ASBEST VE SAĞLIĞIMIZ Prof.Dr.Zeki KILIÇASLAN

Transkript

1 ASBEST VE SAĞLIĞIMIZ Prof.Dr.Zeki KILIÇASLAN

2 ASBEST Asbest terimi değişik fibroz silikatları kapsamakta Asbest (amyant) lifsel yapıda mineral*** Isıya, sürtünmeye, kimyasal ajanlara dayanıklı 3000 den fazla işte kullanılmakta

3 Asbest Tozları 1. Serpentin (krizotil=beyaz asbest) -En zararsız 2. Amfibol (Krosidolit=mavi asbest, amozit=kahverengi asbest, antofilit, tremolit, Aktinolit) -Zararlı asbest çeşitleri DSÖ ye göre bu lifler < 3 μm çapında, > 5 μm uzunluğunda ise ve uzunluk çap oranı > 5:1 ise riskli kabul edilir.

4 Endüstride asbest kullanımı - Dünyada - Ticari ilk kullanımı 1800 lerin sonunda İtalya-İngiltere - Kanada da ilk maden yatağı 1879 da Qubeck bölgesinde - Rusya ve diğer ülkelerde -Asbest ticari bir terim Asbest: Silisik asitle magnezyum, kalsiyum, sodyum ve demirin birleşmesinden oluşan bir grup fibröz mineral -Mineralojik tanımlama, 2 büyük grupta toplama Ticari kullanımı lerin sonuna kadar pik lerin sonu, 1990 ların başından itibaren : ciddi sınırlamalar Bernstein DM. Asbestos. İn: Inhalation Toxicology(Edit. Salem H, Katz SA), 2nd edit.crc pres.2006:647

5 MARUZİYET mesleksel veya çevresel Çevresel yolla bulaşta en riskli yerler: Diyarbakır, İç Anadolu, Göller yöresidir. Asbestli toprağın (beyaz toprak) yıllarca inhalasyonu ile hastalıklar ortaya çıkar

6 Asbest Lifleri İçeren Tozlar- Tozlu İşyerleri Asbest tekstil endüstrisi (lifler, kumaşlar, ipler), Asbestli çimento endüstrisi-inşaat malzemeleri (saç, boru,asbest çimento ürünlerinin işlenmesi) Kimya endüstrisi (boya dolgusu, dolgu materyalleri, sentetik reçine kompresyon kalıp materyalleri, termoplastikler, kauçuk ürünleri), İzolasyon endüstrisi (ısı, ses ve yangın izolasyonu), Kağıt endüstrisi (asbest kağıdı, karton), Fren, debriyaj, balata üretimi, Gemi yapımı, sökümü ve vagon yapımı.

7 Asbest Maruziyetinin Yüksek Olduğu İşkolları Metal kaplamacılık Motorlu araç sanayii Elektrikçilik Marangozluk Yapı işçiliği Kazan operatörlüğü Dökümcülük Dok işçiliği Makine ve yedek parça Badanacı, dekoratör vs...

8 ÜLKEMİZDE ASBEST YASAĞI Ülkemizde asbest üretimi ve kullanılması Bazı Tehlikeli Maddelerin, Müstahzarların ve Eşyaların Üretimine, Piyasaya Arzına ve Kullanımına İlişkin Kısıtlamalar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 29 Ağustos 2010 tarihli Resmi Gazetede yayımlanmış olup, tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu tarih itibariyle ülkemizde asbest maruziyeti sadece yıkım, tamirat ve bakım sırasında olanaklıdır. İnsan yapımı fiberler (MMF) kullanılıyor

9

10 ASBESTİN YOL AÇTIĞI HASTALIKLAR Asbest ciddi bir halk sağlığı sorunu nedenidir. Sonu ölümle bitebilen birçok hastalığa yol açar. Asbeste bağlı hastalık sıklığı İngiltere'de her yıl civarında yeni olgu 2020 yılında her yıl olgu olacağı tahmin edilmektedir. Sıklık 22 olgu/1 milyon nüfus/yıldır. Bu durum "amphibole" türü asbestin II. Dünya Savaşı sırasında aşırı kullanımına bağlanmaktadır. Temas olmayan nüfusta her 1 milyon kişide 1 olması beklenen hastalık sıklığı aşırı teması olanlarda hayat boyu %10'a kadar çıkmaktadır

