II. MAKİNA TASARIM ve İMALAT TEKNOLOJİLERİ KONGRESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "II. MAKİNA TASARIM ve İMALAT TEKNOLOJİLERİ KONGRESİ"

Transkript

1 II. MAKİNA TASARIM ve İMALAT TEKNOLOJİLERİ KONGRESİ BİLDİRİLER KİTABI Editör: Y.Doç.Dr. Mete KALYONCU MMO Yayın No: E/2003/ EYLÜL 2003 KONYA

2 tmmob makina mühendisleri odası Sümer Sokak. No: 36/1-A Demirtepe, ANKARA Tel : (0.312) Fax : (0.312) e-posta: MMO Yayın No : E/2003/327 ISBN : i Bu yapıtın yayın hakkı Makina Mühendisleri Odası'na aittir. Kitabın hiçbir bölümü değiştirilemez. MMO 'nun izni olmadan kitabın hiçbir bölümü elektronik, mekanik vb. yollarla kopya edilip kullanılamaz. Kaynak gösterilmek kaydı ile alıntı yapılabilir. ı : Y.Doç.Dr. Mete KALYONCU KAPAK TASARıMı DİZGİ : TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI KONYA ŞUBESİ BASKI : COŞAN Matbaa & Reklam - Tel: (0.332) KONYA

3 1. KONGRE PROGRAMINA ALINAN ve BİLDİRİLER KİTABFnda YAYINLANAN BİLDİRİLER

4 TMMOB Makina Mühendisleri Odası Konya Şubesi ^- Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi Eylül 2003 TALAŞLI İMALAT İÇİN WEB TABANLI OPTİMİZASYON SİSTEMİ Burak SARI \ S. Engin KILIÇ \ ve Tayyar ŞEN 2 Tümleşik İmalat Teknolojileri Araştırma Grubu (TİTAG), 1 Makina Mühendisliği Bölümü, 2 Endüstri Mühendisliği Bölümü, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE e-posta: Özet: Üretim amaçlan ve ekonomik beklentiler göz önüne alınarak kesme koşullarının belirlenmesi, üretim planlama ve kontrol derslerinde sistematik olarak tekrarlanan önemli bir görev haline gelmiştir. Kesme işlemlerindeki teknik spesifikasyonlar, limitler ve ekonomik beklentiler göz önüne alınmadan, kesme koşullarının rasyonel seçimi yapılamaz. Obje için Entegrasyon Tanımı (IDEFO) ve Enformasyon için Entegrasyon Tanımı (IDEF1X), yazılım modülleri tasarımının, fonksiyon ve bilgi akışının ve kurumsal yapının modellenmesinin standard hale getirilmesinde üstünlüğü kabul edilmiş güçlü birer araçlardır. Distributed internet Applications (DNA) yapısı ise entegre web ve alıcı-sunucu modelleme hesabında, yazılım teknolojilerini birarada tutan bir taslakdır. Bu makale, birim üretim maliyeti ve birim üretim zamanı amaç fonksiyonlarıyla birlikte sınırlayıcı fonksiyonları da göz önüne alarak ve Windows DNA teknolojisi kullanarak ve objelerin kendi aralarındaki bilgi alışverişini tanımlayan bir IDEF1X modelleme tekniği oluşturularak, tek pasolu frezeleme, tek ve çok pasolu tornalama işlemlerinin kesme koşullarının optimizasyon prosedürünü tanıtmaktadır. Frezeleme işleminde, tarama algoritması ve grafiksel teknik yöntemleri kullanılmaktadır. Öte yandan, tek pasolu tornalama işlemi için stok bitirim yoğunluğu ve grafiksel teknik yöntemleri uygulanmaktadır Çok pasolu tornalama işlemleri, tek yönlü tarama yönteminin dinamik programlama yöntemiyle kullanılmasını,! yanında geometrik programlama yöntemi kullanılarak da optimize edilebilmektedir. Anahtar Sözcükler: IDEF1X, Windows DNA, Frezeleme İşlemleri, Tornalama İşlemleri, Kesme İşlemi Ekonomisi, Optimizasyon, Dinamik Programlama, Geometrik Programlama I. GİRİŞ Talaşlı işlemlerde kesme parametrelerinin belirlenebilmesi için uzun zamandan beri pek çok araştırma yapılmıştır. Üretim amaçlan ve ekonomik beklentiler göz önüne alınarak kesme koşullarının belirlenmesi, üretim planlama ve kontrol derslerinde sistematik olarak tekrarlanan önemli bir görev haline gelmiştir. Kesme operasyonlannın maliyeti piyasada anahtar rol oynamasından ötürü optimum kesme koşulları imalat sektörünü yakından ilgilendirmektedir. Bütün proses etkileşimleri ve sınırlamaları, farklı üretim hızlan ve zamanlan düşünerek yapılan optimizasyon çok zor bir problemdir [1], İmalat sistemlerinin optimizasyonu, iyi tanımlanmış sınırlara sahip ve iletişimin aritmetik yada mantıksal değişkenlerle ifade edildiği alt sistemlere ihtiyaç duyar. Bütün alt sistemlerin; kuralları, şartlı formları ve proses unsurları matematiksel olarak ifade edilebilen ve bağımsız temel prensiplere dayalı karakteristik yapıları olmalıdır. Karakteristik optimum prensipler, üstündeki kompleks sistemi optimize edebilmek için matematiksel ifade edilebilir her bir alt sisteme uyarlanabilir. Literatürde çokça uygulanan praktik bir yolda, bütün üretim sisteminin üretkenliğini artırmak için herbir ayrı operasyonu optimize etmektir [1]. Web tabanlı veritabanı sistemleri ve uygulamalan genelde skript modeli ve Obje Yönlendirmeli Programlama (OYP) dilleri; Java, C++, ve Visual Basic (günümüz enformasyon sistemlerinin tasarımda öncü olmuş yazılım II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

5 araçları) kullanılarak dizayn edilmiştir. Bu platformların, kabul görmüş standartları ve yazılım teknolojisinin gelişimi ile uygunluğu ispatlanmış kontrol teknolojilerinde ve her alandaki bilgisayarlarda geniş bir kullanım alanı vardır. Günümüzce, kabul görmüş iki farklı dağıtık obje teknolojisi vardır; Common Object Request Broker Architecture (ÇORBA) ve Windows Distributed internet Applications (DNA). ÇORBA, birçok donanım ve yazılım satıcılarının oluşturduğu karsız bir ortaklık olan Object Management Group (OMG) tarafından geliştirilmiştir. Okuyucu, daha fazla bilgiye "http://www.omg.org" sitesinden ulaşabilir. Windows DNA, dağıtık obje teknolojisi içinde, dağıtık ve çok katmanlı hesap çözümleri yaratan bir uygulama mimarisidir. Okuyucu, DNA hakkında daha fazla bilgiyi ve white paperlara "http://www.microsoft.com/dna" adresinde bulabilir. Obje yönlendirmeli programlama dillerinin ve HTML/ASP tabanlı web tarayıcıların, yazılımların geliştirilmesinde ve Internet ortamında genel bir platform oluşturmaları, üretim komponentlerın modellenmesi için belli standartların oluşturulmasına ihtiyaç duydurmuştur. Çözümlerin karmaşık hale gelmesi, modelleme aracı olmadan iyi çalışan bir uygulamanın geliştirilmesi neredeyse imkansızdır. Literatürde IDEFO ve IDEF1X gibi bazı yazılım modelleme teknikleri vardır. IDEFO kullanımı, sistem fonksiyonlarını (aktiviteler, eylemler, prosesler, operasyonlar), fonksiyonel ilişkileri, ve sistem entegrasyonunu sağlayan verileri (bilgi veya objeler) içeren modellerin kurulmasını sağlar. Öte yandan, IDEF1X standardı veri yönetimini desteklemek içir tanımlanmış anlamsal verileri, bilgi sisteminin entegrasyonunu ve özellikle veritabanlarının inşa edilmesini içeren modellerin kurulmasıyla ilgilenir [2]. 2. OPTİMİZASYON KONSEPTİ Parça kalitesi ihtiyacının karşılanması optimum kesme koşullarında takım tezgahı ve takımlar gibi üretim araçlarından en üst düzeyde yararlanmaya bağlıdır. Metal kesme, kompleks bir proses olup, operasyon çeşitlerine ve kullanılan malzemeye göre alt proseslere ayrılabilir. Geleneksel olarak, talaşlı imalatta kesme koşullarının seçimi optimum durumu seçmek için operasyon içinde yer alan fiziksel, teknik ve ekonomik ilişkiler hakkında yeteri düzeyde bilgi sahibi olmayan operatörün deneyimine bırakılmıştır [3]. Böylesi bir durumda, operatör deneyiminin önemli bir etkisi vardır ve genelde operasyon optimum koşullarda gerçekleşmez. Ayrıca, kesme koşullarının ekonomik seçimi, tezgah operatörünün bilgisinin yetersiz kaldığı teknik bilgi ve maliyet verisi içermektedir. Günümüzde, kesme operasyonları genelde uç, tutucu, ve tutucu aparatından oluşan çok takıma sahip nümerik kontrollü makinalarca gerçekleştirilmektedir [13]. Takımların seçimi, kesme parametrelerinin belirlenmesi ve takım değişimi zamanı kararlan imalatın farklı safhalarında proses planlayıcılar, parça programlayıcıları ve makina operatörleri tarafından yapılmaktadır. Fakat, bu Taylor'in [4] yıllar önce tavsiye ettiği gibi prosesler arasında bir ilişkisizlik yaratmamalıdır. Böylece, optimuma erişmenin tek mümkün yolu, bütün gerekli bilgiye erişme yetkisi olan planlama bölümünün seçimi yapmasıdır. Kesme ekonomisinde, birim üretim maliyeti ve birim üretim zamanı kesme operasyonlarının optimizasyonunda çok kullanılan iki kriterdir. Bu iki kriterin verdiği optimum koşullar farklı maliyet ve üretim hızı değerleri verirler. Minimum maliyet kriteri düşük maliyet ve üretim hızı verirken, minimum zaman kriteri yüksek maliyet ve üretim hızı verir. Bu iki kritere alternatif olarak birim zamanda operasyondaki kazancı maksimize etmeyi amaçlayan maksimum kar hızı kriteri vardır. Bu kriterle sağlanan optimizasyon diğer iki kriterle yapılmış optimizasyona yakın ve ikisinin arasında bir yerdedir [5]. Optimum durumun seçimi için optimal tercih sadece yönetici bakış açısından yapılabilir [6]. Kesme operasyonlarının optimizasyonu, amaç fonksiyonu, sınırlayıcı fonksiyonlar, kontrol edileme? parametreler ve kontrol edilebilir parametreler içerir. Optimizasyon prosedürün başında sabitlenmiş kesme malzemesi, kesici takım ve makina operatörü gibi değerler kontrol edilemez parametrelerdir. İlerleme hızı, kesme hızı, kesme derinliği gibi kontrol edilebilir parametreler proses içinde yer alan bütün sınırlamaları göz önüne alarak amaç fonksiyonu için optimal noktayı bulmak için tanımlanmış değişkenlerdir. Bu makalede, minimum birim üretim maliyeti ve minimum birim üretim zamanı kriterlerini kullanılarak torna ve frezeleme operasyonları için geliştirilen web tabanlı bir optimizasyon paketi hakkında bilgi verilmiştir. Kılıç ve arkadaşları [7, 8, 9, 14] tarafından torna ve frezeleme operasyonları için geliştirilmiş daha önceki optimizasyon algoritmalarıda bu paket içine dahil edilmiştir. Bu algoritmalar geliştirilerek bütünleştirilmiş bir forma sokulmuştur. Çok pasolu torna operasyonları için geometrik ve dinamik programlama algoritmaları kullanılmıştır. Hem torna hem freze operasyonları için grafiksel teknikler geliştirilerek menu tipinde ve II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

