Fidan Hacıyeva Məni gözəl saxlayan səmimi münasibətimdir

Transkript

1 -ləhəyat sağlam və gözəl SAĞLAMLIQ VƏ GÖZƏLLİK JURNALI Sayı: 4 (15) 2012 MÜSAHİBƏ Fidan Hacıyeva Məni gözəl saxlayan səmimi münasibətimdir Körp Uşaqlarda qarın ağrısı e Qara d nizin ş hzad si -AMASRA e Estetikada son nailiyy tl r e e e e Ağız sağlamlığı Dişlərinizi qoruyun Vitamin Qırmızı qəlbi qoruyur Məsləhət Kefirin faydaları

2

3

4 -lə sağlam və gözəl 6 8 içindəkilər Avis-lə Xəbərlər Tibbi marketlərimizlə bağlı ən yeni xəbərlər. Kefirin Faydaları Bir çox xəstəliyin müalicə vasitəsi olaraq kefir və onun faydası haqqında Bədənimizə enerji verən qidalar Daimi enerjili olmaq üçün hansı qidaları qəbul etmək lazımdır? sualının cavabını bu yazımızda tapacaqsınız. 14 Estetikada son nailiyyətlər Estetik cərrah Taha Mehmetoğlu estetik cərrahiyyə sahəsində son yeniliklər haqqında məlumat verir. 16 Uşaqlarda qarın ağrısı Pediatr Əli Quliyev, uşaqlarda qarın ağrısına səbəb olan xəstəliklər haqqında məlumat verir. 20 Olimpiyadada tarixi nailiyyət İdmançılarımız London yay olimpiya oyunlarından vətənə 10 medalla döndülər. 25 Azərbaycan qadını heyranedici təsir bağışlayır İşgüzar xanım rubrikamızın qonağı Excelsior Hotel Baku-nun baş meneceri Nataşa Solovyevadır 28 Dünyada hər 1000 adamdan biri böyrək xəstəsidir!!! 16 Vücudda böyrərlər hansı vəzifəni yerinə yetirir? Xroniki böyrək çatışmazlığı nədir? Xroniki böyrək çatışmazlığının müalicəsi varmı? Böyrək transplantasiyası hansı xəstələrə şamil olunur? Bu məqalədə oxucuları maraqlandıran bu və bənzəri suallar cavablandırılıb.

5 Məni gözəl saxlayan səmimi münasibətimdir Respublikanın əməkdar artisti Fidan Hacıyeva ilə maraqlı söhbət. Qırmızı qəlbi qoruyur Qırmızı rəngli meyvələrin sağlamlığa təsiri haqqında. Bayrağımız yüksəyə qalxanda bütün yorğunluğum yoxa çıxdı Avislə idman rubrikasının qonağı Kick Boksing üzrə dünya çempionu Rolan Quliyevlə müsahibə 40 Qara dənizin şahzadəsi-amasra Qara dənizin gözəlliyini özündə əks etdirən yer-amasra Qırmızı bibərli qarğıdalılı plov Jurnalımızın bu sayında, yemək təklifi ilə qarşılaşacaqsınız. Dişlərinizi qoruyun Ağız sağlamlığı ilə bağlı yanlışlar və doğrular. 46 Asudə vaxt 28 38

6

7 Redaktordan -lə Təsisçi: Maymed MMC sağlam və gözəl Baş redaktor: Xəyyam Cavadov Hörmətli Avis Dostları, Fidan Hacıyevanın səsi hər kəsi məftun edir, elə deyilmi? Düzdür, bu mənim subyektiv fikrimdir. Ancaq bu gözəl sənətkarın sənəti ilə birlikdə, öz şəxsi xüsusiyyətləri də maraqlıdır. Bu sayımızda sizə təqdim etdiyimiz Fidan xanımın müsahibəsi inanırıq ki, sizlər üçün maraqlı olacaq. Azərbaycanda ən gözəl otellərdən biri olan Excelsior Hotel Baku haqqında çoxumuzun məlumatı var. Bəs otel biznesini özünəməxsus şəkildə bilən və burada əldə edilən nailiyyətlərin, rahatlığın və s. böyük işlərin əslində arxasında kim durur bilirsinizmi? Jurnalımızın bu sayında sizi bu biznesi çox gözəl bilən bir xanımla tanış edəcəyik. Excelsior Hotel Bakunun baş meneceri Nataşa Soloveyanın müsahibəsi ürəyinizcə olacaq. Həmişəki kimi uşaqlarımızı da unutmamışıq. Qarın ağrısının gözəl körpələrimiz üçün nə demək olduğunu bununla bağlı hazırladığımız peşəkar həkim məsləhəti vasitəsi ilə öyrənəcəksiniz. Həmçinin, yenə də bayrağımızı ucaldan idmançımızla, gözəl istirahət məkanı olan Amasra ilə də tanış olacaqsınız. Hər zaman pəhrizlə yaşayıb özünə əziyyət verənlərə də məsləhətimiz var: Özünüzü kalorisiz qoymayın, bizim enerji veren qidalarla bağlı yazımızı oxuyun və daim güclü olun! Marketing Departamentinin Direktoru Uğur Güneş Reklam Şöbəsinin Müdiri Elçin Hacıyev Redaktor Köməkçisi Lalə Əliyeva Redaksiya Heyəti: Faiq Novruzov Aslan Aslanlı Murad Malikov Aygun Quliyeva Yasin Cetiner Nərgiz Cəbrayılova Səbuhi Məmmədov Gunel Rzayeva Cap periodu: 2 Ay Tiraj: Unvan: Bakı ş. Yasamal rayonu, Haqverdiyev kuc. 11 Tel: (+99412) Fax: (+99412) [email protected] Reklam Yerləşdirmək ucun: ( ) ( ) [email protected] Abunəçilər üçünn ( ) ( ) web: [email protected] Hazırlama, dizayn və çap: Ayreklam-İstanbul [email protected] Müxbir: Susana Şammədova Koordinator: Aybəniz Kamalqızı Dizayner: Ülviyyə Qayıbova Jurnal, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınmışdır. Qeydiyyat nömrəsi: 4642 Çap olunan reklam materiallarına görə redaksiya məsuliyyət daşımır

