67 SUMMARY 68 KAYNAKLAR 69 EKLER 80 EK-1. Bazı Örneklere Ait Bisfenol A Pik Kromatogramları 81 ÖZGEÇMİŞ 85

5 iv ÖNSÖZ Gıdaların muhafazasında kullanılan yaygın ve çok eski bir teknik olan konserveleme, genel anlamda konserve kutusundaki gıdaya ısıl işlem uygulanarak gıdanın raf ömrünün uzatılmasıdır. Konserve kutuları genellikle çelik veya alüminyum metallerinden yapılmaktadır. Gıdaların bu metallerle temas etmemesi için de konserve kutusunun iç yüzeyi lak adı verilen bir tabaka ile kaplanmaktadır. Bu laklarda, bisfenol A tipi epoksi reçineler 1950 ve 1960 lardan beri kutuların iç yüzeyinin kaplanmasında sıklıkla kullanılmaktadır. Konserve kutularının kaplanmasında kullanılan bu kimyasallar, gıdalara migrasyon yolu ile geçerler ve insan sağlığı açısından zararlı olduklarından oldukça önemlidirler. Bisfenol A nın migrasyonu üretim yerleri, üretim metotları ve laklama materyallerine göre farklılıklar göstermekle beraber, gıdanın üretiminden tüketimine kadar çeşitli faktörlerden de etkilendiği için gıda güvenliği ve halk sağlığı açısından risk teşkil etmektedir. Bisfenol A nın yüksek miktarlarda üretilmesi ve plastiklerde çok fazla kullanılması nedeniyle çevresel kontaminasyon da meydana gelmektedir. Bunun sonucu olarak bisfenol A nın yarattığı kirliliğin deniz ve toprak ekosistemlerindeki önemi de küçümsenmemelidir. Gıda güvenliği açısından önemli bir migrant madde olan bisfenol A nın konservelerde migrasyonuna yönelik yurt dışında yapılmış kısıtlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Ancak, literatür taramalarında Türkiye de gıdalarda bisfenol A araştırılması ile ilgili benzeri bir çalışmaya rastlanmamıştır. Tez çalışmamın yürütülmesinde bilgilerinden faydalandığım ve yardımını gördüğüm sayın danışman hocam Prof. Dr. Belgin SARIMEHMETOĞLU na, Bölüm Başkanımız Prof.Dr. İrfan EROL a başta olmak üzere değerli öğretim üyelerine, ilgi ve yardımlarını esirgemeyen Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi öğretim üyelerinden sayın hocalarım Prof. Dr. T.Haluk ÇELİK ve Prof.Dr. Ayhan FİLAZİ ye, Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesinden Eczacılık Temel Bilimleri Anabilim Dalı Başkanı Prof.Dr. Aysel BAYHAN ÖKTEM e, Temel Eczacılık Bilimleri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Gülderen YENTÜR e, Biyokimya Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç.Dr. Aymelek GÖNENÇ e ve Farmasötik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Fatma KAYNAK ONURDAĞ a, istatistiksel analizlerde yardımını aldığım Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi öğretim üyelerinden değerli arkadaşım Doç.Dr. İ.Safa GÜRCAN a, çalışma arkadaşlarıma, her zaman maddi ve manevi desteklerini hissettiğim başta annem Fatma ER, babam Mustafa ER ve ablam Çiğdem ER olmak üzere tüm aileme sonsuz teşekkürlerimi sunarım.

6 v SİMGELER ve KISALTMALAR ABD BADGE BFA CDC DNA EPA EC HPLC FDA FSA GC-MS NIOSH Amerika Birleşik Devletleri Bisfenol A Diglisidil Eter Bisfenol A Hastalıkların Kontrolü ve Önlenmesi Merkezi (The Centers for Disease Control and Prevention) Deoksi Ribonükleik Asit Birleşmiş Milletler Çevre Koruma Ajansı (U.S Environmental Protection Agency) Avrupa Komisyonu (European Commission) Yüksek Basınç/ Performans Sıvı Kromatografi (High Pressure/ Performance Liquid Chromatography) Amerika Gıda ve İlaç Dairesi (Food and Drug Administration) Birleşik Devletler Gıda Standartları Ajansı (Food Standards Agency) Gaz Kromatografi- Kütle spektrometrisi (Gas Chromatography Mass Spectrometry) Amerikan Ulusal İş Güvenliği ve Sağlığı Enstitüsü (National Instute for Occupational Safety and Health) LC ESI MS/MS Sıvı Kromatografisi-Elektrosprey İyonizasyon-Tandem Kütle Spektrometresi (Liquid chromatography Electrospray Ionization Tandem Mass Spectrometry) LC-MS Sıvı Kromatografi- Kütle spektrometrisi (Liquid Chromatography Mass Spectrometry) LD 50 Öldürücü Doz (Lethal Dose) RSD Bağıl Standart Sapma (Relative Standard Deviation) PVC Polivinil Klorür SCF Avrupa Birliği Gıda Bilimsel Komitesi (Scientific Committee for Food) SML Spesifik Migrasyon Limiti (Spesific Migration Limit) TDI Tolere Edilebilir Günlük Alım Miktarı (Tolerable Daily Intake ) TGK Türk Gıda Kodeksi TSE Türk Standartları Enstitüsü UGT Uridin Difosfat Glukuronil Transferaz

7 vi ŞEKİLLER Şekil 1.1. Bisfenol A nın sentezi 3 Şekil 1.2. Bisfenol A nın kimyasal yapısı 3 Şekil 1.3. Bisfenol A tipi reçinelerin sentezi 5 Şekil 1.4. Geçirgen olmayan ambalaj materyalinden kimyasal madde migrasyonu 11 Şekil 1.5. Geçirgen ambalaj materyalinden kimyasal madde migrasyonu 11 Şekil 2.1. Örnekte ph ölçümü 28 Şekil 2.2. Varian prostar sistem HPLC 29 Şekil 2.3. Bisfenol A standartlarına ait kalibrasyon grafiği 30 Şekil 2.4. Bisfenol A standartlarına ait pik kromatogramları 31 Şekil 2.5. Örneğin rotavaporda uçurma işlemi 32 Şekil 2.6. Örneklerin katı faz ekstraksiyon basamakları 33 Şekil 2.7. Örneklerin florisil kartuştan katı faz ekstraksiyonu 34 Şekil 2.8. Eluatın azot gazı altında uçurma işlemi 34 Şekil 2.9. Bisfenol A alıkonma zamanı pik kromatogramları 35 Şekil Bisfenol A alıkonma zamanı pik kromatogramları 36 Şekil Gün içi tekrarlanabilirlik pik kromatogramları 37 Şekil Günlerarası tekrarlanabilirlik 1. gün pik kromatogramı 38 Şekil Günlerarası tekrarlanabilirlik 2. gün pik kromatogramı 38 Şekil Günlerarası tekrarlanabilirlik 3. gün pik kromatogramı 39 Şekil Günlerarası tekrarlanabilirlik 4. gün pik kromatogramı 39 Şekil Günlerarası tekrarlanabilirlik 5. gün pik kromatogramı 40 Şekil Günlerarası tekrarlanabilirlik toplam 5 gün pik kromatogramları 40 Şekil.3.1. Farklı markalara ait örneklerin ortalama bisfenol A miktarları (mg/kg) 51 Şekil.3.2. Farklı markalara ait örneklerin ortalama % tuz miktarları 51 Şekil.3.3. Farklı markalara ait örneklerin ortalama ph değerleri 52 Şekil.3.4. Örneklere ait bisfenol A miktarlarının standart değerle karşılaştırılması 57

8 vii ÇİZELGELER Çizelge 1.1. Bisfenol A nın fiziksel ve kimyasal özellikleri 4 Çizelge Balık konservesinin fiziksel ve kimyasal özellikleri 8 Çizelge 2.1. Bisfenol A standartlarına ait konsantrasyonlar ve alanlar 31 Çizelge 2.2. Bisfenol A nın alıkonma zamanları ve alanları 35 Çizelge 2.3. Gün içi tekrarlanabilirlik için alıkonma zamanları, alanlar ve %RSD değerleri 36 Çizelge 2.4. Günler arası tekrarlanabilirlik için alıkonma zamanları, alanlar ve %RSD değerleri 37 Çizelge 2.5. Standart ilave edilen örneklere ait bisfenol A konsantrasyonları ve %verim değerleri 42 Çizelge 3.1. A markasına ait ton balığı örneklerinin bisfenol A, tuz, ph ve süzme ağırlık miktarları 45 Çizelge 3.2. B markasına ait ton balığı örneklerinin bisfenol A, tuz, ph ve süzme ağırlık miktarları 46 Çizelge 3.3. C markasına ait ton balığı örneklerinin bisfenol A, tuz, ph ve süzme ağırlık miktarları 47 Çizelge 3.4. D markasına ait ton balığı örneklerinin bisfenol A, tuz, ph ve süzme ağırlık miktarları 48 Çizelge 3.5. A markasına ait ton balığı örneklerinin ortalama BFA, tuz, ph değerleri 49 Çizelge 3.6. B markasına ait ton balığı örneklerinin ortalama BFA, tuz, ph değerleri 49 Çizelge 3.7. C markasına ait ton balığı örneklerinin ortalama BFA, tuz, ph değerleri 50 Çizelge 3.8. D markasına ait ton balığı örneklerinin ortalama BFA, tuz, ph değerleri 50 Çizelge 3.9. Farklı Markalara ait ton balığı örneklerinin ortalama bisfenol A miktarları (mg/kg) 51 Çizelge 3.10 Farklı markalara ait ton balığı örneklerinin ortalama süzme ağırlık

9 viii değerleri (g) 53 Çizelge Farklı markalara ait ortalama bisfenol A miktarlarının karşılaştırılması 53 Çizelge Farklı tipteki ton balık konservelerine ait ortalama bisfenol A miktarlarının karşılaştırılması 54 Çizelge Farklı gramajdaki ton balık konservelerine ait ortalama bisfenol A miktarlarının karşılaştırılması 54 Çizelge Ton balığı örneklerine ait tuz miktarlarının marka, tip, gramaj açısından değerlendirilmesi 55 Çizelge Ton balığı örneklerine ait ph miktarlarının marka, tip, gramaj açısından değerlendirilmesi 56 Çizelge Farklı markalara ait ton balığı konservelerinin ortalama bisfenol A miktarlarının standart değer ile karşılaştırılması (mg/kg) 56

10 1 1.GİRİŞ Bisfenol A (BFA), bebek biberonlarında, gıda ve içecek ambalajlama materyallerinde hammadde olarak kullanılan polikarbonat plastikler ve epoksi reçinelerin monomeri olan endüstriyel bir kimyasaldır (Maragou ve ark., 2006; Podlipna ve Markl, 2007). Bisfenol A dünyada yaygın olarak kullanılan kimyasallardan biridir. Bisfenol A nın dünyadaki üretiminin 2006 yılında 3,9 milyon tondan fazla olduğu bilinmekte ve 2010 yılında yaklaşık 5 milyon ton olacağı tahmin edilmektedir. Dünyada özellikle Almanya, Hollanda, Amerika Birleşik Devleti ve Japonya gibi pek çok ülke bisfenol A açısından yüksek üretim kapasitesine sahiptir (Ballesteros-Gomez ve ark., 2009). Amerika da 2003 yılında bisfenol A kullanımının yaklaşık 862 bin ton olduğu bildirilmiştir. Bu tüketimin yaklaşık 3/4 nün gıda ve içeceklerin depolandığı polikarbonat kapların yapımında kullanılan monomerlere ait olduğu belirtilmiştir (Le ve ark., 2008). Dünyada üretilen bisfenol A nın % 70 i polikarbonat plastiklerin, % 25 i epoksi reçinelerin üretiminde kullanılmaktadır (Tsai, 2006). Epoksi reçineler deniz ürünleri, sebzeler, bira, alkolsüz içecekler ve süt tozu gibi gıdaların ambalajlanmasında kullanılan metal gıda kutularının iç yüzeyinin kaplanmasında, şarap ve su gibi sıvıların bulunduğu büyük depolama kapları ile değişik tiplerdeki gıda taşıyıcılarının yapılmasında kullanılmaktadır (Garcia ve Losada, 2004). Polikarbonatlar ise biberonlar ve su şişeleri gibi değişik plastik ürünlerin yapımında kullanılmaktadır (EC, 2002a; Matsumoto ve ark., 2003). Bu ambalaj materyallerinin yapımında proses doğru bir şekilde gerçekleşmezse bisfenol A tipi reçineler ve reaksiyon ürünlerinin gıdaya migrasyonu şekillenmektedir. Ayrıca bazı durumlarda bu maddeler gıda komponentleri ile reaksiyona girerek yeni bileşikler de oluşturabilmektedir (Garcia ve Losada, 2004).

