İNTERNET PROGRAMCILIĞI - II

Transkript

1 BÖLÜM 4 IF Yapısı Bir programlama dili içerisinde "Karar Verme Yapıları" önemli yer tutar. Bu çoğu zaman verdiğimiz şartlar içerisinden bilgisayarın uygun olanı o andaki verilere göre seçmesini sağlamaktır. Bir İnsanin Alışveriş Sürecini İncelemek ve Programlama Mantığını Anlamak Şimdi her gün yaptığımız bir alış-veriş sureci için beynimizin nasıl çalıştığına bakalım. Bu şekilde programlama mantığını ve beyninizin nasıl bilgisayar gibi çalıştığını ve sandığımızdan ne kadar fazla şeye sahip olduğumuzu göreceksiniz. Programcılık nedir ki? Zaten her gün bunu fark etmesek te yapıyoruz. 1. Buzdolabını kontrol et. Süt,peynir,Yumurta bitmiş mi?gerekli ise listeye ekle. 2. Ekmekliğe bak Ekmek lazım mı?lazımsa listeye ekle 3. Eğer evcil hayvanın ihtiyaçları varsa 6'inci işleme git. 4. Süpermarket e git. 5. Listedekileri cebindeki 10 TL'ye göre al. 6. Evcil hayvanin yiyeceğini kontrol et. Lazımsa listeye ekle 7. Hayvan Mutlu. 8. Süpermarkete git. Listedekileri al. 9. Eve dön TV İzle. 10. Keyfine Bak. "IF" yapıları belkide programcıların en çok kullandığı yapılardır. Neredeyse her karar verme yapısında kullanılırlar. Kullanım şekli çok basit olarak şöyledir. IF (eğer şart sağlanıyorsa) satırdaki kodu uygula if karar verme yapısında eğer ilk verilen satırdaki kod grubu şartları sağlıyorsa satırın geri kalanındaki kod grubu uygulanır. Eğer şartları sağlamıyorsa göz ardı edilerek bir alttaki satır okunur. Bir mantıksal örnek verirsek, if (hava yağmurlu ise) şemsiyeni al Dışarı cık İlk satırda if komutundan sonra şartımızı belirttik. Bilgisayar havayı kontrol etti eğer yağmurlu ise bize şemsiyeyi aldırdı. Eğer hava yağmurlu değilse direkt olarak bizi dışarı çıkarttı. Mantık çok basit. 32

2 Eğer vereceğimiz şartlar bir tek komutta belirtilemiyorsa şöyle bir yapı kullanıyoruz. If (eğer şart sağlanıyorsa) Bu parantezlerin içinde verilen tüm kod grubunu uygula Mantıksal örneğimize dönersek bu yazım şekli için örneğimiz şu şekilde, If (hava yağmurlu ise) Şemsiyeyi Al Yağmurluğu Al Dışarı çık Bir kez daha belirtelim "Dışarı çık" terimi her şart altında uygulanacaktır. Ama önemli olan nokta biz dışarıya şemsiye ve yağmurluğu alıp mı çıkacağız yoksa almadan mı? İşte buna bilgisayar hava durumunu kontrol ederek karar veriyor. Dışarıya eğer hava yağmurlu ise bizi elimizde semsiye ve yağmurlukla çıkarıyor. Parantezlerin içindeki ifadenin büyüklüğü veya ne kadar fazla kod içerdiği hiç bir zaman önemli değildir. Boolean Değişkenler Değişken tiplerini bir önceki konumuzda sınıflandırmıştık. Aynı string değişken tipi gibi Boolean değişken tipi de mevcuttur. Boolean değişkenler yalnızca iki değer alabilir. Doğru ve Yanlış. Eğer Boolean olarak tanımladığımız değişkenimiz doğru değerini döndürüyorsa alacağı değer numerik olarak "1" dir. Eğer Boolean değişkenimiz "yanlış" değerini döndürüyorsa alacağı değer "0" dır. Örnek vermek istersek, $Degisken = true; Burada yazılan "true" ifadesinin İngilizceden Türkçeye tam çevirisi "doğru" dur. Böyle bir satır kod için echo komutunu kullanarak $Degisken değişkeninin tuttuğu değeri görmek istersek, echo $Degiken; 33

3 ekranda yalnızca "1" değeri görünür. ">" ve "<" Operatörleri Temel matematik bilgisidir. ">" ifadesi büyük, "<" ifadesi küçük anlamına gelir. Karar verme yapısı içerisinde kullanmak istediğimizde matematikte kullandığımızdan çok farklı işlevler görmezler. Örnek vermek istersek if (8<9) echo "Sekiz rakamı Dokuz rakamından küçüktür"; if yapısı kullanılırken parantezin içinden,php bir sonuç çıkarır. Bu sonuca göre işlemin gerisine mi devam edecek bir sonraki satırı mı okuyacağına karar verir. Asla "olabilir" veya "belki" gibi bir sonuç parantezin içinden çıkmaz. Kısaca PHP ya "Doğru" için 1 yada "Yanlış" için 0 olarak kesin kararını verir. Bir örnek te değişken kullanarak yapalım, if ($SansliNumara < 9) echo ("Şanslı numaramız 9 rakamından küçük"); Şimdi de iki değişkeni if içerisinde kullanarak devam edelim, if ($SansliNumara < $LotoNumara) echo ("Şanslı numaramız,loto numarasından küçük"); $SansliNumara = $SansliNumara +1; Şimdi de gerçek bir örnek üzerinde uygulama yapalım. Örneğimizde PHP aklında bir sayıyı tutarak bizim onu tahmin etmemizi isteyecek. Bir nevi tahmin oyunu. 1. Text editörünüzü açın ve aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> <FORM METHOD=GET ACTION="tahminoyunu. php"> 1-10 arasında bir rakam tuttum. Bir tahmin yapmak istermisin? <INPUT NAME="Tahmin" TYPE="Text"> 34

