1. Kavram Olarak Kişilik

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. Kavram Olarak Kişilik"

Transkript

1 1. Kavram Olarak Kişilik Kişilik, kişi kavramına nazaran daha üst bir kavram olarak kabul edilmektedir. Kişi denilince, hak ve borç edinilebilen varlıklar anlaşılırken, kişilik denildiğinde, kişi kavramını da içine alan ve kişinin kişisel değerlerinden oluşan bir bütün anlaşılır. Kişilik değerlerini; kişinin yaşamı, beden bütünlüğü ve sağlığı gibi maddi bedensel değerleri; yetenekleri, onuru, saygınlığı, giz alanı, inanç ve özgürlükleri, adı ve resmi üzerindeki hakkı gibi manevî değerleri; meslekî ve ticari onur ve saygınlığı, mesleki ve ticari sırları gibi mesleki ekonomik değerleri oluşturur 1. Bu geniş tariften yola çıkarak kişilik haklarını; hak sahibinin hayatının, sağlığının, vücut tamlığının ve toplum içindeki durumunun korunmasına yarayan haklar olarak tarif etmek mümkündür 2. Diğer bir ifadeyle kişilik hakkı, kişinin kişisel değerlerinin tümü üzerinde geçerli olan bir haktır 3. Kişilik hakkı kişiye ait (tekelci) ve yasaklayıcı niteliktedir. Tekelci (inhisarî)özelliği sebebiyle yalnızca hak sahibi tarafında kullanılabilir, kişiye bağlıdır. Kişinin doğumuyla kişilik hakları kazanılır ve ölümle yitirilir. Dolayısıyla başkalarına devredilmesi ya da mirasçılara geçmesi mümkün değildir 4. Fakat kişilik haklarına yapılan saldırılar sebebiyle açılmış olan tazminat davalarının parasal sonuçları mirasçılara geçer ve devri kâbildir. Nitekim MK. m. 24 te kişilik hakkı ihlallerine karşı koruma istenebileceği düzenlenmiştir. Medenî Kanunun 23. maddesine göre Kimse, hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen de olsa vazgeçemez. Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı olarak sınırlayamaz.. Bu düzenlemeyle kanun koyucu kişilik hakkının vazgeçilemez bir özellik taşıdığını vurgulamıştır. Fakat bu durum kişilik haklarına saldırı sebebiyle doğan bir alacak hakkından vazgeçilemeyeceği anlamına gelmez. Yine bu maddeden çıkan bir diğer sonuç, her ne kadar kişilik hakkının sınırlanması mümkün olsa da bu sınırlamanın kanuna ve ahlak kurallarına uygun yapılması gerekir. Kişilik hakkının konusunu bu hakkın üzerinde geçerli olduğu kişisel değerlerin tümü oluşturur. Bu değerler çok çeşitlidir ve sınırlanması mümkün değildir. Teknolojideki gelişmelere ve insan hayatının zamanla değişim göstermesine paralel olarak her zaman yeni kişisel değerlerin doğması sözkonusu olabilir. Bu sebeple olsa gerek, kanunkoyucu kişisel hakların ve değerlerin tanımını yapmaktan kaçınmıştır. Fakat öğretide kişisel değerlerin genellikle maddi kişisel değerler ve manevi kişisel değerler olmak üzere ikiye ayrıldığını görmekteyiz 5. Bu ayırıma bazı yazarlar 1 ZEVKLİLER, A., MEDENİ HUKUK, Başlangıç Hükümleri-Kişiler Hukuku-Aile Hukuku, Diyarbakır 1986, ATAAY, A., Şahıslar hukuku, Giriş-Hakiki Şahıslar, İstanbul 1969., ZEVKLİLER, ZEVKLİLER, ÖZEL, S.,,İstanbul 2002, 31; KILIÇOĞLU, A., Kişilik Hakları Hukuku, Ankara 1982, 5.

2 mesleki ve ekonomik değerleri de ilave etmektedirler 6. Bununla birlikte kişisel değerleri içsel kişisel değerler ve dışsal kişisel değerler olarak ayıran yazarlar da mevcuttur 7. Maddi kişisel değerler, insanın sağlıklı ve eksiksiz bir bedensel varlığa sahip olmasını ve bunu sürdürmesini sağlayan yaşam, beden bütünlüğü ve sağlık gibi değerlerdir. Manevi değerler ise kişinin daha ziyade dış yaşamıyla, toplumla olan ilişkilerinden kaynaklanan ve kişiye kişi olması sebebiyle doğumundan itibaren tanınan ve hukuk düzenince korunan onur, saygınlık, giz alanı, özgürlük, ad ve resim gibi değerlerdir 8. Biz bu çalışmamızda maddi değerlerinin neler olduğunu, bu değerlere ne tür müdahaleler olabileceğini, hangi müdahalelerin hukuka uygun olacağını hangilerinin saldırı niteliği taşıyacağını inceledik; kapsamı genişletmemek amacıyla manevi değerlere, bunlara yapılan saldırılara ve saldırıların sonuçlarına girmemeye özen gösterdik. 2. Maddi Kişisel Değerler I. Yaşam Hakkı Kişinin maddi kişisel değerlerinin en önemlisini yaşam hakkı oluşturur. Herkes yaşamını sürdürme hakkına sahiptir. Başkaları bir kimsenin hayatını sonlandıramayacağı gibi kişinin kendisi de hayatının sonlandırılmasına ilişkin bir irade açıklamasında bulunamaz. Yaşam hakkı Medeni Hukuk anlamında kişisel değerlerin ve Anayasa Hukuku anlamında da temel hakların en önemlisidir 9. Çünkü diğer kişisel değerlerin ve temel hakların kazanılabilmesi için kişinin hayatta olması gerekir. Kişilik hakkının niteliği itibariyle kişiye bağlı olan ve ölümle sona eren bir hak olduğu için yaşam sona erdikten sonra artık kişilik hakkından söz etmek mümkün değildir. Yaşama hakkı Anayasa başta olmak üzere, pek çok pozitif hukuk kuralıyla korunmuştur Anayasası 17. maddede, herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğunu düzenlemiş, tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı hâller dışında kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamayacağını, rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tâbi tutulamayacağını hüküm altına almıştır. AY. daki hükmün haricinde Medeni Kanun un 23. ve 24.maddelerinde, gerek kişinin kendi fiilleriyle, gerekse dıştan yönelen saldırılarla yaşamın sonlandırılmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır. 24. maddede yer alan Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir. hükmüyle kişilik hakları ihlale uğrayan kimselere yapılan saldırıları durdurma; sona ermiş ve yaşamın son bulması sonucunu doğurmuş saldırılar sebebiyle de tazminat talep etme hakkı getirilmiştir (BK. m. 45, 47). İkinci 6 ZEVKLİLER, KILIÇOĞLU, A., Kişiler Hukuku, Ankara 1982, 6. 8 ZEVKLİLER, ZEVKLİLER, 310.

3 fıkrada ise Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır. hükmü getirilmiştir. Hukuk düzenimiz sözü edilen maddelerle yaşama hakkına yapılan müdahalelere karşı kişiyi koruma amacı gütmüştür. MK. nun Kimse, hak ve fiil ehliyetinden kısmen de olsa vazgeçemez hükmüyle kişiyi kendi kendine karşı dahi korumuştur. İşte bu noktada akla ötenazi gelmektedir. Şifasız bir hastalığa yakalanan, ölümün eşiğine gelen ve acılı bir hayat sürmektense ölümü isteyen kişilerin bu talepleri haklı görülecek midir? Doktrinde ölüm yardımı (Sterbehilfe) olarak da adladırılan ötenazi, tedavisi mümkün olmayan bir hastalığa yakalanmış olan bir kimsenin ağrısız ve acısız bir şekilde ölmesine yardım edilmesi olarak tarif edilmektedir 10. Ötenazi, hayatından ümit kesilmiş hastanın muvafakatinin olup olmamasına göre iki türlüdür. Eğer hasta kendi iradesiyle öldürülmesine rıza gösteriyorsa doğrudan ötenazi ya da iradi ötenazi, hastanın rızası yoksa dolaylı ötenazi ya da irade dışı sözkonusudur 11. Ayrıca, hastanın yaşama süresine göre de ötenazi ikiye ayrılmaktadır. Eğer şifasız bir hastalığa yakalanan hasta ölümün eşiğine gelmişse dar anlamda ötenazi, hastalığın çaresi olmadığı halde ölüm hemen meydana gelmeyecek, belki de hasta yıllarca hayatını devam ettirebilecekse geniş anlamda ötenaziden söz edilmektedir 12. Diğer bir ayırım, aktif ötenazi-pasif ötenazi ayırımıdır. Aktif ötenazi, olumlu bir fiille tıbbî yollardan ölüm sonucunun sağlanmasıdır. Başka bir deyişle hastanın ölümüne sebebiyet verecek tıbbî yöntemlerin doğrudan doğruya hasta üzerinde uygulanması aktif ötenaziyi oluşturur. Hastaya yüksek dozda morfin ya da potasyum klorid verilmesi gibi 13 Pasif ötenazi 14 ise olumsuz bir fiille yapılan ötenazidir 15. Yani hastanın yaşaması için gerekli yaşam desteğinin çekilmesi suretiyle hastanın yaşamına son verilmesidir 16. Ötenazi konusu, yüzlerce yıldır insanlığın zihnini kurcalamaktadır Acılar içinde kıvranan ve hiçbir kurtuluş ümidi kalmamış bir insanın, kendi rızasıyla acısız ve ağrısız bir şekilde hayatına son verilip verilemeyeceği hususu yıllardan beri süregelen uzun tartışmalara yol açmıştır. 10 GÜVEN, K., Kişilik Hakları ve Ötenazi, ANKARA 2000, AKINCI, AKINCI, 123; GÜVEN, GÜVEN, Hastanın dilediği zaman tedaviyi reddetme hakkı vardır. Ölümcül hastalığa yakalanmış bir hastanın tedaviyi reddetmesi durumunda hekimin hastanın asgari yaşam fonksiyonlarını yerine getirmesi için gerekli tıbbi desteği vermek zorunda olduğu, aksi takdirde pasif ötenazinin gerçekleşeceği kanaatindeyiz. 15 GÜVEN, Hukuk düzenleri olumsuz fiillere istisnaen sonuç bağlarlar. Bizim ceza kanunumuza göre de bir kişinin ihmali davranışı sebebiyle cezalandırılabilmesi için kanundan, sözleşmeden ya da öngelen tehlikeli fiilinden kaynaklanan bir bakım gözetim ödevinin bulunması gerekir.

4 Tartışmalar hem bilim adamları arasında hem de din adamları arasında yıllar yılı devam etmiştir. Papa başkanlığında toplanan II. Vatikan Ekümenik Konsüller bileşiminde ötenazi üzerine bir beyanname yayınlanmıştır. Buna göre, insan yaşamı bütün iyiliklerin temelidir ve insanın her faaliyetinin ve batan toplumun gerekli kaynak ve şartıdır. Birçok insan hayatı kutsal bir şey olarak algılar ve hiç kimsenin yaşamını kendi rızası ile yok etmemesi gerektiği fikrini taşır. Ancak müminler yaşamayı daha büyük bir şey olarak, açıkçası Allah sevgisinin bir hediyesi olarak algılar ki insanlar bu hediyeyi muhafaza etmek ve verimli kılmak ile yükümlüdürler. 17. Papalık bu deklarasyonuyla ötenazinin karşısındaki görüşünü ortaya koymuştur. İslamiyet açısından bakıldığında da İslâm dininin insan hayatına büyük önem atfettiği görülür. Nitekim Kuran-ı Kerim de yer alan, And olsun ki biz insanoğullarını şerefli kıldık, onların karada ve denizde gezmesini sağladık, temiz şeylerle onları rızıklandırdık, yaratıklarımızın pek çoğundan üstün kıldık (İsrâ Sûresi, 70) gibi pek çok ayette insana ve insan hayatının değerine vurgu yapılmıştır. Bu sebeple savaş hâli, nefis müdafaası veya yetkili kurumların ve makamların verdikleri idam cezalarının infazı gibi haklı ve meşru bir sebep olmadıkça bir insanın hayatına son verilmesi yasaklanmış, gerek bir başkasını öldürme gerekse intihar etme büyük günahlardan sayılmıştır. Maide Suresi 32. Ayet te bu konuyla ilgili, Kim bir kimseyi bir kimseye veya yeryüzünde bozgunculuğa karşılık olmadan öldürürse bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de onu diriltirse (ölümden kurtarırsa) bütün insanları diriltmiş gibi olur. 18 buyrulmuştur. İnsan hayatının sonlandırılmasına ilişkin pek çok hadis-i şerif de bulunmaktadır. Bunlardan birinde Hz. Peygamber in Sizden hiçbiriniz, başınıza gelen bir musibetten dolayı sakın ölümü temenni etmesin. Eğer bunu yapmaya mecbur ise, o takdirde Allah ım benim için yaşamak hayırlı olduğu müddetçe beni yaşat, ölüm benim için hayırlı olduğu zaman beni öldür, desin buyurduğu rivayet edilmiştir 19. Ceza hukuku alanında bazı yazarlar ötenaziye cevaz verilmesi ve bunun suç olmaktan çıkarılması gerektiği fikrindedirler. Bu yazarlara 20 göre, bir insanın belki de şuurunu bile kaybetmiş olduğu halde acılar içerisinde kıvranarak yaşaması insan haysiyeti ile bağdaştırılabilecek bir hayat tarzı değildir. Böyle insanların kendi rızaları ile acısız bir şekilde hayatlarına son verilmesi, tıp ahlâkı ile bağdaşmasa da sosyal ahlâka uygun düşmektedir. Esasen böyle insanların pek çoğunun tabî ölümlerinin geciktirilmesi birçok teknik imkânın sonuna kadar kullanılmasıyla mümkün olmaktadır. Oysa bu teknik imkânlar tedavisi mümkün olmayan hastalar için kullanılırken, belki de tedavi edilebilecek bazı hastalar bu imkânlar yetersiz kaldığı için kurtarılamamaktadır. Meselâ, bitkisel hayata girmiş bir hastanın kalbinin çalışması ve sun'î teneffüsün sağlanması bazı teknik GÜVEN, 64. Bkz. Kuran-ı Kerim Meali GÜVEN, 69. AKINCI, Ş., Türk Özel Hukukunda İnsan Kökenli Biyolojik Madde (Organ-Doku) Nakli Kavramı ve Bundan Doğan Hukuki Sonuçlar, Ankara 2003, 122.