11 2 Bisfenol A türevli bir epoksi monomeri olan bisfenol A diglisedileterin de (BADGE) epoksi reçinelerden ekstrakte edilebildiği ve gıdalara migrasyonu olduğu bildirilmiştir (Schaefer ve Simat, 2004). Amerikan Ulusal İş Güvenliği ve Sağlığı Enstitüsü (National Instute for Occupational Safety and Health- NIOSH) bisfenol A yı primer bir irritan, mutajen ve reprodüktif sistemi etkileyen bir ajan olarak tanımlamıştır. Bisfenol türevli bir madde olan bisfenol A diglisidil eteri ise tümorejen, mutajen ve irritant olarak bildirilmiştir. Son yıllarda bisfenol A nın düşük dozlarda bile endokrin sistemi etkileyebildiği belirtilmiştir (Salafranca ve ark., 1999; Lopez-Cervantes ve Paseiro-Losada, 2003). Gıdaya ambalaj materyallerinden migrasyonla geçen bisfenol A, gıda güvenliği ve kalitesi açısından önemli olması nedeniyle güncelliğini korumaktadır. Bu çalışmada, Ankara da tüketime sunulan yağda ve suda (light) muhafaza edilen ton balığı konservelerinin katı fazında, önemli bir migrant madde olan bisfenol A miktarlarının saptanması amaçlanmıştır. Ayrıca örneklerin bisfenol A miktarlarının Türk Gıda Kodeksine (TGK) uygunluğu değerlendirilerek, marka, tip, gramaj, ph ve tuz faktörlerinin bisfenol A miktarları üzerine etkileri de incelenmiştir.

12 BİSFENOL A Bisfenol A nın Yapısı Bisfenol A [2,2-bis(4-hidroksifenil)propan] aseton ve fenolün kondensasyonu ile oluşmaktadır (Krishnan ve ark., 1993; Prokop ve ark.,2004). Şekil 1.1 de Bisfenol A nın sentezi verilmiştir. Şekil 1.1. Bisfenol A nın sentezi (Prokop ve ark.,2004) Organik bir bileşik olan bisfenol A birbirine metil köprüsü ile bağlı iki fenol halkasından oluşur. Burada metil köprülerine iki fonksiyonel metil grubu bağlanmıştır (Kang ve ark., 2006b). Şekil 1.2 de Bisfenol A nın kimyasal yapısı gösterilmiştir. Şekil 1.2. Bisfenol A nın kimyasal yapısı (Kang ve ark., 2006b) Bisfenol A iki farklı yöntem ile üretilmektedir. İlk yöntemde düşük ph ve yüksek sıcaklık altında ve katalizör eşliğinde fenol ile aseton kondense edilir. Ham bisfenol A distilasyon yöntemleri kullanılarak saflaştırılır. Sıvı haldeki ürün filtreden süzülür ve daha sonra kurutulur. İkinci yöntem de birinciye benzemektedir. Ancak, bu yöntemde farklı katalizör ve saflaştırma teknikleri kullanılırak daha az oranda atık

13 4 elde edilir. Her iki yöntemde de elde edilen bisfenol A kristal veya pelet şekline dönüştürülür (Staples ve ark., 1998). Bisfenol A dan poliakrilatlar, poliesterler, fenol reçineler ve özellikle de epoksi reçineler ile polikarbonat plastiklerin üretiminde yararlanılmaktadır. Bu epoksi reçineler de konserve kutularının laklanmasında kullanılmaktadır. (Kang ve ark., 2006b) Bisfenol A nın Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Bisfenol A normal şartlar altında renksiz, kokusuz katı yapıya sahip bir maddedir. Endüstriyel olarak bisfenol A % 99,5 saflıkta pelet veya kristal şeklinde üretilebilmektedir (Staples ve ark., 1998; Cousins ve ark., 2002). Bisfenol A nın fiziksel ve kimyasal özellikleri Çizelge 1.1 de verilmektedir. Çizelge 1.1. Bisfenol A nın fiziksel ve kimyasal özellikleri (Cousins ve ark., 2002; Tsai, 2006) Parametre Değer Formül C 15 H 16 O 2 Molar kütle 228,29 g/mol Erime noktası 155 C Yoğunluk 1,04 g/cm 3 (20 C) 1,195 g/cm 3 (25 C) Suda çözünürlük 300 mg/l (25 C) Buhar basıncı 5,3x10-6 Pa Kaynama noktası (760 mmhg) 360,5 Alev alma noktası (açık kaplarda) 79,4 C 212,8 C ph 7 Bisfenol A monomeri polikarbonat plastiklere sertlik, dayanıklılık, şeffaflık ve diğer polimerler ile uyumluluk gibi üstün özellikler kazandırmaktadır (Ben-Jonathan ve Steinmetz, 1998; Tsai, 2006).

14 Bisfenol A Tipi Reçineler İki mol epiklorhidrin ile 1 mol bisfenol A nın reaksiyon ürünü olarak Bisfenol A Diglisidil Eter (BADGE) gibi epoksi reçineler oluşmaktadır. Bu epoksi reçineler yaygın olarak kullanılan ambalaj malzemeleridir (Poole ve ark., 2004). Şekil 2 de Bisfenol A tipi reçinelerin sentezi verilmiştir. Bisfenol A Epiklorhidrin BADGE Bisfenol A polimeri n Şekil 1.3. Bisfenol A tipi reçinelerin sentezi (Munguia-Lopez ve Soto-Valdez, 2001) Epoksi reçineler epoksid grup içeren polimerler olarak kaplama ve plastiklerde yapı komponenti olarak görev alırlar (Brotons ve ark., 1995; Matsumoto ve ark., 2003; Tsai, 2006). Bu reçineler ticari kullanımlarında ajanlar ve sertleştiriciler ile çapraz bağlanırlar. Sertleştiricilerin tipi veya ajanların çapraz bağlanması ortamın sıcaklığına bağlıdır (Poole ve ark., 2004). Muamele gören epoksi sistemler temelde inerttir ve karakterleri doğrultusunda değişik substratlara mükemmel adezyonları, kimyasal dirençlilikleri ve mükemmel termal mekanik ve elektriksel izolasyon özellikleri ile de eşsiz bir kombinasyona sahiptirler (Poole ve ark., 2004).

15 6 1.2.Konserve Gıdalar ve Balık Konserveleri Konserveleme işlemi gıdaların korunmasında kullanılan oldukça eski bir muhafaza yöntemidir. Bu yöntem güvenli ve daha uzun ömürlü gıdaların üretilmesinde kullanılmaktadır (Afoakwa, 2007). Gıdaların konserveleme işleminde gıda genellikle alüminyum ve çelik kutulara doldurulmaktadır. Konserveye dolum aşamasından önce veya sonra ısıl işlem uygulanmaktadır. Konservelenecek gıdalar ve ambalaj materyali ısıl işlem uygulanarak yeterli süre 100 C nin altında pastörize veya C de sterilize edilmektedir. Daha sonra konserve kutusunun kapağı hermetik olarak kapatılmaktadır. Uygulanan ısıl işlem gıda türüne göre değişmektedir. Yüksek asitli veya ph sı 4.5 in altında olan gıdalarda pastörizasyon işlemi kullanılırken düşük asitli veya ph sı 4.5 in üstünde olan gıdalarda ise sterilizasyon işleminden yararlanılmaktadır (Afoakwa, 2007). Meyve, sebze ve balık gibi farklı gıdaların muhafazası için konserveleme işlemi uygulanmaktadır. Ton balıklarının konservelenmesinde taze veya dondurulmuş balıklar içleri temizlendikten sonra duşlanarak yıkanmakta ve balığın ağırlığına göre saat arasında o C de ön pişirme işlemi uygulanmaktadır. Daha sonra balık eti soğutularak filetolarına ayrılmakta ve konserve kutularına doldurulmaktadır. Ayrıca kutuların içine salamura, tuz veya yağ eklendikten sonra kapakları hermetik olarak kapatılmakta ve sterilizasyon işlemi uygulanmaktadır. Sterilizasyon zamanı ve sıcaklığı kutu büyüklüğüne göre değişir. Yağda muhafaza edilen ton balıkları için sterilizasyon aşamasında 211x109 mm boyutlarındaki kutulara uygulanan sıcaklıkzaman parametrelerinin 121 o C de 40 dakika veya 115 o C de 65 dakika olması ve 603x408 mm boyutlarındaki kutular için ise 121 o C de 190 dakika veya 115 o C de 230 dakika olması önerilmektedir (Anon, 1999).

16 7 Türk Standartları Enstitüsüne göre kutulanmış ton balığı konserveleri orkinos, yazılı orkinos, gobene balıklarının enine dilimlenerek ambalaj boyuna uygun olarak yerleştirildikten sonra, sızdırmaz şekilde kapatılmış ambalajlarda ısıl işlemle dayanıklı hale getirilmiş mamul olarak adlandırılır (TSE, 2010). Ülkemizde yetiştiriciliği yapılan ton balığı türü Thunnus thynnus dur. Ayrıca konserve yapımı için Hindistan, Tayvan, İspanya, Cezayir gibi ülkelerden dondurulmuş ton balıkları ithal edilmektedir. Türkiye'nin donmuş balık üzerine yoğunlaşmış su ürünleri ithalatının önemli bir miktarını işlenerek ihraç edilen orkinos balığı oluşturmaktadır. (DPT, 2007). Türk Standartları Enstitüsüne göre balık konserveleri aşağıda gösterildiği şekilde sınıflandırılır (TSE, 2010). Sınıflandırma Türler: Balık cinsine göre 3 tipe ayrılmaktadır Tür 1: Ton balığı konservesi Tür 2: Ton tipi balık konservesi Tür 2:Ton tipi olmayan balık konservesi Tipler: Konservenin hazırlanış şekline göre 4 tiptirler. Tip 1 yağda, Tip 2 sosta (sebzeli ve sebzesiz), Tip 3 balığın kendi suyunda (işlem sırasında balık etinden ayrılan suda) Tip 4 suda Çeşitler: Balık konservesi parça büyüklüklerine göre; Çeşit 1 bütün dilim (ton ve ton tipi) Çeşit 2 iri parçalı, Çeşit 3 küçük parçalı, Çeşit 4 kıyılmış olmak üzere dört çeşide ayrılır (TSE, 2010). Ayrıca aynı standartta balık konservelerinin fiziksel ve kimyasal özellikleri çizelge 1.2 de verildiği şekilde belirtilmiştir.