6 kullanımı kolay bir forma sokulmuştur. Ayrıca tek pasolu torna operasyonu için Toth [10,11] tarafından geliştirilmiş algoritma da sisteme entegre edilmiştir. Tek pasolu frezeleme operasyonları için iki farklı algoritma uygulanmıştır. Tarama algoritması, problemin belirtilmiş durumuyla sınırlanmış bölgede optimum noktayı bulmaya çalışır. Diğer metot ise kullanıcının monitöre amaç ve sınırlayıcı fonksiyonları çizerek analizi kendi yaptığı grafiksel tekniktir. Sistem problemin farklı durumlarını araştırmak için hassasiyet ve karşılaştırma analizleride içermektedir. Torna operasyonları için, tek ve çok pasolu torna operasyonları ayrı ayrı analiz edilmişlerdir. Tek pasolu tornalama işlemi için Toth [10] tarafından geliştirilen stok bitirim yoğunluğu ve kullanıcının monitöre manuel olarak amaç ve sınırlayıcı fonksiyonları çizerek analizi kendi yaptığı grafiksel teknik yöntemleri uygulanmaktadır. Çok pasolu tornalama işlemleri, tek yönlü tarama yönteminin dinamik programlama yöntemiyle kullanılmasının yanında geometrik programlama yöntemi kullanılarak da optimize edilebilmektedir. 3. WİNDOWS DNA MİMARİSİ Şekil l'de görüldüğü üzere üretim için Windows DNA (Üretim için Microsoft Windows Dağıtık Internet Uygulamaları mimarisi) imalat yazılım uygulamalarını ortak bir çatı altında entegrasyonunu sağlayan bir mimaridir. Bu yapı, ERP'den (kurumsal kaynak planlama) atölye kontrol'e kadar yapılan uygulamalar aıasında fonksiyonel Tak ve Kullan değişimini mümkün kılar. Üretim için Windows DNA herhangi bir ağ yada yasal bilgisayar sistemleri üzerinden dağıtılabilir. Windows DNA, firmaların yeni yada hali hazirda bulunan ERP ve MES sistemlerini, DCS ve SCADA tabanlı uygulamaları, ve PC tabanlı atölye kontrol sistemlerini düzenleyen ölçekli kullanıcı/sunucu sistemleri kurulmasını sağlar. Distributed i Şekil 1. Windows DNA Mimarisi Firma destek uygulamalarının geliştirilmesini sağlayan üretim için Windows DNA teknolojileri ve ürünleri aşağıda verilmiştir. COM and DCOM: Bu teknolojiler, sistem altyapısnın oluşturulmasını ve üretim için Windows DNA içinde entegre edilmiş uygulamaların geliştirilmesini sağlar. COM Servisleri: İşlem (Transaction) sunucusu kaynak yönetimi ve ağ işlem kordinasyonuyla görevlidir. Mesaj Sıra (Message Queue) Sunucusu eş zamanlı olmayan bir yapıda programdan programa iletişimi sağlar. OLE DB: Bu teknoloji genel veri ulaşımı için uygulama modeli sağlar. Microsoft SQL Sunucusu (Server): Bu ürün kurumsal düzeyde verinin saklanmasını ve bu verilerin sorgulanması yeteneğini sağlar. Microsoft SQL Sunucusu, ağ işlem kordinasyonu için İşlem Sunucusu ve rehber servisler için Mesaj Sıra Sunucusu tarafından kullanılır. Internet Bilgi Sunucusu (Internet Information Server): Internet Bilgi Sunucusu teknolojisi destek uygulamalarının ağ içi görünümü sağlar. I I. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

7 Microsoft Internet Explorer: Bu tarayıcı yazılımını COM olanaklı kılar. Visual Studio: Bu sistem geliştirme yazılımı Visual Basic, Visual C++, Visual J++, Visual InterDev ve Visual FoxPro dilleri için hızlı uygulama geliştirme desteği sağlar. Ortak Veri Objeleri (Collaboration Data Objects): COM'a bağlı geliştirme ortamı için kurumsal mesajlaşma yeteneği sağlar. Değişim Sunucusu (Exchange Server): Bu teknoloji kurumsal mesajlaşmayı sağlar. Kullanıcı/sunucu geliştirme modeli, organizasyonların bilgisayarlarını belli bir ağ içinde bağlayarak işleri bu bilgisayarlar arasında dağıtma isteklerinden ortaya çıkmıştır. Fakat yüklü kullanıcı veya sunucu problemi karşılaşılan ciddi bir sorundur. Windows DNA yapısı içinde Microsoft'un bu probleme çözümü 3 katmanlı modeldir. Bu katmanlar veri, obje ve kullanıcı katmanıdır. Bunlar fiziksel olmayan mantıksal katmanlar olup sadece bir bilgisayardan yada dağıtık yüzlerce bilgisayarlardan çalıştırılabilirler. Kullanıcı katmanında yer alan bileşenler, kullanıcı için arayüzün biçimlenmesi ve sunulmasından sorumludurlar. Kullanıcı katmanı ileride obje katmanı tarafından işletilecek girdi verisinin istenen kriterlere olan uygunluğunu belirler. Obje katmanı sunucu katmanından gelen veriyi kabul eder ve veri katmanı ve sistem servisleri ile çalışarak iş kurallarının uygunlanmasını sağlar. Bu katman veri ve sunucu katmanı arasında geçiş kapısı gibi davranır. Veri katmanı ise obje katmanından çekilen verinin saklanması ve işlemsel bütünlüğün sağlanmasıyla ilgilenir. * < Kısaca, Windows DNA'nın amacı PC, kullanıcı/sunucu, ve Web tabanlı uygulamaları ortak bir uygulama çatısı, altında birleştirmektir [12]. 4. DNA TABANLI OPTİMİZASYON SİSTEM MODELİ Windows DNA, dağıtık optimizasyon mimarisini tasarlamak ve uygulamak için programlama araçları sağlar. DNA mimarisi COM ile standart arayüzün, OLE DB ile veritabanı erişiminin, ve UNIX'e olan adaptasyonun kullanımda esneklik sağlar. DNA tabanlı optimizasyon, bütün tipte dağıtık Internet tabanlı uygulamalar içi'.» kontrol konseptlerini gerçek uygulamalara aktarır. "Optimizasyon" sisteminin üç katmanlı mimarisi Şekil 2'de verilmiştir. I u ' Sunucu katmanı, Internet Bilgi Sunucusu'nda saklanan web tabanlı ASP ve HTML sayfaları ile kullanımı kolay bir arayüz sağlar. Bu erişim sadece ilgili sitelerin lokal bölge ağından (LAN) değil, aynı zamanda sayfalara erişim için kullanıcı ismi ve şifresi olan kullanıcılar tarafındanda sağlanır. i Obje katmanı, kesme operasyonlarının oprimizasyonu, veritabanının taranması ve güncellenmesi için objelerle bir arada çalışır. Bu katmanda iki farklı obje tipi vardır: Torna ve Freze Objeleri, web tabanlı arayüz tarafından kullanılan İşlem Sunucusunun bileşen DLL'leri olup, torna ve freze operasyonları için optimum kesme koşullarını hesaplayan optimizasyon algoritmalarını çalıştırırlar. Bu objeler web tabanlı arayüz tarafından yaratılır ve yok edilirler. Bunlar, dinamik COM bileşenleri olup, yaşam süresi görevleri tamamlanınca biter. Veritabanı Objeleri, Torna ve Freze objeleri ve web tabanlı arayüz tarafından veritabanında tarama ve güncelleme işlemlerini yerine getirmek için kullanılan objelerdir. Torna ve freze objelerine benzer şekilde İşlem * Sunucusu bileşen DLL'leridir. Bu objeler, veritabanı taraması, güncellenmesi veya mesaj fonksiyonu için '/ yaratılır, kullanılır ve anında yok edilirler. Bu objeleri İşlem Sunucusu bileşenleri olarak atamak, veritabanı ' yönetimi ve iletişimine ek bir güvenlik getirir. II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

8 WWW Kullanıcı Arayüzü HTML ASP SQL SUNUCUSU Fonksiyon çağrımı KULLANICI SERVİSLERİ İŞ OBJELERİ ADODB ile veritabanı bağlantısı VERİ SERVİSLERİ Şekil 2. DNA tabanlı Optimizasyon Sistemi Sistem bileşenleri, tutulduğu yerler ve hangi teknolojilerin kullanılarak oluşturuldukları Tablo l'de verilmiştir. Tablo 1. DNA bileşenleri Bileşen Freze ve Torna Objeleri DB Objeleri Web Arayüz Veri Saklanması Tutulduğu yer işlem Sunucusu işlem Sunucusu Internet Bilgi Sunucusu SQL Server 7.0 Teknoloji DLL DLL ASP, HTML Veritabanı Hayat Süresi Yaratılır ve yok edilir Yaratılır ve yok edilir SİSTEMİN GELİŞTİRİLMESİ Bileşenlerin oluşturulmasında, üç katmanlı DNA modeli uygulanmıştır. Mantıksal üç katman modeli uygulamaları üç bileşene ayırır: Veri servisleri: Bu servisler kayıtları birbirine bağlar ve veritabanı bütünlüğünü sağlar. Obje Servisleri: Bu servisler iş akışını ve mantuğını uygular. Kullanıcı Servisleri: Bu servisler kullanıcı arayüzünü sağlar. Sistem geliştirme prosesinde, iş Uç katmanlı modele göre sınıflandırılmıştır; bileşenler (obje servisleri), veritabanı (veri servisleri) ve kullanıcı arayüzü (kullanıcı servisleri). Sistem bileşenleri arasındaki ilişki Şekil I I. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

9 3'de gösterilmiştir. Şu unutulmamalıdır ki HTML/ASP sayfalarına dünyanın herhangi bir yerinden kolaylıkla ulaşılır. 8 ekle/güncollo iş >\ DB Objeleri Internet tabanlı WWW Kullanıcı Arayüzü HTML/ASP Sayfaları 5.1 Obje Servisleri Şekil 3. Sistem Bileşenleri arasındaki İlişki Optimizasyon sisteminin çekirdek bileşeni orijinal ismiyle "Optim.cls"dir. Optim objeleri, optimum kesme koşullarının hesaplanmasında ve SQL Sunucusu veritabanına veri eklenmesi, silinmesi ve değiştirilmesinde kullanılırlar. Objeler yaratılır ve görevlerini tamamladıktan sonra otomatik olarak yok edilirler. Veritabanında saklı tutulan her bir tablo için, eşdeğer veya uygun bir Optim objesi vardır. Torna ve Freze objeleri optimizasyon algoritmalarını kullnarak optimum kesme koşullarının belirlenmesinden sorumludurlar. Optim objeler, veriyi saklanmış prosedürleri (stored procedures) kullanarak sorgularlar. Optim.Part objesinin fonksiyonları Şekil 4'de verilmiştir. <<Class Modüle >> Part () ModHyO DeleteO *Retrieve() RetrieveAHO Şekil 4. Optim.Part objesi metotları Optim objeleri Microsoft İşlem Sunucusu (Microsoft Transaction Server) bileşenleridir. MTS ekranına genel bir bakış Şekil 5'de verilmiştir. / t I I. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

10 loot ıet Information Setveı cimlabserver JİDefaultFTPSİte \ DefauKVebSite } AdministrationWebSite 3 Default SMTP Site sofi T ransaction Server omputers My Computer - _J Packages installed ti Agent US In-ProcessApplİcatıon IIS Utilities IIS-{DefauitWebSite//Rc Gptirrazaticn Optim. ; Optim. Erroı Optim. Oplim. Optim. Oplim. Constant_Dala lnput_data List_Data Machine_Tool Mh Optim. Operations Üptım Optımizalion Q Q Q Optim. Part Optim. Optim. Optim. Tool Oplim. Gptırn. Opttm Optım. Optim Paıl_Ma!efial p I0 cess_plan Tool_Mateıtal Tool_Opeia... Tool_Set Tool_Se(_ltern Too!_Set_Q O Optim. Users Oplim Oplim + I Rofes * & Sample Bank + JV System + fi Tc-Tac-Toe + jg. Utdıtıes ' 1 Remote Components ^t Tıace Messages ^ Tıansaction List ^) TransactionStatistics CIM-WS5 Şekil 5. MTS Bileşenleri 5.2 Veri Servisleri Optimizasyon sisteminin veritabanı, SQL (Yapısal Sorgulama Dili) Sunucusu (Server) 7.0 kullanılarak kurulmuştur. SQL Sunucusu, Windows DNA mimarisinin bir ürünü olup, ilgili veritabanlarınin sistematik ve kullanımı kolay ortamlarda oluşturulmasına yardım eder. SQL veritabanlarını sorgulamak, güncellemek ve yönetmek için kullanılan bir dildir. SQL spesifik verinin veritabanından çekilmesi, sıralanması, ve filtre edilmesi için de kullanılır. SQL ifadeleri DEĞİŞTİRMEK (ALTER), YARATMAK (CREATE), SİLMEK (DELETE), YERLEŞTİRMEK (INSERT), SEÇMEK (SELECT) ve GÜNCELLEMEK (UPDATE) şeklinde sıralabilir. Bu ifadeler veritabanında tabloların yapılarını değiştirmek, yeni bir tablo yaratmak, tablodan kayıtları silmek, tabloya yeni bir kayıt eklemek, veritabanından tarama yapmak ve veritabanından bazı değerleri değiştirmek için kullanılırlar. Örneğin, Parça tablosundan Part_ID=10001 ile bütün parça verisini çekmek için aşağıda gösterildiği gibi SQL ifadesi gerekmektedir: SELECT * FROM Parts WHERE Part_ID= Optimizasyon sistem tasarımının amaçlarından birisi sistemin verimliliğini artırmak için veri saklanmasını lokalize etmektir. İmalat kurumlarında, entegrasyon probleminin üstesinden gelmek için veritabanı teknolojisinin iki unsuru ayırt edilmelidir; entegre veri ve proses modelleme ve dağıtık veri yönetimi [14]. Optimizasyon sistemi veritabanı, IDEF1X modelleme tekniği kullanılarak modellenmiştir. SQL Server 7.0'de sistem veritabanının tasarım görüntüsü Şekil 6'da verilmiştir. 5.3 Kullanıcı Servisleri Sistemin web tabanlı arayüzu ASP programlama modeli kullanılarak oluşturulmuştur. Sayfalarda VB skripti kullanılmıştır. Düğmeler, şekiller, liste ve yazı kutuları gibi görsel araçlar kullanılarak kullanımı kolay bir arayüz yaratılmıştır. Optim, belirtilmiş tek pasolu freze ve tek/çok pasolu torna operasyonlarını, yeni bir Optimizasyon ID'si yaratarak, parça ve operasyonları hakkında bilgileri çekerek optimize eden web tabanlı bir optimizasyon sistemidir. Kullanıcı ismi ve şifresi olan herkes bu optimizasyon sistemini kullabilir. Sistemin web sitesine ana giriş "Login.asp" sayfasındandır. Login sayfası Şekil 7'de gösterilmiştir. Kullanıcı web sistesine girmek için geçerli kullanıcı ismi ve şifre kullanmakla zorunludur. Böylece, giriş yapan insanın kimliği belirlenmiş ve sisteme izinsiz girişler denetlenmiş olur. I I. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