5 cihazlarla mümkün olabilmektedir. Zaten pek çok hastanede sayıları oldukça az olan bu cihazların kurtarılamayacak hastalara bağlı tutulması, tedavi edilebilecek hastaların bu cihazlardan istifade etmesini engelleyecektir. Bu görüşler bazı ülkelerde de halk arasında destek bulmuş ve bu amaçla çeşitli ötenazi dernekleri kurulmuştur. Hatta Almanya'nın Hamburg ve Berlin eyaletlerinde ötenazi'nin kanunî bir düzenlemeye kavuşması amacıyla tasarılar hazırlanmıştır 21. Hukukî açıdan ise, ötenazinin suç sayılmaması gerektiği veya hâkimin hafifletici sebeplere dayanarak cezayı azaltması gerektiği yolunda görüşler ileri sürülmüştür. Öte yandan, ceza hukuku açısından bazı yazarlar ötenazinin kasten adam öldürme suçu teşkil ettiği, hatta bu durumda tasarlayarak adam öldürmeden bile söz edilebileceği fikrindedirler. İnsan kökenli biyolojik maddelerin nakli söz konusu olduğunda, eğer bir zaruret hali söz konusuysa hayatının son anlarını yaşayan ya da bitkisel hayata girmiş bulunan bir kimseden, rızası olmasa bile, kalp gibi hayatî organların alınabileceği fikri ortaya atılmıştır. Bu fikre göre, eğer hayatı biyolojik madde nakline bağlı olan bir kimse varsa ve ölüden biyolojik madde alınamıyorsa, hekim gerekli olan biyolojik maddeyi canlı bir insandan almaya mecburdur. Zira haklı bir menfaatin korunabilmesi için başka bir haklı menfaatin feda edilmesinden başka çare kalmamıştır. Normal bilimsel tecrübelere göre fizyolojik ölümü an meselesi olan ve bitkisel hayata girmiş bulunan bir hastanın, kalbi değiştiği takdirde normal hayata dönecek olan ve yaşama şansı daha yüksek bulunan bir başka hastaya feda edilmemesi için hiçbir sebep yoktur. Hiç müdahale edilmezlerse nasıl olsa ölecek olan iki insandan birine, diğeri aleyhine de olsa yardım etmekte ne topluma karşı tehlike teşkil eden, ne de hukuka aykırı düşen bir saik vardır 22. Böyle bir görüşe katılmak mümkün değildir. Her şeyden önce, MK. m. 23'e göre hiç kimse şahsiyet haklarının aşırı bir biçimde sınırlanması sonucunu doğuracak hukukî işlem yapamaz. Hele hele hayatını sona erdirecek bir müdahaleye izin vermesi asla düşünülemez.. MK. m. 24'e göre ise kişiler, dışarıdan gelebilecek bu tür müdahalelere karşı koruma altına alınmışlardır. Bu nedenle, bir hayat üzerindeki tasarruf geçerli değildir. Bir kimse eğer böyle geçersiz bir irade beyanına dayanılarak ya da irade beyanı olmaksızın öldürülürse, ika edilen fiil özellikle jüri usulünün uygulandığı ülkelerde sık sık beraatle sonuçlansa bile 23, özel hukuk açısından haksız fiil olarak kalmaya devam eder. Hastanın ızdırabı ve rızası ise ancak bir zararın tenkisi sebebi olabilir Ayrıntılı bilgi için bkz., GÜVEN, AKINCI, 123. AKINCI, 125.

6 Hayat, kişinin maddî bedensel değerlerinin en önemlisidir. Herkesin hayatını sürdürme hakkı vardır. Başkaları onun hayatını sona erdirme hakkına sahip olmadığı gibi, kişi kendisi de öldürülmesine rıza gösteremez 24. Özel hukuk açısından böyle bir müdahaleyi zaruret haline dayandırmak da mümkün değildir. Çünkü BK. m. 52/II'ye göre sadece mala verilen zararlar için zaruret hali kabul edilmiştir. Buna göre, başka bir kimsenin şahsına yönelik bir saldırı sözkonusu olduğunda, ika edilen fiil haksız fiil olarak kalmaya devam eder. Öte yandan, bu fikrin kabulü halinde idam mahkûmlarının da asılmadan önce ameliyat masasına yatırılıp organlarının alınmaması için hiçbir sebep kalmamaktadır. Zira onların hayatı da sona yaklaşmıştır. Aksi takdirde idam mahkûmlarının pek çok ülkede asılmadan önce sağlık kontrolünden geçirilmesini izah etmek de oldukça güç olacaktır. Bu nedenle, idam mahkûmlarından ve hayatının sonuna yaklaştığı tahmin edilen kimselerden organ alınması, hem hukuka ve ahlâka, hem de dinî prensiplere aykırıdır. Sonuç olarak özel hukukumuz açısından ötenaziye cevaz vermek mümkün değildir. Hiç kimseye, hayatı ne kadar sona yaklaşmış olursa olsun, başkasının hayatının kurtarılması amacıyla da olsa onun ölümü sonucunu doğuracak bir müdahale yapılamaz.. Bu kişi çektiği acılardan bir an önce kurtulmak maksadıyla böyle bir müdahaleyi kendisi istemiş olsa bile sonuç aynıdır. Zaten kişinin verdiği rızanın geçerli olabilmesi için, kişinin üzerinde tasarruf edebileceği değerlere yönelik irade açıklamasında bulunmuş olması gereklidir. Kişinin üzerinde tasarruf edemeyeceği en önemli değer hayattır. Bu nedenle bir kimse öldürülmesine rıza gösteremez. Böyle bir rıza hekimin davranışını hukuka uygun hale getirmez, MK. m. 23 ve 24 e aykırıdır. Ayrıca, Hasta Hakları Yönetmeliği nin 13. maddesinde açıkça ötenazi yasaklanmıştır. Hükme göre, Tıbbi gereklerden bahisle veya her ne suretle olursa olsun, hayat hakkından vazgeçilemez. Kendisinin veya bir başkasının talebi olsa dahi, kimsenin hayatına son verilemez. Bitkisel hayata girmiş olan bir kimse de halâ hayatta olduğu için, onun organları da başka bir hayatı kurtarabilmek için alınamaz. Bir kimseden, hayatını sona erdirebilecek olan biyolojik maddelerin alınabilmesi için, bu kişinin tıbben ölü olması gerekir. Nitekim 2238 sayılı kanunun 8. maddesinde de "vericinin yaşamını mutlak surette sona erdirecek veya tehlikeye sokacak olan organ ve dokuların alınması, yasaktır" hükmü yer almaktadır. Bu açık hüküm karşısında artık bu konuda da herhangi bir tereddüdün kalmaması gerektiği kanaatindeyiz. II. Beden Tamlığı Beden tamlığı da kişisel hakların koruması altındaki değerlerdendir. Bedeni oluşturan organların, kemiklerin, dokuların, en küçük et parçalarının üzerinde dahi kişinin kişilik hakları mevcuttur ZEVKLİLER, 310.

7 Kişinin bedeni üzerindeki gerekli ya da gereksiz, küçük ya da büyük herhangi bir parçanın yok edilmesi, ya da alınması kişiye bir zarar verilmese dahi kişilik haklarına müdahale sayılır. Hiç kimse, nasıl olsa gerekli değil, mantığıyla vücut bütünlüğüne müdahalede bulunamaz çünkü beden tüm parçalarıyla beraber bir bütün oluşturur ve kişilik hakkı bunların tümü üzerinde geçerlidir 26. Kişinin rızası olmaksızın vücudundan, laboratuarda incelenmek üzere küçük bir et parçası alınması yahut yine rıza olmadan saçlarının kesilmesi, kişinin darp edilmesi, yaralanması kişilik haklarına müdahale sayılır. Vücut bütünlüğüne yapılan müdahalelere rıza gösterilmiş olması hukuka aykırılığı ortadan kaldırır. Fakat kişinin bu girişimlere izin vermek için yaptığı sözleşmenin MK. m. 23 ve BK. m. 19 anlamında kanuna ve ahlaka aykırı olmaması gerekir 27. Vücut bütünlüğüne yapılan müdahalelerin en önemlileri tıp alanında kendini gösterir. Bir hastaya ilaç tedavisi uygulanması, hastanın ameliyata alınması, hastaya bir organ nakledilmesi ya da sağlam bir kişinin ya da bir ölünün organlarının alınıp bir hastaya nakledilmesi vücut bütünlüğüne müdahaledir. İşte hastanın, kendisine yapılacak tıbbî müdahaleye rızasının olmadığı hallerde, eğer davranışı hukuka uygun hale getiren bir sebep yoksa bu davranış hukuka aykırı sayılır ve diğer şartlar da oluşmuşsa hekimin sorumluluğuna hükmedilir. Hukuka uygunluk sebeplerinden bir tanesi ve belki de en önemlisi hastanın rızasıdır. Geçerli bir rıza, tıbbî müdahalenin sonunda bir zarar ortaya çıksa bile hekimin sorumluluğunu ortadan kaldırır. Hasta Hakları Yönetmeliğinin maddesinin (d) bendine göre, Tıbbi zorunluluklar ve kanunlarda yazılı haller dışında, rızası olmaksızın kişinin vücut bütünlüğüne ve diğer kişilik haklarına dokunulamaz. Aynı Yönetmeliğin 22. maddesine göre de Kanunda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, kimse, rızası olmaksızın ve verdiği rızaya uygun olmayan bir şekilde tıbbi ameliyeye tabi tutulamaz Rızanın geçerli olabilmesi için öncelikle rıza beyanında bulunan kişinin ehliyetli olması gerekir. Kural olarak tam ehliyetli kişiler yani mümeyyiz ve reşit olan ve kısıtlı olmayanlar kendi başlarına irade beyanında bulunabilirler ZEVKLİLER, ZEVKLİLER, ZEVKLİLER, MEVDATA Hukuk Yazılımları, 29 ÇELİK, N / EDİSAN, Z. / UYSAL, C., Veli veya Vasinin Çocuk Hasta Üzerinde Yetki Kullanmasının Yasal ve Etik Boyutu, Organ ve Doku Naklinde Tıp Etiği ve Tıp Hukuku Sorunları, I. Uluslar arası Tıp Etiği ve Tıp Hukuku Kongresi Bildirim Kitabı, İstanbul 2007, 478.

8 Velâyet altında olan küçük mümeyyiz değilse, onun yerine kanunî temsilcileri irade beyanında bulunur. Çünkü MK. m. 14 ve 15 e göre ayırt etme gücü bulunmayanların fiil ehliyetleri yoktur. Bu kimselerin fiilleri kural olarak hiçbir hukukî sonuç doğurmaz. Bunlar adına kanunî temsilcileri işlem yapmaya yetkilidir 30. Bu konuda, Hasta Hakları Yönetmeliği nin 24. maddesinde, Tıbbi müdahalelerde hastanın rızası gerekir. Hasta küçük veya mahcur ise velisinden veya vasisinden izin alınır. Hastanın, velisinin veya vasisinin olmadığı veya hazır bulunamadığı veya hastanın ifade gücünün olmadığı hallerde, bu şart aranmaz. denilmiştir. Velâyet altındaki kişi reşit olmamakla birlikte mümeyyiz ise, tıbbî müdahale konusunda onun da rızasının alınması gerekir. Çünkü MK. m. 167/I e göre, Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça, kendi işlemleriyle borç altına giremezler. Hükme göre, ayırt etme gücüne sahip olanlar (mümeyyiz kimseler) hukukî işlem yapabilirler. Fakat yaptıkları işlemin geçerliliği, kanunî temsilcilerinin izin ya da icazetine bağlıdır. Şu halde tıbbî müdahaleye karar verecek olan hekim, mümeyyiz küçüğün rızasını ve kanunî temsilcinin onayını almalıdır. Bu konu, hasta hakları Yönetmeliğinin 26. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir: Kanuni temsilcinin muvafakatinin gerektiği ve yeterli olduğu hallerde dahi, mümkün olduğu ölçüde küçük veya mahcur olan hastanın dinlenmesi suretiyle tıbbi müdahaleye iştiraki sağlanır. Kural olarak rızası olmayan kişilere tıbbî müdahalede bulunulamaz. Fakat bazı hallerde rızanın alınması mümkün olmayabilir. Eğer hastanın şuuru yerinde değilse ve tıbbî müdahalenin derhal yapılması gerekiyorsa rıza aranmaz. Bu durumda vekâletsiz işgörme hükümlerine göre hareket edilir. Vekâletsiz işgörme, davranışı hukuka uygun hale getiren sebeplerden bir tanesidir. Bu konuda Biyoloji Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları Ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi: İnsan Hakları Ve Biyotıp Sözleşmesi'nin Onaylanması Hakkında Karar ın (16/3/2004 tarihli Bak. Kurulu Kararı) maddesinde Acil bir durum nedeniyle uygun muvafakatin alınamaması halinde, ilgili bireyin sağlığı için tıbbi bakımdan gerekli olan herhangi bir müdahale derhal yapılabilir. denilmektedir. Aynı Kararın 9. maddesine göre, Müdahale sırasında isteğini açıklayabilecek bir durumda bulunmayan bir hastanın, tıbbi müdahale ile ilgili olarak önceden açıklanmış olduğu istekler göz önüne alınacaktır ÇELİK / EDİSAN / UYSAL, 479.