17 8 Çizelge Balık konservesinin fiziksel ve kimyasal özellikleri (TSE, 2010) Özellik Değer Kutu dolum oranı, % (v/v), en az 90 Tepe boşluğu oranı, % (v/v), en az 5 ph 4,0 6,9 Klorür oranı, % (m/m), en çok 2,5 Boyar madde Bulunmamalı Kalay, mg/kg Konserve Gıdalar ve Bisfenol A Konserve gıdalar alüminyumdan, krom kaplı çelikten veya çelik kaplı tenekeden yapılmış kutularda muhafaza edilebilmektedir. Gıda ile metal konserve kutusu arasındaki arzu edilmeyen etkileşimlerin ve korozyonların önlenerek gıdanın korunması için bu kutularda internal polimerik kaplamalar yani laklar kullanılmaktadır ve böylece gıda metal ile değil bu lak ile temas etmektedir (Grob, 2002; Manfredi ve ark., 2005; Thomson ve Grounds, 2005; Poças ve Hogg, 2007). Gıda türüne göre laklama değişiklik göstermektedir. Genellikle meyveler gibi asitli gıdalar için aside dirençli laklama ve sebze, baklagil ve et ürünleri gibi asidik olmayan gıdalar için sülfüre dirençli laklama olmak üzere iki çeşit laklama yöntemi bulunmaktadır (Ramaswamy ve Marcotte, 2006). Çeşitli lakların gıdalara karşı kimyasal dirençleri farklıdır. Bununla birlikte aynı lakın değişik gıdalara karşı direnci de farklılık gösterebilmektedir. Bu nedenle, içine konulacak gıdaya dayanıklı lakla kaplanmış kutuların kullanılması gerekir. Lak bakımından en sorunlu gıdalardan biri soslu balık konserveleridir çünkü balıkların sülfürlü gıdalar olmasının yanısıra soslarında asit bulunur. Bu nedenle lak seçiminde zorluklarla karşılaşılır. Soslu balıklar için en uygun çözüm; epoksi fenolik lak ile laklanmış kalaysız tenekeler veya iki parçalı derin çekme alüminyum kutuların kullanılmasıdır (Üçüncü, 2000). Konservelerde kullanılan en yaygın lak tipleri epoksifenolik, Polivinil klorür (PVC) organosol ve polyester fenolik laklardır (Goodson ve ark., 2002).

18 9 Metal ambalaj materyallerinin iç yüzeyinin laklanmasında genellikle bisfenol A nın temel komponent olduğu epoksi reçineler kullanılmaktadır (Schaefer ve Simat, 2004). Bu reçineler çözünebilme ve eriyebilme özelliğine sahiptirler (Munguia- Lopez ve Soto-Valdez, 2001). Epoksi reçine polimerizasyonunun tam olarak gerçekleşmesi ve reaksiyona girmeyen epoksi bileşiklerin miktarı migrasyon açısından önemlidir. Polimerizasyonun tamamlanmadığı durumlarda ortamda bisfenol A bulunabilmekte ve sıcaklığın etkisi ile de kolayca gıdaya transfer olabilmektedir (Brotons ve ark., 1995; Goodson ve ark., 2002). Ayrıca epoksi monomeri olan bisfenol A türevli bir migrant madde olan bisfenol A diglisidileter de migrasyona uğrayarak gıdalara geçebilmektedir (Schaefer ve Simat, 2004). Simoneau ve ark., (1999) yaptıkları çalışmada 382 konserve balık örneğinde bisfenol A diglisidileter miktarını araştırmışlardır. Sonuç olarak araştırmacılar 382 örneğin 12 sinde (%3) bisfenol A diglisidileter miktarının 1 mg/kg dan yüksek olduğunu belirtmişlerdir. Erkan ve ark., (2005) yaptıkları çalışmada Türkiyedeki marketlerden temin ettikleri farklı markalara ait balık örneklerinde bisfenol A diglisidileter (BADGE) miktarlarını araştırmışlardır. Çalışmada sardalya ve hamsi balıklarında yüksek miktarlarda bisfenol A diglisidileter saptadıklarını bildirmişlerdir Migrasyon ve Bisfenol A Bisfenol A epoksi reçinelerin yapımında yer alan bir monomerdir ve bu bileşiğin gıda maddelerine migrasyonu bilinen bir durumdur (Nakazawa ve ark., 2002; Ramakrishnan ve Wayne 2008). Polimerizasyonun tamamlanmaması veya polimerlerin kısmi hidrolizi sonucunda ambalajdan gıdaya bisfenol A migrasyonu gerçekleşmektedir (Estevez-Alberola ve Marco, 2004). Migrasyon, gıda maddesi ile ambalaj materyali arasındaki etkileşim ile meydana gelen kütle transferi olarak tanımlanmaktadır. Ambalaj materyalinden gıda

19 10 maddesine monomerler, plastik katkı maddeleri ve oligomerler gibi pekçok madde migrasyonla geçebilmektedir (Lau ve Wong, 2000). Migrasyon, global ve spesifik migrasyon olarak ikiye ayrılmaktadır. Global migrasyon ambalaj materyalinden gıdaya geçen tüm kimyasal bileşikleri ifade etmektedir. Spesifik migrasyon ise ambalaj materyalinden monomer gibi bir veya çok maddenin geçişini tanımlamaktadır (Giacin ve Brzozowska, 1987). Spesifik migrasyonda insan sağlığı için potansiyel tehlike olarak değerlendirilen bileşiklerin gıdaya transferinde sınırlandırmalar getirilmiştir (Giacin ve Brzozowska, 1987). Bir gıda maddesinin ambalajlanması sonucunda, gıda, ambalaj ve çevre birbirleriyle etkileşim içerisinde olmaktadır. Karşılıklı olan bu etkileşimler sonucunda hem ambalaj malzemesinden gıdaya hem de gıdadan ambalaj malzemesine madde geçişleri gerçekleşmektedir. Bunun sonucunda gıda maddesinin kalitesi bozulabilmekte, ambalajın bazı özellikleri değişebilmekte ve hatta ambalaj, koruyucu işlevini yitirebilmektedir (Üçüncü, 2000). Ambalaj materyalinde bulunan kimyasal maddelerin hareketi; molekülün yapısı ve büyüklüğüne, gıda maddesi ile etkileşimine ve gıda maddesinin gösterdiği dirence bağlı olmaktadır (Castle, 2007). Metal, cam, seramik gibi sert maddelerden oluşan materyaller geçirgen olmayan ambalajlar olarak adlandırılmaktadır. Bu ambalaj materyalleri iyi birer bariyer özelliği gösterir ve gıda maddesine migrasyon sadece ambalaj materyalinin gıda ile temas eden yüzeyinden şekillenmektedir. Ambalaj materyalinin diğer kısımlarından migrasyon şekillenmemektedir (Şekil 1.4) (Castle, 2007).

20 11 Ambalaj Gıda x y z Şekil 1.4. Geçirgen olmayan ambalaj materyalinden kimyasal madde migrasyonu (Castle, 2007) Plastik, lateks ve elastomer olarak adlandırılan maddelerden geçirgen ambalaj materyalleri oluşmaktadır. Bu ambalaj materyalleri migrasyona karşı sınırlı bir direnç gösterir. Ambalaj materyalinin iç ve yüzey kısımlarından gıdaya migrasyon şekillenebilmektedir (Şekil 1.5). Ambalaj Gıda x y z Şekil 1.5. Geçirgen ambalaj materyalinden kimyasal madde migrasyonu (Castle, 2007) Bunun yanında özellikle yağ gibi gıda bileşenleri polietilen ve polipropilen gibi ambalaj materyali içerisine geçebilmektedir. Sonuçta, plastik bileşiklerinin

21 12 hareketliliği artmakta ve ambalajlanan gıda içerisine migrasyon şekillenmektedir (Arvanitoyannis ve Bosnea, 2004). Migrasyon, gıda ile ambalaj materyalinin temas yüzeyinin alanı, temas süresi, ambalaj materyalindeki migrant çeşidi ve konsantrasyonu, ambalaj materyalinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, sıcaklık, gıda maddesinin agregat durumu, gıdanın yağlı, sulu, asitli olma gibi özellikleri ve ürün öğelerinin migrantlara olan ilgisi gibi bazı faktörlere bağlıdır (Üçüncü, 2000). Konserve kutusunun yüzeyinden bisfenol A migrasyonunu etkileyen ana faktör konservasyon işleminde kullanılan ısıtma süresi ve sıcaklığıdır (Munguia-Lopez ve Soto-Valdez, 2001; Takao ve ark., 2002; Goodson ve ark., 2002; Kang ve ark., 2003). Uygulanan sıcaklığın 121 C de 90 dakika olduğu durumda bisfenol A konsantrasyonunun en yüksek düzeyde olduğu bildirilmiştir (Munguia-Lopez ve Soto-Valdez, 2001; Munguia-Lopez ve ark., 2005). Yüksek sıcaklıklarda örneğin mikrodalga ile pişirilmede reçineler dekompozisyona uğramaktadırlar. Bunun sonucunda da ambalajdan gıdaya bisfenollerin migrasyonu daha yoğun ve hızlı olmaktadır (Jordakova ve ark., 2003). Kawamura ve ark., (2001) 120 o C sıcaklık uygulanan konserve kutularından suya bisfenol A migrasyonunu araştırmışlardır. A firmasında 10 ve 60 dakika süre ile uygulanan sıcaklık işleminden sonra sırasıyla 64 ve 87 ng/ml miktarlarında migrasyon saptamışlardır. B firmasında ise yine 10 ve 60 dakika süre ile uygulanan sıcaklık işleminden sonra sırasıyla 99 ve 166 ng/ml değerlerini elde etmişlerdir. Munguia-Lopez ve Soto-Valdez (2001) yaptıkları çalışmada ton ve jalapeno biber konservesinin suyunda bisfenol A ve bisfenol A diglisidil eter miktarlarının sırasıyla 0,6-83,4 µg/kg ve <0,25-4,3 µg/kg aralıklarında değiştiğini bildirmişlerdir. Bu çalışmada konservasyon işleminde ton balığına 90 dakika süresince 121 C, jalapeno biberine ise 9 dakika 100 C de sıcaklık uygulandığı belirtilmiştir.

22 13 Kang ve ark., (2003) ise yaptıkları çalışmada konserve yapımında uygulanan sıcaklık derecesinin süreden daha etkili olduğunu belirtmişlerdir. Bisfenol A migrasyonunu, 105 o C de 30 dakikada 1 ng/ml; 121 o C de 30 dakikada ise 5 ng/ml olarak bildirmişlerdir. Konserve kutusuna 121 o C de 60 dakika sıcaklık uygulanması sonucu bisfenol A migrasyon oranı 6 ng/ml iken 15 ve 30 dakikalık sıcaklık uygulanması sonucunda elde edilen değerin (5ng/ml) önemli miktarda değişmediğini bildirmişlerdir. Araştırmacılar konserve kutularına, %5-10 sodyum klorid varlığında veya bitkisel yağ varlığında 121 C de sıcaklık uygulandığında bisfenol A migrasyonunun arttığını da belirtmişlerdir (>10 ng/ml). Yoshida ve ark., (2001) konserve sebzelerin katı kısımlarında bisfenol A konsantrasyonunun sulu kısmına göre daha fazla olduğunu belirtmişlerdir. Bisfenol A'nın önce konservenin sulu kısmına daha sonra da muhafaza aşamasında katı kısmına geçtiğini bildirmişlerdir. Ayrıca, konserve kutusunun kaplamasından bisfenol A migrasyonu üretim yerleri, üretim metotları ve laklama materyallerine göre farklılıklar göstermektedir (Kang ve ark., 2006b). Biles ve ark., (1997) Amerika da, 14 adet epoksi kaplı kutuda muhafaza edilen bebek maması örneğinde HPLC yöntemiyle bisfenol A miktarlarını 0,1-13,2 ppb düzeylerinde saptamışlardır. Bu çalışmada bisfenol A miktarlarının saptanmasında yeni bir HPLC yöntemi geliştirilmiş ve geliştirilen yöntemi GC-MS (Gas Chromatography Mass Spectrometry) ile kontrol etmişlerdir. Kang ve Kondo (2002a) yaptıkları çalışmada Japon marketlerinden temin ettikleri metal kutuda muhafaza edilen içeceklerde ng/ml miktarlarında bisfenol A saptadıklarını bildirmişlerdir. Kang ve Kondo (2003) metal kutuda muhafaza edilen süt ve ürünlerinde (krema, süt ve tatlandırılmış süt) bisfenol A miktarlarını araştırdıkları çalışmada,