11 10 IJErrerJD Error D eseri ptl on Error_Da*«_Time Error_Source Jjj Error.St«uB User_Name User_Password User^Descripti User ROI«B 8 M act ool _T ype_io MacTool_Type_N) art_l «rıgth vision ev_d ate Dravwing_File Nar t j Part_M at_sca_id Part_Mat_Sca Na II I Tool MaC_ID StPart_MaC_ID Dubi p q art_mat_id art_mac_n arc_hat_strenç art_mac_hardn Part~E MacTool_ID jj; actooljm actool_typ«otor_povi) T are^povv Mech_EFF Num_Spİn Num Feed Feed_Val_Que Val Ou.JÜ Tool_SeE_IO Tool SeE_Nam«Proce=E_Plan_I Part İD Optımization_ZD Tool w ID TeeljSatJtD MacToolJD Sequence_No Proc«sc_PI an_id Part İD ızatıon^id İD ljtool_5etjd MacToolJD Sequence_N o MacTool_ID Sequence ( _N o ProceBB Plan İD $ jsequence_no ProcesB^PI an_id Part İD Mount_Type_ID Mount_Type_Na OptımızaCıon Pt * Optimization PJ W Tool_Mat_ID _MaC_ID Part_M at_sca_id Part_Mat_Pro_Typ T ool _M at_id Part_Mat_IQ BMİn f Part_Mat_ID Tool_Mat_ID TCv TN TG TY TCp TGp Pr oc ess _P( an ID Axial Preload Part_ID Cost_Over Cost_Tool Arbor_EI«Arbor_Leng Arbor_Dia Stde_Cut_JEdge End_Cut_Ang ^,; Wid_CuC Dep_Cut Sur Roug Dia~Tol_Cut aram _V al aram _T im e aram _CoBt aram _SSpeed aram Feed Şekil 6. Sistem Veritabanının Genel Görünümü Kullanıcı haklan aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır: Yönetici: Veritabanı içindeki bütün bilgiyi yöneten kullanıcıları temsil eder. Mühendis: Yeni parça, proses plan, operasyon ekleyen, silen veya değiştirebilen, optimizasyon yapabilen fakat sistem yapısını değiştiremeyen kullanıcıları temsil eder. Kullanıcı: Veritabanında herhangi bir veriyi değiştirmeye yetkisi olmayan fakat bilgi tarayıp optimizasyon yapabilen kullanıcıları temsil eder. Optimizasyon sisteminin web adresi: "http://cimlabserver.me.metu.edu.tr/optimization". Sisteminin nasıl kullanılacağı hakkında bilgiye ve site girişi, şifreler ve linklere "http://cimlabserver.me.metu.edu.tr/optimization/help.htm" adresinden ulaşılabilir. Tümleşik İmalat Teknolojileri Araştırma grubunun web sayfasına "http://www.imtrg.me.metu.edu.tr" adresinden erişilebilir. Eski verilerin taranmasına olanak sağlayan Optimizasyon Veri Tarama sayfasının genel görünümü Şekil 8'de verilmiştir. II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi Eylül 2003,Konya

12 11 Login VVelcome to the Middle East Technical University, Mechanical Engineering Department Computer Integrated Manufacturlng Laboratory (METUCIM) Optimizatlon System "the Optim". Optim is a Web Based Optirnization System for Milling and Turning Operations. Please enter your login name and password to log on the system. Name:.! Password: Reset Submit Note: Do OQİ use Turkısrı characters, usernames and passwords are case sensitive. If you are not a registered user, sımply write as name "user" and password "guest". By default you gain access rtghts based on "Ordinary User". You cannot delete, modify, add anyting. If you want access rights based on "Operatör" please send an to the Adminıstratör with your İD and logical reasoning included. Dotunload Agent / Ge,nie setup files for installing Genie wizard in your computer. Do not forget to turn off your İnternet security settings to low, in prder to run ActiveX controls. For IE S.S users, to degragade your security settings to low, select from the "Tool" menu, "Internet Options", "Security", and set the Internet zone to 1ÖW. Thİs will allow you to execute the script and see the graphs correctly in the pages. Şekil 7. Login Sayfası Optirnization İD: _*] ShwRe8Uİt9 Br0W88InpUt Data r ' Browse Part I Browse Process Plan Browse Operation Brovree Machine Tool Brovvse Tool Set Browse Tool Optirnization Pass Type Name: I Optirnization Criteria Name: Optirnization Technique ISJame: I Optirnization Date: r : Designed by Analysis Type Name: Analytical_^ Copyright 2001 IMTRG. Ali rights reserved. Şekil 8. Optimizasyon Veri Tarama Sayfası 6. SONUÇ Bu çalışmanın genel amacı, Windows DNA mimarisini ve IDEF1X standardını kullanarak tek pasolu freze ve tek/çok pasolu torna operasyonları için optimum kesme koşulllarını belirleyen web tabanlı bir optimizasyon sisteminin kurulmasıdır. Bu çalışmada, kesme koşullan tek pasolu freze ve tek/çok pasolu torna işlemleri için optimize edilmiştir. Teorik bulguların yeterliliğini ispatlamak ve veritabanmda bulunan verinin amaca uygun kullanımı için efektif ve kullanımı kolay yazılım geliştirilmiştir. II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

13 12 7. TEŞEKKÜR Türkiye Devlet Planlama Teşkilatına, TÜBiTAK'a ve ODTÜ Fen Bilimleri Enstitüsüne bu araştırma boyunca vermiş oldukları destekten ötürü teşekkür ederiz. 8. REFERANSLAR [I] F. Çoklar, "Development of a Sofhvare Package for the Optimization of Machining Operations ", M.Sc. Thesis, METU Mech. Eng. Dept., Ankara, 1995 [2] B. Sari " Development of a Job-Shop Planning System: Optimization of Machining Operations Using Windows DNA Architecture", M.Sc. Thesis, METU Mech. Eng. Dept., Ankara, 2001 [3] B. Sari, Ö. Anlağan ve S. E. Kılıç, "An Optimization System For Milling and Turning Operations Based On Windows DNA Architecture", XII Workshop on Supervising and Diagnostics of Machining Systems, Karpacz 18th-23rd March 2001, pp [4] M. Ş. Tüzün "Optimization of Cutting Conditions for Turning Operations Using the Minimum Cost Criterion ", M.Sc. Thesis, METU Mech. Eng. Dept., Ankara, 1982 [5] E. J. A. Armerego, ve R. H. Brown, "The Machining of Metals", Prentice Hail Inc. Englewood Cliffs. N.Y., 2001 [6] K. Hitomi, "Analysis of Production Models-Part I The Optimal Decision of Production Speeds", Vol.8, No.l, 1971, pp [7] S. E. Kılıç," Optimization of Cutting Conditions in Multi-Pass Turning Operations ", Post-Doctoral Thesis, METU Mech. Eng. Dept., Ankara, [8] S. E. Kılıç, "Use of One-Dimensional Search Method for the Optimization of Turning Operations", Modeling, Simulation and Control. B. AMSE Press. Vol.5, 1982 [9] H. Eskicioğlu, M.S. Nişli, ve S. E. Kılıç, "An Application of Geometric Programming to Single-Pass Turning Operations", Proceeding of the MTDR Conference, 1985 [10] I. Detzky, L. Frıdrık, ve T. Toth, "On a New Approach to Computerized Optimization of Cutting Conditions", Proceedings of the 2nd World Basque Congress. Advanced Technology and Manufacturing Conference, Bilbao, Vol.l, 1988, pp [II] T. Toth, "Computer Aided Process Planning for Discrete Manufacturing", D.Sc.-Dissertation for the Hungarian Academy of Sciences, Budapest, 1988 [12] A. F. Platt, White Paper Draft, "Windows DNA for Manufacturing", Microsoft Corporation, 1998 [13] B. Sarı, S. E. Kılıç, Ö. Anlağan, and D. T. Şen, "Web-Based Optimization Systems for Machining Operations", UMTiK 2002 The loth International Conference on Machine Design and Production., 2002 [14] S. E. Kılıç, C. Çoğun, ve D. T. Şen, "Talaşlı İşlemlerin Optimizasyonunda Amaç Fonksiyonu Eşdeğer Eğrilerinin Çizilmesi", Makina Tasarım ve İmalat Dergisi, Vol.2, No.3, 1991, pp. 84 ÖZGEÇMİŞLER Y. Müh. Burak SARI: 1977 Mersin. Lisans derecesini 1999 yılında İÜ Makina Mühendisliği bölümünde aldı. Yüksek lisans çalışmasını ise 2001 yılında ODTÜ Makina Mühendisliği bölümünde tamamladı. Halen ODTÜ'de araştırma görevlisi olarak çalışmakta ve doktora çalışmalarına devam etmektedir. Çalışma alanları Bilgisayar Tümleşik Üretim Sistemleri, Talaşlı İşlem Teknolojileri, Ajan Temelli İmalat ve Sanal Kurum sistemleridir. Prof. Dr. S. Engin KILIÇ: 1950 İstanbul. Lisans derecesini 1972 yılında ODTÜ Makina Mühendisliği bölümünde birincilikle aldı. Yüksek lisans ve doktora çalışmalarını ise 1973 ve 1977 yıllarında İngiltere'de Manchester Üniversitesi, Bilim ve Teknoloji Enstitüsünde tamamladı. Halen ODTÜ Makina Mühendisliği bölümünde öğretim üyesidir. Başlıca uzmanlık alanları Bilgisayar Tümleşik Üretim Sistemleri, Talaşlı İşlem Teknolojileri, Bilgisayar Destekli Üretim/Tasarım, İmalat Planlama ve Çizelgeleme, Ürün Veri Modellemesi (STEP) ve Ajan Temelli İmalattır. Doç. Dr. Tayyar ŞEN: 1952 Mersin. Lisans derecesini 1976 yılında ODTÜ Endüstri Mühendisliği bölümünde aldı. Yüksek lisans ve doktora çalışmalarını ise 1979 ve 1984 yıllarında İngiltere'de Birmingham Üniversitesinde tamamladı. Halen ODTÜ Endüstri Mühendisliği bölümünde öğretim üyesidir ve aynı zamanda bölüm başkan yardımcılığı görevini sürdürmektedir. Başlıca uzmanlık alanları Bilgi Sistemleri, İnsan Faktörleri Mühendisliği ve Endüstriyel Güvenliktir. II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

14 TMMOB Makina Mühendisleri Odası Konya Şubesi II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi Eylül 2003 KARMAŞIK BİÇİMLİ PARÇALARIN TALAŞ KALDIRMA ile İMALİNDE KAYMA AÇISININ BELİRLENMESİ Eldar FETULLAYEV 1, H.Kemal AKYILDIZ 1 ve Haydar LİVATYALI 2 1 Erciyes Üniversitesi Yozgat Müh.Mim Fakültesi, Yozgat Tel: (354) /143/141 e-posta: 2 İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi, Gümüşsüyü, İstanbul Tel: (212) /2711 e-posta: Özet: Makine parçalarının talaş kaldırma ile imali fiziksel, mekanik ve kimyasal yönleri bulunan karmaşık bir süreç olup, tam açıklanamamış bir imalat yöntemidir. Bu konudaki deneysel ve teorik araştırmaların büyük bir kısmı serbest kesmede yapılmıştır. Vida dişlerinin, dişlilerin ve eğri hatlı yüzeylerin tornada imali gibi gayriserbest kesme işlemleri üzerinde yayımlanmış çalışma azdır. Vida dişi tornalaması için talaş kaldırmanın genel teorisini (Minimum enerji teorisi, kayma düzleminde kayma gerilmesi hesabı, deformasyon hızı, kuvvet ve sıcaklık analizlerinin yapılması vb.) uygulamak için özel deneysel ve teorik araştırmaların yapılması gerekmektedir. Vidaların talaş kaldırma özellikleri araştırılmış nispî kayma açısının belirlenmesi için deneysel bir yöntem geliştirilmiş ve vida profilinden kaldırılan tabakanın talaşa dönüşmesindeki kayma açısının hesaplanabilmesi için gerekli deneysel çalışmalar yapılmıştır. Deneylerde karbon oranı C %38-42 olan Cr-Nı alaşımlı çelik malzeme kullanılmıştır. Vida profilinden çeşitli koşullarda kaldırılmış talaşın kalınlığı ve uzunluğu özel bir yöntemle ölçülerek nispî kayma açısı hesaplanmıştır. Aynı imal faktöründe açılmış vidalarda vida profili boyunca nispî kayma açısının değişen değerler aldığı tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: Talaş kaldırma, gayri-serbest kesme, kayma açısı, Talaşın kalınlaşma katsayısı (Büzüşme faktörü) l.giriş: Talaş kaldırmada kayma açısının belirlenmesi yapılacak teorik hesaplamalar için en önemli adımdır. Parça geometrisi karmaşıklaştıkça kayma açısının belirlenmesi de daha karmaşık bir durum alır. Talaş kaldırırı; 1. sırasında talaşın oluşma mekanizmasını en fazla etkileyen parametrelerden biri olan (nispî) kayma açısı 0'nin değerinin belirlenmesi talaşın oluşma mekanizmasının, yüzeyin formalizasyonunun öğrenilmesinde, talaş kaldırma sırasında oluşan kesme sıcaklığı, kesme kuvvetleri ve talaş kaldırmaya harcanan minimum enerjinin teorik yöntemlerle belirlenmesi için çok önemlidir. 0 açısına talaş kaldırma faktörlerinden en fazla etki edenler kesme hızı (v), talaş açısı (y), kesme sıvısı ve kaldırılan talaşın kalınlığı a'dır [1]. Bu parametrelerin 0 nin değerine etkisi talaşın kalınlaşma katsayısı denilen katsayısı (talaşın büzüşme veya yığışma faktörü) vasıtası iledir [1, 2]. Burada a 2 talaşın kalınlığı, a, kaldırılan tabakanın kalınlığıdır. K a değerinden faydalanarak 0 açısının değeri bulunmaktadır [1]. Cosy (2) II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