9 Yani acil durumlarda, hasta küçük ya da kısıtlı değilse, onun yerine bir yakının irade beyanında bulunma yetkisi ise kabul edilmemekte, bunun yerine hekime zikredilen yönetmeliğe istinaden derhal müdahalede bulunabilme yetkisi tanınmaktadır. 32. Kişilerin vücut tamlığına yönelen çeşitli unsurlar vardır. a) İnsan Kökenli Biyolojik Madde Transferi Tıp alanında kişinin maddi kişisel değerleri ihlal eden bir diğer müdahale de insan kökenli biyolojik madde naklidir. Doktrinde genellikle organ nakli olarak anılan insan kökenli biyolojik maddelerin nakli, yaşayan ya da ölü bir insandan bir başkasına veya insanın kendi vücudundan yine kendisine, hücre, doku ya da organ aktarılmasıdır. Buna kısaca transplantasyon da denilmektedir 33. İnsan kökenli biyolojik maddelerin nakli, tıbbî sorunların yanı sıra çok önemli hukukî sorunların da ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu alanda meydana gelen baş döndürücü gelişmeler, hukukun zamanla yetersiz kalmasına yol açmıştır. Öyle ki, biyolojik madde nakli, hukukun şu ana kadar bilinen sınırlarını dahi zorlamaya başlamıştır. Meselâ, hukuk düzenimiz tarafından kişi sadece sağlığında değil, ölümünden sonra da 3. şahısların her türlü tecavüzlerine karşı korunmuştur. Bu korumanın bir sonucu olarak, ölen kişinin irade beyanı olmaksızın onun cesedinden biyolojik madde alınması ya da cesedin bilimsel amaçlarla kullanılması, başta, Türk, Alman ve Amerikan hukuku olmak üzere pek çok hukuk sistemi tarafından hukuka aykırı olarak kabul edilmektedir 34. Fakat her geçen gün artan organ ihtiyacı, ölüden organ alımını kolaylaştırıcı hukukî düzenlemelerin yapılmasına yönelik bazı fikirlerin ortaya atılmasına neden olmuştur. Bunun da ötesinde, Belçika, Avusturya ve Fransa gibi bazı ülkeler, ölen kişinin iradesini ikinci plâna atan hatta hiçe sayan düzenlemeler yapmışlar ve irade muhtariyeti ilkesini tersine çevirmişlerdir 35. Doktrinde de cesede sosyal bir yükümlülüğün yüklenip yüklenemeyeceği, daha açık bir deyişle, organa ihtiyacı olan kişilerin, herhangi bir cesedin sağlıklı organları üzerinde haklarının bulunup bulunmadığı hususu tartışılmaya başlanmıştır 36. Öte yandan, insan kökenli biyolojik maddelerin nakli konusunda ortaya çıkan gelişmeler, sadece 3. kişilere karşı değil, kişinin kendisine karşı da korunmuş olan, "dokunulamaz ve devredilemez" nitelikteki kişilik haklarının sınırlarını da zorlamaktadır. Meselâ, bir böbreğin çıkarılması taahhüdü kural olarak hukuka aykırıdır.. Fakat bir başka insanın hayatının kurtarılması şeklinde ortaya çıkan üstün amaç, hukukçuları, böyle bir işlemin hukuka uygun olduğunu kabul etmeye yöneltmektedir ARAT, A., Hekimin Hukukî Sorumluluğu, XXXXX, XXXX, 7. AKINCI, 1. AKINCI, 5. AKINCI, 5. AKINCI, 6.

10 Bütün bu gelişmeler karşısında, mevcut hukuk kuralları yetersiz kaldığı için insan kökenli biyolojik maddelerin naklini düzenleyen kanunlar çıkarılmaya başlanmıştır. İnsan kökenli biyolojik madde nakillerinde kişisel değer ihlâllerine ilişkin en önemli sorunlar vericinin rızası, yaşayan kişilerden hangi şartlarla nakil yapılabileceği ve ceset üzerinden yapılan insan kökenli biyolojik madde nakilleri üzerinedir. aa) Vericinin Rızası Alınması İnsan kökenli biyolojik maddelerin naklinin özel hukuk açısından ortaya çıkardığı sorunların başında yaşayan bir insandan bir başkasına yapılacak olan naklin, özellikle vericinin kişilik haklarını ihlâl edip etmediği sorunu gelmektedir. Gerçi vericiden biyolojik madde alınmadan önce rızası aranmaktadır. Fakat bu rızanın geçerliliği ve rızaya rağmen yapılan müdahalenin vericinin şahsiyet haklarını ihlâl edip etmediği hususu tartışılmaktadır. Geçim sıkıntısı sebebiyle organlarının para karşılığında nakledilmesine rıza gösteren kişinin bu rızası geçerli midir? AY. m. 17 ile MK. m. 24 birlikte değerlendirildiği zaman her iki hüküm de şahsiyet haklarını özellikle de vücut bütünlüğünü korumaya yönelik olduğu ve kişiyi 3. kişilerden gelen saldırılara karşı koruduğu görülmektedir. Bu durum karşısında geçim sıkıntısı sebebiyle böbreğini satmak isteyen kişiye bu amaçla yapılacak olan cerrahi müdahale, organ vericisinin rızasına rağmen hukuka aykırı olarak kalmaya devam eder. Çünkü böyle bir müdahaleye her şeyden önce AY. m. 17 engel teşkil etmektedir 37. Ancak, bir hastayı sağlığına kavuşturmak ya da sakatlığını gidermek gibi ulvî amaçlar için yapılan müdahaleler hukuka ve ahlâka aykırı olmayabilir. Yeter ki, biyolojik madde veren kimse bu yüzden sağlığını kaybetmesin. Eğer verdiği biyolojik madde sebebiyle vericinin sağlığı tehlikeye düşüyorsa ya da hayatta kalması mümkün görülmüyorsa, vericinin rızası başta kişilik haklarına ve bu arada ahlâka da aykırıdır 38. İnsan kökenli biyolojik madden nakline ilişkin sözleşmelerin geçerliliğiyle ilgili olarak da MK. m. 23 e göre bir değerlendirme yapılmalıdır. MK. m. 23 de, kişilik haklarından kısmen ya da tamamen vazgeçilemeyeceği gibi, bunların hukuka ve ahlâka aykırı olarak sınırlanamayacağı belirtilmiştir. Öyle ise yapılan sınırlandırmanın ahlaka uygun olması gerekmektedir. Bir karşı edim karşılığında insan kökenli biyolojik madde verme taahhüdüne ilişkin rıza ise ahlâka aykırıdır. Kaldı ki, Organ Nakli Kanunu'nun organ alım - satımını yasaklayan 15. maddesi karşısında bu tür sözleşmelerin ivazlı olabileceğini söylemek mümkün değildir. Fakat böyle anlaşmaların şarta bağlı olarak yapılmasında veya anlaşma ile kendisine biyolojik madde bırakılacak olan kişi ya da kuruluşa mükellefiyet yüklenmesinde hukukî bir engel yoktur AKINCI, 23. AKINCI, 27. AKINCI, 27.

11 Rıza olmadığı halde naklin hukuka uygun olduğu durumlar da mevcuttur. Genellikle nakil işleminin zaruret haline dayandığı ya da vekâletsiz iş görme teşkil ettiği durumlarda hukuka aykırılık yoktur. Organ Nakli Kanunu m. 14/II'de, rıza olmaksızın bazı biyolojik maddelerin alınabileceğini hükme bağlanmıştır. 14/V e göre, kaza veya doğal afetler sonucunda vücudu ağır harabiyete uğrayan ve bu sebeple hayatı sona eren kimselerden vasiyet veya rıza aranmaksızın biyolojik madde alınabilir. Ancak bunun için kanunun aradığı en önemli şart, hayatı insan kökenli biyolojik madde nakline bağlı olan birinin olması ve naklin yapılmasında "ivedilik" ve "tıbbî zorunluluk" bulunmasıdır. Doktrinde kanunda kullanılan ivedilik ve tıbbî zorunluluk deyimlerinin zaruret hali olduğu kabul edilmektedir 40. Dolayısıyla, bu hükme göre zaruret halinin, sayılan şartların gerçekleşmesiyle, rıza olmaksızın cesetten biyolojik madde alınmasını hukuka uygun hale getirdiğini söyleyebiliriz. Yine hukuka uygunluk sebeplerinin olması halinde yapılan müdahale bir vekâletsiz iş görme teşkil edebilir. Bu duruma genellikle rızası olmayan bir kimseye biyolojik madde aşılanması halinde rastlanır. Alıcının iradesi olmaksızın biyolojik madde nakleden hekim, bu anlamda bir fiil icra etmektedir. Alıcının iradesi de olmadığı için, hekimin vekâletsiz olarak hareket ettiğini söyleyebiliriz. Ayrıca yapılan iş başkasına ait bir iştir. Hekim, bir başkasının hayatını kurtarabilmek maksadıyla bu kişinin menfaati doğrultusunda hareket etmektedir. Bu durumda, hekim ile alıcı arasındaki ilişkinin bir vekâletsiz iş görme ilişkisi olduğunu söylemek mümkündür. Sonuç olarak, insan kökenli biyolojik madde nakli için vericinin rızasının alınması gerekir. Verici ölmüş ise sağlığında buna ilişkin yaptığı bir irade açıklamasının varlığı ya da yakınlarının izini aranır. Alıcının iradesi yerinde ise alıcı da nakle rıza göstermelidir. İradesi yoksa yapılan nakil işlemi kural olarak hukuka aykırı olmakla birlikte, ONK. m. 14/2 ye göre ya da vekâletsiz iş görme hükümlerine göre hukuka uygun hâle gelebilir Alıcının ve vericinin rızalarının haricinde nakli gerçekleştirecek hekimin de nakil işlemine rıza göstermesi gerekir. Bu şekilde karşılıklı rızalara, yani karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarına uygun yapılan sözleşmeler ve ölüme bağlı tasarruflar geçerlidir. Fakat anlaşma MK. m. 23 e aykırı olarak yapılmışsa, BK. m. 19 ve 20 ye göre butlan müeyyidesine tâbidir. Zira BK. m. 19/II ye göre, bir sözleşmenin geçerli olabilmesi için, kanunun emredici kurallarına, ahlâka, kamu düzenine ve şahsiyet haklarına aykırı olmaması gerekir. BK. m. 20/I e göre ise, bir akdin konusu gayri mümkün veya gayri muhik yahut ahlâka (âdâba) mugayir olursa o akit batıldır. Şu halde, ahlâka aykırı olarak yapılan insan kökenli biyolojik maddelerin nakline ilişkin sözleşmeler de batıldırlar. bb) Yaşayan Kişilerden Biyolojik Madde Alınması 40 AKINCI, 56.

12 2238 sayılı Kanun yaşayan bir kişiden biyolojik madde nakline ya bir üstün amaca binaen naklin yapılmasını ya da nakil işleminden vericinin herhangi bir zarar görmemesi şartlarından birinin varlığı hâlinde müsaade etmiştir. aaa) Üstün Amaç Kural olarak bir kimsenin vücut bütünlüğünün ihlâli sonucunu doğurabilecek olan her müdahale hukuka aykırıdır. Bu müdahaleye kişinin rıza göstermesi dahi çoğu kez hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz. Bu husus, MK. m. 23/II'de, " Kimse, hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen de olsa vazgeçemez şeklinde ifade edilmiştir. Ayrıca, MK. m. 24/II'de de, "Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça" her tecavüzün hukuka aykırı olduğu hükme bağlanmıştır. Görüldüğü gibi, ister kişinin kendi rızasıyla, isterse rıza olmaksızın üçüncü kişilerden gelen bir davranışla olsun, şahsiyet haklarını ihlâl eden müdahaleler hukuka aykırıdır. Kural bu olmakla birlikte, vücuda yapılan tıbbî müdahaleler, özellikle nakil muameleleri, üstün bir amaç için sözkonusu olduğunda hukuka uygundurlar Bu üstün amaç, kişinin kendi sağlığını ve hayatını kurtarma olabileceği gibi, başka kişilerin hayat ve sağlıklarının kurtarılması da olabilir. Doktrinde 41, ancak üstün bir amaç uğruna yapılan tıbbî müdahalelerin hukuka uygun olduğu kabul edilmekle birlikte, bu üstün amacın ne olduğu açıklanmamıştır. Burada üstün amaç, vericiden biyolojik madde alınmasını haklı gösterecek olan amaçtır 42. Diğer bir deyişle, biyolojik madde alındığı zaman vericinin uğrayacağı zararla, elde edilecek menfaat mukayese edildiğinde, elde edilecek menfaat vericinin zararını ikinci plana itiyor ve bu zarara katlanmayı haklı gösteriyorsa üstün amacın varlığından söz edilebilir. Üstün amacın varlığından söz edebilmek için, alıcının menfaatinin vericinin menfaatinden daha üstün olması gerekir. Her iki menfaat tartıldığında bu menfaatlerden biri diğerine ağır basmıyorsa ya da vericinin menfaati alıcıya göre daha çok korunmaya lâyıksa, rızaya rağmen vericiden biyolojik madde alınamaz 43. Burada tartışmalı olan husus, böbrek ve kornea gibi vücutta çift olan ve alındığı zaman vericinin hayatını sona erdirmeyen insan kökenli biyolojik maddelerin yaşayan kişilerden alınıp alınamayacağıdır. Doktrinde bu konuda olumlu ve olumsuz görüşler mevcuttur. Bir fikre göre, vücut bütünlüğüne yönelik olan müdahaleler eğer bu bütünlükte (bir böbreğin ya da gözün çıkarılması AKINCI, 168. AKINCI, 168. AKINCI, 169.