23 14 analize aldıkları örneklerde 21 µg/kg ve 43 µg/kg arasındaki miktarlarda bisfenol A tespit ettiklerini belirtmişlerdir. Kuo ve Ding (2004) Taiwan marketlerinden sağladıkları 6 adet toz bebek mamasında GC-MS yöntemiyle bisfenol A miktarlarını araştırmışlar ve bir bebek maması haricinde ng/g arasında bisfenol A saptadıklarını bildirmişlerdir. Braunrath ve ark., (2005) Avusturya marketlerinden sağlanan metal kutu ile ambalajlanmış içecekler, meyveler, sebzeler ve yağlı gıdalar olmak üzere toplam 38 adet gıda maddesinde HPLC yöntemiyle saptadıkları bisfenol A miktarlarının 0,1 ng/ml ile 38 ng/g arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Maragou ve ark., (2006) Yunanistanda, LC-MS (Liquid Chromatography Mass Spectrometry-Sıvı Kromatografi- Kütle spektrometrisi) yöntemiyle metal kutuda muhafaza edilen 9 adet süt örneğinde bisfenol A miktarlarını araştırmışlar ve örneklerde <1,7-15,2 ng/g miktarlarında bisfenol A tespit ettiklerini belirtmişlerdir. Shao ve ark., (2007) Sıvı Kromatografisi-Elektrosprey İyonizasyon-Tandem Kütle Spektrometresi (Liquid chromatography Electrospray Ionization Tandem Mass Spectrometry-LC ESI MS/MS) yöntemiyle Beijing (Çin) marketlerinden temin ettikleri domuz, balık, tavşan, ördek ve tavuk etini kapsayan 27 et örneğinin 13 tanesinde 0,33-7,08 µg/kg oranlarında bisfenol A saptadıklarını belirtmişlerdir. Grumetto ve ark., (2008) İtalyan süpermarketlerinden topladıkları farklı markalara ait 42 adet doğranmış domates konserve örneğinde HPLC yöntemiyle bisfenol A miktarlarını araştırmışlar ve domates konservesi örneklerinin %52,4 ünde (22 adet) 20,5-115,3 μg/kg aralığında bisfenol A saptadıklarını bildirmişlerdir. Cao ve ark., (2009) Kanada Ottawa dan marketlerden temin ettikleri 72 adet meşrubatta HPLC yöntemiyle bisfenol A miktarlarını araştırmışlardır. Analize aldıkları 72 adet meşrubat örneğininin %69 unda 0,032-4,5 μg/l aralığında bisfenol A saptadıklarını belirtmişlerdir.

24 Bisfenol A nın Gıdalar ile Alınması Bisfenol A ya konserve sebze, içecek, balık ve et ürünlerinde rastlandığı belirtilmiştir. Gıdalardaki bisfenol A kontaminasyonunun çoğunluğu bisfenol A içeren kaplardan migrasyon ile şekillenmektedir. Bisfenol A nın gıdaya migrasyonu ile de vücuda alınımı gerçekleşmektedir (Kang ve ark., 2006b). Birçok firmanın bebek biberonlarında, çocuklar için gıda taşıma kaplarında, konserve kutuları ve gıda ambalaj materyallerinde bisfenol A kullanımına dikkat ettiği belirtilmektedir. Fakat insanların serum ve idrar gibi biyolojik örneklerinde bisfenol A'ya rastlandığı bildirilmektedir (Matsumoto ve ark., 2003; Calafat ve ark., 2005; Fukata ve ark., 2006). Bu da bisfenol A'nın gıdalara migrasyonunu ve sonuçta tüketildiğini göstermektedir (Sajiki ve ark., 2007). Hastalıkların kontrolü ve önlenmesi Merkezi (The Centers for Disease Control and Prevention USA CDC) 2007 yılında Amerika da 6 yaş ve üstü 2,517 insanda idrar örneklerinde bisfenol A düzeylerini araştırmışlardır. Bu kişilerin yaklaşık olarak %93 ünde bisfenol A varlığını bildirmişlerdir. Bu çalışmada, erkeklere ait örneklerdeki ortalama bisfenol A düzeylerinin (3,2 µg/l) kadınlara ait örneklerdeki ortalama bisfenol A düzeylerine (2,4 µg/l) göre daha yüksek olduğu ve bununla birlikte en yüksek düzeylerin çocuk ve gençlerin idrar örneklerinde (3,7-4,2 µg/l) tespit edildiği belirtilmiştir (CDC, 2008). Gıdaların bisfenol A ile kirlenmesinde atık suların da önemi vardır (Fürhacker ve ark., 2000). Aynı zamanda sucul yaşamın bisfenol A ile kirlenmesinde temel kaynağı fabrikalar ve topraktan gelen atık sular oluşturmaktadır. Bu nedenle de balıklarda bisfenol A biriktiği görülmüştür. Ayrıca kirlilik denizlerde tatlı sulara göre daha yüksek olduğu için denizlerdeki canlılar bisfenol A dan daha çok etkilenmektedir (Lee ve ark., 2008).

25 16 Basheer ve ark., (2004) yaptıkları çalışmada Singapurdaki süpermarketlerden sağlanan taze deniz ürünlerinde 13,3 ve 213,1 ng/g miktarlarında bisfenol A saptadıklarını bildirmişlerdir. Çevre Koruma Ajansı (U.S Environmental Protection Ajency- EPA) bisfenol A'nın kabul edilebilir alım miktarını 50 µg/kg va/gün olarak bildirmiştir (EPA, 1993). 1.6.Bisfenol A nın Metabolizması Etik açıdan ve bireysel duyarlılığı belirlemedeki zorluklar nedeniyle bisfenol A (BFA)'nın metabolizması ile ilgili olarak insanlarda yapılan çalışmalar sınırlı sayıdadır. Bununla birlikte bisfenol A' nın metabolize edilmesinde yapılan in vivo hayvan deneylerinde karaciğerin önemli rol oynadığı belirtilmektedir (Kang ve ark., 2006a). Oral yolla alınan bisfenol A gastrointestinal sistemde elimine edilerek büyük kısmı dışkı ile atılmaktadır ve idrarda ise bisfenol A nın glukuronid asit metaboliti bulunmaktadır (Fürhacker ve ark., 2000). İnsanlarda ve hayvanlarda BFA-glukuronid en büyük bisfenol A metabolitini oluşturur ve düşük östrojenik aktivite göstermektedir (Inoue ve ark., 2004; Vandenberg ve ark., 2007). Bisfenol A nın metabolizması, türler ve soylar arasındaki farktan dolayı çeşitlilik göstermektedir. Alım yolu, doz ve deney hayvanlarında fark olmasına rağmen, serbest bisfenol A'nın dışkı ile % 56-82, idrar ile de % oranında atıldığı belirtilmektedir (Kang ve ark., 2006a). Calafat ve ark., (2005), Amerika da 394 yetişkinin idrar örneklerinde yaptıkları çalışmada, örneklerin %95 inde bisfenol A miktarını 0,1 µg/l den fazla tespit ettiklerini bildirmişlerdir.

26 17 Memelilerde bisfenol A metabolizmasında glukuronidasyon ve sülfasyon olmak üzere iki yolun olduğu belirtilmektedir. İnsanda, bisfenol A mide-bağırsak kanalından hızlı bir şekilde absorbe edildikten sonra glukuronik asit veya sülfat ile birleşmektedir (Inoue ve ark., 2004; Lee ve ark., 2008). Glukuronidasyon karaciğerde endojen ve eksojen bileşiklerin salınmasında metabolik yolu oluşturmaktadır. Bisfenol A glukuronik asit ile birleştiğinde karaciğer mikrozomlarında UDP-glukuronil transferaz (UGT) ile glukuronidasyona uğratılmaktadır. Daha sonra da kandaki BFA-glukuronid böbreklerden hızlı bir şekilde süzülmekte ve idrar ile dışarı atılmaktadır. Günde 0,6 ile 71,4 µg bisfenol A alan insanların idrarları ile bisfenol A nın %20 sini attıkları bildirilmiştir (Yokota ve ark., 1999; Lee ve ark., 2008). Bazı araştırmacılara göre insanların karaciğerindeki mikrozomların glukuronidasyon metabolizmasının ratlardaki gibi gelişmiş olmadığı ve metabolik kinetiğin diğer memelilere göre insanlarda farklı olduğu belirtilmektedir (Elsby ve ark., 2001). İntestinal glukuronidasyon, ekskresyon oranı ve bisfenol A klerens oranı gibi etkenlerden dolayı bisfenol A'nın metabolizma modeli insan ve ratlarda farklılıklar göstermektedir (Vandenberg ve ark., 2007). Yokota ve ark., (1999) ratların karaciğerinde glukuronidasyonun UGT'nin izoformu olan UGT2B1 enzimi ile gerçekleştiğini belirtmiştir. Hepatik glukuronidasyon hamilelerde daha zayıf şekillenir. Bunun nedeni de UGT miktarının hamilelikte azalması olarak gösterilmiştir (Inoue ve ark., 2004). Ayrıca insanda fetal dönemde karaciğerdeki UGT seviyesi yetişkin karaciğerindekine göre düşük düzeydedir (Cappiello ve ark., 2000; Matsumoto ve ark., 2002; Strassburg ve ark., 2002). Ratların karaciğerindeki mikrozomal sitokrom P450 enziminin de bisfenol A metabolizmasında rol aldığı belirtilmektedir. Sitokrom P450, BFA'yı 5-hidroksi BFA ve bisfenol semikinon yolundan bisfenol-o-kinon'a metabolize etmektedir (Atkinson ve Roy, 1995a,b).

27 18 Bisfenol A'nın sülfasyonu, memelilerde bisfenol A metabolizması içerisinde yer alan karaciğerdeki sülfotransferazlar ile gerçekleştirilmektedir. İnsanlardaki sülfotransferazlar arasında basit fenol (P)-fenol sülfotransferaz ve termostabil fenol sülfotransferaz bisfenol A'nın sülfasyonunda görev almaktadırlar (Suiko ve ark., 2000; Nishiyama ve ark., 2002; Shimizu ve ark., 2002). Rat karaciğerinde sülfasyon ve glukuronidasyondan sonra bisfenol A metabolitlerinin safraya geçtiği bildirilmektedir (Inoue ve ark., 2001). Ayrıca hamilelik ile ilgili olan metabolik değişiklikler gebe olan hayvan ve insanlarda bisfenol A'nın metabolizması ve ekskresyonunda değişikliklere neden olmaktadır. Yapılan çalışmalarda bisfenol A'nın gebe anne ve fetus tarafından absorpsiyonunun hızlı olduğu ve plasentanın bisfenol A'ya bir engel oluşturulmadığı belirtilmektedir (Kuroda ve ark., 2003; Takahashi ve Oishi, 2000). Bazı çalışmalarda ise hayvan testlerinde bisfenol A nın oral yolla alındıktan sonra plasental bariyeri kolayca geçerek fetusa ulaştığı bildirilmektedir (Kuroda ve ark., 2003). Zalko ve ark., (2003) fare model çalışmasında 25 µg/kg gibi düşük dozda bisfenol A'nın plasental bariyeri geçebildiğini bildirmişlerdir. Ayrıca Japonya da maymunlarda ve farelerde bisfenol A nın plasental transferi ile ilgili yapılan bir çalışmada; gebe maymunlar ve farelere sırasıyla 50 mg/kg va ve 100 mg/kg va bisfenol A deri altı yoluyla verilmiştir. Farelerde bisfenol A alınmasından 30 dakika sonra yavrunun serum, karaciğer, beyin, uterus ve testis gibi iç organlarında bisfenol A belirlendiği belirtilmiştir. Maymunlarda ise bisfenol A nın alınmasından 1 saat sonra yavrunun karaciğer, böbrek ve beyin gibi iç organlarında bisfenol A bulunduğu bildirilmiştir (Uchida ve ark., 2002). Bisfenol A glukuronid, karaciğer mikrozom yolu ile oluşan en büyük metabolittir. Diğer metabolitler ise, BFA diglukuronid, 5-hidroksi BFA, BFA sülfat konjugat'tır (Atkinson ve Roy, 1995a; Nakagawa ve Suzuki, 2001; Shimizu ve ark., 2002).