8 a is-lə Xəbərlər Hər zaman öz müştərilərini düşünən Avis Tibbi Marketlər şəbəkəsi böyük endirim kampaniyasına start verdi. Belə ki, Avis Optiklərdə gün eynəklərinə və bir çox brendlərə Avis Optikdən böyük endirim (FRED, DSWA, FERRE, R.CA- VALLI, J.CAVALLI, ARMANI, TODS, GUCCI, YSL, VERSACE, DIOR, RICMOND) 70 faiziə qədər endirim başlamışdır. Qiymətlər AZN-dən başlayır. Sizə bu fürsətdən yararlanmağı tövsiyyə edirik. Avis kollektivi Ramazan bayramı nı qeyd etdi Ramazan bayramı Avis kollektivi tərəfindən də böyük sevinc və coşqu ilə keçirildi. Bu xoş gündə hər kəs bir-birini gözəl Ramazan süfrəsində təbrik etdi, bu xoş dəqiqələrini yaddaşlarda daim yaşayacaq kimi tarixə həkk etdi. EŞİTMƏNİZİ PULSUZ YOXLADIN Artıq 2 ildir ki Avis tibbi marketlər şəbəkəsi Avis eşitmə mərkəzini müştərilərinin ixtiyarına vermişdir. Bundan öncə bir neçə dəfə keçirilən pulsuz müayinə aksiyaları yenidən keçirilir. Avis tibbi marketlər şəbəkəsində etdiyiniz hər 50 AZN və yuxarı məbləğli alış verişlərdə öz pulsuz müayinə kartınızı tələb edin. Qeyd edək ki, mütəxəsislər ildə 1 dəfə eşitmənizi yoxlatmağınızı məsləhət görür. ƏN KİÇİK EŞİTMƏ CİHAZI Dünyanın 30-dan çox ölkəsinə eşitmə cihazı ixrac edən Earteknik şirkəti bu ilin əvvəlində öz Earnet Nano2 cihazının təqdim etdi. Çəkisi 0,5 gr uzunluğu 1,2 sm olan bu cihaz dünyanın ən kiçik eşitmə cihazıdır. Earteknik şirkətinin cihazlarını Avis eşitmə mərkəzindən əldə edə bilərsiniz. TƏLİMLƏRİMİZ DAVAM EDİR Azərbaycanın ilk və tək tibbi marketlər şəbəkəsi Avis hər zaman əməkdaşlarının peşəkarlıq səviyyəsinin artırılmasına xüsusi əhəmiyyət vermiş və bu mövzuda bir çox təlim proqramları həyata keçirmişdir. Avisin əsas dəyərləri kimi bilinən profesinallıq və daimi inkişaf kriteriləri çərçivəsində bu dəfə Qurum mədəniyyəti, İş etikası və Marketinqin əsasları mövzusuna həsr edilmiş növbəti təlim proqramını reallaşdırıb. Qafqaz Universitetinin Karyera Planlama mərkəzinin dəstəyi ilə həyata keçirilən təlim proqramına Avisin idarəçiləri və şirkət nümayəndələri də qatıldı. 5 gün davam edən təlim proqramından sonra iştirakçılar özlərini imtahanda sınadılar. İmtahan nəticələrinə görə iştirakçıların faizi müvəffəqiyyət sertifikatı ilə təltif olundu. 6

9

10 a is-lə Məsləhət KEFİRİN FAYDALARI Əsrimizin ən cansıxıcı xəstəliklərinin demək olar ki, 90 faizinin dərmanı kefirdir. Kefirin faydalarını saymaqla qurtarmaz. Ancaq bu yazımızda sizə xəstəliklər və kefirin onlara faydaları haqda qısa olaraq məlumat veririk. Düzgün qidalanmamaq vaxtından əvvəl yaşlanmağa, gündəlik artan iş yorğunluğu və buna bağlı olaraq qayğı və stress, insanların infeksiyon xəstəliklərə yoluxmasına, depressiyaya düşmələrinə, əsrin bəlası olan xərçəng xəstəliyinə tutulmasına şərait yaradır. Əsasən fast food məhsullarının qəbulu, bir sıra süni qidalardan istifadə olunmasının getdikcə artması və bununla bağlı yaranan rahatsızlıqlar insanların qatqısız və təbii qidalardan istifadə etmə ehtiyaclarını artırır. Bütün bu önəmsiz qidalardan orqanizmimizi qorumaq və ən başlıcası isə həzm və immunitet sistemimizi qorumaq üçün ən önəmli faktor olan probiotiklərin istifadə edilməsini düzgün şəkildə artırmağa çalışmalıyıq. Uzun illər bakteriyaların orqanizmimizə zərərli olması haqqında fikirlər irəli sürülüb. Probiotik nədir? Ancaq bu gün aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, bəzi bakteriyalar insan orqanizmində olan xəstəliklərin müalicə olunmasına kömək edir, bəzi xəstəliklərin isə irəliləməsinin qarşısını alır. Əslində qidanın təbii olaraq istifadə edilməsi probiotiklərə qarşı olan marağı da artırır. Çünki probiotiklər çeşidli qastrointestrinal sistem xəstəliklərinin müalicə olunmasında köməkçi, uşaqlarda allergik xəstəliklərin gecikmədən üzə çıxarılmasında, qadınlarda vajinal orqanda olan ifeksion xəstəliklərin müalicəsində və həmin xəstəliklərin vaxtından qabaq qarşısını almağa kömək edir. 8

11 Bağırsaqları normallaşdırır Təbii ekosistemdə tapılan, bağırsaq florasını formaya salan və insan sağlamlığı üçün xeyirli olan mikroorqanizmlər probiotik olaraq istifadə olunur. Başqa sözlə desək, probiotiklər həzm sistemində tapılan, insan orqanizmində yaşayan canlı mikroorqanizmlərdir. Pro və Biota sözlərindən ibarət olan bu birləşmə for life, yaşamaq üçün deməkdir. Bu söz antibiotik anlamına qarşıdır. Pataloji bakteriyaları yoxlamaq üçün pataloji olmayan bakteriyalardan istifadə olunur. Lakin asit bakteriyalardan hazırlanan probiotik qidaların funksional bir qida kimi hazırlanaraq istifadə olunması son ildə daha çox sürətlə araşdırılmağa başlanıb. Probiotiklər yeni kəşf deyil. İnsanlar ta qədimdən onlardan həm də müalicə məqsədi ilə istifadə ediblər. Hamiləliyin son günlərində insan orqanizmi üçün lazım olan dost bakteriyalarla ana bətnində qidalanaraq tanış oluruq. Doğuşdan sonra ananın və ətrafın florası ilə zənginləşən insan oğlu artıq özü üçün lazım olan dost bakteriyaları ana südü ilə almağa başlayır. Bu birlik bizimlə ölümə qədər davam edir və ölümdən sonra isə torpağa qarışmağımız üçün yardımçı olur. Qafqazın dağlıq ərazilərində yaşayan tayfaların sağlamlıq simvolu kimi gördükləri probiotikin kefir olduğu diqqət mərkəzindədir. Kefirin həzm sistemimiz üzərində olan həm hüceyrələr, həm də sivisal sistem üzərində aktivləşdirici fəaliyyəti böyükdür. Kefir həzm sistemimizi hər zaman infeksion xəstəliklərə qarşı mübarizə aparmağa hazır tutur. İnsana xoşbəxtlik verən bir dad Kefir formentasiya olunmuş bir süd məhsulundan ibarət içki olmaqla yanaşı, probiotik bakteriyalarla zəngin olan maya üçün lazım olan bir tərkibdir. Kefir krem halında, azacıq turşumuş iyi olan bir süd içkisidir. Kefir sözünün mənası türkcədən götürülüb və xöşbəxtlik mənasını verir. Kefirin necə və hansı şəraitdə yaranması haqqında dəqiq bir məlumat yoxdur. Ancaq elmə bunlar məlumdur ki, ilk dəfə kefir məhsulları Rusiyada, Cənubi Qafqaz dağlarında yaşayan tayfalar tərəfindən hazırlanıb. Bu günümüzə gəlib çıxan knaphor, klaphyur, kepi və kipe kimi adlar hələ də işlənməkdədir. Aparılan araşdırmalara görə, kefir içərisində daşıdığı bəzi canlı mikroorqanizmlərə görə həzm sistemini gücləndirir. Bundan belə bir nəticəyə gəlmək olar ki formante olunmuş süd məhsullarından istifadə etməklə xərçəngin qarşısını ala bilərik cü ildə İspaniyanın Madrid Araşdırmalar nə deyir? şəhərində Alvaroz və dostları tərəfindən aparılan təhqiqat nəticəsində məlum olub ki, sınaq imtahanına hazırlaşan şagirdlərin həzm sistemi çox yüklənib. Aparılan araşdırmalardan məlum olub ki, stressli bölgələrə probiotik verməklə həzm sistemini qorumaq mümkün olur və stressin azaldığı müşahidə olunmağa başlayır. Digər bir araşdırmaya görə, qatıq və kefir kimi insanların istifadə et- 9