13 gibi) devamlı bir eksilme meydana getiriyorsa, rıza batıldır. Diğer bir görüşe göre ise bu tür organların alınabilmesinde bir sakınca yoktur. Fakat bu görüşe mensup olanların bazıları sadece birinci derece akrabaların böyle bir bağışlamayı yapabileceğini savunurken bazıları ise daha yaşlı olan yakın akrabanın genç olan alıcıya çift organının birini verebileceğini savunurlar 44. Bize göre, çift olan organların alınmasına izin vermeyen görüş isabetli değildir. Eğer bu organlardan birinin alınması verici açısından çok büyük bir zararın doğmasına yol açmayacak ise, diğer bir deyişle geride kalan organ alınan organın da görevini üstlenebilecek durumdaysa ve alıcının hayatı bu organa bağlıysa üstün amacın varlığından söz edilebilir. Gerçi burada da bir kimsenin vücut bütünlüğünün ihlâli söz konusudur ve bu müdahale şahsiyet haklarına da aykırıdır. Fakat müdahalenin üstün bir amaç için yapılması bu aykırılığı ortadan kaldırır ve müdahaleyi hukuka uygun hale getirir. Kaldı ki hukukun görevi, belki de hayatının son anlarını yaşamak üzere olan çocuğunu bir böbreğini feda etmek suretiyle kurtarmak isteyen bir annenin bu iradesinin önüne set çekmek değildir. Öte yandan çift olan organlardan sadece bir tanesi görevini ifa ediyorsa, bu organın verilebilmesi mümkün değildir. Çünkü burada vericinin uğrayacağı zarar alıcının temin edeceği faydadan az olmadığı için artık üstün amaç oradan kalkmıştır 45. Genellikle kabul edildiğine göre, bilimsel amaçlarla, yaşayan kişilerden biyolojik madde alınması da caiz değildir 46. Çünkü bu amaçla hareket edildiğinde de vericinin göreceği zarar elde edilecek olan faydadan daha az değildir. Dolayısıyla üstün bir amacın mevcudiyetinden de kural olarak burada da söz edilemez. Gerçi, insan vücudu ya da onun parçaları üzerinde yapılan tıbbî deneyler, tıp ilminin gelişmesi, dolayısıyla başka insanların sağlığa kavuşması ve hayatlarının uzaması bakımından son derece önemlidir.. Vücudunu ya da vücudunun parçalarını böyle bir deney için feda etmeye hazır olan bir insanın bu davranışı hiç şüphesiz hayranlık uyandıracak bir davranıştır. Fakat böyle bir davranışın hayranlık uyandırması başka şey, hukuka aykırı olması başka şeydir. Ayrıca, böyle bir fedakârlıkta bulunabilen bir kimse sırf bu fedakârlığından dolayı korunmalıdır. Bu fedakârlığı yapan kimse, hayatının son anlarını yaşıyor olsa dahi aynı şekilde düşünmek gerekir. Zira hiç bir ilim adamının, başka insanların hayatını kurtarmak maksadıyla bir kimseye bedenî bir zarar vermesine, o hayat sona çok yaklaşmış olsa bile hakkı yoktur. bbb) Zararsızlık Bir kimsenin rızası ile vücuduna yapılan bir müdahalenin geçerli olabilmesi için bu müdahaleden dolayı o kişinin aşırı bir zarar görmemesi ve büyük bir tehlike altına girmemesi gerekir AKINCI, 169. AKINCI, 170. AKINCI, 172.

14 Genellikle kabul edildiğine göre, vücut tarafından yenilenebilen ve alındığı zaman vericinin organizmasında herhangi bir zarara yol açmayan kan, kemik iliği, saç, deri, sperm, yumurta hücresi ve embriyo gibi insan kökenli biyolojik maddeler yaşayan kimselerden alınabilir 47. Kalp gibi, tek olan ve alındığında vericinin hayatını sona erdirecek olan biyolojik maddelerin alınması ise, vericinin rızası olsa dahi zararlıdır ve hukuka aykırıdır 48. Çünkü bu tür biyolojik maddelerin alınmasına her şeyden önce MK. m 23 engeldir. Ayrıca, 2238 sayılı kanunun 8. maddesinde, "vericinin yaşamını mutlak surette sona erdirecek veya tehlikeye sokacak olan organ ve dokuların alınması" yasaklanmıştır. Çift olan organlardan birinin alınması halinde de zararsızlık şartı gerçekleşmemektedir. Vericinin az ya da çok zarar görmesi kaçınılmaz olduğundan, yapılan müdahale hukuka aykırıdır. Fakat biyolojik maddenin üstün bir amaç için alınması, daha açık bir ifadeyle, alıcının elde edeceği menfaatin, vericinin uğrayacağı zararı arka plana atması ve haklı göstermesi halinde, yapılan müdahale hukuka uygundur. Ancak burada müdahaleyi hukuka uygun hale getiren husus bu müdahalenin zararsızlığı değil, üstün bir amaç için yapılmış olmasıdır 49. cc) Ölüden Biyolojik Madde Alınması Ölüm, tabî ve biyolojik bir olaydır. Hukuk düzeni ölüme bazı hukukî sonuçlar bağlamıştır. Bu hukukî sonuçların en önemlisi ölümle birlikte şahsiyetin sona ermesidir (MK. m. 27). Ölüden insan kökenli biyolojik madde alınabilmesi için gerekli olan ilk şart, vericinin ölmüş olmasıdır. Burada ortaya çıkan en önemli sorun ise ölümün tarifi ve tespiti sorunudur. Ayrıca, kararsızlık durumunda kişiden biyolojik madde alınıp alınamayacağı ve ötenazi ile biyolojik madde alımı arasındaki ilişki incelenmesi gereken konuların başlıcalarıdır. Dinî açıdan ölüm, ruhla bedenin birbirinden ayrılmasıdır. Fakat bu tarif, ruhla bedenin birbirinden ne zaman ayrıldığını tespit etmek mümkün olmadığı için son derece soyut bir tariftir 50 Bu nedenle, bir kimsenin hayatî organlarının hangi andan itibaren alınabileceğini kesin olarak açıklamaktan uzaktır. Tıbbî açıdan ise, klâsik ölüm anlayışı ve beyin ölümü anlayışına göre farklı tarifler yapılmaktadır. Klâsik ölüm anlayışına göre ölüm, ana hayat fonksiyonları denilen ve kişiye canlılık niteliğini kazandıran dolaşım, solunum ve sinir sistemi fonksiyonlarının kendi başlarına AKINCI, 174. AKINCI, 175. AKINCI, 176. AKINCI, 104.

15 çalışmalarının durması, birtakım sun'î vasıtalarla bu fonksiyonlar tekrar faaliyete geçirildiği halde kendiliğinden çalışmaya devam edememesi halidir 51. Beyin ölümü anlayışına göre ise, insan beyninin vücudu idare etme imkân ve kabiliyetini tamamen ve irreversibl (geri dönüşümsüz) olarak kaybetmesi halinde kişi ölmüş demektir. Hukukî açıdan ölümü çok genel bir biçimde, "insan hayatının ve buna bağlı olarak da şahsiyetin sona ermesidir" şeklinde tarif etmek mümkündür 52. İnsan hayatının ne zaman sona erdiği konusu ise, ölümün tespiti ile ilgili ayrı bir sorundur. Fakat insan kökenli biyolojik maddelerin nakli açısından ölümün tespiti çok önemlidir. Çünkü ancak vericinin ölümü tespit edildikten sonra hayatî organları alınabilir. Bu nedenle, ölümün nasıl tespit edileceği sorunu üzerinde ayrıntılı olarak durmak gerekmektedir. Ölümün tespitinin insan kökenli biyolojik maddelerin nakli açısından önemi, hayatî önemi olan organların naklinde ortaya çıkmaktadır. Kalp gibi, alındığı zaman insan hayatının sona ermesine sebep olan organlar, ancak ölmüş bir kimseden alınabilirler. Fakat naklin başarılı olabilmesi için, kendisinden biyolojik madde alınan kişinin ölmüş olmasına rağmen, alınacak olan biyolojik maddenin hayatiyetini devam ettiriyor olması gerekir. Bu da çoğu zaman vericinin kalbi çalışıp nefes almaya devam ederken kalbinin alınmasının caiz sayılmasıyla mümkün olabilmektedir 53. Zira kalp ölümden sonra 30 ila 60 dk arası canlılığını koruyabilmektedir 54. Acaba bir kimsenin ölmüş sayılabilmesi için mutlaka kalbinin durmuş ve solunumun sona ermiş olması mı gerekir, yoksa kalbi çalışan ve nefes almaya devam eden bir kimse de bazı hallerde ölü sayılabilir mi? Diğer bir deyişle ölüm neye göre tespit edilecektir? Klâsik ölüm anlayışına göre, bir insanın büyük hayat fonksiyonları denilen dolaşım, solunum ve sinir sistemlerinin durması ve kalp atışlarının sona ermesi ile ölüm gerçekleşmektedir. "Biyolojik ölüm" ya da "klinik ölüm" de denilen bu kıstasa göre, son kalp atışı ve son nefes ile ölüm gerçekleşmektedir 55. Fakat zamanla, durmuş olan bir kalbin yeniden çalıştırılabileceğinin keşfedilmesiyle, klâsik ölüm anlayışının ölümün tespitinde yeterli bir kıstas olmadığı ileri sürülmüştür. Çünkü sadece kalbin durmuş olması kişinin öldüğü anlamına gelmez. Çünkü soğuk suda boğulan bir kimse, kalbi durduktan sonra dahi 10 dakika kadar hayatta kalabilmektedir Ayrıca kalp, durduktan sonra, kalp masajı ve sun'î solunum gibi bazı müdahalelerle tekrar çalıştırılabilir ve öldü sanılan bir kimse yeniden hayata döndürülebilir. Nitekim, kalp ameliyatı gibi bazı önemli ameliyatlarda hastanın kalbi bir süre durdurulmakta, ameliyat bittikten sonra yeniden çalıştırılmaktadır. Böyle bir durumda AKINCI, 104. AKINCI, 105. AKINCI, 105. AKINCI, AKINCI, 106.

16 da ameliyat esnasında kalbi çalışmayan hastayı ölü saymak mümkün değildir 56. Bunun dışında, vücuttan ayrılan kalbin bir süre daha çalıştırılması mümkündür. Fakat, sırf kalbin çalışmasına bakarak da kişiyi canlı saymaya imkân yoktur 57. Ölümün tespiti konusundaki bir başka anlayış ise beyin ölümü anlayışıdır. Bu anlayışa göre ölüm, beyin hücrelerinin harap olması ile başlayan ve belirli bir süreç içerisinde yavaş yavaş meydana gelen bir olaydır 58.İnsana insan olma vasfını veren beyindir. Bundan dolayı, beyin fonksiyonlarının durması halinde kişi ölmüş sayılır Beyin fonksiyonları geri dönüşümsüz olarak sona erdiği halde, sun'î aletlerle solunumun ve dolaşımın devam ettirilmesi kişinin yaşadığını göstermez 59. Beyin ölümü anlayışını eleştiren eden yazarların bir kısmına göre, beyin kabuğunun tamamen tahrip olması ve bu şekilde bilincin kaybolması ile kişi ölmüş sayılamaz 60. Çünkü beyin kabuğunun harap olması, insanın bitkisel hayata girmesine sebep olur. Bitkisel hayata giren bir kimsenin ise günün birinde az veya çok kişilik kazanamayacağını iddia ettirebilecek hiçbir bilimsel doküman mevcut değildir. Bitkisel hayat esnasında üreme organları fonksiyonlarını devam ettirirler. Böyle bir kimse ölü sayılamaz Beyin merkezleri ne kadar tahrip olursa olsun, kalbi atmaya devam eden bir kişinin ölü sayılarak bir uzvunun alınması ise suçtur 61. Bu konuda 2238 sayılı Kanunda herhangi bir düzenleme mevcut değildir. Fakat Organ Nakli Merkezleri Yönetmeliği'nin ekinde bu konuda ayrıntılı bir düzenleme getirilmiştir. Yönetmelikte beyin ölümü kıstaslarının neler olduğu maddeler halinde sayıldıktan sonra, "hasta yakınına beyin ölümü deklare edildikten sonra organ bağış izni alınamadığında, hastaya uygulanan tıbbi destek kesilir" denilmek suretiyle açıkça beyin ölümü anlayışı kabul edilmiş ve 2238 sayılı kanunun bıraktığı boşluk da bu şekilde doldurulmuştur. Bu düzenleme kanaatimizce yerinde değildir. Zira sözkonusu olan insan hayatı olduğuna göre ölümün tespitinde son derece hassas davranılması gerekir. Bu konudaki tıbbî gelişmelerin yetersizliğini öne sürerek yeterli olmayan metotlarla bir kimsenin öldüğüne hükmetmek doğru değildir. Günün birinde tıbbî gelişmeler, daha önce öldüğüne hükmedilen kişilerin henüz ölmeden organlarının alınmış olabileceğini ortaya koyarsa kanunun düzenlemesine bakarak verilen kararın haklı olduğunu kim iddia edebilir? Bu nedenle, yönetmeliğin bu hükmüne bakarak şüpheli durumlarda mevcut metotlarla ölüme hükmetmek yerine, gerekirse vericinin organ ve dokularının nakil için işe yaramaz hale gelmesi pahasına da olsa kesin ölüm belirtilerini beklemek daha doğru olur ZEVKLİLER, 362. AKINCI, 106. ZEVKLİLER, 362. AKINCI, 107. AKINCI, 108. AKINCI, 108.