15 14 Bu formülde y talaş açısıdır [2]. Şekil 1, 2 ve 3'te K a ile nispî kayma 8, talaş açısı y, kaldırılan tabakanın kalınlığı a, arasındaki deneysel olarak elde edilmiş ilişkiler verilmiştir [3]. Şekillerden görüldüğü gibi imal faktörleri ile K a arasındaki ilişki doğrusal olmayan karakterlidir ve bu nedenle her bir imalat rejiminde sıcaklığın, kesme kuvvetlerinin, talaş kaldırmaya harcanan enerjinin belirlenmesinde 0 değerinin bulunması için özel araştırmaların yapılması gerekir. Basit parçaların imali sırasında bu problem kolay çözülse de vida dişleri gibi karmaşık parçaların imalinde bu problemin çözümü özel araştırmaların yapılmasını gerektirir [4]. Ka \ a=ojimm 0.1S OM 15 ^r M 1. O fyo 80 v[m/dk] v[m/dk] Şekil 1 Ka-y-v ilişkisi [3] Şekil 2 Ka-a- v ilişkisi [3] O 1 fy Ka Şekil 3 Ka-e ilişkisi [3] 2.VİDALARIN TALAŞ KALDIRMA İLE İMALİNDE KAYMA AÇISININ BELİRLENMESİ a) a b &ı, a ve y'nın belirlenmesi Vidaların talaşlı imali araştırıldığında torna kalemleri ile vida açmanın talaş açısı (y) profil boyunca kaldırılan talaş kalınlığının (ao, kesme hızının profil boyunca farklı değerler aldığını göstermektedir (Tablo 1). Kaynaklardan görüldüğü gibi hassas vidalar çoğu zaman tek uçlu kalemlerle profil şeması uygulanarak açılmaktadır.[6]. Vida profilinin hassaslığını kolay yöntemle açıklamak için çoğu zaman takımın ucunda 0,5-0,7 mm genişliğinde -10 y talaş açısı yan ağızlarda ise y = 0 saklanılır. Takım ucundaki negatif pah zor talaş kaldırma ortamında çalışan takım ucunun ısıya dayanıklılığını artırmak nedeni ile açılmaktadır. Profil şeması ile açılan vidalarda (Şekil 4) Tablo l'de görüldüğü gibi diş dibinde ve yan yüzeylerden kaldırılan tabakanın aynı kesitlerde vida kaleminin a ve y açıları yanında kayma açısı 0' de vida profili boyunca farklı değerler almaktadır. Vida dişi profilinin diş dibinde ve yan yüzeylerinde kaldırılan tabakanın kalınlığı (a,) ve vida takımının a, y açıları belirlenmiştir. Deneyler sırasında vida profilinden kaldırılan talaşın (Şekil 4-A) sonraki aşamalarda ise (Şekil 4-B-C) yan yüzeylerden (B) ve diş dibinden (C) kaldırılan talaşın genişlenme katsayısı belirlenmiştir. I I. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi Eylül 2003,Konya

16 TABLO 1. Vida dişinin çeşitli kesitlerinde kaldırılan tabakanın teorik kalınlığı ve kalemin aynı kesitlerde geometrik parametreleri [4] x>vh -. Po il V^AW_ ı Takım ucu yarıçapının merkez açısı <Pı derece (PI açısına uygun kesitlerde takım ucunun kaldırdığı talaşın kalınlığı s cti =( a p" a p-!).cos(<pi/2) mm (PI açısına uygun kesitlerde takım ucundaki talaş açısı Yi'ahi, derece Tany Pah,= Tany Pah cos((p/2) (Pı açısına uygun kesitlerde takım ucunda serbest açı et nin değerleri Tana o i= Tana 0. cos((p/2) / ^ 60» """"A Dişdibi imal edilirken esas düzleme paralel vida profilinden kaldırılan tabakanın kalınlığ ve takımın serbest açısı a ve ( alaş açısı y Vidan dişinin yan yüzleri imal edilirken esas düzleme paralel vida profilinden kaldırılan tabakanın kalınlığı ve takımın serbest açısı a ve talaş açısı y " Yan yüzün uzunluğu boyuınca l,0000.(a p -a p.,). 0,9659.(a p -a p.,). 0,9239.(a p -a p.,). 0,8660.(a D -a D.,). 0J071.(a D -a D.,). 0,5.(a D -a D.,). 0.5.(a p -a p.,). l,0000.y Pah 0,9659. y Pah 0,9239. y Pah 0,8660. y Pah 0,7071. y Pah 0,5.y Pah 0" y Pah a 0 Şekil 4 Kaldırılan vida profilinden talaşı kesitleri A) Tam profil B) Yan yüzeyler C) Diş dibi [5] Hassas vidalar çoğu zaman tek uçlu kalemlerle profil şeması uygulanarak açılmaktadır [6]. Vida profilinin hassaslığını kolay yöntemle açıklamak için çoğu zaman takımın ucunda 0,5-0,7 mm genişliğinde -10 y talaş açısı yan ağızlarda ise y = 0 saklanılır. Takım ucundaki negatif pah zor talaş kaldırma ortamında çalışan takım ucunun ısıya dayanıklılığını artırmak nedeni ile açılmaktadır. Profil şeması ile açılan vidalarda Tablo l'de görüldüğü gibi diş dibinde ve yan yüzeylerden kaldırılan tabakanın kalınlığı vida profili boyunca farklı değerler almaktadır. Aynı kesitlerde vida kaleminin de a ve y açıları farklı değerler almaktadır. Tüm bunlar vida profili boyunca talaş kaldırma koşullarının farklı olduğunu göstermektedir. b) K a K, nin belirlenmesi Araştırma sırasında vida profilinden yan yüzeylerden ve vidanın diş dibinden kaldırılan talaş büzüşme katsayıları karşılaştırılmıştır. Bu deneylerde talaşın kalınlığı tartma yöntemi ile [1, 2, 4] ve doğrudan talaş kalınlığı ve uzunluğunun ölçülmesi yöntemi ile belirlenmiştir. Tartma yöntemi de kullanılmıştır. Buna göre talaş kalınlığı II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

17 16 a-, = W p.w.l dir. Burada L tartılan talaşın uzunluğu, W L uzunluktaki talaşın kütlesi p imal edilen malzemenin birim ağırlığı gr/mm 3, w talaşın genişliği dir. Bundan başka talaşın genişlenmesi direk olarak talaşın esas düzleme paralel kesitteki kalınlığını (a 2 ) parıltı yaparak ölçüp belirlenmiştir. Tüm bu araştırmalar talaş uzunluğunun ölçülme yöntemi ile de karşılaştırılmıştır (Şekil 5). Bu yöntem kullanıldığında kaldırılan tabakanın uzunluğu h\= n.d.-k ve talaşın uzunluğu ise ince tel yardımı ile ölçülmüştür. Teorik olarak [2, 4] (3) K L\ K f ı Ll-" (4) Şekil 5 K L nin bulunması için kaldırılan tabakanın uzunluğu (L) ve kaldırılan talaş uzunluğunun (Lj ) ölçülme şeması Formülü ile bulunur. Burada bı kaldırılan tabakanın genişliği b 2 ise talaşın genişliğidir. Deneylerde çoğu zaman b 2 =(0,05-0,5 bı) olduğundan göz önüne pratik olarak alınmamaktadır [2]. K L talaşın boyuna göre belirlenen yığışma faktörü, K B talaşın genişliğini göz önüne alan yığışma faktörü Ku ise talaşın genişlenme faktörünü de göz önüne alan uzunluğa göre büzüşme faktörüdür. K u çoğu zaman teorik olarak K L den büyüktür. Böyle olunca K L = K u = K a eşitliği kabul edilmiş olur. c. Deneylerde kullanılan takım ve iş parçası Deney lerde kullanılan malzemenin kimyasal bileşimi ve mekanik özellikleri aşağıda tablo 2 ve 3 de verilmiştir. Deney numunesinde h=2.5 mm diş yüksekliğinde hatvesi 3 mm olan vidaların açılmasında K gurubuna dahil bileşimi %10 Co, %5 TiC, %85 WC den oluşmuş K gurubu sinterlenmiş karbürdür. Bu takımlar Amerikan Standartlarına (API) göre üretilmektedirler ve piyasaya üçgen plaketler halinde sunulmaktadırlar. Bu plaketin kateri 25x32 mm kesitinde takımla beraber satılmaktadır. TABLO 2. Deneylerde kullanılan malzemenin kimyasal bileşimi c P Mo Si S Ni Cu Mn Cr Al W Sb Fe % Kalan TABLO 3. Deneylerde kullanılan malzemenin mekanik özellikleri Akma Gerilmesi Kg/mm 2 Kopma Gerilmesi kg/mm 2 Elastiklik Modülü, MPa % Uzama % Kesit Daralması Malzeme II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

18 17 d. Tezgah Rijitliğinin Belirlenmesi Hassas vidaların imalinde sonuncu pasolardaki radyal ilerleme değeri (D veya Sr) 0,1-0,05-0,01 olduğu ve bazen sıfır (0,00) kabul edilerek birkaç paso yapıldığı göz önüne alınırsa deneyler yapılmadan önce tezgahın rijitliğinin belirlenmesi gerekmektedir. Bunun nedeni TTP sisteminde esnekliğin belirlenmesi ve radyal ilerleme değerinde kaldırılan tabakanın gerçek kalınlığının belirlenmesidir. Bu nedenle, öncelikle aşağıda Şekil 6'da verilen düzenek tasarlanıp deneyin yapılacağı torna tezgahı üzerine kurularak tezgahın rij itliği belirlenmiştir. İş parçası Araba Kızak Ayna Punta Tezgah Kesme anındaki yer değiştirme Şekil 6 Takım-Tezgah-İş parçası sisteminin (TTP) hareket yönleri A = Takımın parçaya göre toplam yer değiştirme miktarı A 4 +(A +A 2 )/2 = Arabanın dönmesi ihmal edildiğinde takımın toplam geriye doğru gitme miktarı Aı = Arabanın ayna tarafındaki komparatörde okunan yer değiştirme miktarı A 2 = Arabanın diğer tarafındaki komparatörde okunan yer değiştirme miktarı A 3 = Parçanın esnemeden dolayı takımdan uzaklaşma miktarı A 4 =Takımın katerle beraber enine arabaya göre yer değiştirme miktarı Yukarıda anlatılanlar dikkate alındığında takımın iş parçasından talaş kaldırmak amacı ile a kadar iş parçası üzerine ilerletildiği düşünüldüğünde a ilerleme değeri aşağıdaki şekilde gerçekleşir. a = a ± A (6) A arabanın, araba üzerindeki enine arabanın ve iş parçasının kuvvet etkisi altındaki davranışları dikkate alındığında takımın iş parçasına göre toplam bağıl hareket miktarıdır. Toplam A miktarı yapılan deneyler sonucunda TTP elemanlarının hareket yönleri dikkate alındığında aşağıdaki şekilde belirlenmiştir. A = A 3 + A 4 + (A, + A 2 )/2 (7) Bütün bunlar dikkate alındığında tezgah üzerinde iş parçasından istenilen hassaslıkta talaş kaldırabilmek için aşağıdaki ifade elde edilir. II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

19 18 = a - A =a -[ A 4 + A 3 (8) Şimdi gerçek ilerleme değeri bulunduğuna göre a ilerleme değerini sağlayabilmek için bu ifadede a değeri yalnız bırakılırsa a= A = a Gerçc k +[ A4 + A 3 (9) ile belirlenmiştir. Burada A TTP sisteminin her bir pasodaki kesme kuvveti dikkate alındığı durumdaki yer değiştirmedir. Bu değer vidanın talaş kaldırarak açılmasındaki her paso için ayrı ayrı belirlenmelidir, çünkü kaldırılan talaşın kesit alanı her paso için farklı olacak, bu da her pasodaki kesme kuvvetini değiştirecektir. Tezgah rijitliği bütün bunlar dikkate alınarak belirlenmiştir. 3. DENEYLERİN YAPILMASI: Radyal ilerleme 0.1 mm ile 25 pasoda vida açıldığında vida profilinden kaldırılan talaşın biçimi Şekil 7'de gösterilmiştir. Şekilden görüldüğü gibi kaldırılan talaşın yüksek deformasyona uğraması nedeni ile vida profilinden kaldırılan tabakaya uygun gelmemektedir. Yapılan araştırmalardan görülmektedir ki vida profili yüksekliği (h) arttıkça vidanın diş dibindeki kayma açısı nın değeri 23 'den 14 'ye kadar azalmıştır. Yani vida yüksekliği arttıkça plastik deformasyona harcanan iş artmaktadır. Yan yüzlerde ise talaş kalınlığının önemli miktarda arışı gözükmemektedir. Burada 0'nin değeri arasında değişmektedir.. Bunun nedeni yan yüzeylerden kaldırılan talaşın vidanın dışına çıkarak genişleyebilmesi diş dibinden kaldırılan tabakanın ise yan yüzeyler tarafından sıkıştırılarak ek deformasyona uğramasıdır. Deneyler sonucunda belirlenen kayma açısının diş dibinden ve yan yüzeylerden kaldırılan talaşta diş yüksekliğine göre değişimi Şekil 8'de verilmektedir. Şekil 7. Vida profilinden kaldırılan talaşın gerçek ve şematik görünüşleri II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