28 19 Atkinson ve Roy (1995b) bisfenol-o-kinon'un in vitro ve in vivo koşullarda DNA'ya bağlandığını belirtmişlerdir. Sonuçta, in vivo bisfenol A alımı ile DNA da meydana gelen modifikasyon ile hepatotoksisiteye neden olabileceği belirtilmiştir. Yoshihara ve ark., (2001) BFA'nın metabolizması sonucu oluşan bazı metabolitlerin östrojenik aktivitesinin daha yüksek olduğunu belirtmiştir. 4-metil-2,4-bis(phidroksifenil)pent-l-ene (MBP) metabolitinin bisfenol A'ya göre daha toksik ve 250 kat daha östrojenik etkili olduğu belirtilmektedir (Ishibashi ve ark., 2005). Buna karşın BFA glukuronid ve 5-hidroksi BFA'nın bisfenol A'ya göre daha düşük düzeyde östrojenik olduğu bildirilmektedir (Nakagawa ve Suzuki, 2001; Shimizu ve ark., 2002). 1.7.Bisfenol A nın Toksikolojik Etkileri İnsanlarda bisfenol A nın oluşturduğu etkileri belirten bilimsel çalışmalar mevcuttur. Bisfenol A'nın düşük dozlarda alınması sonucunda farklı dokularda çok çeşitli biyolojik etkiler meydana getirdiği ve lipofilik özellikte olduğu içinde insanda yağlı bölgelerde birikebildiği belirtilmiştir (Wetherill ve ark., 2007; Ben-Jonathan ve ark., 2009). Bisfenol A nın primer endokrin bozukluğu yanında endojen östrojenlerin aktivitesinde azalma veya artma, ayrıca androjen sistem üzerine etkileri, tiroid hormon fonksiyonunda bozukluk, merkezi sinir sistemi fonksiyonunda farklılık ve immün sistemin baskılanması gibi etkileri sözkonusudur (Wetherill ve ark., 2007). Bisfenol A nın akut oral toksisitesinin belirlenmesi için yapılan bir çalışmada 5 er adet dişi ve erkek rata oral yolla 2000 mg/kg ve 5000 mg/kg miktarlarında bisfenol A verildiği belirtilmiştir. Bu çalışmada, bisfenol A nın 2000 mg/kg konsantrasyonunda ölüme neden olmadığı, 5000 mg/kg konsantrasyonunda erkeklerden 1 inin ve dişilerin hepsinin öldüğü ve sonuçta da dişilerin erkeklerden daha hassas olduğu belirtilmiştir. Diğer bir çalışmada ise erkek ve dişi farelerde bisfenol A nın akut oral toksisitesi araştırılmıştır. LD 50 değerinin erkek ve dişi fareler için sırasıyla 5200 ve 4100 mg/kg olduğu bildirilmiştir (ECB, 2003).

29 20 Bisfenol A'nın sekonder metabolik ve farmakokinetik etkileri sonucunda da endojen steroid hormonlarda biyoçeşitliliğin etkilendiği belirtilmiştir. Bu sekonder etkiler sonucunda sitokrom P450 enziminde modifikasyon meydana gelerek serum hormon bağlayıcı proteinlerde değişiklik meydana geldiği belirtilmiştir. Yapılan çok sayıdaki çalışma sonucunda bisfenol A'nın dişilerde fertiliteyi azalttığı ve oosit gelişiminde östrojeni baskıladığı bilinmektedir. Kronik olarak düşük dozlarda bisfenol A tüketimi fare oositlerinde mayotik anöploidiye neden olduğu ve sonuçta da bisfenol A'nın dişilerde mayozu bozduğu bildirilmiştir. Fakat bisfenol A'nın moleküler mekanizmasının tam olarak belirlenmesi için araştırmaların yapılması gerektiği belirtilmiştir (Wetherill ve ark., 2007) da ilk defa Dodds ve Lawson tarafından bisfenol A nın östrojenik aktivitesi farkedilmiştir (Rykowska ve Wasiak, 2006). Birçok araştırmacı bisfenol A'nın endokrin bozukluğuna neden olmasının görmezden gelinebileceğini bildirmektedir (Gray ve ark., 2004). Fakat yapılan çalışmalarda bisfenol A'nın annenin vücudundan fetusa geçebildiği, fetusun üreme organlarında anormalliklere neden olduğu ve davranış değişikliklerine neden olduğu belirtilmektedir. Böylece bisfenol A nın fetal periyot doğrultusunda insanları etkileyebildiği bildirilmiştir (Sajiki ve ark., 2007). Ayrıca Mielke ve Gundert-Remy (2009) yaptıkları çalışmada aynı miktarda bisfenol A ya maruz kalınması durumunda yenidoğanların kanındaki bisfenol A konsantrasyonunun yetişkinlere göre yüksek olduğunu bildirmişlerdir. Bunun nedeninin de yenidoğanlarda glukuronidasyon aktivitesinin henüz tam gelişmemesi ve bisfenol A nın sülfasyon yoluyla tam olarak yıkımlanmaması olduğunu belirtmişlerdir. Bisfenol A güçlü bir anti androjenik etki de göstermektedir. Bisfenol A'nın bazı hücre sistemlerinde androjen reseptör antagonisti olarak davrandığı ve endojen androjenlerin salınımını engellediği bildirilmektedir. Bunun yanında bisfenol A'nın prostat hacmini ve ağırlığını da arttırdığı, testosteron biyosentezini de % 25 oranında azalttığı ve tiroid hormon reseptörlerine karşı antagonist etki gösterdiği de bilinmektedir (Wetherill ve ark., 2007).

30 21 Takeuchi ve Tsutsumi (2002) yaptıkları çalışmada bisfenol A ya maruz kalmış sağlıklı erkek, sağlıklı kadın ve polikistik over sendromlu kadınların bisfenol A serum düzeylerini karşılaştırmışlardır. Sağlıklı erkeklerin serumlarındaki bisfenol A düzeyinin (1,49±0,11 ng/ml) sağlıklı kadınlara (0,64±0,10 ng/ml) göre yüksek olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca hiperandrogenizm ile karakterize olan polikistik over sendromlu kadınların serumlarındaki bisfenol A düzeyinin de (1,04± 0,10 ng/ml) sağlıklı kadınlara göre yüksek olduğunu bildirmişlerdir. Takeuchi ve ark., (2004) yaptıkları çalışmada bisfenol A ya maruz kalmış obez veya obez olmayan polikistik over sendromlu kadınların bisfenol A serum düzeylerinin sağlıklı kadınlardan daha yüksek olduğunu bildirmişlerdir. Bununla birlikte sağlıklı obez olmayan kadınların bisfenol A konsantrasyonlarının sağlıklı obez kadınlara göre daha yüksek olduğunu belirtmişlerdir. Bunun sonucunda da beden kitle indeksi ile bisfenol A düzeyleri arasındaki pozitif korelasyonun önemli olduğunu bildirmişlerdir. Ayrıca araştırmacılar bisfenol A düzeyleri ile testosteron ve androjen düzeyleri arasında da pozitif korelasyon olduğunu belirtmişlerdir. Amerika da kadınlardaki kısırlığın en yaygın formu polikistik over sendromudur. Amerikalı kadınların %5-10 unda polikistik over sendromu nedeniyle kısırlık görülmektedir (EWG, 2002). Hiroi ve ark., (2004) yaptıkları bir çalışmada yüksek konsantrasyonlardaki bisfenol A nın östrojen reseptörlerine bağlanarak östrojenik etki gösterebildiğini ve böylece endometriyal hiperplaziyi arttırdığını bulmuşlardır. Araştırmacılar bisfenol A ve östrojen bağlantılı hastalıklar arasında kompleks bir ilişki olduğunu bildirmişlerdir. Hanaoka ve ark., (2002) yaptıkları çalışmada ise işleri nedeniyle epoksi reçinelere maruz kalan erkeklerin, folikülü sitimule eden hormonlarının salınımının epoksi reçinelere maruz kalmayanlara göre düşük olduğunu bildirmişlerdir. Erkeklerde bu hormonun azalması sonucu sperm üretiminin düşmesiyle kısırlık oluşabilmektedir.

31 22 Ayrıca bisfenol A ya hava veya deri yoluyla temas nedeniyle maruz kalınması durumunda çeşitli olumsuz etkiler görüldüğü belirtilmiştir. Ev ortamındaki tozlardan dolayı bisfenol A ya maruziyet 707 ng/g a kadar ulaşabilmektedir. Solunum sistemi yoluyla kişi başına günde 0,008 μg ve 0,014 μg bisfenol A alınabilmektedir. Buna karşın gıdalarla alımı kişi başına günde 1,7 2,7 μg arasındadır. Bisfenol A ya mesleki nedenlerle maruz kalanlar dışında bütün yaş gruplarında temel bisfenol A kaynağı tüketilen gıdalardır (Dekant ve Völkel, 2008). Yenidoğanların gıdalarında bisfenol A miktarı 0,1-13,2 ppb düzeylerinde olabilmektedir. Bu maruziyet çocuklar açısından önemlidir. Bisfenol A nın 1 ng/l den az konsantrasyonlarda alınması östrojenik aktiviteyi etkileyebilmektedir (Rykowska ve Wasiak, 2006). Yüksek kaynama noktası ve düşük buharlaşma basıncına sahip olan bisfenol A nadiren buharlaşma gösterir. Dolayısıyla bisfenol A'nın inhalasyonu göz ardı edilmektedir (Staples ve ark., 1998). Fare ve ratlarda yapılan bir çalışmada 90 gün süresince inhalasyon yoluyla 150 mg/m 3 konsantrasyonunda bisfenol A alınması sonucunda karaciğer, böbrek ağırlığında artma ve önemsiz derece iltihaplanma görüldüğü belirtilmiştir (EC, 2002c). Estlander ve ark., (1999) yaptıkları çalışmada 10 yıldır gıda ürünleri ambalajlanmasında çalışan 44 yaşındaki bir kadının ellerini korumak için 4 yıl bisfenol A içeren PVC eldiven kullanımından sonra ellerinde egzema geliştiğinin belirlendiğini bildirmişlerdir. 1.8.Bisfenol A ile İlgili Yasal Düzenlemeler Ambalaj materyallerinden gıda maddelerine toksik maddelerin migrasyonu önemli bir sağlık sorunudur (Arvanitoyannis ve Bosnea, 2004). Avrupa Birliği düzenlemelerinde gıda ile temas halindeki materyallerin insan sağlığını tehlikeye atacak, gıdanın organoleptik özelliklerinin bozulmasına veya gıdada kabul

32 23 edilmeyecek niteliksel değişikliklere neden olacak miktarlarda gıda maddelerine geçmemesi gerektiği bildirilmektedir (EC, 1990). Bisfenol A ilk kez 1986 da Avrupa Birliği nin Bilimsel Gıda komitesi (Scientific Committee for Food-SCF) tarafından plastik materyallerde kullanımı ve gıda maddeleri ile temas halinde bulunması ile değerlendirilmeye alınmıştır. Aynı zamanda bu komite tarafından ratlar ve farelere 90 gün uygulanan deneyler sonucunda bisfenol A nın geçici olarak tolere edilebilir günlük alım miktarı (Tolerable Daily Intake-TDI) 0,01 mg/kg va/gün olarak bildirilmiştir. Ayrıca gıda maddelerinin tüketimi ile yetişkinlerin vücut ağırlığı baz alınarak günlük 0,00048 mg/kg ve çocukların ise 0,0016 mg/kg bisfenol A ya maruz kalabildikleri belirtilmiştir (EC, 2002a). Ambalaj materyalinden gıdaya geçen zararlı bileşiklerden tüketiciyi korumak amacıyla Avrupa Birliğinde plastik ambalajlama materyalleri için Avrupa Komitesi tarafından direktifler oluşturulmuştur. Bu konuyla ilgili ilk direktif 1976 yılında yayımlanmıştır. Bu direktifte Avrupa Birliğine üye ülkelerde uyulması gereken ve çeşitli toksik bileşiklerin limitlerinin analitik metotlarla belirlenmesi gerektiği belirtilmektedir (EC, 1990). Avrupa Birliğinin 90/128/EEC komisyon direktifinde toplam migrasyon limitleri belirtilmiştir. Toplam migrasyon limiti gıdalara ambalaj materyalinden geçen bileşiklerin toksikolojik etkilerine bakılmaksızın kontrol edilmesini sağlamakta ve spesifik migrasyonların azaltılması sonucunda gıda ile temasta olan ambalaj materyalinin kullanılmasının uygun olabileceğini belirtmektedir. Aynı zamanda bu direktifte bisfenol A nın plastik materyallerin yapımında monomer veya başlangıç maddesi olarak kullanılmasına izin verilmiştir. Gıda maddeleri ile teması sonucunda gıdada meydana gelecek migrasyonun spesifik limitinin 3 mg/kg olması gerektiği belirtilmiştir. (EC, 1990). Plastik materyaller ile ilgili bilgiler 2002 yılında Avrupa Birliği komisyonunun 2002/72/EC direktifiyle yeniden düzenlenmiştir. Bu direktifte gıda ile temas halinde