17 dd) Sperm, Yumurtalık ve Embriyo Nakilleri Sperm, yumurtalık ve embriyo nakillerinde alıcı, kendisine nakil yapılacak olan kadındır. Bu kadının evli olması halinde kocasının da izninin alınması gerekir. Kocanın izni olmaksızın kadına özellikle yabancı bir erkeğin sperminin ya da böyle bir sperm ile döllendirilmiş embriyonun nakledilmesi, kocanın şahsiyet haklarını ihlâl eder. Yumurtalık nakli için de aynı şekilde düşünmek gerekir. Fakat böyle bir durumda kocanın rızası kocayı nakil işleminin tarafı haline getirmez taraf haline getirmez. Çünkü kendisine nakil yapılan kimse kadındır. Özellikle sperm ve embriyo nakillerinde kocanın rızasının olmaması dolayısıyla yapılan işlemin iptali ve rahmin tahliyesi (kürtaj) de talep edilemez. Kişilik hakları ihlâl edilen koca sadece manevî tazminat davası açabilir. Ayrıca karının böyle bir hareketi MK. m. 131 anlamında ve haysiyetsizlik sayılabilir ve koca bu sebebe dayanarak boşanma davası açabilir 62. b) Kürtaj Tıp çevrelerince rahmin içindeki embriyonun imha edilmek ya da hayatını sonlandırmak maksadı ile vaktinden önce rahimden tahliye etmek 63 olarak tanımlanan kürtajın tarihi M.Ö e kadar dayandırılmaktadır 64. Kadim yıllardan beri uygulana gelen kürtaja devletlerin bakış açısı hep nüfus planlamasına endekslenmiştir. Çin gibi nüfusu kalabalık ülkeler kürtajı teşvik eden kanunlar çıkarırlarken nüfus sıkıntısı çeken ülkeler kürtajı yasaklamış, cezai tedbirler getirmişlerdir. Ülkemiz de kurtuluş savaşı yıllarını takiben çektiği nüfus sıkıntısına paralel olarak kürtaj suç olarak tanımlama cihetine gidildiyse de bu anlayış zamanla değişmiş, bugün ise kürtaj şartlı olarak serbest bırakılmıştır. Yine çoğu dini inancın kürtajı günah sayması ya da en azından tereddütle yaklaşması sebebiyle de hem toplum hem de devletler tarafından kürtaja olumsuz bakılmıştır. Kürtajın tıbbi ve hukuki boyutu gerek halk arasında, gerekse tıp ve hukuk çevrelerinde oldukça iyi bilinmesine rağmen, felsefi, ahlaki ve dini boyutu çok fazla gündeme getirilmemektedir. En aşırı kürtaj taraftarları da dâhil olmak üzere herkes, kürtajda yapılan müdahalenin var olan bir hayatı sonlandırdığını kabul etseler de ana rahmindeki ceninin ne zamandan itibaren insan sayılacağı ve rahimdeki canlının yaşama hakkının annenin kişilik hakları karşısındaki durumumun ne olduğu sorularına tüm bu sayılan çevrelerce cevap aranmaktadır. Özellikle kadın haklarını savunan yazarlar kürtajın gerekliliği konusunda birleşirken, ceninin bir insan olduğu ve onun da kişilik haklarının olduğunu kabul eden yazarlar kürtajın cezai boyutu da olan kabul edilemez bir fiil olduğunu belirtmektedirler. Amerikalı felsefeci Thomson her canlının yaşama hakkı olduğu için embriyonun da yaşama hakkı olduğu fakat kadının da kendi bedeninde olanlara ve olacaklara karar verme hakkı bulunduğunu savunmaktadır 65. Thomson a göre AKINCI, 98. AKSOY, Ş., TKlin Tıbbî Etik, 1996/4, 12-15, 12. AKSOY, 12. AKSOY, 13.

18 başka bir canlının hayatının mahvolması bile burada sonucu değiştiremez. Çünkü annenin başka bir canlının hayatını kurtarmak için kendi hayatını mahvetmek ahlaki açıdan bile bir görev değildir. Bu konuda Tomson ile yakın görüşe sahip olan Jefferson Paule göre ise nasıl ki bir çiftçinin tarlasındaki mısırları, mısır yetiştirmekten vazgeçip yakma hakkı varsı annenin de kürtaj isteme hakkı vardır. Paul bu görüşünde devamla, bir insanın bağırsaklarındaki solucanın yok edilmesini kabul edenlerin rahmin içindeki embriyonun tahliyesini kabul etmemelerini belli bir türü üstünlüğüne inanan bir çeşit ırkçılık olarak görmektedir 66. Harris e göre ise 23 tane kromozom taşımak bir canlıyı birey yapmaz, bir canlının birey olarak kabul edilebilmesi için öncelikle kendi hayatının bilincinde olması gerekir.harrisle aynı görüşü paylaşan Fletcher ve Tooley da bir canlıyı birey yapanın kendisinin farkında olması ve bir bilinç taşıması olduğunu savunmuşlardır 67. Bazı düşünürler ise bir evreden sonra rahmin içindeki canlının artık insan olarak kabul edilmesi zorunluluğunu savunmuşlardır. Zaman aralıkları farklı ifade edilse de bu yazarların ortak kabulü embriyonun bir aşamadan sonra embriyonun bir insanın özelliklerini taşımaya başladığı yönündedir. İnsan özelliklerini taşıyan bir varlık olan embriyo, bu yazarlara göre zikredilen haftadan sonra insanın sahip olduğu bazı haklara sahiptir, bu hakların başında da yaşama hakkı gelir 68. Ülkemizde bu konuda merî olan Nüfus Planlaması Kanununun 5. maddesine göre ise Gebeliğin onuncu haftası doluncaya kadar annenin sağlığı açısında tıbbi sakınca olmadığı takdirde istek üzerine rahim tahliye edilir.. Böyle bir ifadeyle hukuk düzenimiz embriyonun yaşama hakkını tanımamış ve bu hakkın sonlandırılması hakkını Thomson un görüşlerine paralel olarak anne- baba adayına vermiştir. İsteğe bağlı kürtajın 10 veya 12 hafta ile sınırlandırılması, ondan sonra yapılacak gebeliği sonlandırma işlemlerinde ise anne-babanın bu isteğinin iki doktor tarafından onaylanmasının gerekliliğine gösterilen gerekçelerden bir tanesi, "Gebeliğin ilk 10 haftasının embriyonun uzuvlarının belirmediği, dolayısı ile "cenin" niteliği almadığı iken diğeri, kürtajın taşıdığı riskin, normal doğum olayından daha az olduğu, bu riskin hamileliğin daha sonraki dönemlerinde yapılan kürtajlarda ise giderek arttığıdır. Burada gösterilen gerekçelerde ortak olan noktalar; her ikisinin de bilimsel açıdan doğruluğunun tartışılabilir olması ve her ikisinin belirlenmesinde de yalnız tıbbi verileri kullanmış olmasıdır. Oysa, bir insan bireyini meydana getiren özelliklerin tespit edilmesi ve insan hayatının ne zaman başladığının saptanması bilimsel bir karar olmaktan çok, moral (ahlaki) bir karardır. Tıp mevcut imkânları ile ancak rahmin içindeki canlının geçirmiş olduğu fiziksel evreleri tanımlayabilir ve bu bilgilerini de, gelişen teknoloji ve bilgi seviyesi ile değişme olasılığı vardır. Ancak, eğer insan olmak için 23 çift kromozom taşımak ve fiziksel olarak insana benzemek yeterli değilse öteki sosyal bilimlerin, özellikle felsefe ve teolojinin kurguladığı değer yargılarına AKSOY, 13. AKSOY, 14. AKSOY, 14.

19 ihtiyacımız vardır. Aksi taktirde 6 haftalık bir embriyonun hayatını sonlandırmayı kabul ederken 6 aylık canlının hayatını sonlandırmayı yanlış ve yasak ilan ettiğimizi açıklamakta güçlük çekeriz. Nüfus Planlaması Kanunu!0 haftadan fazla olan gebelikleri sonlandırmayı annenin hayatında tehlike oluşturma şartına bağlı tutmuştur. Buna göre; Gebelik süresi, on haftadan fazla ise rahim ancak gebelik, annenin hayatını tehdit ettiği veya edeceği veya doğacak çocuk ile onu takip edecek nesiller için ağır maluliyete neden olacağı hallerde doğum ve kadın hastalıkları uzmanı ve ilgili daldan bir uzmanın objektif bulgulara dayanan gerekçeli raporları ile tahliye edilir. Derhal müdahale edilmediği takdirde hayatı veya hayati organlardan birinsini tehdit eden acil hallerde durumu tespit eden yetkili hekim tarafından gerekli müdahale yapılarak rahim tahliye edilir. Ancak, hekim bu müdahaleyi yapmadan önce veya mümkün olmadığı hallerde müdahaleden itibaren en geç yirmidört saat içinde müdahale yapılan kadının kimliği, yapılan müdahale ile müdahaleyi icabettiren gerekçeleri illerde sağlık ve sosyal yardım müdürlüklerine, ilçelerde hükümet tabipliklerine bildirmeye zorunludur Gebeliği sona erdirme için irade açıklamasında bulunma iznini ise anneye bırakmış, anne babayla evli ise babanın da rızasının alınması gerektiğini kabul etmiş fakat evlilik birliği dışında babanın izninin alınması fikrini kabul etmemiştir. 5 inci maddede belirtilen müdahale, gebe kadının iznine, küçüklerde küçüğün rızası ile velinin iznine, vesayet altında bulunup da reşit veya mümeyyiz olmayan kişilerde reşit olmayan kişinin ve vasinin rızası ile birlikte sulh hakiminin izin vermesine bağlıdır. Ancak akıl maluliyeti nedeni ile şuur serbestisine sahip olmayan gebe kadın hakkında rahim tahliyesi için kendi rızası aranmaz. 4 üncü maddenin ikinci ve 5 inci maddenin birinci fıkralarında belirtilen ve rızaları aranılacak kişiler evli iseler, sterilizasyon veya rahim tahliyesi için eşin de rızası gerekir. Biz göre ise her ne kadar mevzuatımız izin vermese de belli koşulların varlığı hâlinde babanın ve hatta baba ölmüşse babanın ailesinden birinin da izninin alınması gerekmektedir. İlerleyen bilim ve tıpla birlikte sunî döllenme yoluyla hamile kalmak günümüzde mümkündür. Spermler saklanabilmekte ve hatta cesetten sperm alınıp ve bununla çocuk dünyaya getirilebilmektedir. Gayri ahlaki yollarla erkeğin sperminin alınması neticesinde doğacak çocuk sebebiyle erkeğe babalık sorumluluğu yüklemeye hukuk düzeni cevaz vermemelidir. Erkeğin bu konuda bir ihmalinin bulunabileceği hâllerde korunmayabilir fakat hiçbir iradesi bulunmayan kişinin sırf insanî bir takım özelliklerini kullanarak sorumlu tutmak ahlak anlayışına da sığmaz. Erkeğin kürtaj istememesine rağmen kadının kürtaj yaptırması hâlinde erkeğin buna engel olabilmek amacıyla bir takım önleyici davalar açabileceği fikrine ise katılmıyoruz. Zira beden kadının bedenidir. Doğacak çocuk sebebiyle kadın acı çekecektir ve onun maddi kişisel hakları

20 zarara uğrayacaktır. Böyle bir durumda erkeğin manevî kişisel hakları ihlal olduğu için sadece rızası hilafına kürtaj yaptıran anneden manevi tazminat isteyebilmesi kabul edilebilir.

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU Dr. MEHMET EMİN ÖZGÜL Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Hukuk Bilimleri Anabilim Dalı Öğretim Elemanı YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

Detaylı

TERMİNASYONLA İLGİLİ GERİ ÇEKİLEN YASA TASLAĞI ve DEĞERLENDİRİLMESİ

TERMİNASYONLA İLGİLİ GERİ ÇEKİLEN YASA TASLAĞI ve DEĞERLENDİRİLMESİ TERMİNASYONLA İLGİLİ GERİ ÇEKİLEN YASA TASLAĞI ve DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Mehmet Tayyar Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. Nüfus planlaması hakkında kanun (K.Nu.2827,

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Meral EKİCİ ŞAHİN Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi. Ceza Hukukunda Rıza

Yrd. Doç. Dr. Meral EKİCİ ŞAHİN Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi. Ceza Hukukunda Rıza Yrd. Doç. Dr. Meral EKİCİ ŞAHİN Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Ceza Hukukunda Rıza İÇİNDEKİLER SUNUŞ...VII TEŞEKKÜR... IX İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR...XXIII GİRİŞ...1 Birinci Bölüm

Detaylı

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi 11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi Prof. Dr. Köse: Organ Bağışının Dinen Sakıncası Yoktur İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İzmir İl Müftülüğü ve İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi

Detaylı

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ 3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ORGAN NAKLİ NEDİR? Hastalıklar nedeniyle görev yapamayacak derecede hasar gören organ yada organlar yerine, sağlam organ yada organların

Detaylı

Organ bağışında bulunan herkesin organları kullanılabilir mi?