20 Diş Dibinde Kayma açısı -O - Yan Yüzeylerde kayma açısı 8.15 a cu >. 10 0,5 1 1,5 2 2,5 3 Diş yüksekliği[mm] Şekil 8 Vida diş yüksekliğne bağlı olarak vida yan yüzeylerinde ve diş dibindeki kayma açısı 0' nin aldığı değerler. 4. SONUÇLAR Bu bildiride hassas vidaların talaş kaldırma ile imali sırasında vida profilinin diş yüksekliğine göre vida yan yüzeylerinde ve vida diş dibinde kayma açısının nasıl değiştiği deneysel olarak incelenmiştir. Araştırmada ulaşılan sonuçlar aşağıdaki gibi özetlenebilir: 1 Vidaların talaş kaldırma ile imalinde kaldırılan tabakanın profil boyunca çeşitli kesitlerde farklı kalınlıklarda olması ve bu kesitlerde a, y açılarının farklı değerler alması vidaların talaş kaldırma ile imal şartlarının araştırılmasını zorlaştırmaktadır. 2 Vida profilinin yan yüzeylerinden ve diş dibinde oluşan talaşın kayma açısı farklı değerler almaktadır. 3 Kayma açısının vidanın yan yüzünden ve diş dibinden kaldırılan talaşa ve kalemin talaş açısına göre belirlenmesi vidadaki gerçek talaş kaldırma şartlarına uygun gelmemektedir. Bu yöntemle belirlenen kayma açısının tam profilli vida açılırken oluşan kayma açısından farklı değerler aldığı görülür. 4 Vida profilinden kaldırılan talaşın kayma açısı tüm profil boyunca farklı değerler almaktadır. Vida profili ucundan vida diş dibine yaklaştıkça 0 açısının değeri son pasolarda azalmaktadır. 5 Vidaların imalinde K a katsayısının belirlenmesi kaldırılan talaşın esas düzleme paralel düzlemde talaş kesitinden parıltı yaparak belirlenmesi daha amaca uygundur. Deneyler göstermektedir ki tartma ve talaş uzunluğunun ölçülme yöntemi ile vida profilindeki 0'nin değerinin belirlenmesi parıltı yaparak talaş kalınlığının belirlenmesine göre daha uzak sonuçlar verir. Bu çalışmada elde edilen bulgular ile hassas vidaların talaş kaldırma ile imali sırasında kesme kuvvetlerinin ve erişilen sıcaklıkların daha hassas hesaplanması mümkün olacaktır. Ayrıca, kayma açısının vida diş dibinde azalması sonucu kesme sonrası artık gerilmelerin değeri ve dağılımı da etkilenebilir. Artık gerilmelerin çekme yönünde gelişmesi ise vidaların yorulma mukavemetini düşürecektir ve bu konunun araştırılması gerekmektedir. Deneyler sırasında kullanılan 0.1 mm'lik talaş kalınlığı yerine 0.05 mm veya daha küçük talaş kalınlığı kullanılarak yapılacak araştırmalr ile kayma açısının vida dişi yüksekliğine göre değişimi daha da hassas olarak belirlenebilir. 5. REFERANSLAR [1] E.M. Trent, Metal Cutting, Butterworths, London Boston, 2000 [2] V.F. Bobrov, Talaş Kaldırma Teorisinin Esasları, Maşinostroyeni, Moskova 1975 (Rusça) [3] A.M. Rosenberg, Yeromin A.N, Talaş Kaldırma Teorisi Elementleri, Maşkis, Moskova, 1956 (Rusça) [4] N.N. Zorev, Talaş Kaldırma Mekaniğinin Sorunları, Maşkis, Moskova, 1956 (Rusça) [5] E.K. Fetullayev, Doktora Tezi, Leningrad 1982 (Rusça) [6] S.H. Sultanov, Porogressivnaya Tehnologiya, Moskova, 1979 (Rusça) [7] E.K. Fetullayev, Vidalarda Meydana Gelen Artık Gerilmelerin Teknolojik Faktörlere Bağlı Olarak Tayin Edilmesi, VII. Uluslararası Makine Tasarım ve İmalat Kongresi, ODTÜ, Ankara, 1996 II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

21 20 ÖZGEÇMİŞLER Eldar FETULLAYEV: 1937 yılında Azerbaycan' m başkenti Baku de doğdu. Azerbayda Baku Teknik Üniversitesi Makine mühendisliği Bölümünü bitirdi. Bir süre Petrol şirketlerinde çalıştıktan sonra Doktora çalışmasına başladı. Doktora tezini Leningrad Uçak Enstitüsünde savundu. Daha sonra 1983 yılında doçent Unvanını aldı.üniversitede dekanlık dahil birçok akademik ve idari görevlerde bulundu. Fetullayev'in imalat teknolojisi, takım konstrüksiyonu ve petrol ekipmanları ile ilgili 40 in yüzerinde Türkiye.Rusya ve Azerbaycanda basılı yayını mevcuttur. Halen Erciyes Üniversitesi Yozgat Mühendislik Mimarlık Fakültesinde Doçent Öğretim üyesi olarak çalışmaktadır, evli ve iki çocuk babasıdır. Hamza Kemal AKYILDIZ: 1973 yılında Ankarada doğdu yılında Selçuk Üniversitesi Makine Mühendisliği bölümünü bitirdi yılında Gazi Üniversitesinde yüksek lisans çalışmasını tamamladıktan sonra 1999 yılında İstanbul Teknik Üniversitesinde doktora çalışmasına başladı. Hazma Kemal Akyıldız bu esnada 1996 yılında Erciyes Üniversitesi Yozgat Mühendislik Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümünde araştırma görevlisi olarak çalışmaya başladı. Halen bu görevini ve doktora çalışmasını sürdürmektedir. Haydar LİVATYALI: 1967 Konya doğumludur yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümünü bitirdikten sonra 1993 yılında yüksek lisans çalışmasını, 1998 yılında doktora çalışmasını Amerika Birleşik Devletlerinde Ohio Devlet Üniversitesinde tamamladı. Daha sonra İstanbul Teknik Üniversitesinde Makine Malzemesi ve İmalat Teknolojisi Ana Bilim Dalında Yardımcı doçent olarak göreve başladı. Haydar Livatyalı Halen bu görevini sürdürmektedir, evli ve iki çocuk babasıdır. II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

22 TMMOB Makina Mühendisleri Odası Konya Şubesi II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi Eylül 2003 TİTANYUM VE ALAŞIMLARININ TALAŞLI ŞEKİLLENDİRİLMESİ Orhan ÇAKIR 1, Murat KIYAK 2, Erhan ALTAN 3 'Dicle Üniversitesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Diyarbakır, TÜRKİYE, Tel: , e-posta: Yıldız Teknik Üniversitesi, Makina Mühendisliği Bölümü, İstanbul, TÜRKİYE, Tel: , e-posta: Yıldız Teknik Üniversitesi, Makina Mühendisliği Bölümü, İstanbul, TÜRKİYE, Tel: , e-posta: 2 3 Özet: Titanyum ve titanyum alaşımları sahip oldukları mekanik özellikler nedeniyle uçak-uzay endüstrisinde yaygın olarak kullanılan malzemelerdir. Bu malzemelerin kimya endüstrisinde ve tıpta kullanımı gün geçtikçe artmaktadır. Titanyum ve titanyum alaşımlarının pahalı olması nedeniyle imal edilecek parçaların döküm veya toz metalürjisi ile eldesi ekonomik açıdan uygun olmakla birlikte, klasik talaş kaldırma yöntemlerinin kullanılması gerekmektedir. Klasik talaş kaldırma yöntemlerinin tümünün bu malzemelere uygulanması mümkündür. İşlenmesi zor malzeme grubuna giren bu malzemelerin işlenmesinde uygun kesme parametrelerinin seçilmesi durumunda büyük problemlerle karşılaşılmamaktadır. Bu çalışmada, klasik talaş kaldırma yöntemlerinin titanyum ve titanyum alaşımlarına uygulanması incelenecektir. Saf ve alaşımlı titanyum malzemelerinin işlenmesinde günümüze kadar yapılan çalışmalar araştırılarak elde edilen sonuçlar ortaya konacaktır. Seçilecek klasik talaş kaldırma yöntemine bağlı olarak kullanılması gereken işleme parametreleri belirlenecek, bunun sonucunda elde edilen değerler (takım aşınması, yüzey pürüzlülüğü ve kesme kuvvetleri) belirlenmiştir. Kesme sıvılarının etkisi konusunda elde edilen sonuçlar irdelenmiştir. Anahtar Sözcükler: Titanyum ve alaşımları, Talaşlı işleme, Talaşlı işleme parametreleri I. GİRİŞ Titanyum ve alaşımları çok geniş bir şekilde uçak-uzay endüstrisinde kullanılmakta olan bir malzeme grubudur. Bu malzemenin yüksek sıcaklıklarda yüksek özgül dayanımı (dayanım değerinin ağırlığına oranının yüksek olması) özelliği, kırılma ve korozyon direncinin yüksek olması tercih edilme nedenleridir. Ayrıca bu malzemeler petrol rafinerilerinde, kimyasal işlemlerin yapıldığı ortamlarda, tıp uygulamalarında, kağıt endüstrisinde, nükleer atıkların depolanmasında, yiyeceklerin işlendiği ortamlarda ve denizcilikte kullanılmaktadır. Titanyum ve alaşımlarının bir mühendislik malzemesi olarak kullanım alanlarının çokluğu, bu malzemelerin uygulama alanlarını her geçen gün arttırmaktadır [1-6]. Titanyum ve alaşımlarının eldesinde birçok işlemin kullanılması, bu malzemelerin pahalı olmasına neden olmaktadır. Ekonomik olarak parça imalatının döküm, izotermal kalıplama ve toz metalürjisi ile elde edilmesi daha uygun olmasına rağmen, bu malzemelerin şekillendirilmesinde talaş kaldırma yöntemleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu malzemeler için tüm talaş kaldırma yöntemlerinin kullanılması mümkündür. Gaz türbini motorlarının imalatında tornalama ve delme yaygın olarak kullanılırken, uçak gövdesi parçalarının imalatında ise frezeleme ve delme uygulanan en önemli talaş kaldırma yöntemleridir [4,6]. Titanyum ve alaşımları genel olarak talaşlı işlenmesi zor malzeme grubu içinde kabul edilirler. Bu malzemelerdeki temel sorun, malzemenin kimyasal olarak aktif olması ve bunun sonucunda talaşlı işleme durumunda takım-iş parçası arayüzeyinde oluşan yüksek sıcaklıklardan dolayı malzemenin takıma kaynak olmasıdır. Bu durum takım aşınmasını hızlandırmakta ve takım ömrünü azaltmaktadır. Isısal iletkenliğin azlığı II. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi, Eylül 2003,Konya

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir.

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir. ÇEKME DENEYİ Genel Bilgi Çekme deneyi, malzemelerin statik yük altındaki mekanik özelliklerini belirlemek ve malzemelerin özelliklerine göre sınıflandırılmasını sağlamak amacıyla uygulanan, mühendislik

Detaylı

İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri

İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri Bölüm 24 TALAŞLI İŞLEMEDE EKONOMİ VE ÜRÜN TASARIMINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Talaşlı işlenebilirlik Toleranslar ve Yüzey Kesme Koşullarının Seçimi konuları İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri Takım ömrü-

Detaylı

CETP KOMPOZİTLERİN DELİNMELERİNDEKİ İTME KUVVETİNİN ANFIS İLE MODELLENMESİ MURAT KOYUNBAKAN ALİ ÜNÜVAR OKAN DEMİR

CETP KOMPOZİTLERİN DELİNMELERİNDEKİ İTME KUVVETİNİN ANFIS İLE MODELLENMESİ MURAT KOYUNBAKAN ALİ ÜNÜVAR OKAN DEMİR CETP KOMPOZİTLERİN DELİNMELERİNDEKİ İTME KUVVETİNİN ANFIS İLE MODELLENMESİ MURAT KOYUNBAKAN ALİ ÜNÜVAR OKAN DEMİR Çalışmanın amacı. SUNUM PLANI Çalışmanın önemi. Deney numunelerinin üretimi ve özellikleri.

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Metin ZEYVELİ 2. DoğumTarihi : 30 Haziran 1971 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Makine Eğitimi Gazi Üniversitesi

Detaylı

TALAŞLI İMALAT SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. Talaşlı İmalat Yöntemleri

TALAŞLI İMALAT SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. Talaşlı İmalat Yöntemleri TALAŞLI İMALAT MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Talaşlı İmalat Yöntemleri 2 Talaşlı İmalat; iş parçası üzerinden, sertliği daha yüksek bir kesici takım yardımıyla,

Detaylı

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır.