4 <INPUT TYPE=SUBMIT> </FORM> </BODY> </HTML> 2. Bu dosyayı "tahminoyunu. html" olarak kayıt edin. 3. Yeni bir text editörü açarak aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> <?php $Sayi = rand (1,10); if ($Tahmin > $Sayi) echo "Tahmin ettiğiniz sayı benim düşündüğümden büyük"; echo "Benim düşündüğüm sayı $Sayi kaybettiniz. "; exit; if ($Tahmin < $Sayi) echo "Tahmin ettiğiniz sayı benim düşündüğümden küçük"; echo "Benim düşündüğüm sayı $Sayi kaybettiniz. "; exit; if ($Tahmin == $Sayi) echo "Tahmin ettiğiniz sayı benim düşündüğüm sayı ile aynı "; echo "Benim düşündüğüm sayı $Sayi Tebrikler. "; exit;?> </BODY> </HTML> 35

5 4. Bu dosyayı "tahminoyunu. php" olarak kayıt edin. 5. "tahminoyunu. html" dosyasını açıp bir sayı girin. 6. Gönder tuşuna bastığınızda bir sonucun çıkması gerekir. Örnek program nasıl çalışıyor? Aslında bu oyunda biz kullanıcıyı biraz kandırdık. Çünkü kullanıcı tahmin ettiği sayıyı yazıp gönderene kadar PHP nin düşündüğü herhangi bir sayı yoktur. Kullanıcının tahmini ile PHP'nin aklında tuttuğu sayı arasında bir bağlantı yoktur çünkü "rand" fonksiyonu ile gerçek zamanlı random bir sayı yaratıyoruz. Bu nedenle program tamamen kullanıcıya karşı saygılı. "rand" fonksiyonu kullanımı çok basit bir fonksiyondur. Yalnızca alt limit ve üst limiti vermeniz gereklidir. Bu aralık içerisinde bir random sayı yaratmak için kullanılır. Yarattığımız bu sayıyı bir değişken içerisinde saklamak için programda $Sayi = rand (1,10); satırını kullandık. IF Yapısında == ve === Operatörlerinin Kullanımı "=" (eşittir) operatörünü şimdiye kadar olan konularda çok fazla kullandık. Şu anda gördüğünüz "==" operatörü (iki tane eşittir işareti) bundan biraz farklıdır. Açıklamak istersek "=" işareti "atama yapmak için " için "==" işareti ise "eşitliği kontrol etmek" için kullanılır. Örnek vermek gerekirse, $SansliNumara = 3; $SansliNumara = 5; şeklindeki kullanımlar değişkenimize bir değer atamak için kullanılmaktadır. Yukarıdaki örnekte $SansliNumara değişkenine "5" değerini atadık. Bir önceki satırda $SansliNumara =3; un hükmünü tamamen ortadan kaldırdık. Bir sonraki satırda $SansliNumara =6; diye yazmış olsaydık artık değişkenimiz içinde "5" değeri silinip bu sefer "6" değeri yazılacaktı. Gördüğünüz gibi değişkenlere istediğimiz değerleri "=" işareti ile atıyoruz. 36

6 == operatörünün kullanılması Bir ifadenin içeriğinin karşılaştırılması için kullanılır. Örnek vermek gerekirse, if ($SansliNumara == 7) echo ("Şanslı numaranız yedi rakamı"); gördüğünüz gibi yukarıdaki kod satırında $SansliNumara değişkeni içerisindeki ifade ile "==" operatörünün sağındaki ifade "eşitlik" bakımından karşılaştırılmaktadır. Yukarıdaki kod içerisinde kesinlikle $SansliNumara değişkeni içerisine "7" değeri atanmamaktadır. Yalnızca bir kontrol yapılmaktadır. $SansliNumara değişkeni içerisinde saklanan değer ile "7" rakamı arasındaki ilişki kontrol ediliyor. Burada asla $SansliNumara değişkeni içerisindeki veri değiştirilmiyor. Bu konu çok önemlidir. Eğer şimdi çözümlemez iseniz ileride çok daha büyük sorunlar çıkaracaktır. === operatörünün kullanılması PHP ile gelen bu operatör karşılaştırılan değişkenlerin hem içerik hem de veri tipi aynı ise "doğru" değerini döndürür. Örnek vermek istersek, if ($SansliNumara === $RastgeleNumara) echo ("Şanslı numaranız rasgele numaraya hem sayı olarak hem de veri tipi olarak eşit")!= ve <> operatörlerinin kullanımı "==" operatörünün tam tersi olan "!=" operatörü "eşit değil" operatörü olarak adlandırılır. Bir örnek vermek istersek, if ($SansliNumara!= 7 ) echo ("Şanslı numaranız kesinlikle Yedi rakamı olamaz. "); Bu tek satır kodumuzda $SansliNumara değişkeninde tutuğumuz değer ile "7" rakamını karşılaştırdık ve dedik ki eğer $SansliNumara eşit değilse 7 rakamına satırın gerisini uygula. ve echo komutuyla bilgiyi ekrana yazdır. Kullanımı çok kolay olan bu operatörün bir başka yazım şeklide "büyüktür" ve "küçüktür" işaretlerinin beraber yan yana yazılmasıdır. Örnek vermek istersek, 37