11 ASBESTİN YOL AÇTIĞI HASTALIKLAR

12 ASBESTİN YOL AÇTIĞI HASTALIKLAR Selim hastalıklar Plevrada fibrokalsifikasyonlar Plevra sıvısı Perikard sıvısı Prikardial fibrozisi İnterstisyel fibrozis (ASBESTOZİS) Malign hastalıklar Malign Plevral Mezetelyoma Akciğer kanseri Malign Peritoneal Mezotelyoma Diğer kanserler (Meme, over..) Sigara içilmesi riski kat Artırır!!!!

13 ASBEST - HASTALIKLAR LATENT (SESSİZ) SÜRE HASTALIK LATENT SÜRE(Yıl) 1. Benign asbest plörezisi Asbestozis Maruziyet süresi ve dozuna bağlı 3. Plak Bronş karsinomu Malign mezotelyoma Cohen M, et al. Chest 2001 Attanoos Rl. Current Diagnostic Pathology 2002 Ohar J. Chest 2004

14 MARUZİYET ve RİSK Bronş karsinomunun asbest lifleri ile tetiklenmesi için gerekli olan kümülatif asbest lifi işyeri maruziyeti dozu en az 25 lif yıldır. ( Bir lif yılı ortalama maruziyet konsantrasyonu m3 başına 1x106 kritik boyutlardaki asbest lifine bir yıl boyunca (240 tam işgünü) alınan dozu temsil eder: (Uzunluk > 5 μm. çap <3 μm, uzunluk çap oranı en az 3:1 ) Yönetmelik: İşveren, işçilerin maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama (TWA) değerinin 0,1 lif/cm3 ü geçmemesini sağlayacaktır.

15 ASBESTOZİS-ASBEST PNÖMOKONYOZU Akciğer dokusunda asbest birikimi ve sonu fibrozisle biten doku reaksiyonu (pnömokonyoz) Latent süre, maruziyet yoğunluğu kişisel özellikler(sigara da)- lif tipi vb. durumlara bağlı olmak üzere ort. > 20 yıl yıl asbest izolasyon işçilerinde çalışanlarda asbestozis % 10, yıl çalışanlarda % 73 ve 40 yıl veya daha fazla çalışanlarda % 92 oranında saptanmıştır

16 ASBESTOZİS-KLİNİK Kuru öksürük, yavaş gelişen dispne, takipne ve parmakların çomaklaşma; oskültasyonunda bazallerde ince raller (crackles) Ağır olgularda asbestozis, yüksek mortalite ile seyreder. Asbestozisli vakaların % 39 u akciğer kanserinden ölür Ortalama yaşam tanıdan itibaren yıl.

17 1951 Erkek Yıllarında Erka Balata 2002 yılında nefes darlığı başlamış. KOAH teşhisi konmuş! Tekstil bölümü kaliteli dayanıklı bez/ amyant çözgü kullanıyor Kanada ithal ZVK: 2.60 (%68) ZVK1:2.48 (%71) ZVK1/ZVK: %95

18

19

20 60 yaşında erkek 25 yıl Gemi inşaat işinde çalışmış. Eforla nefes darlığı. Solunum Fonksiyon Testleri: ZVK: % 52 ZVK 1:% 56

21 20 yıldır asbest madeni öğütülme işinde çalışmış. Yıl ; 1969 Akciğer PA; Hafif-orta asbestozis. (Orta alt alanlarda retiküler opasiteler- s tipi)

22 ASBESTE BAĞLI SELİM FİBROKALSİFİYE PLEVRAL PLAKLAR

23 58, Ev kadını Öksürük Sigara: (-) Diyarbakır doğumlu İki tarafta, düzensiz, keskin sınırlı,lob/segment anotomisine uymayan opasiteler. Fibrokalsifiye plevral plaklar.

24 87 yaşında kadın, Adıyaman Gerger. Burçak köyü. 70 sene orada yaşamış.