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır. TALAŞLI İMALAT Şekillendirilecek parça üzerinden sert takımlar yardımıyla küçük parçacıklar halinde malzeme koparılarak yapılan malzeme üretimi talaşlı imalat olarak adlandırılır. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek

Detaylı

Chapter 22: Tornalama ve Delik Açma. DeGarmo s Materials and Processes in Manufacturing

Chapter 22: Tornalama ve Delik Açma. DeGarmo s Materials and Processes in Manufacturing Chapter 22: Tornalama ve Delik Açma DeGarmo s Materials and Processes in Manufacturing 22.1 Giriş Tornalama, dışı silindirik ve konik yüzeylere sahip parça işleme sürecidir. Delik açma, işleme sonucunda

Detaylı

KAYIT FORMU TEL : 0 (354) 242 1002 FAKS :. 0 (354) 242 1005. E-MAİL 1 : zbabayev@erciyes.edu.tr E-MAİL 2 :...

KAYIT FORMU TEL : 0 (354) 242 1002 FAKS :. 0 (354) 242 1005. E-MAİL 1 : zbabayev@erciyes.edu.tr E-MAİL 2 :... Türkiye İnşaat Mühendisliği XVII. Teknik Kongre ve Sergisi KAYIT FORMU İnşaat Mühendisleri Odası TMMOB ADI SOYADI : Ziyafeddin BABAYEV KURULUŞ :. Erciyes Üniversitesi YAZIŞMA ADRESİ :. E.Ü. Yozgat Müh.

Detaylı

BioAffix Ones Technology nin tescilli markasıdır.

BioAffix Ones Technology nin tescilli markasıdır. BioAffix Ones Technology nin tescilli markasıdır. ? NEDEN BİYOMETRİK DOĞRULAMA SUNUCU TABANLI BİYOMETRİK MICROSOFT WINDOWS OTURUM AÇMA UYGULAMASI Biyometrik veri taklit edilemez, şifre gibi unutulamaz!

Detaylı

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ

ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ ALIŞILMAMIŞ ÜRETİM YÖNTEMLERİ Prof. Dr. Akgün ALSARAN Bu notların teorik kısmı Prof. Dr. Abdulkadir ERDEM in bir makalesinden alıntıdır. Üretim Yöntemleri 1. Döküm 2. Malzeme işleme (talaşlı) a. Alışılmış

Detaylı

CoroMill 390 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip parmak frezeler Çelik kalitesi GC1130

CoroMill 390 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip parmak frezeler Çelik kalitesi GC1130 CoroMill 390 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip parmak frezeler Çelik kalitesi GC1130 Küçük çaplarda 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip yeni parmak frezelerle CoroMill 390'ın kanıtlanmış performansı şimdi

Detaylı

BU Kitapta Kullanılan Standart Birimler

BU Kitapta Kullanılan Standart Birimler BU Kitapta Kullanılan Standart Birimler Amerika Birleşik Devletleri Birimler Sistemi (USCS) ve Uluslararası Birimler Sistemi (SI) ne ait birimler kitap boyunca yer alan eşitliklerde ve tablolarda kullanılmıştır.

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Mühendislik Nedir? Mühendislik, bilim ve matematiğin yararlı cihaz ve sistemlerin üretimine uygulanmasıdır. Örn: Elektrik mühendisleri, elektronik

Detaylı

İmalat Teknolojileri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal. Talaşlı İmalat Yöntemleri

İmalat Teknolojileri. Dr.-Ing. Rahmi Ünal. Talaşlı İmalat Yöntemleri İmalat Teknolojileri Dr.-Ing. Rahmi Ünal Talaşlı İmalat Yöntemleri 1 Kapsam Talaşlı imalatın tanımı Talaş kaldırmanın esasları Takımlar Tornalama Frezeleme Planyalama, vargelleme Taşlama Broşlama Kaynak

Detaylı

Đmalat Araştırma Laboratuarı Sabancı Universitesi. Talaşlı Đmalat ve Takım Tezgahı Araştırmaları

Đmalat Araştırma Laboratuarı Sabancı Universitesi. Talaşlı Đmalat ve Takım Tezgahı Araştırmaları Talaşlı Đmalat ve Takım Tezgahı Araştırmaları Đmalat Araştırma Laboratuarı Sabancı Universitesi Đmalat Araştırma Lab. DMG 5-axis (18 000 rpm) işleme merkezi Mori Seiki NL 1500 torna Mazak Nexus 501C işleme

Detaylı

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI 2013-2014 Bahar Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Makine Bir veya birçok fonksiyonu (güç iletme,

Detaylı

BioAffix Ones Technology nin tescilli markasıdır.

BioAffix Ones Technology nin tescilli markasıdır. BioAffix Ones Technology nin tescilli markasıdır. NEDEN BİYOMETRİK?DOĞRULAMA Biyometrik veri taklit edilemez, şifre gibi unutulamaz! Şifre olmadığı için, casus yazılımlara karşı güvenlidir! Biyometrik

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR II DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR II DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR II DERSİ CNC TORNA UYGULAMASI Deneyin Amacı: Deney Sorumlusu: Arş. Gör.

Detaylı

CNC TORNA TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI

CNC TORNA TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI CNC TORNA TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI MUTLAK KOORDİNAT SİSTEMİNE GÖRE O00012; ( Program numarası) T01 M06; (Birinci Takım, Taretteki takım değişti) G90 G54 G94 G97 G40; Mutlak koordinat sistemi, İş parçası

Detaylı

CNC FREZE TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI

CNC FREZE TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI CNC FREZE TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI Frezelemenin Tanımı Çevresinde çok sayıda kesici ağzı bulunan takımın dönme hareketine karşılık, iş parçasının öteleme hareketi yapmasıyla gerçekleştirilen talaş

Detaylı

Mikrotek A.Ş. kendi üretimi olan DC motor sürücü panoları ile haddehane sektöründe PLC ve bilgisayar destekli otomasyon çözümleri üretmektedir.

Mikrotek A.Ş. kendi üretimi olan DC motor sürücü panoları ile haddehane sektöründe PLC ve bilgisayar destekli otomasyon çözümleri üretmektedir. Mikrotek Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. 2827 sokak No:28/3 1.Sanayi Sitesi 35110 İ Z M İR TÜRKİYE Tel:90-232-458 92 73 Fax:90-232-433 74 78 E-mail:info@mikrotek.com Internet:www.mikrotek.com GİRİŞ Mikrotek

Detaylı

CNC FREZE UYGULAMASI DENEY FÖYÜ

CNC FREZE UYGULAMASI DENEY FÖYÜ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ CNC FREZE UYGULAMASI DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.BİROL

Detaylı

CNC FREZE BAHAR DÖNEMİ DERS NOTLARI

CNC FREZE BAHAR DÖNEMİ DERS NOTLARI CNC FREZE BAHAR DÖNEMİ DERS NOTLARI Frezeleme; mevcut olan en esnek işleme yöntemidir ve neredeyse her şekli işleyebilir. Bu esnekliğin dezavantajı, optimize etmeyi daha zor hale getirecek şekilde uygulama

Detaylı

Fırat Üniversitesi Personel Otomasyonu

Fırat Üniversitesi Personel Otomasyonu Fırat Üniversitesi Personel Otomasyonu Fırat Üniversitesi, Enformatik Bölümü, 23119, Elazığ fatihtalu@firat.edu.tr, rdas@firat.edu.tr Özet: Bu çalışmada, Fırat Üniversitesi Personel Daire Başkanlığı için

Detaylı

BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI ÖZET ABSTRACT

BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI ÖZET ABSTRACT BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI Ömer PEKDUR 1, Can CANDAN 2, Davut AKDAŞ 3, Yaşar AKMAN 4, Sabri BIÇAKÇI 5 1 opekdur@gmail.com 6 ncı Ana Bakım Merkezi Komutanlığı,

Detaylı

Yrd.Doç. Dr. Tülin ÇETİN

Yrd.Doç. Dr. Tülin ÇETİN Yrd.Doç. Dr. Tülin ÇETİN ÖĞRENİM DURUMU Derece Üniversite Bölüm / Program Lisans Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği 1987-1992 Lisans Celal Bayar Üniversitesi İnşaat Mühendisliği 2001-2004 Y. Lisans

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ PERSONEL OTOMASYONU

FIRAT ÜNİVERSİTESİ PERSONEL OTOMASYONU FIRAT ÜNİVERSİTESİ PERSONEL OTOMASYONU M. Fatih TALU*, Resul DAŞ* (*) Fırat Üniversitesi, Enformatik Bölümü, 23119, ELAZIĞ fatihtalu@firat.edu.tr, rdas@firat.edu.tr ÖZET Bu çalışmada, Fırat Üniversitesi

Detaylı

Dişli veya takmak/kaynatmak için koruyucu boru (çok parçalı) DIN 43772'ye göre model Form 2, 3, 2G, 3G Tipler TW35-2, TW35-3, TW35-4, TW35-5

Dişli veya takmak/kaynatmak için koruyucu boru (çok parçalı) DIN 43772'ye göre model Form 2, 3, 2G, 3G Tipler TW35-2, TW35-3, TW35-4, TW35-5 Koruyucu borular Dişli veya takmak/kaynatmak için koruyucu boru (çok parçalı) DIN 43772'ye göre model Form 2, 3, 2G, 3G Tipler TW35-2, TW35-3, TW35-4, TW35-5 WIKA Bilgi formu TW 95.35 Uygulamalar Kimya,

Detaylı

1).S.Ü. MÜH.-MİM. FAKÜLTESİ, MİMARLIK BÖLÜMÜ/KONYA mutosun@selcuk.edu.tr, mustosun@hotmail.com tel: 0542 644 83 19

1).S.Ü. MÜH.-MİM. FAKÜLTESİ, MİMARLIK BÖLÜMÜ/KONYA mutosun@selcuk.edu.tr, mustosun@hotmail.com tel: 0542 644 83 19 YAPILARDA ENERJİ TASARRUFUNA YÖNELİK ÇABALAR İÇİN BİR BİLGİSAYAR ANALİZ PROGRAM MODELİ Dr. Mustafa TOSUN 1 1).S.Ü. MÜH.-MİM. FAKÜLTESİ, MİMARLIK BÖLÜMÜ/KONYA mutosun@selcuk.edu.tr, mustosun@hotmail.com

Detaylı

(Computer Integrated Manufacturing)

(Computer Integrated Manufacturing) 1 (Computer Integrated Manufacturing) 2 1 Bilgisayarlı Sayısal Kontrol; ekipman mekanizmaların hareketlerinin doğru ve hassas biçimde gerçekleştirilmesinde bilgisayarların kullanılması, programlama ile

Detaylı

COMPUTER AIDED OPTIMISATION OF MACHINING PARAMETERS IN MILLING OPERATIONS

COMPUTER AIDED OPTIMISATION OF MACHINING PARAMETERS IN MILLING OPERATIONS Niğde Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, Cilt 7 Sayı1-2, (2003), 1-14 FREZELEME İŞLEMLERİNDE EKONOMİK İŞLEME ŞARTLARININ OPTİMİZASYONU Metin ZEYVELİ*, Mahmut GÜLESİN** *ZKÜ Karabük Teknik Eğitim

Detaylı

TORNACILIK. Ali Kaya GÜR Fırat Ün.Teknik Eğitim Fak.MetalFırat Ün.Teknik Eğitim Fak.Metal Eğ.Böl. ELAZIĞ

TORNACILIK. Ali Kaya GÜR Fırat Ün.Teknik Eğitim Fak.MetalFırat Ün.Teknik Eğitim Fak.Metal Eğ.Böl. ELAZIĞ TORNACILIK Ali Kaya GÜR Fırat Ün.Teknik Eğitim Fak.MetalFırat Ün.Teknik Eğitim Fak.Metal Eğ.Böl. ELAZIĞ TORNANIN TANIMI VE ENDÜSTRİDEKİ ÖNEMİ Bir eksen etrafında dönen iş parçalarını, kesici bir kalemle

Detaylı

VERİ TABANI UYGULAMALARI

VERİ TABANI UYGULAMALARI VERİ TABANI UYGULAMALARI VERİ TABANI NEDİR? Bir konuyla ilgili çok sayıda verinin tutulmasına, depolanmasına ve belli bir mantık içerisinde gruplara ayrılmasına veri tabanı denir. Veri tabanı programları;

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ASO 1.OSB MESLEK YÜKSEKOKULU HMK 211 CNC TORNA TEKNOLOJİSİ

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ASO 1.OSB MESLEK YÜKSEKOKULU HMK 211 CNC TORNA TEKNOLOJİSİ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HACETTEPE ASO 1.OSB MESLEK YÜKSEKOKULU HMK 211 CNC TORNA TEKNOLOJİSİ Öğr. Gör. RECEP KÖKÇAN Tel: +90 312 267 30 20 http://yunus.hacettepe.edu.tr/~rkokcan/ E-mail_1: rkokcan@hacettepe.edu.tr

Detaylı

Hazırlayan: Ahmet Alper ÇALIŞKAN Probiz Yazılım Proje Mühendisi

Hazırlayan: Ahmet Alper ÇALIŞKAN Probiz Yazılım Proje Mühendisi İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI Hazırlayan: Ahmet Alper ÇALIŞKAN Probiz Yazılım Proje Mühendisi Ajanda 1) İş Süreç Yönetimi Nedir? 2) İş Süreç Yönetim Yazılımı 3) Neden İş Süreç Yönetim