7 if ($SansliNumara <> 7 ) echo ("Şanslı numaranız kesinlikle Yedi rakamı olamaz. "); Hangisini kullanacağınız tamamen sizin keyfinize kalmıştır. Sonuçta iki yazım şeklide aynı şeylerdir. Aralarında hiç bir fark yoktur. Bir tek şey çok önemli bu konuda o da mantıksal olarak bir şeyi çok iyi kavramanız. Yukarıdaki örneğe göre anlatırsak,yukarıdaki kod satırındaki "if" ifadeleri yalnızca $SansliNumara içinde saklanan değişken "7" rakamına eşit olduğunda "false" yani "yanlış" değerini döndürür. Örnek Uygulama: 1. Text editörünüzü açın ve aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> <FORM METHOD=GET ACTION="quiz. php"> Türkiye nin başkenti aşağıdakilerden hangisidir? <INPUT NAME="Cevap1" TYPE="Radio" VALUE="Istanbul"> Istanbul <INPUT NAME="Cevap1" TYPE="Radio" VALUE="Ankara"> Ankara <INPUT NAME="Cevap1" TYPE="Radio" VALUE="Izmir"> Izmir <INPUT TYPE=SUBMIT> </FORM> </BODY> </HTML> 2. Bu dosyayı "quiz. html" olarak kayıt edin. 38

8 3. Yeni bir text dosyası açarak aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> <?php if ($Cevap1 == "Ankara" ) echo "Tebrikler doğru cevap verdiniz. "; if ($Cevap1!= "Ankara" ) echo "Üzgünüm,yanlış cevap verdiniz. ";?> </BODY> </HTML> 4. Bu dosyayı "quiz. php" olarak kayıt edin. 5. "quiz. html dosyasını açıp cevap verdiğiniz taktirde sonucu bir sonraki ekranda göreceksiniz. Mantıksal Operatörler (AND, OR ve, NOT kullanımı) Mantıksal operatörler kullanım olarak sandığınızdan daha kolaydır. Sizin program içindeki gücünüzü ortaya çıkarır,daha güçlü karar verme yapıları kurmanızı sağlar. Mantıksal olarak kurduğunuz cümlelerden farkı yoktur. İlk örneğimizi verelim, "Bu gün günlerden pazar ve hava güneşli ise plaja gideceğim" cümlesinin PHP dilinde karşılığı şöyledir. if ($Gun == "Pazar" AND $HavaDurumu == "Güneşli") echo ("Plaja Gidelim"); "AND" ifadesi yazmak yerine "&&" (Çift Ampersand) yazmak aynı şeylerdir. if ($Gun == "Pazar" && $HavaDurumu == "Güneşli") echo ("Plaja Gidelim"); Şimdide OR ve NOT ifadelerinin kullanımına bakalım. Yukarıdaki cümlenin tersini bu operatörler yardımıyla yazalım. if ($Gun == "Pazartesi" OR $HavaDurumu == "Yağmurlu") echo ("Plaja Bugün Gitmeyelim... "); 39

9 "OR" ifadesi yazmak yerine " " (Double işareti) yazmak aynı şeylerdir. if ($Gun == "Pazartesi" $HavaDurumu == "Yağmurlu") echo ("Plaja Bugün Gitmeyelim... "); Son olarak anlatacağımız operatör yalnızca bir formu bulunan bir operatör. Yukarıdaki örneklerde olduğu gibi "NOT" operatörünü yazı olarak programlarınız içinde kullanamazsınız. "NOT" operatörü aslında bir ünlem işaretinden başka bir şey değildir. Tek özelliği parantezin içindeki ifade dışarıya çıktığında onu mantıksal olarak ters çevirmektir. Yani eğer parantezin içinde dönen sonuç dışarıya "true" yani "doğru" olarak çıkmış ise bu operatör onu "false" yani "yanlış" şekline dönüştürür. Bir örnek vermek istersek, if! ($Gun == "Pazar") echo ("Plaja GITMEYELIM"); Şimdi görüldüğü gibi biz pazar günü plaja gitmek istiyoruz ve bununla ilgili program yazıyoruz. Parantezin içerisinde $Gun değişkenimiz var. Şimdi kontrol ediyoruz eğer $Gun değişkeni "Pazar"'a eşitse parantezin içi "true" yani "doğru" oluyor. Fakat parantezin önünde bir "!" ünlem var. Bu ünlem parantezin içinde oluşan işlemin sonucunu 180 derece değiştiriyor. "Doğru" ise "Yanlış", "Yanlış" ise "Doğru" yapıyor. Yukarıdaki kod parçası için uygulamalı örnek yapacak olursak, Günlerden cumartesi kabul edelim. Dolayısı ile $Gun değişkenimiz içerisinde "Cumartesi" değeri saklanacaktır. Şimdi formülde yerine koyalım,(tabiî ki program içinde değeri biz koymayacağız. Eğer $Gun değişkeninin değerini "Cumartesi" yapmak istiyorsak $Gün = "Cumartesi"; dememiz yeterli. Biz şimdi kendimizi PHP nin yerine koyup nasıl davrandığına bakıyoruz) if! (Cumartesi == Pazar) echo ("Plaja GITMEYELIM); şimdi parantezin içi gördüğünüz gibi "false" yani "yanlış", fakat parantezin önündeki iste bu ünlem işareti onu bir anda "true" yani "doğru" yapıyor ve satırın geri kalanı doğal olarak okunuyor. Eğer günlerden "Pazar" olsaydı parantezin içi "true" yani "doğru" olacaktı fakat önünde ünlem olduğu için değer bir anda "false" yani "yanlış" haline dönecekti sonra ne olacak tabiî ki IF deyiminden öğrendiğimiz kural çalışacak ve satırın geri kalanı yani "Plaja GITMEYELIM" yazısı hiç bir zaman görüntülenmeyecekti. Sonuçta Pazar günü için programın "Plaja GITMEYELIM" yazısı görüntülenmez. 40