12 a is-lə Məsləhət Bilirsinizmi? Probiotik anlayışı ilk dəfə 19-cu yüzilliyin başlanğıcında Nobel mükafatının sahibi Elie Metnichkoff tərəfindən gündəmə gətirilib. Metnichkoff bolqar tayfalarının uzun ömürlü olmalarına süd və süd məhsullarının səbəb olduğunu aydınlaşdırıb. dikləri süd məhsulları ilə yanaşı, meyvə və tərəvəzin istifadə olunması uşaqlarda tənəffüs sisteminin infeksiyalardan qorunmasında və müalicəsində çox kömək edir. Lenoir və dostlarının apardıqları digər bir araşdırmaya görə, probiotiklər uşaqlarda soyuqdəymə simptomunu zəiflətmiş, immunitet sistemini isə gücləndirmişdir. Kefirin faydaları aşağıdakılardır: 1.Sinir sistemini gücləndirir; 2. İmmunitet sistemini gücləndirir; 3. Gastrointestiral sistemi infeksiyalardan qoruyur; 4. Allergiyaya qarşı orqanizmi dözümlü edir; 5. Antioksidant ( xərçəng xəstəliyinə qarşı) özəllik gostərir; 6. Qan lipitlərini (xalestrolu) azaldır 7. Laktozun sorulmasını(süd şəkərinin) sürətləndirir. 8. Ən çox uşaqlarda rast gəlinən qəbizlik xəstəliklərinin və ishal kimi xəstəliklərin qarşısının alınmasına yardımçı olur. 9. Hamiləlik zamanı istifadə etməklə ana və uşaqlarda rast gəlinən obezite kimi xəstəliyin qarşısını alır. Kefiri necə istifadə etmək lazımdır? Ən əsası xərçəng xəstəliyi başda olmaqla bir çox xəstəliklərin qarşısını gündə bir stəkan kefir içməklə almaq olar. Həm evdə hazırlanmış, həm də marketlərdə satılan məhsullardan da istifadə etmək mümkündür. Əgər kefir köhnəlmiş və ya dadı sizi narahat edirsə onun içərisinə bir az vanil və ya meyvə suyu da qataraq istifadə etmək olar. Hə a naharda bu qarışığa dörd qaşıq yulaf və yaxud da 10 ədəd badam qataraq da istifadə edə bilərik. 10

13

14 a is-lə Sağlamlıq Bədənimizə enerji verən qidalar Daim enerjili olmaq, gümrah olmaq hər zaman hər kəsin xeyrinə olub. İstər işdə olsun, istərsə evdə olsun, gümrah olmaq ətrafdakılara hər zaman yaxşı təsir edər və istənilən işin öhdəsindən rahatlıqla gələ bilərsiniz. Buna görə də hər zaman enerji verən qidaları qəbul etmək vacibdir. Unutmayın! Yaxşı qidalanmaq vücudumuzu formada saxlamağa və zehnimizin daha yaxşı inkişaf etməsinə kömək edir. Su ehtiyacınızı yaxşı təmin edin! Çox tərlədiyimiz zaman bədənimiz su itirir və bunu dərhal bərpa etmək lazımdır. Susadığımızı hiss etməyimiz, su içmək üçün çox gecikdiyimizin göstəricisidir. Buna görə də tərlədiyimizi hiss etdiyimiz zaman susamasaq da su içməliyik. Unutmamaq lazımdır ki, hər bir insan gündə 1.2 litr suya ehtiyac hiss edir. Ancaq isti aylarda daha çox su qəbul etmək lazım olur. Bədənimiz üçün ən yaxşı su qaynaqları bunlardır: 1.Orta yağlı süd 2.Su qatılmış meyvə suyu 3.Su qatılmış kompot Tezdən oyanandan sonra nə yemək lazımdır? Gecə yatarkən bədənimiz uzun müddət qidasız qaldığı üçün enerji ehtiyacı duyur. Bədənimizi mobil telefon kimi düşünək. Çünki o, davamlı olaraq enerji yığmalı olan bir makina kimidir. Səhər yeməyi yemək enerji toplamağımıza çox kömək edir. Səhər yeməyi zamanı bunlarla qidalanmaq lazımdır: Pendir, zeytun, bal və ya mürəbbə və meyvə suyu. Həmçinin, orta yağlı süd də içmək olar. Səhər yeməyi zamanı az yağlı, az şəkərli və duzlu olanını qəbul etməlisiniz. Qaynadılmış yumurta və bananı eyni vaxtda yeyə bilərsiniz. Sadəcə bananlı süd də içə bilərsiniz. 12

15 Hər gün davamlı olaraq 3 dəfə yemək yeyin və hərdən sağlamlıq üçün xeyirli olan qidalar da qəbul edin. Bu qidalar aşağıdakılardır: Təzə meyvə (qurudulmuş da ola bilər), qatıq və ya süd südlü aş, krem, karamel kimi şirniyyatlar Dəmirlə zəngin olan qidalar qəbul edin! Dəmirlə zəngin olan qidalar qəbul etmək sağlamlıq üçün çox vacibdir. Xüsusilə də qadınlar kişilərdən daha çox qəbul etməlidirlər. Dəmir bədəndə hemoqlabin yaranmasına kömək edir. Hemoqlabin qanı rəngləndirən, qana oksigen verən bir piqmentdir. Dəmirlə zəngin olan qidalar bunlardır: Mal və quzu əti kimi qırmızı ət növləri-, əla növ taxıldan olan çörək-, yaşıl kələm, göyərti-, ərik və kişmiş qurusu fıstıq və badam kimi səbzələr-, mərcimək, yaşıl noxud və lobya Karbohidratlı qidalar qəbul edin! Çörək, kartof və s. kimi qidalar karbohidratlarla zəngin qidalardır. Bu cür, sağlam qalmağa kömək edən qidaları davamlı olaraq qəbul edin ki, enerji almaq üçün sağlamlığa zərərli həblərə gərək qalmasın. 13