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

Veri Tabanı-I 1.Hafta

Veri Tabanı-I 1.Hafta Veri Tabanı-I 1.Hafta 2010-2011 Bahar Dönemi Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Burdur 2011 Muhammer İLKUÇAR 1 Veri ve Veri Tabanı Nedir? Veri Bir anlamı olan ve kaydedilebilen

Detaylı

JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması

JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması JAVA RMI ve Hibernate teknolojileri kullanılarak çok amaçlı bir yazılım altyapısı hazırlanması Hakan ALBAĞ Tahsin Barış AKAN Bitirme Projesi 05.06.2006 Giriş Ticari yazılımlarda ortak ihtiyaçlar Birden

Detaylı

Alanın En Güvenilir ve En Hızlı İmalat Çözümü Inventor İçinde Kusursuz Entegrasyon

Alanın En Güvenilir ve En Hızlı İmalat Çözümü Inventor İçinde Kusursuz Entegrasyon Alanın En Güvenilir ve En Hızlı İmalat Çözümü Inventor İçinde Kusursuz Entegrasyon Inventor HSM;Inventor kullanıcıları için tam parametrik bir CAM çözümüdür.kullanıcılar tanıdıkları ve bildikleri bir ortamda

Detaylı

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK Dersin Amacı Çelik yapı sistemlerini, malzemelerini ve elemanlarını tanıtarak, çelik yapı hesaplarını kavratmak. Dersin İçeriği Çelik yapı sistemleri, kullanım

Detaylı

Verimli kesme ve kanal açma için takımlar

Verimli kesme ve kanal açma için takımlar Verimli kesme ve kanal açma için takımlar Dilimleme için uygun donanıma sahip CoroCut QD, piyasadaki en güçlü ve en gelişmiş kesme ve kanal açma takımıdır. Herhangi bir tezgah tipi ile tüm malzemelerde

Detaylı

MASA ÜSTÜ 3 EKSEN CNC DÜZ DİŞLİ AÇMA TEZGAHI TASARIMI ve PROTOTİP İMALATI

MASA ÜSTÜ 3 EKSEN CNC DÜZ DİŞLİ AÇMA TEZGAHI TASARIMI ve PROTOTİP İMALATI MASA ÜSTÜ 3 EKSEN CNC DÜZ DİŞLİ AÇMA TEZGAHI TASARIMI ve PROTOTİP İMALATI Salih DAĞLI Önder GÜNGÖR Prof. Dr. Kerim ÇETİNKAYA Karabük Üniversitesi Tasarım ve Konstrüksiyon Öğretmenliği ÖZET Bu çalışmada

Detaylı

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1

Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net. http://www.serkanaksu.net/ 1 Öğr. Gör. Serkan AKSU http://www.serkanaksu.net http://www.serkanaksu.net/ 1 JavaScript JavaScript Nedir? Nestcape firması tarafından C dilinden esinlenerek yazılmış, Netscape Navigator 2.0 ile birlikte

Detaylı

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi Bölüm 7 Ağ Yönetimi Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi a) Performans (Performance) Yönetimi b) Sistem Ayarları (Configuration) Yönetimi c) Hesap (Account) t)yönetimi i d) Hata (Fault) Yönetimi e) Güvenlik

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ MÜHENDİSLİK SEMİNERİMİZE HOŞGELDİNİZ!!! HAZIRLAYAN: H.NAZIM EKİCİ

BİLGİSAYAR DESTEKLİ MÜHENDİSLİK SEMİNERİMİZE HOŞGELDİNİZ!!! HAZIRLAYAN: H.NAZIM EKİCİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ MÜHENDİSLİK SEMİNERİMİZE HOŞGELDİNİZ!!! HAZIRLAYAN: H.NAZIM EKİCİ 1. BÖLÜM CAD-COMPUTER AIDED DESIGN NE TASARLIYORUZ? - KATI MODELLER (SOLIDS) - -SACLAR(SHEET METAL) - -YÜZEYLER (SURFACES)

Detaylı

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ ALIN KAYNAKLI LEVHASAL BAĞLANTILARIN ÇEKME TESTLERİ A- DENEYİN ÖNEMİ ve AMACI Malzemelerin mekanik davranışlarını incelemek ve yapılarıyla özellikleri arasındaki

Detaylı

Elektronik Dergi ve Veri Tabanlarına Kampus Dışından Erişim

Elektronik Dergi ve Veri Tabanlarına Kampus Dışından Erişim Elektronik Dergi ve Veri Tabanlarına Kampus Dışından Erişim Üniversitemiz Kütüphanesinin abone olduğu süreli yayınların elektronik versiyonlarına ve lisanslı veritabanlarına erişim firmalar ile yapılan

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015

Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 Arş.Gör.Muhammet Çağrı Gencer Bilgisayar Mühendisliği KTO Karatay Üniversitesi 2015 KONU BAŞLIKLARI 1. Yazılım Mimarisi nedir? 2. Yazılımda Karmaşıklık 3. Üç Katmanlı Mimari nedir? 4. Üç Katmanlı Mimari

Detaylı

AISI 303 OSTENİTİK PASLANMAZ ÇELİKLERİN İŞLENMESİNDE KESME HIZI VE İLERLEMENİN TALAŞ BİÇİMİNE ETKİSİ

AISI 303 OSTENİTİK PASLANMAZ ÇELİKLERİN İŞLENMESİNDE KESME HIZI VE İLERLEMENİN TALAŞ BİÇİMİNE ETKİSİ 5. Uluslararası İleri Teknolojiler Sempozyumu (IATS 09), 13-15 Mayıs 2009, Karabük, Türkiye AISI 303 OSTENİTİK PASLANMAZ ÇELİKLERİN İŞLENMESİNDE KESME HIZI VE İLERLEMENİN TALAŞ BİÇİMİNE ETKİSİ THE EFFECT

Detaylı

2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması

2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması 1. Deney Adı: ÇEKME TESTİ 2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması Mühendislik tasarımlarının en önemli özelliklerinin başında öngörülebilir olmaları gelmektedir. Öngörülebilirliğin

Detaylı

ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE

ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE ÖZGÜR YAZILIMLAR İLE J2EE Buğra Çakır bugra@ibrahimcakir.com Seminer İçeriği 1. İki ve üç katmanlı yazılım mimarileri 2. Java ve J2EE platformu 3. Özgür yazılımlar ile J2EE 4. Eclipse, Lomboz ve JBoss

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL ADI KREDİSİ* MKM-5501 UZMANLIK ALAN DERSİ Z 8 0 8 0 9 MKM-5601 TEZ HAZIRLIK ÇALIŞMASI Z 0 1 1 0 1 20 1 21 12 30 İKİNCİ YARIYIL ADI KREDİSİ* MKM-5502 UZMANLIK

Detaylı

MaestroPanel Kurulum

MaestroPanel Kurulum MaestroPanel Kurulum 28.09.2011 Oğuzhan YILMAZ oguzhan@maestropanel.com Gereksinimler Windows Server 2008 R2 x64 Any Edition Web Platform Installer 3.0+ Desteklenen Yazılımlar MailEnable 5.x SQL Server

Detaylı

14.09.2014 TALAŞ KALDIRMA TEORİSİ. IML 313 İmal Usulleri II Talaşlı İmalat. Talaşlı İmalat Yöntemleri

14.09.2014 TALAŞ KALDIRMA TEORİSİ. IML 313 İmal Usulleri II Talaşlı İmalat. Talaşlı İmalat Yöntemleri TALAŞ KALDIRMA TEORİSİ IML 313 İmal Usulleri II Talaşlı İmalat 1. Talaş kaldırma teknolojisine genel bakış 2. Metallerin talaşlı işlenmesinde talaş oluşumu 3. Kuvvetler ve Merchant dairesi 4. Talaş kaldırmada

Detaylı

Örnekler ve 3 Boyutlu Kesme

Örnekler ve 3 Boyutlu Kesme Örnekler ve 3 Boyutlu Kesme Kayma Düzlemi ve Malzeme Daha önce kesme açısının optimum değeri için = ( ) denklemi verilmişti. Ancak pratikte, kayma açısı işlenen parça malzeme özelliklerine (kompozisyon,ısıl

Detaylı

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER

BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER BSM 532 KABLOSUZ AĞLARIN MODELLEMESİ VE ANALİZİ OPNET MODELER Yazılımı ve Genel Özellikleri Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Kablosuz Ağların Modellemesi ve Analizi 1 OPNET OPNET Modeler, iletişim sistemleri ve

Detaylı

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu

Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Mobil Cihazlardan Web Servis Sunumu Özlem Özgöbek Ege Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2010 İnternet erişiminin yaygınlaşması ve artık mobil cihazlar üzerinden bile yüksek hızlı veri iletişimine

Detaylı

Atılım Üniversitesi Bilgi & Đletişim Teknolojileri Müdürlüğü Sistem Yönetim Uzmanı Görev Tanımı

Atılım Üniversitesi Bilgi & Đletişim Teknolojileri Müdürlüğü Sistem Yönetim Uzmanı Görev Tanımı Atılım Üniversitesi Bilgi & Đletişim Teknolojileri Müdürlüğü Sistem Yönetim Uzmanı Görev Tanımı Formal Doküman Detayları Hazırlanma Tarihi 17 Eylül 2012 Yayın Taslak Hazırlayan Ersun Ersoy Doküman Numarası

Detaylı

Compiere Açık kodlu ERP + CRM yazılımı. Hüseyin Ergün Önsel Armağan Serkan Demir

Compiere Açık kodlu ERP + CRM yazılımı. Hüseyin Ergün Önsel Armağan Serkan Demir Compiere Açık kodlu ERP + CRM yazılımı Hüseyin Ergün Önsel Armağan Serkan Demir ERP Nedir? ERP = Kurumsal Kaynak Planlama Organizasyonların farklı fonksiyonlarının ve departmanlarının kullandığı enformasyonu

Detaylı

İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ IV. ULUSAL HAVACILIK VE UZAY KONFERANSI 12-14 Eylül 212, Hava Harp Okulu, İstanbul İNSANSIZ HAVA ARACI PERVANELERİNİN TASARIM, ANALİZ VE TEST YETENEKLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ Oğuz Kaan ONAY *, Javid KHALILOV,

Detaylı

ÜNİTE NESNE TABANLI PROGRAMLAMA I. Uzm. Orhan ÇELİKER VERİTABANI SORGULARI İÇİNDEKİLER HEDEFLER

ÜNİTE NESNE TABANLI PROGRAMLAMA I. Uzm. Orhan ÇELİKER VERİTABANI SORGULARI İÇİNDEKİLER HEDEFLER VERİTABANI SORGULARI İÇİNDEKİLER Select İfadesi Insert İfadesi Update İfadesi Delete İfadesi Verileri Sıralamak Verileri Gruplandırmak Veriler Üzerinde Arama Yapmak NESNE TABANLI PROGRAMLAMA I Uzm. Orhan

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

MALZEME BİLİMİ. 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO. Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu

MALZEME BİLİMİ. 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO. Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu MALZEME BİLİMİ 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Bilgisi DERSĠN ĠÇERĠĞĠ, KONULAR 1- Malzemelerin tanımı 2- Malzemelerinseçimi 3- Malzemelerin

Detaylı

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri-

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- Bilgi Sistemi Bilgi sistemi, karar vericiler için verileri işleyerek bilgi sağlayan çoğunlukla bilgisayara dayalı sistemlerdir. Bilgi sistemi

Detaylı

Diş açma. Giriş. Tek Nokta Tornalama. Diş Frezeleme. Diş Taşlama. Diş Ovalama # /62

Diş açma. Giriş. Tek Nokta Tornalama. Diş Frezeleme. Diş Taşlama. Diş Ovalama # /62 Giriş Sıkma Bağlantı Hareket Kapatma Giriş Tek Nokta Tornalama Diş Frezeleme Diş Taşlama Diş Ovalama Giriş Dış diş Minör çap Majör çap İç diş Minör çap Majör çap Giriş Sağ yön Sol yön Giriş Tek ağızlı

Detaylı

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ Derya Birant, Alp Kut Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İÇERİK Giriş PLC nedir? PLC lerin Uygulama

Detaylı

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ CUMAYERİ MESLEK YÜKSEKOKULU MEKATRONİK ÖN LİSANS PROGRAMI 2012-13 Bahar Yarıyılı

DÜZCE ÜNİVERSİTESİ CUMAYERİ MESLEK YÜKSEKOKULU MEKATRONİK ÖN LİSANS PROGRAMI 2012-13 Bahar Yarıyılı DÜZCE ÜNİVERSİTESİ CUMAYERİ MESLEK YÜKSEKOKULU MEKATRONİK ÖN LİSANS PROGRAMI 2012-13 Bahar Yarıyılı Dersin adı: Bilgisayar Destekli Takım Tezgahları Dersin Kodu: AKTS Kredisi: 4 2. yıl 2. yarıyıl Önlisans

Detaylı

1.Elektroerozyon Tezgahları 2.Takımlar( Elektrotlar) 2.1. İmalat Malzemeleri

1.Elektroerozyon Tezgahları 2.Takımlar( Elektrotlar) 2.1. İmalat Malzemeleri 1.Elektroerozyon Tezgahları Elektroerozyon işleminde ( EDM Electrical Discharge Machining ), malzeme kaldırma işlemi takım fonksiyonunu yapan bir elektrot ile parça arasında meydana gelen yüksek frekanslı

Detaylı

Demetleme Yönteminin Y 3-Katmanlı Mimari Yapı ile Gerçeklenmesi. eklenmesi. KalacakYer.com