33 24 bulunan materyallerin yapımında kullanılan bütün monomerleri, başlangıç maddelerini ve katkı maddelerini içeren bir liste mevcuttur (EC, 2002b). Komisyonun 2002/72/EC direktifinde verilen listede kimyasalların gıda maddelerine migrasyon düzeylerinin sınırları da belirtilmiştir. Listede belirtilmeyen maddelerin kullanımı yasaktır. Bu yüzden, olası bir maddenin geçişinde insan sağlığının tehlikeye gireceği de bilinmelidir. Ayrıca listede özel migrasyon limitleri veya bazı monomerler için migrasyona uğrayan bileşikler üzerinde bir sınırlama getirilmiştir (Lau ve Wong, 2000). Gıda maddeleri ile temasta bulunan madde ve malzemeler ile ilgili 2002/72/EC sayılı komisyon direktifinde bisfenol A nın spesifik migrasyon limiti (SML) 0,6 mg/kg olarak belirtilmiştir (EC, 2002b). Bisfenol A'nın migrasyonu hakkında Amerika Gıda ve İlaç Dairesi (Food and Drug Administration-FDA) tarafından herhangi bir limit oluşturulmamıştır (Tsai, 2006). Türkiye de bisfenol A ilgili yapılan düzenlemeler Avrupa Birliği direktiflerine uyumludur. Türk Gıda Kodeksinin 2008/7 numaralı tebliği 2002/72/EC sayılı Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemeler ile ilgili komisyon direktifi dikkate alınarak Avrupa Birliği ne uyum çerçevesinde hazırlanmıştır. Bu Tebliğ; son hali ile gıdaya temas edebilen veya etmesi tasarlanan, tamamen plastikten oluşmuş olan madde ve malzemeleri, çok katlı plastik madde ve malzemeleri ve iki veya daha fazla farklı plastik malzemenin bir araya gelmesiyle tıpalardaki contaları oluşturan plastik katlar veya plastik kaplamaları kapsar (TGK, 2008). Türk Gıda Kodeksinin sayılı resmi gazetede yer alan 2005/31 numaralı Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Plastik Madde ve Malzemeler Tebliği nde bisfenol A nın spesifik migrasyon limiti (SML) 0,6 mg/kg olarak belirtilmiştir. Bu tebliğ daha sonra 2008 yılında sayılı resmi gazetede yer alan 2008/7 numaralı Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Plastik Madde ve Malzemeler Tebliği nde Değişiklik Yapılması Hakkındaki Tebliğ ile düzenlenmiş fakat bisfenol A nın SML değeri değişmemiştir (TGK, 2005; TGK, 2008).

BİSFENOL-A İÇERİKLİ GIDA AMBALAJLARINA GÜNCEL YAKLAŞIM. Gökşen GÜLGÖR Duygu BEKTAŞ Mihriban KORUKLUOĞLU Ayşegül KUMRAL

BİSFENOL-A İÇERİKLİ GIDA AMBALAJLARINA GÜNCEL YAKLAŞIM. Gökşen GÜLGÖR Duygu BEKTAŞ Mihriban KORUKLUOĞLU Ayşegül KUMRAL BİSFENOL-A İÇERİKLİ GIDA AMBALAJLARINA GÜNCEL YAKLAŞIM Gökşen GÜLGÖR Duygu BEKTAŞ Mihriban KORUKLUOĞLU Ayşegül KUMRAL BİSFENOL-A NEDİR? BPA (2,2-(4,4-dihidroksidifenol)propan), polikarbonatlıplastiklerin

Detaylı

Gıdalarda bisfenol A varlığının değerlendirilmesi

Gıdalarda bisfenol A varlığının değerlendirilmesi Gıdalarda bisfenol A varlığının değerlendirilmesi Buket ER*, Belgin SARIMEHMETOĞLU** Öz: Bisfenol A (BFA), gıda ve içecek ambalajlama materyallerinde hammadde olarak kullanılan polikarbonat plastikler

Detaylı

HÜGAM POLİKARBONAT DAMACANA AMBALAJLARDA SATIŞA SUNULAN DOĞAL KAYNAK SULARI VE DOĞAL MİNERALLİ SULARDA BİSFENOL-A MİGRASYONU

HÜGAM POLİKARBONAT DAMACANA AMBALAJLARDA SATIŞA SUNULAN DOĞAL KAYNAK SULARI VE DOĞAL MİNERALLİ SULARDA BİSFENOL-A MİGRASYONU POLİKARBONAT DAMACANA AMBALAJLARDA SATIŞA SUNULAN DOĞAL KAYNAK SULARI VE DOĞAL MİNERALLİ SULARDA BİSFENOL-A MİGRASYONU Prof. Dr. Yaşar Kemal ERDEM Prof. Dr. Vural GÖKMEN, Gıda Müh. Furkan ACAR HÜGAM Bisfenol

Detaylı

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-D SELİN YAĞMUR ÇAKMAK DOĞA DAĞ DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. PROJENİN AMACI.3 2. PET ŞİŞELER

Detaylı

GIDA AMBALAJLAMA. Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com

GIDA AMBALAJLAMA. Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com GIDA AMBALAJLAMA Yrd.Doç. Dr. H. ALİ GÜLEÇ ggulec@gmail.com Aseptik ambalajlama tekniği; Ambalaj malzemesinin sterilizasyonu, Steril atmosferde ambalajın oluşturulması veya daha önceden hazırlanmış steril

Detaylı

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ PROJENİN ADI: POLİMER KATKILI ASFALT ÜRETİMİNİN ARAŞTIRILMASI Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ ( Kimya Bilim Danışmanlığı Çalıştayı Çalışması 29 Ağustos-9 Eylül 2007) Danışman: Doç.Dr. İsmet KAYA 1 PROJENİN

Detaylı

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Metalurji Mühendisliğine Giriş Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Esasını makromoleküllü organik maddelerin oluşturduğu yapay veya doğal maddelerin kimyasal yoldan dönüştürülmesiyle elde edilirler. Organik

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0)

DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) DERS ĐÇERĐKLERĐ GÜZ YARIYILI: GMB 501 Uzmanlık Alan Dersi (4 0 0) Gıda Mühendisliği Anabilim Dalında Enstitümüz tarafından yüksek lisans tez programları kabul edilen yüksek lisans öğrencileri için danışman

Detaylı

Eskişehir Karayolu 5. km Bozüyük 11300 BİLECİK Telefon: 0228 314 63 00 Fax: 0228 314 63 05

Eskişehir Karayolu 5. km Bozüyük 11300 BİLECİK Telefon: 0228 314 63 00 Fax: 0228 314 63 05 1 Ürün ve şirket tanımlaması Ürün bilgisi: Epoksi Bazlı Derz Dolgusu Ürün ticari ismi: Şirket ünvanı: VitraFix Epoxy Koramic Yapı Kimyasalları Eskişehir Karayolu 5. km Bozüyük 11300 BİLECİK Telefon: 0228

Detaylı

GIDA AMBALAJLARI VE MİGRASYON

GIDA AMBALAJLARI VE MİGRASYON GIDA AMBALAJLARI VE MİGRASYON Serpil TURAL Gıda Yüksek Mühendisi Samsun Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Gıda ve Yem Şube Müdürlüğü 31 Aralık 2012-31 Mart 2013 Michigan Eyalet Üniversitesi-ABD Michigan

Detaylı

KALSİYUM KARBONAT (KALSİT)

KALSİYUM KARBONAT (KALSİT) 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANITIMI Ürünün Adı : KALSİYUM KARBONAT Ürünün Kimyasal Formülü : CaCO 3 Yapı malzemelerinin üretiminde; kimyasal proseslerde; metalürji ve cam Kullanım Alanları : üretiminde;

Detaylı

Yayın Tarihi: 06.07.2010

Yayın Tarihi: 06.07.2010 1/5 26.12.2008 tarihinde 27092 sayılı mükerrer Resmi gazetede yayımlanan Güvenlik Bilgi Fomlarının hazırlanması 1. ÜRÜN VE FİRMA TANITIMI KİMYASAL ADI KAPALI LÜ TİCARİ ADI Hidroklorik Asit HCl 2. BİLEŞİMİ

Detaylı

sağlık ve kalite garantisi AMBALAJ

sağlık ve kalite garantisi AMBALAJ ultra bariyerli ı s ı l dirençli Filmler l Esnek filmlerde teknolojinin son geldiği nokta; ultra bariyerli ALOx fimler ile fırın ve mikro-dalga kullanımına da uygun, ısıl direnci yüksek (-40 C/+200 C)

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45 TEKKİM KİMYA Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı :Asetik Asit çözeltisi %80 Formülü : CH 3 COOH Firma : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224)

Detaylı

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETON

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETON EC NO:20662-2 8 Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı :Aseton Formülü : CH 3 COOH 3 Firma Telefon : 0 (224) 243 21 71 Acil Telefon : 05382084672 : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK TEKNOLOJİ

ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK TEKNOLOJİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK TEKNOLOJİ PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof.Dr. Tamer BAYKARA Assist. Prof. Dr. Yıldız ÖZALP, yozalp@neu.edu.tr Assist. Prof. Dr. Metin ÇELİK, metin.celik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS

Detaylı

LOGO SPESİFİK MİGRASYON. Dr. Burcu ŞENGÜL Kimya Mühendisi. Ekim 2014 ANKARA

LOGO SPESİFİK MİGRASYON. Dr. Burcu ŞENGÜL Kimya Mühendisi. Ekim 2014 ANKARA LOGO SPESİFİK MİGRASYON Dr. Burcu ŞENGÜL Kimya Mühendisi Ekim 2014 ANKARA İçerik 1. Eğitimle ilgili genel bilgi 2. Fitalatların analizi 3. Spesifik Migrasyonun Tarama Metodu ile Yarıkantitatif Hesaplanması

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1 nin 5 BÖLÜM 1: Madde/Müstahzar Ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzarın tanıtılması 1.2. Madde/Müstahzarın kullanımı Maddenin/Karışımın kullanımı Su Analizi 1.3. Şirket/İş sahibinin

Detaylı

HİJYENİK SARF MALZEMELER

HİJYENİK SARF MALZEMELER AYG-04-7500 MASKE Nonwoven-spunbond kumaş. 2 ve 3 katlı. Filitreli. Beyaz, mavi ve yeşil renklerde. Hijyenik, anti-allerjik, allerjik, hava geçirgenli, burun teli ile yüze tam uyum sağlama. AYG-04-7501

Detaylı

Gıda Analizlerinde LC-MS/MS Aplikasyonları

Gıda Analizlerinde LC-MS/MS Aplikasyonları Gıda Analizlerinde LC-MS/MS Aplikasyonları Yem, Tahıl ve Yağlı tohum matrislerinde LC-MS/MS ile Mikotoksin ve Aflatoksin Kalıntısı miktarlandırma analizi, aplikasyon Çalışması. (Varian 320 MS Tandem Gold

Detaylı

Gıda Analizlerinde Toksik Madde Tayini LC-GC Aplikasyonu Tanım:

Gıda Analizlerinde Toksik Madde Tayini LC-GC Aplikasyonu Tanım: Gıda Analizlerinde Toksik Madde Tayini LC-GC Aplikasyonu Tanım: İşlem görmüş gıda matrislerinde LC-MS/MS ve GC-MS ile Yüksek dozda toksik madde kalıntısı teşhis ve miktarlandırma analizleri için geliştirilmiş

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU FOSFORİK ASİT CAS NO : [7664-38-2] EC NO :233-633-2

GÜVENLİK BİLGİ FORMU FOSFORİK ASİT CAS NO : [7664-38-2] EC NO :233-633-2 Sayfa No : 1/4 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı :o-fosforik asit Formülü :H 3 PO 4 Firma : TEKKİM KİMYA. Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224) 243 21 71 Acil Telefon

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR SÜLFAT LİKİT 1) MADDE VE ŞİRKET TANIMI Ürünün Tanımı: Demir (II) Sülfat likit Ürün İsmi: TUROKS D2S Üretici/ Tedarikçi Firma: Turoksi Kimyevi Maddeleri San. Tic. Ltd.