16 a is-lə Estetika ESTETİKADA SON NAİLİYYƏTLƏR Keçən il Amerikada tətbiq olunan 25.5 milyon estetik cərrahiyə müdaxiləsi arasında burun əməliyyatı ikinci sırada yer alıb. Günümüzdə texnologiyanın inkişaf etməsi, kompyutersimulyasiya proqramlarının təkmilləşməsi ilə artıq əməliyyatdan sonra görünüşünüzün necə olacağını əvvəlcədən qiymətləndirə bilər, buna əsasən fikir və münasibətlərinizi bildirə bilərsiniz. Kompyuterdə burun formalarına baxa bilər və kompyuter vasitələri sayəsində burun əməliyyatlarında optimal planlamalar tətbiq edilə bilər. Xüsusilə, kompyuterdə kəmərin nə qədər götürüləcəyi, burun ucunun nə qədər qaldırılacağı, alın və burun arasındakı hissənin necə dəyişdirələcəyini əvvəlcədən görmək mümkündür. Xəstələr bunları da bilməlidir; əldə edilən nəticə cərrahdan, dəridən, qığırdaq quruluşundan, sümüklərin vəziyyətindən, dərinin qalınlığından, əməliyyatın necə keçdiyindən və xəstənin yaxşılaşmağa verdiyi təsirlərdən asılı olaraq ortaya çıxır. Xəstə kompyuter vasitəsi ilə düzəldilən burun formalarını dəqiq nəticə olaraq deyil, təxmini fikir kimi qiymətləndirmlədirlər. Xəstələri daha çox maraqlandıran prosedurdan sonra parça tamponların çıxarılması zamanı yarana biləcək ağrılardır. Lakin bunu bilməkdə xeyir vardır ki, artıq xəstələrimiz prosedurdan dərhal sonra heç bir ağrı hiss etmirlər və şişliyə baxmayaraq normal həyat tərzlərinə qayıda bilirlər. Bir çox xəstələrdə tamponlar yerini, özündən hava kanalları olan və çıxarılarkən xəstələrin heç bir ağrı hiss etmədikləri silikon təbəqələrə buraxır. Bütün bu irəliləyişlər təbii ki, xəstənin komfortuna təsir göstərir və renoplastikaya tələbatlarını artırarkən qorxularını da azaltmış olur. Yalnız estetika deyil! Taha Mehmetoğlu Estetik Cərrah-HB Güvən klinik Tel: İnsanın üzünün ən xarakterik quruluşu olan burun sadəcə estetik bir orqan deyil, həmçinin nəfəs alma orqanıdır. Estetik cərrahiyə aparılarkən həkimlər burunun qüsursuz görünüşü qədər funksional quruluşunun da pozulmamasına və nəfəs alma problemlərinin də düzəldilməsinə əhəmiyyət veməlidirlər. Bunun üçün müayinələrdə burunun əməliyyat sonrası necə bir görüntü alacağı-nı xəstələrə virtual olaraq kompyuter vasitəsilə göstərib, qarşılıqlı fikir mübadiləsi apararkən həmçinin burunun iç quruluşunu, fiziologiyasını, anatomik quruluşundakı əyrilikləri də vurğulamaqla nəfəs yollarını rahatlanması planlanmış olur. Burun əməliyyatları həqiqətən də təcrübə, bacarıq və bilik tələb edən prosedurlardır. Millimetrlik iş və incə hesablamalar əsas şərtdir. Prosedur zamanı edilən xırda planlama xətaları və bunala əlaqədar olaraq qığırdaq və ya sümük toxumalarının artıq çıxarılması nəticəsində burunda çökmələr, xoşagəlməz görüntü və ən əsası nəfəs almada çətinlik yarana bilər. Lakin son illərdə cərrahi avadanlıqlar və alətlərdə texnologiyanın inkişafı, keyitmə texnikalarının və dərmanların mükəmməlləşməsi ilə burun əməliyyatları artıq daha rahat aparılan prosedurlardan biri olub. Estetik burun əməliyyatı; burun ölçülərini kiçiltmək və ya böyütmək, ucunu yenidən şəkil- 14

17 ləndirmək, burun kəmərini uzaqlaşdırmaq, üst dodaqla burun və ya burunla alın arasındakı hissəni düzəlmək məqsədilə istifadə olunur. Bəzi hallarda görünüşü düzəltmək məqsədilə toxuma əlavə etmək lazım gəlir. Bu dəyişikliklərin biri və ya hamısı bir əməliyyatla həyata keçirilə bilir. Burun əməliyyatı (renoplastika); burunun fiziki görünüşünün, nəfəs alıb-vermə funksiyalarının düzəldilməsi xəstənin psixoloji vəziyyətlərinin də yaxşılaşmasına səbəb olur. Burun estetik əməliyyatı zamanı burun daxilindəki əyriliyin düzəldilməsi, burunun xarici quruluşunun da düzəlməsinə səbəb olacaq. Bu vəziyyətin xüsusilə bir əməliyyat zamanı düzəldilməsi çox vacibdir. Estetik burun əməliyyatı digər estetik əməliyyatlar arasında cərrahın daha çox bilik, bacarıq və təcrübəsinə əsaslanan prosedurlardan biridir. Plastik cərrahın burun əməliyyatı keçirtmək istəyən xəstə ilə ilk danışıqdan onun psixoloji vəziyyətini başa düşməyə çalışması, əməliyyatdan sonra əldə ediləcək ideal nəticənin xəstənin fikrindəki deyil, plastik cərrahın əldə edə biləcəyi bir nəticə olduğunu, əməliyyat və əməliyyat sonrası ola biləcək fəsadları xəstəyə bütün incəlikləri ilə başa salmağı lazımdır. Hər insanın burnundakı sümük, qığırdaq və dəri toxuması birbirindən fərqlidir. Buna görə də əməliyyatdan sonra əldə olunan nəticə də hər bir xəstədə fərqli olacaqdır. Yenə də ən vacib məsələ, hər xəstəyə fərqli burun planlanması hazırlayıb prosesə başlamaqdır. İnsanın üz quruluşuna uyğun olan, başqaları tərəfindən tənqid edilməyən, üzünə yaraşan bir burun formasının əldə edilməsi uğurlu bir nəticədir. Estetik burun əməliyyatı narkoz altında edilməsi vacib olan prosedurlardandır. Estetik burun əməliyyatı orta hesabla 2 saat davam edir. Əməliyyat prosesində burun dərisinin altına edilən uzun lok-al narkoz sayəsində xəstələr əməliyyatdan sonra heç bir ağrı hiss etmirlər. Göz altında bir qədər şişmə və göyərmələr yaranmaqda; əməliyyatın ertəsi gün olan şişlik və göyərmələr adətən bir hə ə içərisində tamamilə itir. Burun əməliyyatı hesab edilənin əksinə olaraq əməliyyatdan sonrakı dövr xəstə üçün çox rahat keçən ağrısız bir prosedurdur. Prosedurdan 7 gün sonra gips çıxardılır. 7 gündən sonra xəstə tamamilə sağalmış olur, lakin burunda və üzdə bir qədər şişkinliklər ola bilər. Bu şişkinliklərin tam sağalması 1 il müddətində başa çatır. Mini renoplastika, yəni burun ucu estetikası, sadəcə burun ucuna müdaxilə edilərək aparılan bir əməliyyatdır. Bu əməliyyat xüsusilə burunun üst hissəsində kəmər olmayan və ya minimal bir kəmər olan, həmçinin burun ucunda düşüklüyü olan xəstələrə məsləhət görülür. Əgər burnunuzda kəmər adlanan sümük və qığırdaq artıqlığı varsa klassik burun əməliyyatını seçmək lazımdır. Bu texnika ilə; burun ucu qığırdaqları incəldilir, burun qanadları kiçildilir, burun ilə dodaq arasındakı hissə dəyişdirilə bilir, nəfəs alma problemləri düzəldilir. Əməliyyat, yatışdırma narkozu altında aparılmaqla yanaşı adətən ümumi narkoz da tələb edə bilər. Prosedur müddəti dəqiqə qədərdir və xəstə prosedurdan sonra dərhal evə gedə bilər. Əməliyyatdan sonra 5 gün gips qoymaq kifayət edir. Gipsdən istifadə etməkdə məqsəd burun dərisinin təkrar olaraq qığırdaq və sümüklə təmasını təmin etmək və bunun sayəsində şişkinliklərin minimal dərəcəyə endirilməsidir. Bu əməliyyatdan sonra göz qapaqlarında göyərmələr olmur və xəstə ertəsi gün gündəlik fəaliyyətinə geri qayıda bilər. 15