25

26 Adıyaman

27 F.H 66 yaşında erkek 35 yıl dayanıklı çelik kasa üretiminde kaynakçılık yapmış. Mesleki asbeste bağlı plevral plaklar

28 Teması olanlarda ASBESTE BAĞLI SELİM HASTALIKLARIN SIKLIĞI- TÜRKİYE Türkiye de, asbest teması kesinleştirilmiş kırsal alanda yaşayan kohortlarda benign plevral değişiklikler, % aralığında bulunmuştur (16,17,19,53,54). Belirlenmiş asbest temaslı kırsal alan Plevral plak prevalansı %14.4, Diffüz plevral fibrozis %10.4, Asbestozis %0.4 (54). 16. Köksal N, Celik M, Kahraman H, Ekerbiçer HC, Dağlı CE, Ozkan F. Int J Occup Environ Health 2012; 18: Ates G, Yildiz T, Akyildiz L, Topcu F, Erturk B. Arch Environ Occup Health 2010; 65: Şahin U, Özturk O, Songür N, Bircan A, Akkaya A. Respirology 2009; 14: Özkurt S, Kıter G, Başer S, et al. Solunum 2003; 5: Metintas M, Metintas S, Hillerdal G, Ucgun İ, Erginel S, Alataş F, Yıldırım H. Eur Respir J 2005; 26:

29 Malign Plevral Mezetelyoma

30 MEZETELYOMA RİSKİ Mezotelyoma riski, asbest ile teması olmayan popülasyon için 2.2-4/ kişi-yıl (30,40,41). Asbest ile doğrudan temas eden iş yeri çalışanları için risk /100,000 kişi-yıl). 2.Hillerdal G.. Ann Occup Hyg 1994;38: Hillerdal G. Chest 1994;105: Hillerdal G, Henderson DW. Scand J Work Environ Health 1997;23: Robinson BWS, Musk AW, Lake RA. Lancet 2005; 366: Barış Yİ. Toraks Dergisi, 2007;8 (Ek 1); Light RW. Textbook of respiratory medicine, vol 2. Philadelphia: Saunders, 1994:

31 MEZETELYOMA RİSKİ-TÜRKİYE Türkiye de, kırsal alanda asbest teması kesin olan köylülerden oluşan bir kohortda, ortalama yıllık mezotelyoma insidans hızı erkekler için 114.8/100,000, kadınlar için 159.8/ kişi-yıl olarak belirlenmiştir (12). Türkiye de, kırsal alanda asbest temaslıların yer aldığı genel bir popülasyonda ise mezotelyoma insidans hızı 20/ kişi-yıl olarak bulunmuştur (48). 12. Metintas S, Metintas M, Ucgun I, Onder U. Chest 2002; 122: Şenyiğit A, Babayiğit C, Gökırmak M, et al. Respiration 2000; 67:

32 60, erkek İşçi Sigara: 20 p/yıl 3 aydır Sağ yan ağrısı Eforla nefes darlığı Sağda multipl yuvarlak opasiteler. Plevra kökenli (?)

33 Sağda multipl plevral opasiteler- Malign mezetelyoma

34 48, erkek 9 yaşına kadar Köyde yaşamış. Ondan sonra Kent merkezinde yaşıyor. Büro işleri yapmakta. Köyde beyaz Toprakla badana Yapılan evde yaşamış. Babası Karın zarında su Toplayarak ölmüş. Alkol (-)

35 R.E 48 Erkek Sigara: (-) Pasif Sigara: (+) Tokat Doğumlu 6 aydır sol yan ağrısı 3 aydır eforla Nefes darlığı Plevra Biyopsisi: MEZETELYOMA EPİTELYAL TIP

36 59 yaşında erkek 3 aydır sol yan ağrısı

37 65 yaşında erkek hasta Çevresel Asbet maruzuyeti var.