10 Bir başka örnek verelim bu operatörün kullanımına : if! ($Cevap) echo ("Hiç bir cevap yok... "); Yukarıdaki kod'da bilgisayar yalnızca $Cevap değişkenine bir değer atanmamış ise ekrana bu uyarı bilgisini basar. Açıklayalım, $Cevap değişkeni içinde bir değer atadık diyelim, $Cevap = 3; şimdi IF satırımıza bakacak olursak, if! ($Cevap) echo ("Hiç bir cevap yok... "); Parantezin içinde değişkenimiz var. $Cevap değişkeni eğer içinde bir veri saklanıyorsa doğal olarak "true" yani "doğru" değeri döner. Fakat ünlem işaretimiz onu "false" yapar ve satırın geri kalanı PHP tarafından okunmaz. (Uyarı yazısı ekrana basılmaz) Parantezin içinde değişkenimiz var. $Cevap değişkeni içinde eğer bir veri saklanmıyorsa doğal olarak "false" yani "yanlış" değeri döner. Fakat ünlem işaretimiz onu "true" yapar ve satırın geri kalanı PHP tarafından okunur. (Uyarı yazısı ekrana basılır) Mantıksal Operatörler Konusunda Uygulamalı Örnek 1. Text editörünüzü açıp aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Araba Kiralama Şirketi Online Başvuru Formu <FORM METHOD=POST ACTION="araba. php"> Adınız: <INPUT NAME="Isim" TYPE="Text"> Soyadiniz: <INPUT NAME="Soyad" TYPE="Text"> 41

11 Yasiniz: <INPUT NAME="Yas" TYPE="Text" Size="3"> Adresiniz : <TEXTAREA NAME="Adres" ROWS=4 COLS=40> </TEXTAREA> Ehliyetiniz varmi? <INPUT NAME="Ehliyet" TYPE="Checkbox"> <INPUT TYPE=SUBMIT VALUE="Gönder"> </FORM> </BODY> </HTML> 2. Bu dosyayı "araba. html" olsak kayıt edin. 3. Başka bir text dosyaysa açıp aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Otomobil Kiralama Şirketi Sonuç Sayfası <?php if ($Yas >20 AND $Ehliyet == "on") echo ("Araba kiralama isteğiniz KABUL edilmiştir. "); if ($Yas <21 OR $Ehliyet == "") echo ("Araba kiralama isteğiniz RED edilmiştir. ");?> </BODY> </HTML> 42

12 4. Bu dosyayı "araba. php" olarak kayıt edin. 5. "araba. html" dosyasını açıp formu doldurun. Değişik veriler için deneyin. NOT : Burada verdiğimiz "checkbox" kontrolü için "on" değeri, kullandığınız browser IE, Netscape ve opera için sorunsuz çalışacaktır. Eğer değişik browserlar için program üretiyorsanız her zaman için "checkbox" kontrolünün value özelliğini kullanarak bu değeri kontrol edebilirsiniz. Bu üç browser da eğer checkbox işaretlenmişse otomatik olarak "on" değerini kontrole uygularlar. >= ve <= Operatörlerinin Kullanılması Bu operatörler "büyük","küçük" ve "eşit operatörlerinin kombinasyonudur. Kullanımı bu operatörlerin kullanımı ile aynıdır. ">=" ifadesinin mantıksal anlamı "Büyük Eşit"'tir "<=" ifadesinin mantıksal anlamı "Küçük Eşit"'tir. Örnek vermek istersek, if ($Yas >=21 AND $Ehliyet="on") echo ("Araba kiralama isteğiniz KABUL edilmiştir. "); şeklindedir. Yani yaşın 21 ve büyük olduğu haller göz önüne alınmıştır. Eğer yalnızca >21 kullanırsanız 21 sayısı sorgumuzun içine alınmaz. Operatörlerin Beraber Kullanılması Kaç tane operatör ün birbiriyle iç içe kullanılacağı konusunda bir sınırlama yoktur. İstediğiniz mantıksal ifade için dilediğiniz kadar çok operatörü yan yana veya iç içe kullanabilirsiniz. Bir Örnek vermek istersek, if ( ($Gun!= "Pazartesi") OR ($Gun!= "Salı") OR ($Gun!= "Çarşamba") OR ($Gun!= "Perşembe") OR ($Gun!= "Cuma") OR ($Gun!= "Cumartesi") OR ($HavaDurumu!= "Yağmurlu") ) echo ("Plaja Gidebiliriz Demektir... "); Burada eğer günlerden "Pazartesi,Salı,Çarşamba,Perşembe,Cuma,Cumartesi" değilse ve hava "Yağmurlu" değilse "Plaja Gidebiliriz". 43

13 Daha karmaşık bir örnek yapalım, if (($Gun == "Pazartesi" AND $Ay!= "Mart") OR ($Gun == "Salı" AND $Saat!= "12") OR! ($Ay!= "Ekim") echo ("Toplantıyı yapabiliriz")); Burada,eğer günlerden Pazartesi ve ayımız Mart değilse,veya günlerden Salı ve Saatimiz "12. 00" değilse veya ayımız Ekim değilse "Toplantı yapabiliriz" Şimdi daha büyük ve gelişmiş kararları verebilmek bir uygulama yazalım. 1. Text editörünüzü açıp aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Otomobil Web Sayfası <FORM METHOD=POST ACTION="karar. php"> Lütfen yaşınızı girin : <INPUT TYPE=TEXT NAME="Yas" SIZE=3> Arabanızın Mac hızı nedir? <INPUT TYPE=TEXT NAME="Hiz"> Yaklaşık olarak arabanızın değeri ne kadar? <SELECT NAME="Değer"> <OPTION VALUE=5000>$5000'dan AZ </OPTION> <OPTION VALUE=7000>$ ARASI</OPTION> <OPTION VALUE=10000>$ ARASI</OPTION> <OPTION VALUE=25000>$10000'den FAZLA</OPTION> </SELECT> 44