18 a is-lə Körpə Uşaqlarda qarın ağrısı Qarın ağrısı bir əlamətdirmi, yoxsa narahatlıqdırmı? Qarın ağrısı xəstəlik deyil, sadəcə xəbərdarlıqdır. Lakin bir çox xəstəliyin ortaq əlamətidir. Qarın ağrıları kəskin və xroniki ola bilər. Kəskin ağrılar çox vaxt cərrahi xəstəliklərlə bağlı olur. Ancaq xroniki ağrılar adətən cərrahi xəstəliklərə bağlı olmur. HB GÜVƏN Klinik-in pediatr-həkimi Əli Quliyevin uşaqlarda qarın ağrısına səbəb olan xəstəliklər haqqında söhbəti. Əli Quliyev Pediatr HB Güvən klinik Kəskin və xroniki qarın ağrıları 16 Həzm sistemi ilə bağlı rast gəlinən xroniki ağrılar daha çox diqqətə alınmalıdır. Çünki uşaqlarda da mədənin qastriti, mədə xorası kimi xəstəliklərə rast gəlinir. Belə şikayətləri olan uşaqlar uşaq cərrahı və qastroenteroloqu tərəfindən dəyərləndirilir. Cərrahi xəstəlik inkar olunursa uşaq qastroenteroloqu tərəfindən daha ətraflı müayinə olunur. Lazım gələrsə, endoskopik müayinə ilə mədədə xoranın olubolmaması dəqiqləşdirilir, biopsiya alınır. Helico pylori aşkarlanarsa dərman müalicəsi verilir, çünki müalicə olunmadıqca nə qarındakı ağrılar, nə də mədəbağırsaq şikayətləri keçmir. Qastroenteritlər zamanı da ishal və qusma ilə yanaşı, qarın ağrılarına rast gəlinir. Bu vəziyyətdə spesifik müalicəyə ehtiyac olmadan itirilən mayeelektrolit balansını bərpa etməklə kifayətlənmək olar. Qastroenteritlərin tam əksi olaraq qəbzlik zamanı bağırsaqların ləng işləməsi zamanı, defekasiya aktına bağlı olan müxtəlif problemlər zamanı da qarında uzun sürən ağrılara rast gələ bilərik. Düzgün qidalanma rejiminin və ya tualet təmizliyinin olmaması da qarın ağrılarına səbəb ola bilər. Xoralı kolit, Kron xəstəliyi kimi bağırsaqların iltihabi xəstəlikləri də qarında olan ağrılarla müşayiət olunur. Müxtəlif səbəblərdən tənəffüs yolu xəstəlikləri keçirən uşaqlarda qarın ağrılarına rast gəlinə bilər. Belə ki, gedişatına görə ağır pnevmoniya xəstəliyindən tutmuş yüngül yuxarı tənəffüs yolu xəstəliklərində də qarın ağrısı şikayətləri olur. Sidik yollarının infeksiyon xəstəlikləri, sidik yollarında hər hansı tıxanma, nefrit və ya sadə aşağı sidik yolu infeksiyaları belə, qarın ağrılarının səbəblərindən biri ola bilər. Bəzən heç bir xəstəlik əlaməti olmadan belə, uşaqlarda kəskin və xroniki qarın ağrıları olur. Məsələn, həmin gün uşağın sevmədiyi fənnin dərsi varsa və ya valideyinlərdən biri ona hirslənibsə bu zaman da qarın ağrıları olur. Bunları psixoloji və məktəb qarın ağrıları kimi də adlandırmaq olar. Bu hallarda qarın

19 ağrıları ilə yanaşı olaraq ürək bulanması, qusma, qızdırma kimi başqa əlamətlərə də rast gəlinə bilər. Bir sözlə, qarın ağrısı şikayəti ilə gələn hər bir uşaq tam qiymətləndirilməli, sonra uşaq cərrahı tərəfindən baxış təmin olunmalıdır. Uşaqlarda apendisit Xalq arasında belə bir deyim var, uşaqlarda apendisit olmur. Əslində uşaqlarda apendisit daha çox olur. Böyüklərdə olduğu kimi kəskin qarın simptomu ani başlayan ağrılar ilə özünü göstərir. Apendisit zamanı başlayan kəskin ağrılar ən çox göbək ətrafından başlayıb saatlar keçdikcə yavaş-yavaş qarının sağ alt bölgəsinə yayılaraq apendisitin yerləşdiyi yerdə lokallaşır. Bu zaman ağrı ilə yanaşı ürək bulanması, hərarətin yüksəlməsi, bükülərək yerimə kimi şikayətlərə rast gəlinir. gecikmə olur. Təəssüf ki, belə səhvlərə tez-tez rast gəlirik. Ağrıkəsici fonunda diaqnozun qoyulmasını ləngitməklə apendisit adlanan kor bağırsağın deşilərək daha ciddi ağırlaşmalara, sepsis, şok və hə a ölümlə də nəticələnməsinə səbəb olur. Cərrahi xəstəliklər arasında apendisit qarın ağrılarının ən çox rastlanan səbəbi olsa da tək səbəb deyil. Başqa cərrahi xəstəliklər də qarın ağrıları ilə özünü göstərə bilir. Məsələn, bağırsaq keçməməzliyi. Bu zaman ağrı ilə yanaşı qarında şişlik, qusma, nəcis ifrazında problemlər də olur. Bağırsaq keçməməzliyi diaqnozu qoyulan zamanı qısa müddətdə əməliyyat olunması şərtdir. Çünki vaxt itirməklə bağırsaqların qanqrenləşməsinə, deşilməsinə və peritonit verməsinə səbəb olmaq olar. Yeni doğulmuş xüsusilə də reanimasiya şöbəsində yatan uşaqlar arasında rast gəlinən hal nekroz olunmuş kolitdir ki, bu da bağırsaqların deşilməsinə səbəb olur. Boğulmuş qasıq yırtıqları da qarın ağrıları ilə özünü göstərə bilər. Qasıq yırtığının əlamətləri qasıq bölgəsində şişkinliyin olmasıdır. Bu xəstəlik də öz növbəsində vaxtında əməliyyat olunmasını vacib edir, gecikməklə yırtığın boğulmasına və qarında ağrıların artmasına səbəb olur. Ağrıkəsici istifadə etməyək Qarın ağrıları olan uşağa yanaşmada vacib məqamlardan biri ağrıkəsicinin verilməməsidir. Verilən ağrıkəsici fonunda xəstəliyin əsl gedişi maskalanır və bununla da diaqnozun qoyulmasında 17