38

39 D.İ Kaynakçı 50 yıl şase kaynakçılığı yapmış Mezetelyoma Akciğer zarı kanseri

40 Mezetelyoma- akciğer kanseri Türkiye de, kırsal alanında asbest teması kesin olan köylüler akciğer kanseri insidansı Erkekler /100,000 kadınlar 47.28/ kişi-yıl (51). Asbest teması olmayan köylülerde insidans 60.2/ ve 15/ kişi-yıl Akciğer kanseri riski sigara içmeyen asbest temaslı erkeklerde sigara içmeyen temassız erkeklere gore 6.9, kadınlarda ise 40 misli yüksek. 51. Metintas S,. Int J Environ Health Res 2012; Feb 2. [Epub ahead of print]

41 68 yaşında erkek 5 sene önce Akciğer CA RT/KT almış. Plevral tutulum İntertisyel tutulum

42 Otopsi Resimleri

43 Asbest işçisi Akciğer zarı kanserinden Ölmüş

44 Çatı işçisi Asbeste maruz kalmış. Karın zarı kanserine bağlı karında sıvı.

45 Asbeste bağlı Larinks (gırtlak) kanseri Ses telleri

46 Resim 6- Olguya ait intihar notu

47 Çevresel Asbest ve Türkiye Prof. Dr. İzzettin BARIŞ Prof. Dr. Selahattin YZICIOĞLU

48 Çevresel Asbestle İlgili Hastalıkların endemik olduğu ülkeler İlk kez Finlandiyada Kiviluota tarif etti Bulgaristan, Yunanistan, İtalya, Korsika,Çekozlavakya, Japonya, Güney Afrika, Rusya, Kalifornia, Metsova,Kanada Kıbrıs,Avustralya,New Caladonia. Scilya Çinde, DA YAHOO,Yunnan Bölgelerinde Orman kesiminde,yol yapımında,seramik yapımında,çok MM ve Plevral hastalık. Etken Crocidolit asbest. TÜRKİYE.

49 Afşin e bağlı Büyüktatlar Kasabası nda asbestli toprağın neden olduğu iddia edilen ölümlere bir yenisi daha eklendi. Kanserliyim, yardım elinizi uzatın ; diye feryat eden 52 yaşındaki Zeynep Ceren hayatını kaybetti. Büyüktatlar'a asbest uyarısı Kahramanmaraş'ın Afşin ilçesi Büyüktatlar beldesinde asbestli toprağa rastlanıldığı belirtilerek, beldedeki evlerin iç ve dış sıvalarının sökülerek beton sıva yapılması veya plastik boyayla kapatılması gerektiği kaydedildi. Afşin Sağlık Grup Başkanı Ahmet Yener, yaptığı açıklamada, beldede 15 yılın son resmi kayıtlarda kanserden ölen hasta sayısının 37 olduğunu ayrıca, 15 yılda toplam ölenlerin sayısının 159 olduğunu belirtti. Büyüktatlar beldesinde yapılan çalışmaları anlatan Yener, "Büyüktatlar beldesinde bulunan toprak 2005 yılında MTA tarafından incelenmiş olup asbestli toprağın varlığı tespit edilmiştir. Asbestin tehlikelerinin tüm dünyada bilindiğinden dolayı 2005 yılından beri il sağlık müdürlüğü değişik çalışmalar yapmıştır" dedi. Beldedeki evlerin iç ve dış sıvalarının sökülerek beton sıva yapılması veya plastik boya ile kapatılması gerektiğini söyleyen Yener, bu konuda Büyüktatlar Belediyesi'nin öncülük yapması gerektiğini kaydet