Detaylı

Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği

Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği Türk Gıda Kodeksi Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliği Resmi Gazete Tarihi Sayısı Değişiklik Açıklaması İlk Yayın 24.12.2001 24620 1. Değişiklik 31.08.2003 25125 EK-1 in 7 inci maddesi, Madde 6 (Eklendi)

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1 nin 5 BÖLÜM 1: Madde/Müstahzar Ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzarın tanıtılması 1.2. Madde/Müstahzarın kullanımı Maddenin/Karışımın kullanımı Su Analizi 1.3. Şirket/İş sahibinin

Detaylı

Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemeler Tebliği (Tebliğ No: 2002/ 32 )

Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemeler Tebliği (Tebliğ No: 2002/ 32 ) Resmi gazete tarih sayı : 22 Nisan 2002-24734 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığından: Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddeleri ile Temasta Bulunan Madde ve Malzemeler Tebliği (Tebliğ No: 2002/ 32

Detaylı

MADDE 3 (1) Bu Tebliğ, 16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği"ne göre hazırlanmıştır.

MADDE 3 (1) Bu Tebliğ, 16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine göre hazırlanmıştır. BEBEK VE KÜÇÜK ÇOCUK EK GIDALARI TEBLİĞİ Yetki Kanunu: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Yayımlandığı R.Gazete: 01.11.2007-26687 Tebliğ No: 2007-50 Bebek ve Küçük Çocuk Ek Gıdaları Tebliğinde Değişiklik Yapılması

Detaylı

ÇÖZÜNME KONTROLLERİ Çözünme Tayini (Miktar Tayini için kullanılan yöntem ücreti ilave edilir)

ÇÖZÜNME KONTROLLERİ Çözünme Tayini (Miktar Tayini için kullanılan yöntem ücreti ilave edilir) EK5a : ANALİZ PARAMETRELERİ VE ANALİZ SÜRELERİ TİTCK KOD 110,3 110,303 İLAÇ VE KOZMETİK LABORATUVARLARI Yöntem/Metod BİYOLOJİK KONTROLLER Numune Miktarı Analiz Süresi ÇÖZÜNME KONTROLLERİ Çözünme Tayini

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU LAKTİK ASİT

GÜVENLİK BİLGİ FORMU LAKTİK ASİT Sayfa No : 1/4 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı : Laktik Asit %80 Formülü : C3H6O3 Firma : TEKKİM KİMYA. Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224) 243 21 71 Acil Telefon

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU. Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU. Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU Bölüm 1 : Ürün ve Tedarikçi Kimlik Kartı Ürün Adı: İzober Taşyünü Levha, Şilte ve Prefabrik Boru Üretici Firma: Beşler Tekstil San.Tic. A.Ş O.S.B 20 Cad. No: 54 38070 KAYSERİ

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 KOMPOZİT ATIKLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajlara, kompozit ambalaj adı

Detaylı

: Telefon : +90 212 875 77 50 (3 hat) Fax : +90 212 875 08 22 web : www.anadolukimya.com e-mail : info@anadolukimya.com

: Telefon : +90 212 875 77 50 (3 hat) Fax : +90 212 875 08 22 web : www.anadolukimya.com e-mail : info@anadolukimya.com 1. ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Sayfa : 1/5 Ticari İsmi Kullanım Alanı : : Endüstriyel Tekstil Baskı Uygulamaları Firma Adı : Anadolu Kimya San.Tic.Ltd.Şti. Firma Adresi : Akçaburgaz Mah. 109. Sokak No: 8-12 Esenyurt

Detaylı

TEMEL ECZACILIK BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Temel Eczacılık Bilimleri Programı

TEMEL ECZACILIK BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Temel Eczacılık Bilimleri Programı Programa Kabul Koşulları: TEMEL ECZACILIK BİLİMLERİ ANABİLİM DALI Temel Eczacılık Bilimleri Programı Yüksek Lisans: Eczacılık Fakültesi, Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü, Kimya Bölümü, Mühendislik Fakültesi

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 90 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi:

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 15 Ağustos 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29089 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ DEVAM FORMÜLLERİ TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/32) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; devam

Detaylı

Zeytinyağı ve bitkisel yağlarla

Zeytinyağı ve bitkisel yağlarla Zeytinyağı ve Bitkisel Yağ Analizlerinde Gaz Kromatografisi Tekniğinin Önemi Yüksek Kimya Müh. Hacer Kaptanoğlu Ankara Bölge Aplikasyon Şefi Ant Teknik Cihazlar Zeytinyağı ve bitkisel yağlarla ilgili yasal

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1 nin 5 BÖLÜM 1: Madde/Müstahzar Ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzarın tanıtılması 1.2. Madde/Müstahzarın kullanımı Maddenin/Karışımın kullanımı Su Analizi 1.3. Şirket/İş sahibinin

Detaylı

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL

Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI DÜZENLEMEK İÇİN PRONEL Rumen Kondisyoneri DAHA İYİ Protein Değerlendirilmesi Enerji Kullanımı Süt Kalitesi Karaciğer Fonksiyonları Döl Verimi Karlılık BY-PASS PROTEİN ÜRETİMİNİ VE ENERJİ ÇEVRİMİNİ ARTTIRMAK, RUMEN METABOLİZMASINI

Detaylı

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine GERİ DÖNÜŞÜM Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir. Geri dönüşebilen maddeler;

Detaylı

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI

: NF 62 PLASTISOL FLOK TUTKALI 1. ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Sayfa : 1/5 Ticari İsmi Kullanım Alanı : : Endüstriyel Tekstil Baskı Uygulamaları Firma Adı : Anadolu Kimya San.Tic.Ltd.Şti. Firma Adresi : Akçaburgaz Mah. 109. Sokak No: 8-12 Esenyurt

Detaylı

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 ÖNEMLİ! Gıdaları insanların sağlıklarını çok ciddi şekilde etkiler. Bu nedenle, gıda üreten kişilerin temizlik kurallarına uyması çok önemlidir.

Detaylı

Günümüzde iletişim teknolojisinin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak son derece kolaylaşmıştır.

Günümüzde iletişim teknolojisinin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak son derece kolaylaşmıştır. Günümüzde iletişim teknolojisinin gelişmesiyle bilgiye ulaşmak son derece kolaylaşmıştır. Elbette bu durumu, bilgi edinebilmemize olumlu katkılarda bulunmaktaysa da birçok bilgi kirliliğini de yanında

Detaylı

TRILUBGREASE LX - MSG 692-460 801023

TRILUBGREASE LX - MSG 692-460 801023 Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) 1 - Madde / Müstahzar ve Şirket / İş Sahibinin Tanıtımı Ürün Adı : TRILUBGREASE LX - MSG 692-460 Artikel Numarası: Firma adı : Trilub Kimya İmalat San. ve Tic. Ltd.

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/8 ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 SU, ATIK SU 1,2 İletkenlik Elektrot Metodu TS 9748 EN 27888 Sıcaklık Laboratuvar ve Saha Metodu SM

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

PEYNiR....gıdanıza değer katan çözümler... www.apack.com.tr

PEYNiR....gıdanıza değer katan çözümler... www.apack.com.tr PEYNiR...gıdanıza değer katan çözümler... Peynir uzmanlık ister... Hayvansal kaynaklı gıdalar arasında önemli bir yeri olan peynir, toplumumuz tarafından sevilen ve zevkle tüketilen bir gıdadır. Son yıllarda

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR-3-KLORÜR SOLÜSYON GBF NO : 200-011 TARİH : EYLÜL 98 CAS NO: 7705-08-0 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI

GÜVENLİK BİLGİ FORMU DEMİR-3-KLORÜR SOLÜSYON GBF NO : 200-011 TARİH : EYLÜL 98 CAS NO: 7705-08-0 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI 1-) KİMYASAL MADDE VEYA ÜRÜNÜN VE FİRMANIN TANIMI Ürün adı : Demir-3-Klorür Solüsyon Formulü : FeCl 3 2-) KİMYASAL BİLEŞİMİ Maddenin kimyasal adı : Demir-3-klorür (FeCl 3 ) Sinonimleri : Demir (III) Klorür

Detaylı

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ BASİT RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODU (HSE/COSHH-Control of substances hazardous to health ) 1 TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM

Detaylı

KSİLEN GÜVENLİK BİLGİ FORMU : TEKKİM KİMYA SAN.VE TİC.LTD.ŞTİ 1.MAMÜL VE FİRMA TANITIMI. Formülü : C 8 H 10 Firma

KSİLEN GÜVENLİK BİLGİ FORMU : TEKKİM KİMYA SAN.VE TİC.LTD.ŞTİ 1.MAMÜL VE FİRMA TANITIMI. Formülü : C 8 H 10 Firma EC NO : 215-535-7 GBF No :042 Sayfa No : 1/5 1.MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı : Ksilen Formülü : C 8 H 10 Firma : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224)

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ İÇME SÜTLERİ TEBLİĞİ Taslak (2014/..)

TÜRK GIDA KODEKSİ ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ İÇME SÜTLERİ TEBLİĞİ Taslak (2014/..) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ İÇME SÜTLERİ TEBLİĞİ Taslak (2014/..) Amaç Madde l (1) Bu Tebliğin amacı, ısıl işlem görmüş içme sütlerinin tekniğine uygun

Detaylı

TGK-GIDA MADDELERĐ ĐLE TEMASTA BULUNAN SERAMĐK MALZEMELER TEBLĐĞĐ (Tebliğ No 2001/ 38 ) (Yayımlandığı R.G. 04.12.2001 / 24603 )

TGK-GIDA MADDELERĐ ĐLE TEMASTA BULUNAN SERAMĐK MALZEMELER TEBLĐĞĐ (Tebliğ No 2001/ 38 ) (Yayımlandığı R.G. 04.12.2001 / 24603 ) TGK-GIDA MADDELERĐ ĐLE TEMASTA BULUNAN SERAMĐK MALZEMELER TEBLĐĞĐ (Tebliğ No 2001/ 38 ) (Yayımlandığı R.G. 04.12.2001 / 24603 ) Değişiklik : Yayımlandığı R.Gazete: 15.06.2007-26553 Amaç Madde 1- Bu Tebliğin

Detaylı

GÜVENLİKBİLGİFORMU 1.MADDE/MÜSTAHZARVEŞİRKET/İŞSAHİBİNİNTANITIMI

GÜVENLİKBİLGİFORMU 1.MADDE/MÜSTAHZARVEŞİRKET/İŞSAHİBİNİNTANITIMI GÜVENLİKBİLGİFORMU Yönetmelik (EC) No 1907/2006 (REACH), Madde 31 Revizyon 07-Ağu-2015 tarihi: (AB)YönetmelikNo1907/2006(REACH)Madde31'egöretehlikelimaddelervekarışımlariçinGüvenlikBilgiFormu(GBF) bulunmalıdır.buürün(ab)yönetmeliğino1272/2008(clp)'ninsınıflandırmakriterlerinikarşılamamaktadır.bunedenleböyle