20 a is-lə Körpə Bağırsaq parazitlərinə bağlı qarın ağrısı nədir? Qarın ağrısına yenə testislərin öz ətrafında dönməsi zamanı da rast gəlmək olar, əgər bu testislər enməmişsə, qarının içindədirsə sonsuzluğa səbəb ola bilər. Qarında olan müxtəlif mənşəli kütlələr də daxili orqanları sıxmaqla ağrılara səbəb ola bilər. Deməli, kəskin qarın ağrıları çox zaman cərrahi səbəblərdən yaranır və qısa müddətdə müalicə olunması lazımdır. Xroniki ağrılar isə orqanik səbəblərdən olub, uzun zaman müşahidə olunur. Buna səbəb qəbizliyi, parazit xəstəliklərini, bağırsağın iltihabi xəstəliklərini və.s göstərmək olar. Anal nahiyədə qaşıntı, ağızda hipersalivasiya, iştah olmasına baxmayaraq çəki artımının olmaması zamanı bağırsağın parazit xəstəliklərindən şübhələnmək olar. Bu zaman ciddi qarın ağrıları ilə qarşılaşa bilərik. Bu cür yaranan ciddi qarın ağrılarını dəyərləndirərkən həm sidik analizinə baxılmalı, ağciyərlər dəyərləndirilməli və nəcisdə parazitə baxılmalıdır. Əgər parazit aşkarlanarsa parazit əleyhinə dərman Uşaqlarınızı qoruyun, onlar bizim gələcəyimizdir! verilməli, uşaq nəzarətdə saxlanılmalı və təkrar dəyərləndirilməlidir. 18

21

22 a is-lə Uğur OLİMPİYADADA TARİXİ NAİLİYYƏT Ötən dəfəkindən 1 qızıl, 2 bürünc medal çox və 9 pillə yüksəyə! İngiltərənin paytaxtı Londonda keçirilən Yay Olimpiya Oyunlarında Azərbaycan 53 nəfərlə təmsil olunurdu. London olimpiyadası Azərbaycan idmanının tarixinə sayca 5-ci olimpiyada kimi düşdü. İlk olimpiyadanı 1 medalla başa vuran idmançılarımız 16 ildən sonra vətənə 10 medalla döndülər. Azərbaycan idmançıları İngiltərənin paytaxtında keçirilən XXX Yay Olimpiya Oyunlarında 2 qızıl, 2 gümüş və 6 bürünc medal qazanaraq xalqımıza böyük sevinc yaşadıblar. Dörd il əvvəl Pekin Olimpiadasında 7 mükafat - 1 qızıl, 2 gümüş və 4 bürünc medala sahib olub yarışların yekun cədvəlində 39-cu yeri tutan olimpiyadaçılarımız Londonda 9 pillə irəliləyərək onlarla eyni nəticə göstərmiş Polşa ilə 30-cu yeri bölüşdürmüşlər. Böyük və tarixi nailiyyətdir! İndiyə qədər olimpiyadaçılarımızın medal qazanmış ölkələrin siyahısında tutduqları ən yüksək yer 2000-ci ildə Sidney Olimpiyadasında qazanılmış 34-cü mövqe idi. Azərbaycanı bu pilləyə sərbəst üsulla güləşən Namiq Abdullayevlə stend atıcısı Zemfira Meftahətdinovanın qızıl medalları, boksçu Vüqar Ələkbərovun bürünc mükafatı yüksəltmişdi. Əldə olunmuş uğurun Azərbaycanda Olimpiya hərəkatının yubileyləri ilinə təsadüf etməsi isə ikiqat fərəhlidir. Bu il Azərbaycan idmançısı Rəşid Məmmədbəyovun SSRİ yığma komandası heyətində 1952-ci ildə Helsinkidə keçirilmiş XV Yay Olimpiya Oyunlarının sərbəst güləş yarışlarında gümüş medal qazanmasının 60-cı, ölkə Milli Olimpiya Komitəsinin rəsmən fəaliyyətə başlamasının 20-ci, dövlət başçımız cənab İlham Əliyevin Milli Olimpiya Komitəsinə rəhbərliyinin 15-ci ildönümü tamam olmuşdur. Nəhayət, Azərbaycan Prezidentinin xüsusi sərəncamı ilə 2012-ci ilin respublikamızda "İdman ili" elan olunduğunu da xatırlatmaq olar. On medal Olimpiya yubileylərinə və "İdman ili"nə gözəl töhfədir. Londonda qazanılmış mükafatlar müstəqil Azərbaycan Respublikası idmançılarının Olimpiya oyunlarında ən böyük müvəffəqiyyətidir. Atlanta cı ildən 1 gümüş, Sidney ci ildən 2 qızıl və 1 bürünc, Afina cü 20

23

24 a is-lə Uğur ci ildən 1 qızıl və 4 bürünc, Pekin Olimpiyadası dən 1 qızıl, 2 gümüş və 4 bürünc medalla qayıdaraq Olimpiyadadan Olimpiyadaya mükafatlarının sayını 2 medal artıran həmvətənlərimiz XXX Yay Olimpiya Oyunlarında bir qədər də uzağa gedib ÇXR paytaxtındakından 3 medal çox qazanmışlar ki, onlardan da birinin qızıl olduğunu xüsusi qeyd etmək lazımdır. Əgər idmançılarımız əvvəlki dörd Olimpiyadada üst-üstə 16 medal qazanmışdılarsa, Londondan 10 mükafat gətirdilər. Olimpiyadalarda qızıl medal qazanmağın nə qədər çətin olduğunu London startları bir daha təsdiq etdi. İngiltərə paytaxtının idman meydanlarında mübarizəyə qoşulan ölkələrdən yalnız 35-nin nümayəndələri iki və daha çox qızıl mükafata sahib olmuşlar ki, bu ölkələrdən biri də Azərbaycandır. Həmin siyahıda 26-cı pillədə yer alan Belarus idmançıları da öz vətənlərinə iki qızıl medalla qayıtmışlar. Onların ölkəsi və hesablarında 2 qızıl medal olan daha üç dövlət - Rumıniya, Keniya və Danimarka (27-29-cu yerlər) yığmamızı yalnız daha çox gümüş medal əldə etdiklərinə görə qabaqlamışlar. Azərbaycanın XXX Yay Olimpiya Oyunlarını Avropa ölkələri arasında 15-ci, keçmiş sovet respublikaları arasında isə 5-ci mövqedə başa çatdırması da çox şeyə sübutdur. Yığmamız yalnız Rusiya, Qazaxıstan, Ukrayna və Belarusiyadan geri qaldığı sonuncu siyahıda Litvanı (2+1+2; 34-cü yer), Gürcüstanı (1+3+3; 39-cu yer), Özbəkistanı (1 qızıl, 3 bürünc medal, 47-ci yer), Latviyanı (1 qızıl, 1 bürünc; 49-cu yer), Ermənistanı (1 gümüş, 2 bürünc; 60-cı yer), Estoniyanı (1 gümüş, 1 bürünc; 63-cü yer), Moldovanı (2 bürünc medal; 75-ci yer) və Tacikistanı (1 bürünc; 85-ci yer) qabaqlamışdır. Türkmənistan və Qırğızıstanı isə bu siyahıda görmürük. Azərbaycan idmanının ən yaxşı nümayəndələrinin Londonda 204 ölkə təmsilçilərinin rəqabətində ağır sınaqlardan şərəflə çıxıb özlərinə böyük hörmət qazanmaları, həyatın bütün sahələrində sürətlə inkişaf edib gündən-günə çiçəklənən və möhkəmlənən respublikamızın beynəlxalq aləmdə onsuz da yüksək olan nüfuzunu daha da artırmaları dövlətimizin, şəxsən Prezident İlham Əliyevin idmana və idmançılara göstərdikləri gündəlik qayğı və diqqət, onların məşq və yarışlarda iştirakı üçün yaratdıqları ideal şərait sayəsində mümkün olmuşdur. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan XXX Olimpiyadada medal qazanmış 85 ölkənin nəticələrini əks etdirən cədvəldə bir çox dövləti, o cümlədən İsveçrə, Norveç, Kanada, İsveç, Meksika, Argentina, Belçika, Finlandiya, Bolqarıstan, Portuqaliya, Yunanıstan kimi ölkələri qabaqlamışdır. Elə buradaca Pekin Olimpiyadasındakı 37-ci yeri Londonda 2 qızıl, 2 gümüş və 1 bürünc medalla 32-ci mövqeyə dəyişən Türkiyənin də cədvəldə beş pillə irəlilədiyini qeyd edək. Qardaş ölkələr Olimpiya oyunlarında da yanaşı addımlayırlar. Olimpiyadada ən çox medal ABŞ idmançılarına təqdim olunmuşdur. Onlar 104 mükafat - 46 qızıl, 29 gümüş və bir o qədər də bürünc medal qazanmışlar. İkinci-üçüncü yerləri müvafiq surətdə çinlilər ( ) və Böyük Britaniya atletləri ( ) 22