14 Arabanızın motor hacmi ne kadar? <SELECT NAME="MotorHacmi"> <OPTION VALUE=1. 0>1. 0L</OPTION> <OPTION VALUE=1. 3>1. 3L</OPTION> <OPTION VALUE=1. 5>1. 5L</OPTION> <OPTION VALUE=2. 0>2. 0L</OPTION> </SELECT> <INPUT TYPE=SUBMIT VALUE="Bilgileri Gönder"> </FORM> </BODY> </HTML> Önemli Not : Form'da girdiğiniz kontrollerin isimlerine özen göstermelisiniz. Bu formda "NAME" özelliği ile girilen isimler,bir sonraki PHP sayfasına işlenmek için gönderildiğinde kontrollerin isimleriyle anılan değişkenler otomatik olarak yaratılacak ve kullanıcının buraya girdiği veriler bu değişkenlere otomatik olarak atanacaktır. 2. Bu dosyayı "karar. html" olarak kayıt edin. 3. Bir başka text dosyası açarak aşağıdaki kodları girin. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Otomobil Sonuç Sayfası <?php if ($Yas<25 OR $Hiz>100 OR $Değer>10000 OR $MotorHacmi>1. 5) echo ("Size 1500 dolarlık sigorta planı sunulabilir"); 45

15 if ($Yas >= 65 AND ($Değer<=5000 OR $Hiz<=80) AND $Değer<=10000 AND $MotorHacmi <=1. 5 AND $Hiz<=100) echo ("Size 800 dolarlık indirimli sigorta planı sunulabilir"); if (($Yas<65 OR $Değer>5000 AND $Hiz>80) AND $Yas>=25 AND $Hiz<=100 AND $Değer<=10000 AND $MotorHacmi<1. 5) echo ("Size 1000 dolarlık bir sigorta planı sunulabilir");?> </BODY> </HTML> 4. Bu dosyayı "karar. php" olarak kayıt edin. 5. "karar. html" dosyasını browser yardımıyla açın. 6. Bir kaç örnek veri girip sonuçları deneyin. Örnek uygulama nasıl çalışıyor PHP içerisinde bu karmaşık yapıdan kurtaracak bir çok kısa yol olmasına rağmen uygulamay bu şekilde yazıldı. Mantıksal operatörlerin nasıl çalıştığını göstermek için bu yapıldı. 4. koşul sigorta ödemesi için test ediliyor. Bunlar $Yas $Hiz $MotorHacmi ve $Değer. Şimdiye kadar olan if yapılarında,durumun "doğru" olması halinde işlenecek satırları gördük. peki eğer durumumuz "yanlış" ise hangi kod guruplarının işleneceğini programda nasıl tanımlarız? if (durum doğrulanıyorsa) Bu Parantezin içindeki kod grubunu uygula 46

16 else Bu parantezin içindeki kod grubunu uygula Burada anlatılmak istenen "else" yani İngilizcesi "başka" olan yapımız bize,ilk verilen if komutundaki parantezlerin içinde eğer bir "yanlış" durumu oluşursa uygulanacak kod grubunun yerini göstermektedir. Örnek vermek istersek, if ($Yas >= 21 AND $Ehliyet == "on" ) echo ("Araba kiralama isteğiniz KABUL edilmiştir. "); else echo ("Araba kiralama isteğiniz RED edilmiştir. "); Gördüğünüz "if" ile verilen parantezin içerisindeki ifade "doğru" olunca bir alt satırda "" parantezleri arasında verilen kod grubu uygulandı ve ekrana KABUL mesajı geldi. Verilen durum "yanlış" olduğunda doğrudan "else" ile verilen ve "" parantezleri arasına yazılmış kod grubu uygulandı ve ekrana RED mesajı geldi. Yapımız içinde gördüğünüz bu bir satırlık echo komutu için parantezlerini yazmak zorunlu değildir. Fakat kodlarınızın bir başkası tarafından rahat okunabilmesi için bir rahatlıktır. Şimdi biraz daha ileriye gidelim ve bir "değişkeni" birden fazla "veri" için test edelim. Bunun için şimdiye kadar hiç değinmediğimiz elseif yapısını inceleyelim. if ( değişkenimiz değer1'e eşit ise) 47

17 Bu kod grubunu uygula. elseif (değişkenimiz değer2'ye eşit ise) Bu kod grubunu uygula. else Bu kod grubunu uygula. Konuyu anlamak için bir uygulamalar yapalım, elseif kullanımı için örnekler Örnek 1 : Bir araba kiralama şirketinin online başvuru formu için kullanıcıların girdiği bilgileri elimizdeki bilgilerle test ediyoruz. İlk durum yaşı 21 den büyük olan ve ehliyet sahipleri için hemen bir araba kiralayabilmesi için kabul yazısı gösteriyoruz, İkinci durum yaşı18 den büyükler ve ehliyet sahipleri için bir kefalet uyarısı yazısını gösteriyoruz, Zaten diğer her koşulda o kişiye araba kiralamayacağız. if ($Yas >=21 AND $Ehliyet == "on") echo ("Araba kiralama isteğiniz KABUL edilmiştir. "); elseif ($Yas >= 18 AND $Ehliyet == "on") 48

18 echo ("Size bir arabayı ancak kefil gösterirseniz kiralayabiliriz"); else echo ("Araba kiralama isteğiniz RED edilmiştir"); Örnek 2 : Bir okulda bulunan öğrenciler için çok basit bir puan çizelgesi ve aldığı puana göre notun harf karşılığı programı, if ($Puan > 70) echo "Sınav sonucunuz A"; elseif ($Puan >60) echo "Sınav sonucunuz B"; elseif ($Puan >50) echo "Sınav sonucunuz C"; elseif ($Puan >40) echo "Sınav sonucunuz D"; elseif ($Puan >30) echo "Sınav sonucunuz E"; else echo "Sınıfta kaldınız"; Örnekler çoğaltılabilir. Şimdi sizde vereceğiniz günlük bir kararı if yapısı ile düşünüp nasıl bir program şeklinde yazabileceğinizi düşünun. IF Yapılarının İç İçe Yapılandırılması İngilizcesi "Nesting if Statements" olan bu konu programlama tekniği içersinde çok kullanılmaktadır. Örnek vermek istersek, if ($Puan > 70) echo ("Sınav Sonucunuz A"); if ($TerbiyeNotu > 70) echo ("Ayrıca okul yönetiminden bir de ödül kazandınız"); 49