Detaylı

PİYASADA SATILAN KUMAŞ BOYASININ SU PİRESİ ÜZERİNE TOKSİK ETKİSİNİN İNCELENMESİ

PİYASADA SATILAN KUMAŞ BOYASININ SU PİRESİ ÜZERİNE TOKSİK ETKİSİNİN İNCELENMESİ PİYASADA SATILAN KUMAŞ BOYASININ SU PİRESİ ÜZERİNE TOKSİK ETKİSİNİN İNCELENMESİ GRUP İNDİGO GAMZE ÖZEN İHSANİYE YURTTAŞ Danışman: YRD. DOÇ.DR. FATİH DUMAN ÖZET: Bu çalışmada piyasada satılan kumaş boyalarının

Detaylı

9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI

9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI 9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI 9.7.1 Sabit Sıcaklıkta Yürütülen Isıl işlemde Bileşenlerin Parçalanması 9.7.2 Değişen Sıcaklıkta Yürütülen Isıl İşlemde Bileşim Öğelerinin Parçalanması

Detaylı

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI I. Kısım Su teminine giriş 1 Su sektörü 3 1.1 Giriş 3 1.2 Su tüketimi 3 1.3 Kabul edilebilir su kalitesi 7 1.4 Su sektörü hizmetleri 10 1.5 Su koruma

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU Düzenlenme tarihi: 05.10.2009 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: SEWER LINE Biyolojik Atık Su Arıtma Sistemleri İçin Ön Arıtma ve Koku Giderme Ürünün uygulama alanı:

Detaylı

YENİ AMBALAJ TEKNOLOJİLERİ (GDM 555)

YENİ AMBALAJ TEKNOLOJİLERİ (GDM 555) YENİ AMBALAJ TEKNOLOJİLERİ (GDM 555) Prof. Dr. Zehra AYHAN Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği Bölümü zehraayhan@sakarya.edu.tr Yeni Ambalaj Teknolojileri Akıllı ambalajlama/ambalajlar

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ETİL ASETAT CAS NO: 141-78-6 EC NO :205-500-4

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ETİL ASETAT CAS NO: 141-78-6 EC NO :205-500-4 TEKKİM KİMYA Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı :Etil asetat Formülü :C 4H 8O 2 Firma : TEKKİM KİMYA. Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad.8.Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224) 243 21 71

Detaylı

Migrasyon Testleri ve Đlgili Yönetmelikler. Dr. Canan DOĞAN Uzman Araştırmacı 3 Mayıs 2010 Đstanbul

Migrasyon Testleri ve Đlgili Yönetmelikler. Dr. Canan DOĞAN Uzman Araştırmacı 3 Mayıs 2010 Đstanbul Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler, Migrasyon Testleri ve Đlgili Yönetmelikler Dr. Canan DOĞAN Uzman Araştırmacı 3 Mayıs 2010 Đstanbul Gıda ambalajında gereksinimler Ambalaj Güvenliği??? Ambalajın

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti Prospektüs ; berrak sarı renkli çözelti olup her ml'si 500.000 IU Vitamin A, 75.000 IU Vitamin D 3 ve 50 mg Vitamin E içerir. FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ uygun farmasötik şekli, içerdiği A, D 3 ve E vitamin

Detaylı

Madde/Müstahzar Adı : NATURA A1 AKRİLİK Hazırlama Tarihi : 09.08..2005 Yeni Düzenleme Tarihi : - Kaçıncı Düzenleme Olduğu : 00

Madde/Müstahzar Adı : NATURA A1 AKRİLİK Hazırlama Tarihi : 09.08..2005 Yeni Düzenleme Tarihi : - Kaçıncı Düzenleme Olduğu : 00 Form No : B-350 Sayfa No : 1/ 6 1. MADDE/MÜHTAHZAR VE ŞİRKET/İŞ SAHİBİNİN TANITIMI 1.1. Madde/Mühtahzarın Tanıtılması : NATURA A1 AKRİLİK Su bazlı akrilik dış cephe boyası 1.2. Madde/Mühtahzarın Kullanımı

Detaylı

Merck Güvenlik Bilgi Formu EC Direktifi 91/155/EEC ye uygun

Merck Güvenlik Bilgi Formu EC Direktifi 91/155/EEC ye uygun Güvenlik Bilgi Formu Yeni düzenleme tarihi: 12.08.2005 Hazırlama tarihi: 11.11.2003 1. Madde/müstahzar ve şirket ve iş sahininin tanıtımı Madde/müstahzarın tanıtılması Anaerocult C for microbiology (for

Detaylı

TRILUBGREASE TEMP LX - MSG 692-460 801029

TRILUBGREASE TEMP LX - MSG 692-460 801029 Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) 1 - Madde / Müstahzar ve Şirket / İş Sahibinin Tanıtımı, Ürün Adı : TRILUBGREASE TEMP LX - MSG 692-460 Artikel Numarası: Firma adı : Trilub Kimya İmalat San. ve Tic.

Detaylı

KAFEİN. HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN

KAFEİN. HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN KAFEİN HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN KAFEİN NEDİR? Önemli fizyolojik etkileri olan alkoloid grubunun azotlu organik bir bileşiğidir. Kimyasal ismi trimethylxanthine dir ve formülü

Detaylı

Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ

Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ ÖZEL TIBBİ AMAÇLI DİYET GIDALAR TEBLİĞİ Yetki Kanunu: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Yayımlandığı R.Gazete 24.12.2001-24620 Tebliğ No 2001/42 Özel Tıbbi Amaçlı Diyet Gıdalar Tebliğinde Değişiklik Yapılması

Detaylı

Kanalizasyonlarda CAC Kullanımı Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

Kanalizasyonlarda CAC Kullanımı Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Günümüzde farklı sektörlerde doğan farklı ihtiyaçlar için (aside karşı dayanım, kararlı boyutsal yapı, yüksek sıcaklık, erken mukavemet, hızlı priz, çatlaksız yapı)

Detaylı

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir?

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir? Tükettiğimiz imiz gıdalarg daların n güvenilirlig venilirliği i hayati derecede önemlidir KALINTILARI Dr. K.Necdet Öngen Gıdalarımızdaki pestisit kalıntıları konusunda neyi ne kadar biliyoruz? Tükettiğimiz

Detaylı

Güvenlik Bilgi Formu EC Direktifi 91/155/EEC ye uygun Basım tarihi: 26.08.2003

Güvenlik Bilgi Formu EC Direktifi 91/155/EEC ye uygun Basım tarihi: 26.08.2003 Güvenlik Bilgi Formu Basım tarihi: 26.08.2003 1. Madde/preparat ve şirket/tedarikçi bilgileri Ürün bilgileri Madde/preparat kullanımı: İn Vitro Diagnostik Medikal Alet Analiz reaktifi Şirket/tedarikçi

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU :ETİL ALKOL

GÜVENLİK BİLGİ FORMU :ETİL ALKOL Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı Formülü Firma : :C 2 H 5 OH : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad.8Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224) 243 21 71 Acil Telefon : 05382084672-05362141138

Detaylı

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü

LOGO. Doç. Dr. Esin SUZER. Prof. Dr. Aynur KONTAŞ. Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü LOGO Doç. Dr. Esin SUZER Prof. Dr. Aynur KONTAŞ Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Deniz Kimyası Bölümü Deniz Kirliliği İnsan kaynaklı ya da doğal etkiler sonucu ortaya çıkan,

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1 nin 6 BÖLÜM 1: Madde/Müstahzar Ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzarın tanıtılması 1.2. Madde/Müstahzarın kullanımı Maddenin/Karışımın kullanımı Su Analizi 1.3. Şirket/İş sahibinin

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKS ŞEKER TEBLİĞİ (Tebliğ No:99/10 )

TÜRK GIDA KODEKS ŞEKER TEBLİĞİ (Tebliğ No:99/10 ) Türk Gıda Kodeksi Şeker Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Resmi Gazete: 22.04.2002 24734 Türk Gıda Kodeksi Şeker Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Resmi Gazete: 28.02.2003 25034

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

Gıdaya Temas Eden Geri Dönüştürülmüş Plastik Ambalajların Üretiminde Otomatik Ayrıştırma Makinelerinin Kullanımı

Gıdaya Temas Eden Geri Dönüştürülmüş Plastik Ambalajların Üretiminde Otomatik Ayrıştırma Makinelerinin Kullanımı S+S Separation and Sorting Technology GmbH Metal Separatörleri Renk Separatörleri Ayrıştırma Sistemleri Gıdaya Temas Eden Geri Dönüştürülmüş Plastik Ambalajların Üretiminde Otomatik Ayrıştırma Makinelerinin

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

ISIL İŞLEM UYGULAMALARI

ISIL İŞLEM UYGULAMALARI ISIL İŞLEM UYGULAMALARI 9.6.1 Pastörizasyon 9.6.1.1 Çeşitli ürünlere pastörizasyon uygulaması 9.6.1.1.1 Meyve suları ve meyveli içecekler 9.6.1.1.2 Domates ürünleri. 9.6.1.1.3 Bira 1. Pastörizasyon ISIL

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU 91/155/ /EEC, 93/112/EC, 2001/58/EC ye göre Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: NX 402 Hijyenik Genel Temizlik Ürünü Ürünün uygulama alanı:

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER

TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER 16 Ağustos 2014 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29090 YÖNETMELİK Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ GIDA İLE TEMAS EDEN MADDE VE MALZEMELER YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU LCK 480 LUMIStox Leuchtbakterientest/Luminescent Bacteria Sample cuvette, 1/3 Basım tarihi: 17.12.2012 Ürün kodu: LCK480-1 Sayfa 1 nin 5 BÖLÜM 1: Madde/Müstahzar Ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzarın

Detaylı

www.velle.com.tr Metal Pigment Kaplamalar Tel.: +90 (216) 701 24 01 Faks.: +90 (216) 701 24 02

www.velle.com.tr Metal Pigment Kaplamalar Tel.: +90 (216) 701 24 01 Faks.: +90 (216) 701 24 02 www.velle.com.tr Metal Pigment Kaplamalar hava Tel.: +90 (216) 701 24 01 Faks.: +90 (216) 701 24 02 Metal Pigment Kaplamalar Metal Pigment Kaplamalar metal yüzeylerde korozyon olarak r. Bunun ötesinde

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ;

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; NUMUNE ALMA T.C. Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/5 SU, ATIK SU 1 ph Elektrokimyasal Metot TS 3263 ISO 10523 İletkenlik Elektriksel İletkenlik Tayini TS 9748 EN 27888 Çözünmüş

Detaylı

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER. Sektör Raporu

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER. Sektör Raporu ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER Sektör Raporu Sayfa 2 / 11 İÇİNDEKİLER 1. ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER 2.TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİ 3.1.İHRACAT 3.2.İTHALAT 3.DÜNYA TİCARETİ KAYNAKÇA Sayfa 3 / 11 1. ALKOLLÜ

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa 1 nin 5 BÖLÜM 1: Maddenin/karışımın ve şirketin/dağıtıcının kimliği 1.1. Madde/Karışımın kimliği Ürünün ticari ismi MOBILGEAR 600 XP 460 ExxonMobile MOBILGEAR 634 ExxonMobile Kısaltma: 555325; 1004542

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91/155/EC

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91/155/EC 91/155/EC ve ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik Yayın Tarihi 01/12/2012 1. Ürün ve Firma Tanıtımı Ürün Adı FAGOR KT-34 L Ürün Tanımı Sebze

Detaylı

Pazoloji ve Kullanım Şekli Çocuklar ve erişkinlerde kullanımı aşağıdaki tabloda verilmiştir;

Pazoloji ve Kullanım Şekli Çocuklar ve erişkinlerde kullanımı aşağıdaki tabloda verilmiştir; KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI NAC 200 mg efervesan tablet 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Asetilsistein 200 mg Yardımcı madde(ler): Aspartam (E 951) Sodyum hidrojen karbonat

Detaylı

GIDA İŞLEME MAKİNELERİ

GIDA İŞLEME MAKİNELERİ GIDA İŞLEME MAKİNELERİ 1. SEKTÖRÜN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI 8417.20 Ekmek, pasta, bisküvi fırınları (elektriksiz) 8419.31 Tarım ürünleri için kurutucular 8419.89 Pastörize, kondanse etme vb. işler için

Detaylı