25 tutmuşlar. İlk beşliyi Rusiya ( ) və Cənubi Koreya (13+8+7) tamamlamışlar. İdmançılarımızdan sonuncu olaraq yarış meydanına sərbəst üsulla güləşənlər Cəbrayıl Həsənov (66 kq) və Xetaq Qazyumov (96 kq) dəvət olundular. Qazyumov Pekindəki kimi, yenə üçüncü yeri tutaraq Olimpiya oyunlarının ikiqat bürünc mükafatçısı oldu və medallarımızın sayını 10-a çatdırdı. London Olimpiyadası tarixdə həm də Azərbaycanın güləş ustalarının, xüsusən də 2 qızıl və 1 bürünc medal qazanaraq oyunlarda ən yaxşı göstəriciyə nail olmuş sərbəst güləş üzrə yığmamızın böyük qələbəsi ilə yadda qalacaq. Bu növün nümayəndələri ölkəmizin güləş məktəbinin ənənələrini layiqincə davam etdirərək görüşlərin gedişini izləmiş, hə a bitərəf azarkeşlərin də alqışlarını və rəğbətini qazanmışlar. Onlar əsl fədakarlıq, xalqa xidmət nümunəsi göstərmişlər. İndi xalqımız da Olimpiya çempionlarımızla fəxr edir, onların böyük idman hünərindən qürur duyur. Qazanılmış on medaldan yeddisi məhz güləşçilərin payına düşür. İndi bütün dünya "sərbəstlər", hələ heç 20 yaşı da tamam olmayan Toğrul Əsgərov (60 kq) və Şərif Şərifovu (84 kq) Olimpiya oyunlarının çempionları kimi tanıyır. Yunan-Roma üsulu ilə güləşən Rövşən Bayramov (55 kq) Pekindən sonra Londonda da fəxri kürsünün ikinci pilləsinə yüksələrək ardıcıl iki Olimpiyadanın gümüş mükafatçısı olmuş, Mariya Stadnik (48 kq) Çində qazandığı "bürünc"ü İngiltərədə daha yüksək əyarlı gümüş medala çevirmiş və o da Olimpiya oyunları tarixinə dünya idmançılarının ən ali məclisinin ikiqat mükafatçısı kimi düşmüşdür. "Klassiklər"dən Emin Əhmədov (74 kq) və qadın güləşçi Yuliya Ratkeviç (55 kq) də Qazyumov kimi, yığma komandamıza bürünc medallar qazandırmışlar. Daha üç mükafata isə ağırlıqqaldıranların və boksçuların yarışlarında nail olunmuşdur. Olimpiyadanın artıq ikinci günü Valentin Xristov (56 kq) ağır atletika turnirində üçüncü nəticə ilə bürünc medal qazanıb Azərbaycan yığmasının mükafatlarının hesabını açmışdır. Rinq ustaları Teymur Məmmədov (91 kq-dək) və Məhəmmədrəsul Məcidov (91 kq-dan yuxarı) yalnız italiyalı rəqiblərə qarşı keçirdikləri və bərabər səviyyədə davam edən yarımfinal görüşlərində uduzmuşlar. Onlara da bürünc medallar təqdim olunmuşdur. Hərçənd həmin görüşlərdə Teymurla Məhəmmədrəsul da qələbəyə layiq boks nümayiş etdirdilər. Bununla əlaqədar dünya çempionu Ağası Məmmədov həmin yarımfinal görüşləri haqqında azerisport-dan olan həmkarlarımıza fikrini bildirərkən belə demişdi: "Teymurun döyüşü zamanı hakim kobud səhvlərə yol verdi. Məmmədov ilk iki raundu əla keçirdi. İkinci raundda Klemente Russo noqdauna düşdü. Vəziyyətlərdən birində italiyalı bir-iki dəqiqə özünü itirdi və hakim üçüncü noqdaun qeydə almalı idi. Başa düşə bilmirəm, nə üçün o, bunu etmədi. Bu suala müvafiq orqanlar cavab verməlidir. Lakin fakt faktlığında qalır - hakimlər Russoya kömək etdilər. Teymurun üçüncü raundda necə döyüşməyi mənim xoşuma gəlmədi. O, sanki hər şeyi ilk iki raundda həll etmək istəyirdi, ona görə də sonuncu raund üçün qüvvə saxlamamışdı. Mənim fikrimcə, Teymur Russo ilə 23