19 Diğer bir örnek de; if ($Puan > 70) echo ("Sınav Sonucunuz A"); if ($TerbiyeNotu > 70) if ($Sınıf == 11) echo ("Ayrıca okul yönetiminden mezun olduğunuz için bir de ödül kazandınız") ; else echo ("Bir sonraki sene için başarılar dilerim"); Örnek 3 : daha kompleks yapılar kurmak 1. Web sayfası editörünüzü veya text editörünü açıp aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Otelcilik Online Web Sayfası na Hoşgeldiniz <FORM METHOD=GET ACTION="tatil. php"> Tatil için nereye gitmeyi düşünüyorsunuz? 50

20 <INPUT NAME="Sehir" TYPE = "Radio" VALUE="Istanbul"> Istanbul <INPUT NAME="Sehir" TYPE = "Radio" VALUE="Ankara"> Ankara <INPUT NAME="Sehir" TYPE = "Radio" VALUE="Izmir"> Izmir Kaç yıldızlı otelde kalmak istiyorsunuz? <INPUT NAME="Yildiz" TYPE = "Radio" VALUE="Uc"> Uc yıldızlı Otel <INPUT NAME="Yildiz" TYPE = "Radio" VALUE="Dort"> Dort yıldızlı Otel <INPUT TYPE=SUBMIT> </FORM> </BODY> </HTML> 2. Bu dosyayı "tatil. html" olarak kayıt edin. 3. Yeni bir text dosyası içerisine aşağıdakileri yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Otelcilik Online Web Sayfası na Hoş geldiniz <?php $Fiyat = 500; $YildizFaktoru = 1; $SehirFaktoru = 1; if ($Yildiz == "Uc") 51

21 if ($Sehir == "Istanbul") $SehirFaktoru =2; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru; echo ("$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil tutarı $Fiyat dolardır. "); elseif ($Sehir == "Ankara") $SehirFaktoru = 3. 5; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru ; echo ("$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil tutarı $Fiyat dolardır. "); elseif ($Sehir == "Izmir") $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru; echo ("$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil tutarı $Fiyat dolardır. "); else echo ("Şehir Merkezi için bir seçim yapmadınız. Geri dönerek yapabilirsiniz"); elseif ($Yildiz == "Dort") $YildizFaktoru=2; if ($Sehir == "Istanbul") $SehirFaktoru = 2. 5; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru * $YildizFaktoru; echo ("$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil tutarı $Fiyat dolardır. "); elseif ($Sehir == "Ankara") $SehirFaktoru = 4; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru * $YildizFaktoru; echo ("$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil tutarı $Fiyat dolardır. "); elseif ($Sehir == "Izmir" ) 52

22 $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru * $YildizFaktoru; echo ("$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil tutarı $Fiyat dolardır. "); else echo ("Şehir için bir seçim yapmadınız... geriye dönerek bir şehir seçebilirsiniz. "); else echo ("Yıldız için bir seçim yapmadınız... geriye dönerek Yıldız seçebilirsiniz. ");?> </BODY> </HTML> 4. Bu dosyayı "tatil. php" olarak kayıt edin. (Parantezleri yazarken dikkat edin eğer bir tane eksik kalırsa örnek çalışmaz) 5. "tatil. html" dosyasını açıp bir tatil merkezi seçin. Program nasıl çalışıyor? İlk üç satırımızda öngörülen değerlerle beraber değişkenlerimizi yarattık $Fiyat = 500; $YildizFaktoru = 1; $SehirFaktoru = 1; Bu değişkenleri,kullanıcının web sayfasından girdiği yıldız ve şehir durumuna göre fiyatı değiştirmek için kullanacağız. Program içerisinde ilk kontrol kullanıcının kaç yıldızlı otel seçtiği, if ($Yildiz == "Uc") Eğer kullanıcı "Üç yıldızlı oteli seçmiş ise" hemen ikinci kontrolümüz çalışıyor, 53

23 if ($Sehir == "Istanbul") bakıyoruz kullanıcının seçtiği şehir "Istanbul" mu? Evet "Istanbul" o zaman hemen hesaplıyoruz istanbulda üç yıldızlı otel için fiyat formülümüz, $SehirFaktoru =2; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru; echo ("$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil tutarı $Fiyat dolardır. "); $SehirFaktoru değişkenini programın başında 1'e eşitlemiştim. Fiyat için hesaplama yapmadan önce $SehirFaktoru = 2 olacak şekilde değiştirdim. Artık değişkenimizin değeri 2'dir. Hesaplama yapmak içinde formülümüz belli,programın başında $Fiyat olarak verdiğimiz değişken ile $SehirFaktoru değişkeni çarpılıyor. Çıkan sonuç echo komutu ile ekrana yazdırılıyor. Program içerisinde ikinci kontrolümüz kullanıcının seçtiği şehirin "Ankara" olup olmadığı, elseif ($Sehir == "Ankara") Program içerisinde üçüncü kontrolümüz kullanıcının seçtiği şehirin "İzmir" olup olmadığı, elseif ($Sehir == "İzmir") Program içerisinde dördüncü aşamada kullanıcıya hiçbir şehir seçmediğine ilişkin uyarı yazımız ekrana yazdırılıyor, echo ("Şehir Merkezi için bir seçim yapmadınız. Geri dönerek yapabilirsiniz"); Şimdi program ikinci kısmıma atlıyor (Yani kullanıcı "4 yıldızlı otel seçmiş ise") elseif ($Yildiz == "Dört") $YildizFaktoru=2; Daha önce "1" olan ve hiçbir formülasyonda kullanmadığımız $YildizFaktoru artık gördüğünüz gibi "2" oluyor. switch Komutu ve Kullanımı (switch Statements) switch komutunun işlevini kısaca açıklamak istersek,"elseif" komutunun kullanımını azaltmak, hafifletmek ve programa basit bir yapı kazandırmak için kullanılmaktadır. 54