50 Bu köyde 80 kişi kanserden ölmüş Çevresel aspeste maruz kalmış. Büyüktatlı Beldesi'ni Karıştıran Iddia 4 sene önce Kireç e geçmişler. 15 yılda 250 kişi kanserden öldü iddiası KAHRAMANMARAŞın Afşin İlçesi e bağlı Büyüktatlı Ali Meşe * Mustaf Bahçe * Ali Köse * Yusuf Köse * Muhtarlık Doğuç Beldesi in DPli Belediye Başkanı Ali Bayram Köse, beldede bulunan asbestli toprak nedeniyle son 15 yılda 250 kişinin kanser hastalığından hayatını kaybettiğini ileri sürdü. Köse, kendisi ile 2 kardeşinin de kanser olduğunu söyledi. Beldede yaşanan kanser hastalıklarına dikkat çekmek için bir basın toplantısı düzenleyen Büyüktatlı Belediye Başkanı Ali Bayram Köse, vaka sayısının gittikçe arttığını dile getirdi. 540 haneli 2 bin 180 nüfuslu beldede son 15 yılda 250 kişinin kanser hastalığından öldüğünü söyleyen Başkan Köse, beldenin başka bir yere taşınmasını istedi. Asbestli topraklar nedeniyle kendisiyle. birlikte 2 kardeşinin de kanser hastası olduğunu anlatan Köse, şunları söyledi: Asbestli topraktan dolayı mide kanseri, akciğer kanseri, prostat kanseri, bağırsak kanseri hastalığı çok yaygın. Devlet büyüklerimizden bir önlem alınmasını, beldenin başka bir yere taşınmasını istiyoruz. 15 yıllık zaman zarfında yaklaşık 250 ye yakın kansere kurban verdik ile bu arada yaklaşık 3 bin kişi köyden geç etti. Ama beldeye cenazeleri dönüyor. Şu anda beldede 40 kişinin kanser hastalığı tedavisi gördüğünü kaydeden Köse, daha önce de beldedeki kanser hastalıklarının televizyonlarda gündeme geldiğini ancak kimsenin kendilerine sahip çıkmadığını anlattı. Öte yandan CNN Türk e 2004 yılında yayınlanan Arena programına katılan 49 yaşındaki Cuma Boz, o zaman, 2 ağabeyim gitti kanserden, annem gitti kanserden. Bir tek ben kaldım ve bende korkuyorum dediğini hatırlatıp, kanser hastalığına yakalandığını söyledi. Kayseride tedavi olan Cuma Boz, 5 yıl önceki çığlığımızı kimse duymadı, kimse önlem almadı. Korktuğumuz tek tek başımıza gelmiyor. Ben de aile yakınlarım gibi kanser oldum. Bu belde buradan taşınmaz. ise herkes kanserden ölecek diye konuştu. Cuma Bahçe Cuma Gündoğan Mehmet Genç Cuma Uçar

51 Ali Kurtbey Ömer Kurtbey Emine Kurtbey Kezban Kurtbey Tahsin Kurtbey Mustafa Korkmaz CumaliKorkmaz Hüseyin Karakuş Kasım Karakuş Osman Kaya Zeliha Kaya Hasan Kaya Gerger Aşağı Dağlıca köyü Son 10 yıl içinde 20 civarında kişi Hastalandıktan 1-2 sene içinde Öldüler Yedikule, Heybeliada Süreyyapaşa

52 Hiç beyaz toprakla sıva, badana yapılan bir evde oturdunuz mu?

53 Ekizbaba Poyrazlı Denizli İlinde Çevresel Asbest Maruziyeti ve Solunum Sistemi Etkileri* Dr.Fatma Evyapan 1, Dr. Erhan Uğurlu 1, Dr. Yahya Özpınar 2, Dr. Mustafa Eğri 2,D Dr. Ahmet Ergin 3, Dr. Nevzat Karabulut 3 Poyrazlı yakınında kapatılmış asbest ocağı Ocağın önünde asbestli toprak

54

55

56 The types of white soil uses

57

58

59 Denizli İlinde Çevresel Asbest Maruziyeti ve Solunum Sistemi Etkileri* Dr.Fatma Evyapan 1, Dr. Erhan Uğurlu 1, Dr. Yahya Özpınar 2, Dr. Mustafa Eğri 2,D Dr. Ahmet Ergin 3, Dr. Nevzat Karabulut 3

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77 Deneysel çalışmalar ile erionitin "chrysotile" asbestten kat, "crocidolite" asbestten ise kat daha karsinojen olduğu gösterilmiştir. Erionit köylerinde insidans veya mortalite yılda %1'den fazla olarak heasaplanmaktadır. Bu durum batı ülkelerindeki asbest teması olmayan nüfustan kat daha fazla olup, 1 lif/ml hava/yıl miktarındaki temas sonucunda plevral mezotelyoma oluşması 996/ kişi/yıl olarak tahmin edilmektedir

78

79

80

81

82 TEŞEKKÜRLER