Demetleme Yönteminin Y 3-Katmanlı Mimari Yapı ile Gerçeklenmesi. eklenmesi. KalacakYer.com Demetleme Yönteminin Y 3-Katmanlı Mimari Yapı ile Gerçeklenmesi eklenmesi KalacakYer.com BİTİRME ÖDEVİ Grup Elemanları: Demet NAR 040000660 Neşe e ALYÜZ 040000662 Danış ışman: Yrd. Doç Dr. Feza BUZLUCA

Detaylı

DENEY NO : 3. DENEY ADI : CNC Torna ve Freze Tezgâhı

DENEY NO : 3. DENEY ADI : CNC Torna ve Freze Tezgâhı DENEY NO : 3 DENEY ADI : CNC Torna ve Freze Tezgâhı AMAÇ : NC tezgahların temel sistematiği, NC tezgahların çalışma ilkeleri ve özellikleri, programlama işlemi hakkında bilgilendirme yaptıktan sonra, BOXFORD

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

WNT Önasya Kesici Takımlar San. ve Tic. Ltd. Şti. Şerifali Mah. Hattat Sk. No:16/2 34775 Ümraniye/İstanbul Tel. +90 216 526 63 05 Faks +90 216 526 63

WNT Önasya Kesici Takımlar San. ve Tic. Ltd. Şti. Şerifali Mah. Hattat Sk. No:16/2 34775 Ümraniye/İstanbul Tel. +90 216 526 63 05 Faks +90 216 526 63 WNT Önasya Kesici Takımlar San. ve Tic. Ltd. Şti. Şerifali Mah. Hattat Sk. No:16/2 34775 Ümraniye/İstanbul Tel. +90 216 526 63 05 Faks +90 216 526 63 08 wnt-tr@wnt.com www.wnt.com Efsanevi performans Dragonskin

Detaylı

O P C S T A N D A R D I

O P C S T A N D A R D I O P C S T A N D A R D I ASP OTOMASYON LTD. Sadık ŞENOL İsmail YAKIN 12/08/2008 OPC Standardı İnsan gücüne dayalı üretimden otomasyona dayalı, daha kontrollü bir üretime geçiş endüstride üretim hızını ve

Detaylı

Araştırma Geliştirme Ltd. Şti. - Firma Tanıtım Sunumu -

Araştırma Geliştirme Ltd. Şti. - Firma Tanıtım Sunumu - Araştırma Geliştirme Ltd. Şti. - Firma Tanıtım Sunumu - Şubat 2013 Hakkımızda Firma Profili Ekip Faaliyet Alanları Firma Profili Hakkımızda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı nın 2012 Teknogirişim Sermaye

Detaylı

Atılım Üniversitesi Bilgi & Đletişim Teknolojileri Müdürlüğü Sistem Yönetim Uzman Yardımcısı Görev Tanımı

Atılım Üniversitesi Bilgi & Đletişim Teknolojileri Müdürlüğü Sistem Yönetim Uzman Yardımcısı Görev Tanımı Atılım Üniversitesi Bilgi & Đletişim Teknolojileri Müdürlüğü Sistem Yönetim Uzman Yardımcısı Görev Tanımı Formal Doküman Detayları Hazırlanma Tarihi 11 Temmuz 2013 Yayın Taslak Hazırlayan Ersun Ersoy Doküman

Detaylı

SANAL ÖLÇME UYGULAMASI

SANAL ÖLÇME UYGULAMASI TMMOB Makina Mühendisleri Odası 11. Otomotiv Sempozyumu 8-9 Mayıs 2009 SANAL ÖLÇME UYGULAMASI Özet Uygulamanın temel amacı Otomotiv sac kalıpçılığında, kalıptan elde edilen parçanın kalite seviyesinin

Detaylı

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8-

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8- Fatih ALİBEYOĞLU -8- Giriş Dövme, darbe veya basınç altında kontrollü bir plastik deformasyon sağlanarak, metale istenen şekli verme, tane boyutunu küçültme ve mekanik özelliklerini iyileştirme amacıyla

Detaylı

Çözüm: Borunun et kalınlığı (s) çubuğun eksenel kuvvetle çekmeye zorlanması şartından;

Çözüm: Borunun et kalınlığı (s) çubuğun eksenel kuvvetle çekmeye zorlanması şartından; Soru 1) Şekilde gösterilen ve dış çapı D 10 mm olan iki borudan oluşan çelik konstrüksiyon II. Kaliteli alın kaynağı ile birleştirilmektedir. Malzemesi St olan boru F 180*10 3 N luk değişken bir çekme

Detaylı

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar 1.GİRİŞ Genel olarak metal şekillendirme işlemlerini imalat işlemlerinin bir parçası olarak değerlendirmek mümkündür. İmalat işlemleri genel olarak şu şekilde sınıflandırılabilir: 1) Temel şekillendirme,

Detaylı

Bu işleçlerin dışında, aşağıda belirtilen karşılaştırma işleçlerinden de yararlanılır.

Bu işleçlerin dışında, aşağıda belirtilen karşılaştırma işleçlerinden de yararlanılır. 18 SQL SORGU DİLİ SQL (Structured Query Language) yapısal sorgu dili, veritabanı yönetim sistemlerinin standart programlama dili olarak bilinmektedir. SQL dilinin Access içinde sorgu pencerelerinde veya

Detaylı

MALZEME TASARIMI VE SEÇİMİ PROF. DR. MUHARREM YILMAZ

MALZEME TASARIMI VE SEÇİMİ PROF. DR. MUHARREM YILMAZ MALZEME TASARIMI VE SEÇİMİ PROF. DR. MUHARREM YILMAZ KAYNAKLAR TASARIM Ürün Tasarımdır. TASARIM Tasarım Bilgi topluluğu Makine ve parçaya yönelik Avantaj Tasarımda amaç Daha verimli Daha ucuz Üretim Kolaylığı

Detaylı

up-gear Teknolojisi Büyük konik dişli üretiminde en iyi çözüm

up-gear Teknolojisi Büyük konik dişli üretiminde en iyi çözüm up-gear Teknolojisi Büyük konik dişli üretiminde en iyi çözüm Geliştirilmiş işleme çözümlerinin yanında yeni stratejik üretim ortaklığı İster inşaat makineleri isterse deniz motor sistemleri ya da trenler

Detaylı

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ MAK-LAB15 1. Giriş ve Deneyin Amacı Bilindiği gibi malzeme seçiminde mekanik özellikler esas alınır. Malzemelerin mekanik özellikleri de iç yapılarına bağlıdır. Malzemelerin

Detaylı

ÇATI KONSTRÜKSİYONLARINDA GAZBETON UYGULAMALARI Doç.Dr.Oğuz Cem Çelik İTÜ Mimarlık Fakültesi Yapı Statiği ve Betonarme Birimi

ÇATI KONSTRÜKSİYONLARINDA GAZBETON UYGULAMALARI Doç.Dr.Oğuz Cem Çelik İTÜ Mimarlık Fakültesi Yapı Statiği ve Betonarme Birimi ÇATI KONSTRÜKSİYONLARINDA GAZBETON UYGULAMALARI Doç.Dr.Oğuz Cem Çelik İTÜ Mimarlık Fakültesi Yapı Statiği ve Betonarme Birimi ÖZET Donatılı gazbeton çatı panellerinin çeşitli çatı taşıyıcı sistemlerinde

Detaylı

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 5.BÖLÜM Bağlama Elemanları Kaynak Bağlantıları Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 BU SLAYTTAN EDİNİLMESİ BEKLENEN BİLGİLER Bağlama Elemanlarının Tanımı ve Sınıflandırılması Kaynak Bağlantılarının

Detaylı

Moldflow Plastics Advisers. Plastik enjeksiyon parça ve kalıp tasarımında yeni bir dönem

Moldflow Plastics Advisers. Plastik enjeksiyon parça ve kalıp tasarımında yeni bir dönem Moldflow Plastics Advisers Plastik enjeksiyon parça ve kalıp tasarımında yeni bir dönem Problem: Plastik parça tasarımı imalattan bağımsız yapılır Plastik parçalar üretime uygun biçimde tasarlanmazlar

Detaylı

UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0

UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0 UTS TRIBOMETER T10/20 TURQUOISE 2.0 TURQUOISE 2.0 UTS Tribometer T10/20 Yüksek kalite, hassas ölçüm Esnek Tasarım Akademik bakış açısı Hassas ve güvenilir ölçüm TRIBOMETER T10/20 UTS Mühendislik firması

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. MAK-204 Üretim Yöntemleri Freze Tezgahı Frezeleme Đşlemleri (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Freze tezgahının Tanımı: Frezeleme işleminde

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ Ad Soyad :Yrd.Doç:Dr.Hüseyin MUTLU Eğitim Durumu

ÖZGEÇMİŞ Ad Soyad :Yrd.Doç:Dr.Hüseyin MUTLU Eğitim Durumu ÖZGEÇMİŞ Ad Soyad :Yrd.Doç:Dr.Hüseyin MUTLU Eğitim Durumu 1. Lisans : Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Makina Mühendisliği, 1986 2.Yüksek Lisans: Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık

Detaylı

Ö Z G E Ç M İ Ş. 1. Adı Soyadı: Mustafa GÖÇKEN. 2. Doğum Tarihi: 12 Haziran 1976. 3. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Ph.D.

Ö Z G E Ç M İ Ş. 1. Adı Soyadı: Mustafa GÖÇKEN. 2. Doğum Tarihi: 12 Haziran 1976. 3. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Ph.D. Ö Z G E Ç M İ Ş 1. Adı Soyadı: Mustafa GÖÇKEN 2. Doğum Tarihi: 12 Haziran 1976 3. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Ph.D. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Endüstri Mühendisliği Çukurova Üniversitesi

Detaylı

Bölüm 1: Veritabanı Yönetim Sistemlerine Giriş

Bölüm 1: Veritabanı Yönetim Sistemlerine Giriş Bölüm 1: Veritabanı Yönetim Sistemlerine Giriş -1- Dr. Serkan DİŞLİTAŞ 1.1. Veri ve Bilgi (Data & Information) Hesaplama, saklama gibi çeşitli işlemler amacıyla bilgisayara verilen sayı, yazı, resim, ses,

Detaylı

ÜÇ EKSENLİ MASA TİPİ CNC FREZE TEZGAHI TASARIM VE PROTOTİPİ. Cem DOĞAN, Kerim ÇETĠNKAYA

ÜÇ EKSENLİ MASA TİPİ CNC FREZE TEZGAHI TASARIM VE PROTOTİPİ. Cem DOĞAN, Kerim ÇETĠNKAYA ÜÇ EKSENLİ MASA TİPİ CNC FREZE TEZGAHI TASARIM VE PROTOTİPİ Cem DOĞAN, Kerim ÇETĠNKAYA *Karabük Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi, Makine Eğitimi Bölümü, Karabük Özet Günümüzde Teknolojinin gelişmesi

Detaylı

AERODİNAMİK KUVVETLER

AERODİNAMİK KUVVETLER AERODİNAMİK KUVVETLER Prof.Dr. Mustafa Cavcar Anadolu Üniversitesi, Sivil Havacılık Yüksekokulu, 26470 Eskişehir Bir uçak üzerinde meydana gelen aerodinamik kuvvetlerin bileşkesi ( ); uçağın etrafından

Detaylı

Sistem Nasıl Çalışıyor: Araç İzleme ve Filo Yönetim Sistemi

Sistem Nasıl Çalışıyor: Araç İzleme ve Filo Yönetim Sistemi arvento Araç Takip ve Filo Yönetim Sistemleri ile araçlarınızı 7 gün 24 saat on-line ve geçmişe yönelik olarak izleyebilir, hızlarını, izlemiş oldukları güzergahı, duraklama yaptıkları yerleri uzaktan

Detaylı

Ürün Geliştirme. Oğuz ALTAY Satış Direktörü

Ürün Geliştirme. Oğuz ALTAY Satış Direktörü Ürün Geliştirme Oğuz ALTAY Satış Direktörü 3 Boyutlu Teknolojiler Mühendislik ve Simülasyon 20 Yılı aşkın tecrübe Yurtiçi ve yurtdışında 4 ofis Teknoloji uygulama merkezleri 50 nin üzerinde Personel ISO

Detaylı

Yük. Müh. Alper Yeter Her malzeme kullanımı, önemsiz olsa bile, bazı seçim kriteri gerektirir. Bir malzemeyi yalnız tek bir özelliği için seçmek mümkün değildir. Bir çok mühendislik çalışmaları gibi malzeme

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği

İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ. Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği İŞLETİM SİSTEMLERİNE GİRİŞ Von Neumann Mimarisi Modern bilgisayar çalışma prensipleri, Von Neumann ın 1945 de geliştirdiği mimariyi temel almaktadır. Merkezi İşlem Birimi Aritmetik ve Mantık Birimi Kontrol

Detaylı

Kesici takım malzemesi, talaş kaldırma sırasında aşağıdaki yüksek zorlanmalara maruz kalırlar:

Kesici takım malzemesi, talaş kaldırma sırasında aşağıdaki yüksek zorlanmalara maruz kalırlar: Kesici takım malzemesi, talaş kaldırma sırasında aşağıdaki yüksek zorlanmalara maruz kalırlar: a)devamlı ve darbeli tarzda kesme kuvvetleri b)yüksek sıcaklıklar ve sıcaklık değişimleri c)sürtünme ve aşınma

Detaylı