24 Örnek Kod Parçası : switch ($Puan) case $Puan > 70: echo ("Sınavdan A aldınız"); case $Puan>60: echo ("Sınavdan B aldınız"); case $Puan>50: echo ("Sınavdan C aldınız"); case $Puan>40: echo ("Sınavdan D aldınız"); case $Puan>25: echo ("Sınavdan E aldınız"); default: echo ("Sınıfta Kaldınız"); gördüğünüz gibi bir sürü "if" ve "elseif" kullanmak yerine yalnızca "switch" komutuyla isimizi biraz olsun kolaylaştırdık. Satır bakımından çok fazla şey kazanmadık ama şu anda kodlarımız daha mantıklı ve anlaşılır gözüküyor. switch komutu ile kullanılan "break", "case" ve "default" nedir? Açıklamaya bu komutların Türkçelerini yazmakla başlayalım. switch: Türkçe'de "değiştir" anlamına gelir. (Lambayı kapalı konumdan açık konuma değiştirmek gibi) break : Türkçe de "bırak,ayrıl" anlamına gelir. case : Türkçe de "durum" anlamına gelir default : Türkçede öngörülen veya öntanımlı anlamına gelir. Bu açıklamaların ışığı altında konumuza devam edecek olursak,"switch" ile verdiğimiz şartlar altında PHP nin işleyeceği kod parçalarını değiştiriyoruz. Bu şartların ne olacağını "case" ile tanımlıyoruz. Kod parçası işini tamamlayınca "break" ile "ayrılıyoruz". Eğer verdiğimiz şartlardan hiçbiri sağlanmıyorsa "default" ile PHP'ye işlemesi gereken kod parçasının ne olduğunu söylüyoruz. 55

25 Yukarıdaki kod parçasında $Puan değişkenin alacağı değerler için,değişik işler yaptırmak istiyoruz. Bir kişi 70'ten yüksek not almışsa PHP nin "Sınavdan A aldınız" yazısını ekrana yazdırmak istiyoruz. 60'tan yüksek not için B, 50'den yüksek not için C... vb. Eğer kişi bizim verdiğimiz şartların hiçbirine uyan bir not almadıysa o zaman "default" ile yapılması gereken işlemi tanımlıyoruz. PHP "break" komutu ile karşılaşınca yaptığı herşeyi durdurur ve "switch" yapısından çıkarak,kapalı parantezin bittiği yerden okumaya devam eder. switch ($Puan) case $Puan > 70 : echo ("Sınavdan A aldınız"); case $Puan>60 : echo ("Sınavdan B aldınız"); case $Puan>50 : echo ("Sınavdan C aldınız"); case $Puan>40 : echo ("Sınavdan D aldınız"); case $Puan>25 : echo ("Sınavdan E aldınız"); default: echo ("Sınıfta Kaldınız"); <<< (switch yapısını kapattığımız parantez) (PHP "break görürse okumaya buradan devam eder) switch yapısını kullanırken bir kısa yol "switch" komutu sandığınızdan biraz daha zekidir ve sizin ne yapmak istediğiniz anlayabilir. Bu komut için geliştirilmiş bir kısa yol tarzı bulunmaktadır. switch ($Eyalet) case "IL" : echo ("Illinois"); case "FL" : 56

26 echo ("Florida"); case "GA" : echo ("Georgia"); default: echo ("Texas"); Her iki yazım şeklide hatasız ve birbirinden farksızdır. İsterseniz ilk örnekteki gibi her seferinde $Puan değişkenini "case" yapısına yazın isterseniz bırakın PHP sizin için yapsın. Dikkat ederseniz "case" yazdıktan sonra ";" noktalı virgül yerine ":" iki nokta kullandık. Sakin yanlış yazıldığını sanmayın doğru kullanımı bu şekildedir. Şimdi bir önceki bölümde yaptığımız örneği şimdi switch kullanarak tekrar yazalım. 1. Text editörünüzü açın ve aşağıdakileri yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Otelcilik Online Web Sayfası na Hoşgeldiniz <FORM METHOD=GET ACTION="tatil2. php"> Tatil için nereye gitmeyi düşünüyorsunuz? <INPUT NAME="Sehir" TYPE = "Radio" VALUE="İstanbul"> İstanbul <INPUT NAME="Sehir" TYPE = "Radio" VALUE="Ankara"> Ankara <INPUT NAME="Sehir" TYPE = "Radio" VALUE="İzmir"> İzmir kaç yıldızlı otelde kalmak istiyorsunuz? <INPUT NAME="Yildiz" TYPE = "Radio" VALUE="Uç"> Uç yıldızlı Otel 57

27 <INPUT NAME="Yildiz" TYPE = "Radio" VALUE="Dört"> Dört yıldızlı Otel <INPUT TYPE=SUBMIT> </FORM> </BODY> </HTML> 2. Bu dosyayı "tatil2. html" olarak kayıt edin. 3. Text editörünüzü açın ve aşağıdakileri yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Otelcilik Online web Sayfasına Hös Geldiniz <?php $Fiyat = 500; $SehirFaktoru = 1; $YildizFaktoru = 1; $SehirYildiz = $Sehir. $Yildiz; switch ($SehirYildiz) case "IstanbulUc": $SehirFaktoru = 2; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru; echo "$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil $Fiyat dolardır. "; case "IstanbulDort": $SehirFaktoru = 2; $YildizFaktoru = 2; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru * $YildizFaktoru; echo "$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil $Fiyat dolardır. "; case "AnkaraUc": $SehirFaktoru = 3. 5; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru; echo "$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil $Fiyat dolardır. "; case "AnkaraDort": $SehirFaktoru = 3. 5; 58