Organ bağışında bulunan herkesin organları kullanılabilir mi? Organ Doku Birimi ve Bağış Organ Bağışı Başka Hayatlara Can Katmaktır Organ bağışı nedir? Organ bağışı kişinin hayatta iken kendi özgür iradesiyle, organlarının bir kısmını veya tamamını ölümünden sonra

Detaylı

ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ

ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ. BEYİN ÖLÜMÜ NEDİR? Beyin ölümü, beyin fonksiyonlarının geri dönüşümsüz olarak kaybolmasıdır. Beyin ölümü gerçekleşen kişide solunum ve dolaşım ancak yoğun bakım koşullarında

Detaylı

T.C. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU : M.D

T.C. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU : M.D T.C. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU ŞİKAYET NO : 01.2013/676 KARAR TARİHİ :28/02/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ ŞİKAYET EDİLEN İDARE : M.D : Sağlık Bakanlığı ANKARA ŞİKAYETİN KONUSU BAŞVURU TARİHİ : 11.10.2013 : Kronik

Detaylı

3984 sayılı kanunda şeref ve haysiyet

3984 sayılı kanunda şeref ve haysiyet 3984 sayılı kanunda şeref ve haysiyet Fikret İlkiz Anayasaya göre; herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde

Detaylı

DOÇ.DR. FULYA İLÇİN GÖNENÇ

DOÇ.DR. FULYA İLÇİN GÖNENÇ DOÇ.DR. FULYA İLÇİN GÖNENÇ MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ figonenc@medipol.edu.tr Sağlık mevzuatı ve tıp/sağlık hukuku GENEL BİLGİ - Kanun -Kanun hükmünde kararname (KHK) - Tüzük -Yönetmelik -Yönerge

Detaylı

Hasta ve Hasta Yakını Yönetimi: Şiddet ve Şikayetten Korunma

Hasta ve Hasta Yakını Yönetimi: Şiddet ve Şikayetten Korunma Hasta ve Hasta Yakını Yönetimi: Şiddet ve Şikayetten Korunma Yrd. Doç. Dr. Nezih VAROL Halk Sağlığı ve Adli Tıp Uzmanı SAHUMER Sağlık Hukuku Merkezi- Genel Müdür Pediatri de HASTA...? HASTA YAKINI...?

Detaylı

MEDENİ YARGIDA CENİNİN TARAF EHLİYETİ

MEDENİ YARGIDA CENİNİN TARAF EHLİYETİ MEDENİ YARGIDA CENİNİN TARAF EHLİYETİ Halil İbrahim KOVAR A. CENİN KAVRAMI Cenini, genel olarak ana rahmine düşen ancak henüz doğmamış insan organizması olarak tanımlamak mümkündür. Tıp terminolojisinde

Detaylı

Kök Hücre Çalýþmalarý ve Hukuki Boyutu

Kök Hücre Çalýþmalarý ve Hukuki Boyutu Kök Hücre Çalýþmalarý ve Hukuki Boyutu KÖK HÜCRE ÇALIÞžMALARI VE HUKUKÝ BOYUTU Hakan Hakeri ÖZET Kök hücre çalä±åÿmalarä± tä±p alanä±nda yeni uygulamalardan biri olarak görülmektedir. Her ne kadar bu çalä±åÿmalar

Detaylı

Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı

Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı Bilgilendirilmiş Onam Alımı ve Hukuki Anlamı Dr. Osman Celbiş Adli Tıp Profesörü, İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Şekil Değiştiren Hekimlik Sanatı İnsanlık tarihi ile başlayan süreç içerisinde belli kurallar

Detaylı

ORGAN VE DOKU ALINMASI, SAKLANMASI VE NAKLİ HAKKINDA KANUN

ORGAN VE DOKU ALINMASI, SAKLANMASI VE NAKLİ HAKKINDA KANUN KANUN ORGAN VE DOKU ALINMASI, SAKLANMASI VE NAKLİ HAKKINDA KANUN Kanun Numarası : 2238 Kabul Tarihi : 29.05.1979 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi : 03.06.1979 Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı : 16655 I.

Detaylı

HUKUKİ AÇIDAN AÇIKLAMALARA DAYANAK ULUSLARARASI HUKUK NORMLARI

HUKUKİ AÇIDAN AÇIKLAMALARA DAYANAK ULUSLARARASI HUKUK NORMLARI HUKUKİ AÇIDAN AÇIKLAMALARA DAYANAK ULUSLARARASI HUKUK NORMLARI Dünya Sağlık Örgütü Üreme Sağlığı Strateji Raporları: Dünyada her yıl ortalama 45 milyon kürtajın yapıldığını ve bunların 19 milyonunun güvenli

Detaylı

TC GENELKURMAY BAŞKANLIĞI GÜLHANE ASKERİ TIP AKADEMİSİ KOMUTANLIĞI A N K A R A KADAVRA BAĞIŞ BROŞÜRÜ

TC GENELKURMAY BAŞKANLIĞI GÜLHANE ASKERİ TIP AKADEMİSİ KOMUTANLIĞI A N K A R A KADAVRA BAĞIŞ BROŞÜRÜ TC GENELKURMAY BAŞKANLIĞI GÜLHANE ASKERİ TIP AKADEMİSİ KOMUTANLIĞI A N K A R A KADAVRA BAĞIŞ BROŞÜRÜ İLETİŞİM ADRESİ GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ, ANATOMİ ANABİLİM DALI, 06018, ETLİK/ANKARA ANATOMİ TEL:

Detaylı

Yeni Borçlar Yasasında Hizmet Sözleşmesi

Yeni Borçlar Yasasında Hizmet Sözleşmesi Yeni Borçlar Yasasında Hizmet Sözleşmesi 04.01.2011 tarih ve 27836 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Borçlar Yasasına bakacak olursak yeni yasada hizmet

Detaylı

DOKU ORGAN BAĞIŞI. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

DOKU ORGAN BAĞIŞI. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı DOKU ORGAN BAĞIŞI Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Can Keskin ve Arş. Gör. Dr. Güven Gökgöz tarafından Prof.

Detaylı

ANLAŞMALI BOŞANMA ÜZERİNE TEORİK VE PRATİK ÇALIŞMALAR. Stj. Av. Mehmet ÖCAL

ANLAŞMALI BOŞANMA ÜZERİNE TEORİK VE PRATİK ÇALIŞMALAR. Stj. Av. Mehmet ÖCAL ANLAŞMALI BOŞANMA ÜZERİNE TEORİK VE PRATİK ÇALIŞMALAR Stj. Av. Mehmet ÖCAL BOŞANMA TANIM TANIM : Eşlerden birinin istemi üzerine, yargıcın bu istemi yerinde görerek, eşler arasındaki evlilik girmiş ilişkisine

Detaylı

Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013. Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013. Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 4 Aralık 2013 Dr. K. Ahmet Sevimli Yardımcı Doçent Uludağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi K. Ahmet Sevimli Kimdir? 1972 yılında İstanbul da doğdu. 1990 yılında Bursa

Detaylı

T.C. SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü GENELGE NO: 2007/02....VALİLİĞİNE (Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü)

T.C. SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü GENELGE NO: 2007/02....VALİLİĞİNE (Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü) IV- KREDİ KARTI ÜYELİK ÜCRETİ İLE İLGİLİ GENELGELER 1. GENELGE NO: 2007/02 Tüketicinin ve Rekabetin Korunması lüğü GENELGE NO: 2007/02...VALİLİĞİNE Tüketiciler tarafından Bakanlığımıza ve Tüketici Sorunları

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR. Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR. Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İŞVERENLERİN HUKUKİ SORUMLULUKLARI ULUSLARARASI KAYNAKLAR (SÖZLEŞME VS.) 1982 ANAYASASI TÜRK BORÇLAR

Detaylı

Sevgi USTA. ÇOCUK HAKLARI ve VELAYET

Sevgi USTA. ÇOCUK HAKLARI ve VELAYET Sevgi USTA ÇOCUK HAKLARI ve VELAYET İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX KISALTMALAR... XVII KAYNAKÇA... XIX GİRİŞ I. KONUNUN TANITIMI... 1 II. KAVR AMLARDA BİRLİK SORUNU... 5 III. İNCELEME PLANI...

Detaylı

Tüm yönleriyle MALPRAKTİS

Tüm yönleriyle MALPRAKTİS Malpraktis ve Sağlık Hukuku Tüm yönleriyle MALPRAKTİS (Tıbbi Standartlar, Kalite Standartları, Hasta Hekim İlişkisi, Sözleşmesel Sorumluluk, Kusur Tespiti), Malpraktis ve Sigorta (Zorunlu Mesleki Sigorta

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM ÖN SÖZLEŞMENİN HUKUKSAL TEMELİ, ÖN SÖZLEŞME KAVRAMI VE DİĞER HUKUKİ KAVRAMLARDAN FARKI

BİRİNCİ BÖLÜM ÖN SÖZLEŞMENİN HUKUKSAL TEMELİ, ÖN SÖZLEŞME KAVRAMI VE DİĞER HUKUKİ KAVRAMLARDAN FARKI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 İÇİNDEKİLER 7 KISALTMALAR 15 KAYNAKÇA.. 19 GİRİŞ -..:...27 BİRİNCİ BÖLÜM ÖN SÖZLEŞMENİN HUKUKSAL TEMELİ, ÖN SÖZLEŞME KAVRAMI VE DİĞER HUKUKİ KAVRAMLARDAN FARKI 1 ÖN SÖZLEŞMENİN HUKUKSAL

Detaylı

Cinsel haklar / üreme hakları insan haklarıdır.

Cinsel haklar / üreme hakları insan haklarıdır. halk için Cinsel haklar / üreme hakları insan haklarıdır. Bu haklar varolusumuzdan, ileri gelir. Tüm cinsel haklar / üreme hakları yasalarla koruma altına alınmıstır., Hazırlayan : Eylem Karakaya. Illüstrasyonlar

Detaylı

GERÇEK OLMAYAN VEKÂLETSİZ İŞ GÖRME VE MENFAAT DEVRİ YAPTIRIMI

GERÇEK OLMAYAN VEKÂLETSİZ İŞ GÖRME VE MENFAAT DEVRİ YAPTIRIMI Yrd. Doç. Dr. ECE BAŞ SÜZEL İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi GERÇEK OLMAYAN VEKÂLETSİZ İŞ GÖRME VE MENFAAT DEVRİ YAPTIRIMI İÇİNDEKİLER SUNUŞ...VII ÖNSÖZ... IX İÇİNDEKİLER...XIII KISALTMA CETVELİ...

Detaylı

İŞVERENİN ÖNLEM ALMA BORCU

İŞVERENİN ÖNLEM ALMA BORCU İŞVERENİN ÖNLEM ALMA BORCU İş kazaları ve meslek hastalıkları işyerlerinde meydana gelmektedir. Başka bir ifade ile iş kazası ve meslek hastalıklarının nedeni işyeri koşullarıdır. İşyerlerindeki kuralları

Detaylı

HUKUK KURALLARINA AYKIRILIĞA BAĞLANAN YAPTIRIMLAR

HUKUK KURALLARINA AYKIRILIĞA BAĞLANAN YAPTIRIMLAR HUKUK KURALLARINA AYKIRILIĞA BAĞLANAN YAPTIRIMLAR Daha öncede belirttiğimiz gibi hukuk kurallarını diğere toplumsal davranış kurallarından ayıran en önemli özellik, aykırılık halinde devlet güçü ile desteklenmiş

Detaylı

Çocuk Hukuku. Çocuk Hukukunun Özellikleri. Çocuk Hukukunun Özellikleri 16.05.2014. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN. 16 Mayıs 2014 2.

Çocuk Hukuku. Çocuk Hukukunun Özellikleri. Çocuk Hukukunun Özellikleri 16.05.2014. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN. 16 Mayıs 2014 2. Ulusal Düzeyde Çocuk Hukuku Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN Çocuk Hukuku Hukukun çocuklara özgü, çocuk haklarını düzenleyen dalıdır. Çocuk hukuku, özel hukuk, kamu hukuku, sosyal hukuk ve uluslararası hukukta

Detaylı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Hak Kavramı Herhangi bir varlığın, kanuni veya ahlaki gerekçelerle, sahip olması veya yapabilmesi olağan şeyler.. Hak Kavramı Kazanımlara

Detaylı

MEDENÎ USÛL HUKUKUNDA BELGELERİN İBRAZI MECBURİYETİ

MEDENÎ USÛL HUKUKUNDA BELGELERİN İBRAZI MECBURİYETİ Yrd. Doç. Dr. Güray ERDÖNMEZ Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi MEDENÎ USÛL HUKUKUNDA BELGELERİN İBRAZI MECBURİYETİ İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... vii KISALTMALAR CETVELİ...xix GİRİŞ...1

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Düzce Üniversitesi çalışanlarının yaptığı

Detaylı

ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN

ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN ETİK İnsanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları doğru-yanlış

Detaylı

T.C ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığı

T.C ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığı 1 / 7 Genel Müdürlüğü GENELGE NO: 1756 (2014/4) İlgili Dağıtım Yerlerine İlgi : a) 18.06.2002 tarih 2002/7 sayılı Genelge,. b) 18..03.2013 tarih 23294678.010.07/45-2223 sayılı Genel Duyuru. 01.01.2002

Detaylı

YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR

YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR ÖZET : Manevi tazminatı ancak cismani zarara uğrayan kimse isteyebilir. Yansıma suretiyle bir zarardan sözedilerek

Detaylı

30.10.2014 5510 SAYILI KANUN

30.10.2014 5510 SAYILI KANUN 5510 SAYILI KANUN İş Kazası : İş kazası, aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedence veya ruhsal olarak özre uğratan olaydır. 1 Sigortalının işyerinde bulunduğu