28 $YildizFaktoru = 2; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru * $YildizFaktoru; echo "$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil $Fiyat dolardır. "; case "IzmirUc": $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru; echo "$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil $Fiyat dolardır. "; case "IzmirDort": $YildizFaktoru = 2; $Fiyat = $Fiyat * $SehirFaktoru * $YildizFaktoru; echo "$Sehir şehrinde 1 haftalık tatil $Fiyat dolardır. "; default: echo "Lütfen geriye dönerek tekrar deneyiniz";?> </BODY> </HTML> 4. Bu dosyayı "tatil2. php" olarak kayıt edin. 5. "tatil2. html" dosyasını açıp bir kaç veri girip gönderdiğinizde tatil için ne kadar ücret ödemeniz gerektiğini göreceksiniz. Form Verileri'nin Kontrolü PHP programlarını biraz olsun hassas hale getirmek ancak program içindeki kontrollerle mümkündür. Örneğin bir kullanıcının sizin onun "yaşını" sorduğunuz bir kontrole "694" gibi bir rakam girmesini istemeyiz. Bu nedenle girilen verileri bazı kıstaslara göre kontrol edip ondan sonra işlemlere devam etmek çok önemlidir. if ($Yas <1 OR $Yas>125) echo "Geçersiz bir yaş değeri girdiniz"; şeklinde programın bir mantığa sahip olmasını sağlayabiliriz... 59

29 exit komutu if ($Yas <1 OR $Yas>125) echo "Geçersiz bir yaş değeri girdiniz"; exit; Bir forma girilen verileri kontrol ediyorsak ve kişinin girdiği verinin tamamen imkansız olduğuna inanıyorsak "exit" komutunu kullanarak programın işleyişini o noktada durdurabiliriz. "exit" kullandığımızda program tamamen duracak ve kalan HTML tagları bile kapatılmayacaktır. Kullanırken dikkat edilmesi gereken bir komuttur. Bu konu ile ilgili bir örnek yapalım, 1. Text editörünüzü açın ve aşağıdaki kodları girin. (Daha önceden yazdığımız "kredi. php" dosyasını açıp orada yapmadığımız form kontrollerini şimdi programa nasıl eklediğimize bakabilirsiniz) <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> Seres Bankası Kredi İsteme Başvuru Formu <FORM METHOD=POST ACTION="kredi2. php"> Adınız : <INPUT NAME="Ad" TYPE="Text"> Soyadınız : <INPUT NAME="Soyan" TYPE="Text"> Yasiniz : <INPUT NAME="Yas" TYPE="Text" SIZE="2"> Adresiniz : <TEXTAREA NAME="Adres" ROWS=5 COLS=50> </TEXTAREA> 60

30 Geliriniz Nedir? <SELECT NAME="ücret"> <OPTION VALUE=0>10000 TL'DEN AZ</OPTION> <OPTION VALUE=10000>10000 TL'DEN TL'YE KADAR</OPTION> <OPTION VALUE=25000>25000 TL'DEN TL'YE KADAR</OPTION> <OPTION VALUE=50000>50000 TL'DEN BÜYÜK</OPTION> </SELECT> Ne kadar kredi almak istiyorsunuz? <INPUT NAME="Kredi" TYPE="Radio" VALUE=1000>1000 TL'lik Paket %8. 0 Faiz <INPUT NAME="Kredi" TYPE="Radio" VALUE=5000>5000 TL'lik Paket %12. 0 Faiz <INPUT NAME="Kredi" TYPE="Radio" VALUE=10000>10000 TL'lik Paket %15. 0 Faiz <INPUT TYPE=SUBMIT VALUE="Buraya tıklayarak Formu gönderebilirsiniz"> <INPUT TYPE=RESET VALUE="Formu Temizle"> </FORM> </BODY> </HTML> 2. Bu dosyayı "kredi2. html" olarak kayıt edin. 3. başka bir text dosyaysa açıp aşağıdaki kodları yazın. <HTML> <HEAD></HEAD> <BODY> <?php if ($Yas<10 OR $Yas>120) echo " yanlış yas değeri girdiniz,geriye dönerek tekrar giriniz. "; 61

31 exit; if ($Ad == "" OR $Soyan == "") echo " Bir isim ve soyan değeri girmelisiniz,geriye dönerek giriniz. "; exit; if ($Adres == "") echo " Bir adres değeri girmelisiniz,geriye dönerek giriniz. "; exit; if ($Kredi!= 1000 AND $Kredi!=5000 $Kredi!=10000) echo " Bir kredi değeri girmelisiniz,geriye dönerek giriniz. "; exit; $UcretFaktoru = $ücret/5; $YasFaktoru = ($Yas/10 - ($Yas%10) /10 )-1; $KrediFaktoru = $UcretFaktoru * $YasFaktoru; echo "İstediğiniz Kredi Miktarı : $Kredi "; echo "Alabileceğiniz Kredi Miktarı : $KrediFaktoru "; if ($Kredi <= $KrediFaktoru) echo "Sayın, $Ad $Soyan kredi isteğinizi memnuniyetle KABUL ediyoruz"; if ($Kredi > $KrediFaktoru ) echo "Sayın,$Ad $Soyan üzgünüz,kredi isteğiniz RED edilmiştir. ";?> </BODY> </HTML> 62

32 4. Bu dosyayı "kredi2. php" olarak kayıt edin. 5. Bir kaç geçersiz değer ile formu test edin. Bir Güvenlik Önlemi Bizler form içindeki verileri,programda yazdığımız kodlar ile kontrol edebiliyoruz. Peki bir kullanıcı "text" alanına adini yazmak yerine beraberinde HTML tagları olan bir ifade yazarsa ne olur? Bunu önlemek için PHP içerisinde "HTMLSpecialChars" komutu kullanılmaktadır. Örnek vermek istersek, $Ad = HTMLSpecialChars ($Ad); veya $Soyad = HTMLSpecialChars ($Soyad); 63