Detaylı

SİRKÜLER NO: POZ-2009 / 52 İST, 20.05.2009 MALİYE; VADELİ ÇEKLERDE REEKONTU KABUL ETMİYOR

SİRKÜLER NO: POZ-2009 / 52 İST, 20.05.2009 MALİYE; VADELİ ÇEKLERDE REEKONTU KABUL ETMİYOR SİRKÜLER NO: POZ-2009 / 52 İST, 20.05.2009 ÖZET: Maliye; vadeli çeklerde reeskontu kabul etmiyor. MALİYE; VADELİ ÇEKLERDE REEKONTU KABUL ETMİYOR Vergi Usul Kanunu na göre yapılacak dönem sonu değerlemelerinde;

Detaylı

DEVLET MEMURLARINA VERİLECEK HASTALIK RAPORLARI İLE HASTALIK VE REFAKAT İZNİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK

DEVLET MEMURLARINA VERİLECEK HASTALIK RAPORLARI İLE HASTALIK VE REFAKAT İZNİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK Resmî GazeteSayı : 28099 YÖNETMELİK Karar Sayısı : 2011/2226 Ekli "Devlet Memurlarına Verilecek Hastalık Raporları ile Hastalık ve Refakat İznine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"in yürürlüğe

Detaylı

MESLEKİ SORUMLULUK SİGORTASI PRİMLERİNİN İNDİRİM KONUSU YAPILIP YAPILMAYACAĞI SORUNU

MESLEKİ SORUMLULUK SİGORTASI PRİMLERİNİN İNDİRİM KONUSU YAPILIP YAPILMAYACAĞI SORUNU MESLEKİ SORUMLULUK SİGORTASI PRİMLERİNİN İNDİRİM KONUSU YAPILIP YAPILMAYACAĞI SORUNU 1. GİRİŞ Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı İzmir Vergi Dairesi Başkanlığınca verilmiş bulunan ve örneği Mevzuattaki

Detaylı

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı; kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadî, ticarî ve malî sektörlerde üretim, tüketim ve hizmet

Detaylı

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler Mesleki yaşantımız sırasında karşılaştığımız soru ve sorunları irdelerken her zaman belirlenmiş kurallar yoktur. Burada ahlak ve vicdan ışığında sorun

Detaylı

HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI

HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI Yard. Doç. Dr. Hamide TACİR Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi HASTANIN KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEME HAKKI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...xi GİRİŞ...1 Birinci Bölüm HASTANIN KENDİ

Detaylı

İSG PROFESYONELLERİNİN STATÜSÜ ÇALIŞMA İLİŞKİLERİ İŞ GÜVENCESİ

İSG PROFESYONELLERİNİN STATÜSÜ ÇALIŞMA İLİŞKİLERİ İŞ GÜVENCESİ İSG PROFESYONELLERİNİN STATÜSÜ ÇALIŞMA İLİŞKİLERİ İŞ GÜVENCESİ DOÇ.DR.SAİM OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ . İSG PROFESYONELLERİNİN DURUMU İSG PROFESYONELLERİNİN DURUMU İSG Hizmetlerinin Yerine

Detaylı

İŞ KAZALARINDA DOĞAN HUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUKLAR

İŞ KAZALARINDA DOĞAN HUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUKLAR İŞ KAZALARINDA DOĞAN HUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUKLAR 1 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ KURALLARINA UYMAYAN İŞVERENLERİN KARŞILAŞABİLECEKLERİ YAPTIRIMLAR A- İŞ KAZASI MEYDANA GELMEDEN: (İş güvenliği kurallarını

Detaylı

ELEKTRONİK İMZA MEVZUATI

ELEKTRONİK İMZA MEVZUATI ELEKTRONİK İMZA MEVZUATI Telekomünikasyon Kurumu Bilgilendirme Toplantısı 22 Mart 2005 Ankara 1 YASAL SÜREÇ 30 Temmuz 2001 DTM bünyesinde yapılan çalışmalar 14 Ocak 2002 Adalet Bakanlığı bünyesinde yapılan

Detaylı

denetim mali müşavirlik hizmetleri

denetim mali müşavirlik hizmetleri SİRKÜLER 25.11.2013 Sayı: 2013/020 Konu: 90 SAYILI K.H.K. NİN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILMASI NEDENİYLE ŞİRKETLERİN ORTAKLARINA, ÇALIŞANLARINA, İŞTİRAKLERİNE VE DİĞER TÜZEL VE GERÇEK KİŞİLERE FAİZ KARŞILIĞI VERDİKLERİ

Detaylı

MARMARA ÜNİVERSİTESİ PATENT HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ Senato: 08 Mayıs 2012 / 302-4. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

MARMARA ÜNİVERSİTESİ PATENT HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ Senato: 08 Mayıs 2012 / 302-4. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MARMARA ÜNİVERSİTESİ PATENT HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ Senato: 08 Mayıs 2012 / 302-4 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Marmara Üniversitesi çalışanlarının

Detaylı

Prenatal Tanının Etik ve Hukuk Yönleri

Prenatal Tanının Etik ve Hukuk Yönleri Prenatal Tanının Etik ve Hukuk Yönleri Dr. İsmail Dölen Türkiye Maternal Fetal Tıp ve Perinataloji Derneği IX. Ulusal Kongresi 24-27 Eylül 2014, İstanbul Prenatal Test Çeşitli metotlarla embrio/fetusun

Detaylı

Kira Sözleşmesinin Genel Hükümlere Göre Sona Ermesi (TBK m. 327-333)

Kira Sözleşmesinin Genel Hükümlere Göre Sona Ermesi (TBK m. 327-333) Gülşah Sinem AYDIN T.C. Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı Kira Sözleşmesinin Genel Hükümlere Göre Sona Ermesi (TBK m. 327-333) İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII TEŞEKKÜR... IX İÇİNDEKİLER...

Detaylı

Yard. Doç. Dr. SEVTAP METİN İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi BİYO-TIP ETİĞİ VE HUKUK

Yard. Doç. Dr. SEVTAP METİN İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi BİYO-TIP ETİĞİ VE HUKUK Yard. Doç. Dr. SEVTAP METİN İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi BİYO-TIP ETİĞİ VE HUKUK İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...vii İÇİNDEKİLER...ix GİRİŞ...1 A. Temel Kavramlar: Biyo-Etik, Biyo-Tıp Etiği...1

Detaylı

BANKALARLA KARŞILAŞTIRMALI OLARAK HUKUKİ YÖNDEN ÖZEL FİNANS KURUMLARI

BANKALARLA KARŞILAŞTIRMALI OLARAK HUKUKİ YÖNDEN ÖZEL FİNANS KURUMLARI BANKALARLA KARŞILAŞTIRMALI OLARAK HUKUKİ YÖNDEN ÖZEL FİNANS KURUMLARI BİRİNCİ BÖLÜM GİRİŞ I. ÖZEL FİNANS KURUMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİLER A. Kavram ve Kurum Olarak Özel Finans Kurumları 1. Kavramın Ortaya

Detaylı

[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.]

[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.] [Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.] Giriş Hekimler, hastaları ve geniş toplum kesimleri arasındaki ilişkilerde son yıllarda önemli değişikler

Detaylı

DAYANAK ve/veya İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER

DAYANAK ve/veya İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER DAYANAK ve/veya İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER 1- ANAYASA Madde 17 : Herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Madde 19 : Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.

Detaylı

Danıştayın yürütmesini durduğu konular: 1. Mesai dışı çalışma,

Danıştayın yürütmesini durduğu konular: 1. Mesai dışı çalışma, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Sağlık Tesislerinde Görevli Personele Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmelik Hakkında Danıştay 11.Daire nin Esas No 2013/1812 Sayılı Kararı ve Yürütmeyi Durdurma Kararına

Detaylı

Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Kanun No. 5194 Kabul Tarihi : 22.6.2004

Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Kanun No. 5194 Kabul Tarihi : 22.6.2004 Bazı Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Kanun No. 5194 Kabul Tarihi : 22.6.2004 MADDE 1. 24.6.1995 tarihli ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde

Detaylı

Alacağın temliki Borçlar Kanunumuzun 162. ve 172. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Alacağın temliki Borçlar Kanunumuzun 162. ve 172. maddeleri arasında düzenlenmiştir. ALACAĞIN TEMLİKİ İşbu bültenimizde alacağın temlikinin geçerlilik şartları, temlike borçlunun onayının gerekip gerekmediği ve müstakbel alacaklarda temlik konuları incelenecektir. Alacağın temliki Borçlar

Detaylı

TASARRUFUN İPTALİ DAVALARI

TASARRUFUN İPTALİ DAVALARI TASARRUFUN İPTALİ DAVALARI İİK. nun 277. vd maddelerinde düzenlenmiştir. Her ne kadar İİK. nun 277/1 maddesinde İptal davasından maksat 278, 279 ve 280. maddelerde yazılı tasarrufların butlanına hükmetmektir.

Detaylı

Sayı: Ankara, 24 /03/2014 ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA

Sayı: Ankara, 24 /03/2014 ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR. DURUŞMA TALEPLİDİR. ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA DAVACI VEKİLİ DAVALILAR : Türkiye Barolar Birliği Başkanlığı : Oğuzlar Mah. Barış Manço Cad. Av. Özdemir Özok

Detaylı

Resmî Gazete Sayı : 28350 YÖNETMELİK GENEL SAĞLIK SİGORTASI VERİLERİNİN GÜVENLİĞİ VE PAYLAŞIMINA İLİŞKİN BİRİNCİ BÖLÜM

Resmî Gazete Sayı : 28350 YÖNETMELİK GENEL SAĞLIK SİGORTASI VERİLERİNİN GÜVENLİĞİ VE PAYLAŞIMINA İLİŞKİN BİRİNCİ BÖLÜM 11 Temmuz 2012 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 28350 YÖNETMELİK Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: GENEL SAĞLIK SİGORTASI VERİLERİNİN GÜVENLİĞİ VE PAYLAŞIMINA İLİŞKİN YÖNETMELİK Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

SEMİNER 29.11.2014 8. ÖZELLİKLE ÇOK DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN BAŞLICA KONULAR

SEMİNER 29.11.2014 8. ÖZELLİKLE ÇOK DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN BAŞLICA KONULAR ETM SEMİNER 29.11.2014 KONU: MÜHENDİSLİĞİN HUKUKSAL KAVRAMLARI 1.TANIMLAR 2. SÖZLEŞME VE UNSURLARI, ULUSLAR ARASI SÖZLEŞMELER 3. BANKALAR, BANKACILIK, AKREDİTİF, TEMİNAT KONULARI 4. İŞ SAHİBİNİN VE ÇALIŞANLARIN

Detaylı

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir.

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir. UZMANLIK ÖĞRENCİLERİNİN TIBBİ MÜDAHALE YETKİSİ ve HUKUKİ SORUMLULUKLARI Uz.Dr. Ziya T. GÜNEŞ-Sağlık Hukuku Yüksek Lisans Programı Tıbbi Müdahale; Meslek icrasına yetkili bir sağlık personeli tarafından,

Detaylı

YENİ BORÇLAR KANUNU NUN YILLIK İZNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİ İLE 4857 SAYILI İŞ KANUNU NUN YILLIK İZNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİNDE FARKLILIK VE DEĞERLENDİRMESİ

YENİ BORÇLAR KANUNU NUN YILLIK İZNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİ İLE 4857 SAYILI İŞ KANUNU NUN YILLIK İZNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİNDE FARKLILIK VE DEĞERLENDİRMESİ YENİ BORÇLAR KANUNU NUN YILLIK İZNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİ İLE 4857 SAYILI İŞ KANUNU NUN YILLIK İZNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİNDE FARKLILIK VE DEĞERLENDİRMESİ Selahattin BAYRAM * I- GİRİŞ: Yeni Türk Borçlar Kanunu

Detaylı

Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik

Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik Yayımlandığı Resmî Gazete nin Tarihi: 1 Haziran 2005 Sayı: 25832 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

MAKALE 6098 SAYILI BORÇLAR KANUNU VE YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA İŞ HUKUKUNDA İBRA SÖZLEŞMESİ

MAKALE 6098 SAYILI BORÇLAR KANUNU VE YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA İŞ HUKUKUNDA İBRA SÖZLEŞMESİ MAKALE 6098 SAYILI BORÇLAR KANUNU VE YARGITAY KARARLARI IŞIĞINDA İŞ HUKUKUNDA İBRA SÖZLEŞMESİ İBRA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI İbra, kelimesi kökeni olarak Arapça kökenli olup; Türkçe temize çıkarmak, borçtan

Detaylı

KİRA İLİŞKİSİNİN SONA ERMESİ

KİRA İLİŞKİSİNİN SONA ERMESİ KİRA İLİŞKİSİNİN SONA ERMESİ Belirli Süreli Kira İlişkisi (TBK, 300) Belirsiz Süreli Kira İlişkisi (TBK, 327/ II) (TBK,327) (TBK, 300) Sürenin Geçmesi ile (TBK,327) Fesih Bildirimi ile (Fesih beyanına

Detaylı

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 11 Kasım 2013 tarihli Onbirinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan İyi İdare Yasası Anayasanın 94 üncü maddesinin (1) inci fıkrası gereğince Kuzey

Detaylı

Kabul Tarihi : 22.6.2004

Kabul Tarihi : 22.6.2004 RESMİ GAZETEDE 26.06.2004 TARİH VE 25504 SAYI İLE YAYIMLANARAK YÜRÜRLÜĞE GİRMİŞTİR. BAZI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Kanun 5194 No. Kabul Tarihi : 22.6.2004 MADDE 1.

Detaylı

T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8

T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8 T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8 Z ;... Sayı TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu ile Bankacılık Kanunu'nda Değ Yapılması

Detaylı

ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ - 2-

ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ - 2- ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ - 2- Değerlendirme Raporu Birey Hak ve Özgürlükleri (I) Yaşam hakkı Kişi dokunulmazlığı Özel yaşamın gizliliği www.tkmm.net 1 2 1. YAŞAM HAKKI Yaşam Hakkı kutsal mı? Toplumun/devletin

Detaylı

TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ MERKEZ KONSEYİ BAŞKANLIĞINA

TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ MERKEZ KONSEYİ BAŞKANLIĞINA TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ MERKEZ KONSEYİ BAŞKANLIĞINA Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği taslağı tarafımızca incelenmiş olup, aşağıda taslağın hukuka aykırı ve eksik olduğunu düşündüğümüz yönlerine

Detaylı

içinde işletmenin tasfiyesi halinde de bu hükmün uygulanacağı ifade edilmektedir.

içinde işletmenin tasfiyesi halinde de bu hükmün uygulanacağı ifade edilmektedir. SERMAYEYE EKLENEN K.V.K. NUN 5/1-e MADDESİNDE SAYILI KIYMETLERİN SATIŞINDAN ELDE EDİLEN İSTİSNA KAZANÇLARIN İŞLETMENİN 5 YIL İÇİNDE TASFİYESİ KARŞISINDA VERGİSEL DURUM 1. KONU Bilindiği üzere 5520 sayılı

Detaylı

1. KONU: 2. KONUYLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER: 2.1. Vergi Mevzuatında Yer Alan Düzenlemeler:

1. KONU: 2. KONUYLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER: 2.1. Vergi Mevzuatında Yer Alan Düzenlemeler: ŞİRKETİN AKTİFİNDE KAYITLI GAYRİMENKULÜN SAT-GERİ KİRALAMA YÖNTEMİ İLE FİNANSAL KİRALAMA ŞİRKETİNE DEVRİNDEN SAĞLANAN FİNANSMANIN GRUP ŞİRKETİNE AYNEN KULLANDIRILMASININ VERGİSEL BOYUTU 1. KONU: Bilindiği

Detaylı

ORGAN BAĞIŞI ve ORGAN/ DOKU NAKLİ

ORGAN BAĞIŞI ve ORGAN/ DOKU NAKLİ ORGAN BAĞIŞI ve ORGAN/ DOKU NAKLİ ORGAN BAĞIŞI Kişi hayatta iken, serbest iradesi ile tıbben yaşamı sona erdikten sonra doku ve organlarının başka hastaların tedavisi için kullanılmasının izin verilmesine

Detaylı

BİR AVUKAT YANINDA AYLIKLI OLARAK ÇALIŞAN AVUKATIN DURUMUNUN AVUKATLIK YASASI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

BİR AVUKAT YANINDA AYLIKLI OLARAK ÇALIŞAN AVUKATIN DURUMUNUN AVUKATLIK YASASI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ BİR AVUKAT YANINDA AYLIKLI OLARAK ÇALIŞAN AVUKATIN DURUMUNUN AVUKATLIK YASASI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Güneş GÜRSELER * Hiçbir planlama yapılmadan birbiri ardına açılan hukuk fakültelerinin yılda ortalama

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU MÜRACAAT SÜRECİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR:

ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU MÜRACAAT SÜRECİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR: ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru 1982 Anayasası nın 148. ve 149. Maddeleri ile geçici 18. maddesi hükümleri ve ayrıca 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu

Detaylı

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ DERSİ

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ DERSİ KTÜ Harita Mühendisliği Bölümü İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ DERSİ DERS NO#5 KONU: - İşveren sorumlulukları ve Adli süreç - Cezai Sorumluluklar ve Hükümler - Hukuki sorumluluklar ve Sonuçları Yrd. Doç.Dr.

Detaylı

SAĞLIK HUKUKU ÖZET ÜNİTE 11

SAĞLIK HUKUKU ÖZET ÜNİTE 11 SAĞLIK HUKUKU ÖZET ÜNİTE 11 ÜNİTE 11 SAĞLIK KURUMLARININ SORUMLULUĞU (ÖZEL SAĞLIK KURUMLARININ SORUMLULUĞU) Hastane işleticisi tarafından sunulan sağlık hizmetinden yararlanmak maksadıyla hastaneye başvuran

Detaylı

Evli Olduğunu Bildiği Bir Kimse ile Evlilik Dışı Birliktelik Yaşayan Kişi Haksız Fiil Hükümleri Kapsamında Diğer Eşin Uğradığı Zarardan Sorumludur

Evli Olduğunu Bildiği Bir Kimse ile Evlilik Dışı Birliktelik Yaşayan Kişi Haksız Fiil Hükümleri Kapsamında Diğer Eşin Uğradığı Zarardan Sorumludur Evli Olduğunu Bildiği Bir Kimse ile Evlilik Dışı Birliktelik Yaşayan Kişi Haksız Fiil Hükümleri Kapsamında Diğer Eşin Uğradığı Zarardan Sorumludur YARGITAY HUKUK GENEL KURULU Tarih: 24.3.2010 Esas: 2010/4-129

Detaylı

TIBBİ KÖTÜ UYGULAMAYA İLİŞKİN ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI GENEL ŞARTLARI 1

TIBBİ KÖTÜ UYGULAMAYA İLİŞKİN ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI GENEL ŞARTLARI 1 TIBBİ KÖTÜ UYGULAMAYA İLİŞKİN ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI GENEL ŞARTLARI 1 A. SİGORTANIN KAPSAMI A.1. Sigortanın Konusu Bu sigorta sözleşmesi ile 1219 sayılı Kanunun Ek 12 nci maddesi çerçevesinde,

Detaylı

T.C. D A N I Ş T A Y Yedinci Daire

T.C. D A N I Ş T A Y Yedinci Daire T.C. D A N I Ş T A Y Yedinci Daire Esas No : 2012/4237 Karar No : 2012/7610 Anahtar Kelimeler: Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesi, Yatırım Teşvik Belgesi, Muafiyet Özeti: Yatırım teşvik mevzuatı koşullarına

Detaylı

86 SERİ NO'LU GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞ TASLAĞI

86 SERİ NO'LU GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞ TASLAĞI 86 SERİ NO'LU GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞ TASLAĞI 4/6/2008 tarihli ve 5766 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun[1] 25 inci maddesi

Detaylı

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR AB Göç politikalarında uyum ve koordinasyon için: Amsterdam Anlaşması 2.10.1997 Tampere Zirvesi 15-16.10.1999 GÖÇ VEGÖÇMEN POLİTİKALARININ

Detaylı

Saygılarımızla, Ekler: (Fon) Veri Yayın Sözleşmesi. Sözleşme Öncesi Bilgi Formu. / / tarihinde tebellüğ aldım. Unvan: İmza :

Saygılarımızla, Ekler: (Fon) Veri Yayın Sözleşmesi. Sözleşme Öncesi Bilgi Formu. / / tarihinde tebellüğ aldım. Unvan: İmza : . Bankamız ile sizin arasındaki veri iletimi ilişkisi çerçevesinde, ekte sizinle yapmayı arzu ettiğimiz (Fon) Veri Yayın Sözleşmesi nin bir örneği ile bu sözleşmenin Bankamız açısından vazgeçilmez nitelikteki

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNA GÖRE İŞVEREN VEKİLİ KİMDİR? İŞVEREN VEKİLİNİN SORUMLULUKLARI NELERDİR?

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNA GÖRE İŞVEREN VEKİLİ KİMDİR? İŞVEREN VEKİLİNİN SORUMLULUKLARI NELERDİR? İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNA GÖRE İŞVEREN VEKİLİ KİMDİR? İŞVEREN VEKİLİNİN SORUMLULUKLARI NELERDİR? Recep GÜNER 50 * ÖZ 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nda yer alan yükümlülüklerin sorumlusu

Detaylı

Madde 8- Herkes, özel ve aile yaşamına, konutuna, ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

Madde 8- Herkes, özel ve aile yaşamına, konutuna, ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. Özel hayatın ve buna bağlı olarak kişinin kendisine ait sağlık verilerinin korunması ulusal ve uluslar arası mevzuatta açık ve ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu düzenlemelerin tamamında hastaya ait kişisel

Detaylı

Endüstriyel Tasarım Tescilinde Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Değerlendirmesi. İç Mimarlık Ve Çevre Tasarımı Bölümü, Beytepe Kampusu 06800 Ankara,

Endüstriyel Tasarım Tescilinde Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Değerlendirmesi. İç Mimarlık Ve Çevre Tasarımı Bölümü, Beytepe Kampusu 06800 Ankara, Endüstriyel Tasarım Tescilinde Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik Değerlendirmesi Öğr. Gör. Dr. Gülçin Cankız ELİBOL Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, İç Mimarlık Ve Çevre Tasarımı Bölümü, Beytepe

Detaylı

İçindekiler. Önsöz. İkinci Baskıya Önsöz. Üçüncü Baskıya Önsöz. Kısaltmalar. Konunun Takdimi ve Sınırlandırılması 29

İçindekiler. Önsöz. İkinci Baskıya Önsöz. Üçüncü Baskıya Önsöz. Kısaltmalar. Konunun Takdimi ve Sınırlandırılması 29 İçindekiler Önsöz İkinci Baskıya Önsöz Üçüncü Baskıya Önsöz Kısaltmalar 7 9 1 3 2 5 Konunun Takdimi ve Sınırlandırılması 29 Birinci Bölüm MUVAZAA KURUMUNUN ETİMOLOJİSİ, TARİHÇESİ, TANIMI, UNSURLARI, TÜRLERİ

Detaylı

kpss ezberbozan serisi VATANDAŞLIK SORU BANKASI Eğitimde

kpss ezberbozan serisi VATANDAŞLIK SORU BANKASI Eğitimde ezberbozan kpss serisi 2016 VATANDAŞLIK SORU BANKASI Eğitimde 29. yıl KOMİSYON KPSS EZBERBOZAN VATANDAŞLIK SORU BANKASI ISBN 978-605-318-362-4 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Detaylı

GEREKLİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMİ ALINMAYAN İŞYERLERİNDE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN HAKLARI NELERDİR?

GEREKLİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMİ ALINMAYAN İŞYERLERİNDE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN HAKLARI NELERDİR? GEREKLİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMİ ALINMAYAN İŞYERLERİNDE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN HAKLARI NELERDİR? Erol GÜNER * I. GİRİŞ: İşverenin işçiyi koruma, özellikle iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önlemleri

Detaylı

ANONİM ORTAKLIKTA ESAS SÖZLEŞMESEL BAĞLAM

ANONİM ORTAKLIKTA ESAS SÖZLEŞMESEL BAĞLAM Necdet UZEL İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa Göre ANONİM ORTAKLIKTA ESAS SÖZLEŞMESEL

Detaylı

PAZARLAMACILIK SÖZLEŞMELERİ

PAZARLAMACILIK SÖZLEŞMELERİ PAZARLAMACILIK SÖZLEŞMELERİ A) 6098 sayılı Yeni Türk Borçlar Kanun unda yer alan düzenleme metni: Pazarlamacılık Sözleşmesi A. Tanımı ve kurulması I. Tanımı MADDE 448- Pazarlamacılık sözleşmesi, pazarlamacının

Detaylı

BORÇLAR HUKUKU. 1-Aşağıdaki durumların hangisinde, sakat olan bir sözleşmenin iptal kabiliyeti söz konusudur? 2004/3

BORÇLAR HUKUKU. 1-Aşağıdaki durumların hangisinde, sakat olan bir sözleşmenin iptal kabiliyeti söz konusudur? 2004/3 BORÇLAR HUKUKU 1-Aşağıdaki durumların hangisinde, sakat olan bir sözleşmenin iptal kabiliyeti söz konusudur? 2004/3 A) Ehliyetsizlik B) Şekle aykırılık C) Kamu düzenine aykırılık D) Gabin E) Muvazaa 6-Tarafların

Detaylı

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Uygulamaya İlişkin Sorunlar

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Uygulamaya İlişkin Sorunlar Prof. Dr. Şükran ŞIPKA İstanbul Kemerburgaz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk ABD Öğretim Üyesi Türk Hukukunda Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Uygulamaya İlişkin Sorunlar Madde Açıklamalı,

Detaylı

HASTA HAKLARI YÖNETMELİĞİ:

HASTA HAKLARI YÖNETMELİĞİ: HASTA HAKLARI YÖNETMELİĞİ: Resmi Gazete Tar.: 01.08.1998 Resmi Gazete No : 23420 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İlkeler Amaç Madde 1- Bu Yönetmelik; temel insan haklarının sağlık hizmetleri

Detaylı

16.03.2015 Sayı: 2015-6

16.03.2015 Sayı: 2015-6 Yönetim Kurulu Başkan Dr.Bülent Alıcı Başkan Yardımcısı Dr.Serdar Tekgül BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE 16.03.2015 Sayı: 2015-6 Genel Sekreter Dr. Cem Akbal Sayman Dr. Adil Esen TALEPÇİ Başkanlığı

Detaylı

I- 6102 SAYILI TTK NIN KAPSAMINA GİREN TİCARET ŞİRKETLERİ

I- 6102 SAYILI TTK NIN KAPSAMINA GİREN TİCARET ŞİRKETLERİ İçindekiler I- 6102 SAYILI TTK NIN KAPSAMINA GİREN TİCARET ŞİRKETLERİ... 1 II- 6102 SAYILI TTK NUNDA ŞİRKETLERİN FAALİYET KONULARI İLE İLGİLİ DÜZENLEMELER... 1 III- 6102 SAYILI TTK İLE ULTRA VİRES İLKESİ

Detaylı