26 a is-lə Uğur döyüşdən qalib ayrıldı. Məhəmmədrəsul Məcidovun görüşünə gəldikdə, İtaliya boksçusu elə bir təsir bağışlamadı. Məcidov daha güclü idi. Birinci raundda boksçumuza rəqibindən 3-4 xal çox verilməli idi. Lakin hakimlər cəmi 2 xal üstünlük hesabladılar. Nəticədə qələbəni italyana verdilər. Məcidov bu görüşü uduzmadı, sadəcə, bu hakimlərin fikri idi". Londonda Azərbaycanın daha bir neçə idmançısı medallara çox yaxın olmuş və çıxışlarını fəxri kürsünün bir addımlığında başa vurmuşdur. Ölkəmizdə bədii gimnastikanın lideri Aliyə Qarayeva çoxnövçülüyün final mərhələsində yalnız üç qalibdən geri qalaraq dördüncü yeri tutmuş, avarçəkənlərimiz Maksim Prokopenko - Sergey Bezuqlı dueti də ikinəfərlik kanoedə 1000 metr məsafəyə yarışda finişə dördüncü çatmışdır və s. Bəzi növlərin nümayəndələri, ilk növbədə cüdoçular, taekvondoçular, avarçəkənlər, təbii ki, öz çıxışlarından razı qala bilməzlər. Onları fəxri kürsüdə görmək ümidlərimiz doğrulmadı. Amma hamının yaxşı bildiyi və sürprizlərlə zəngin olan Olimpiyadanın da sübut etdiyi kimi, heç də hər şey planlaşdırıldığı, proqnozlaşdırıldığı kimi olmur. İndi başlıcası budur ki, medal qazana bilməyən idmançılar və onların məşqçiləri uğursuzluğun səbəblərini ətraflı təhlil edib ciddi nəticə çıxarsınlar. Dörd ildən sonra Riode-Janeyroda (Braziliya) keçiriləcək növbəti, XXXI Yay Olimpiya Oyunlarına daha yaxşı hazırlaşmaq qayğısına elə indidən qalmaq lazımdır. Bütövlükdə isə bir daha məmnuniyyətlə qeyd edək ki, Azərbaycan olimpiyaçıları Londonda böyük nailiyyət qazanmışlar və onların İngiltərə paytaxtında layiq görüldükləri on medal, xüsusən də Toğrulla Şərifin qızıl mükafatları ölkəmizin hər bir vətənda- şının ürəyindən olmuş, respublikanın hər yerində əsl toybayrama çevrilmişdir Olimpiyadadan-olimpiaydaya daha çox medala sevinən Azərbaycan əsl idman ölkələrindən biri olduğunu Londonda bir daha inamla sübuta yetirdi. Bizə son dərəcə böyük fərəh gətirən bir maraqlı məqamı da diqqətinizə çatdırmaq istərdim. London Olimpiyadasının ən gənc və ən layiqli çempionlarından biri azərbaycanlı sərbəst üsulla güləşən Toğrul Əsgərovun və onun özü kimi əzmkar komanda yoldaşı Şərif Şərifovun bir gündə ölkəmizə iki qızıl medalı avqustun 11-də qazandırdıqlarını siz artıq bilirsiniz. Hər iki çempionumuzun böyük hünəri şərəfinə məhz həmin gün nəhəng idman sarayında tamaşaçıların alqışları altında iki dəfə əzəmətli dövlət himnimiz səsləndirildi, milli bayrağımız ən yüksəyə ucaldıldı. Lakin bu 11 avqustda Azərbaycan olimpiyaçılarının qazandıqları heç də ilk qızıl mükafatlar deyil. Dörd il əvvəl Pekində keçirilmiş XXIX Yay Olimpiya Oyunlarında da milli komandamız ilk və yeganə qızıl medalının sevincini məhz avqustun 11-də yaşamışdı. Həmin gün cüdoçu Elnur Məmmədli 73 kq çəki dərəcəsində birnəfəsə beş rəqibinə qalib gəlib Oyunların çempionu olmuşdu. Fərq yalnız bundadır ki, əgər Londonda Toğrulla Şərifin qızıl medalları Olimpiyadanın sonuncudan əvvəlki gününə təsadüf etmişdirsə, Çin Xalq Respublikasının paytaxtında Elnur avqustun 8-də başlanan Olimpiadanın artıq üçüncü günü Azərbaycana ən yüksək mükafat bəxş etmişdi. Elə boksçumuz Şahin İmranovun Pekin rinqində ilk qələbəsini avqustun 11-də qazandığını da qeyd etmək olar. Şahini fəxri kürsünün "bürünc" pilləsinə aparan yol elə həmin gündən başlamışdı. Deməli, Azərbaycan olimpiyaçıları üçün böyük zəfər gününə çevrilən 11 avqustu yadda saxlayaq... Möhkəm iradəli Azərbaycan olimpiyaçıları respublikamızı dünyanın ən qüdrətli idman dövlətlərindən birinə çevrilməsindən vahiməyə düşən bədxahlarımıza avqustun 11- də (elə əvvəlki günlərdə də) bir daha bəyan etdilər ki, onlar hə a son anda, finişdə də böyük qələbələr qazanmağa, Olimpiya oyunlarının çempionu olmağa qadirdilər. İdmançılarımızı bu qələbələrə Vətən sevgisi, Vətənə sonsuz məhəbbət ruhlandırır. 24

27 Azərbaycan qadını heyranedici təsir bağışlayır İşgüzar xanım rubrikasının bu dəfəki qonağı Excelsior Hotel Baku-nun baş meneceri Nataşa Solovyevadır. Gözəlliyə nə dərəcədə önəm verirsiniz? Gözəllik təkcə xarici görkəmlə məhdudlaşmır. Bu gözəllik daxildən gəlməlidir. Daxili gözəl olan insan hər yerdə hörmətli olur, hər kəs tərəfindən rəğbətlə qarşılanır. Mən də təbii ki, belə gözəlliyə önəm verirəm. -İş həyatı sizi yormur ki? Əlbə ə yorur, ancaq bu yorğunluq xoş yorğunluqdur. İnsan sevdiyi işlə məşğul olanda özünü xoşbəxt hiss edir. Mən sevdiyim işdəyəm və işimi çox bəyənirəm, çox sevirəm. Buna görə də bu yorğunluqdan həzz alıram. -İşdən kənar vaxtlarınızı necə keçirirsiniz? Bildiyiniz kimi, mən buralı deyiləm, Moskvadanam. Ona görə də burada elə bir qohumlarım, yaxınlarım yoxdur ki, onlara vaxt ayıram. Ancaq oğlum bu yaxınlarda gələcək, burada oxuyacaq. O gələndən sonra mən işdən kənar

28 a is-lə İşgüzar vaxtımı ona ayıracam. Hər halda, onunla məşğul olaram. -Sizcə, işgüzar qadının işgüzar kişidən fərqi nədir? Əsas fərq ondadır ki, qadın həm işləyir, həm də evdə uşaqlara baxır, ailənin məişət yükünü çəkir. Zərif olması ilə bərabər sərbəst fəaliyyət də göstərir. Bütün bunlar fərqli xüsusiyyətlərdir. Və bunlara üstün cəhətlər də demək olar. Bununla yanaşı, vaxt məsələsi də çox əziyyət verir. Belə ki, həm işdə, həm evdə daim fəaliyyətdə olmaq qadın üçün çətinliklər yaradır. Buna isə mənfi cəhət demək olar. -Aksessuarları xoşlayırsınızmı? Əlbə ə, hər bir qadın kimi mən də aksessuarlardan istifadə etməyi xoşlayıram. Düzdür, iş vaxtı onları taxmaq olmur, çünki işdə mənə mane ola bilər, eyni zamanda, iş həyatım üçün uyğun da görmürəm. Ancaq kənarda istifadə edirəm və çox xoşuma gəlir. -Paltar seçəndə nəyə diqqət yetirirsiniz? Paltar seçərkən, əsasən onun materialına, rahatlığına diqqət edirəm. Əsas odur ki, keyfiyyətli və rahat olsun. -Hansı əşyalarınız hər zaman, gündəlik çantanızda olur? Mobil telefonum, evimin açarları, qələm, bloknot və dodaq boyası. -Azərbaycan qadını sizə necə təsir bağışlayır? Qadının haralı olmasının heç bir fərqi yoxdur. Əsas odur ki, qadın baxımlı olsun. Hər bir qadın gözəldir, sadəcə bu gözəlliyi göstərmək və görmək lazımdır. İdmanla məşğul olmalıdır, gözəllyini hər zaman qorumaldır. Ancaq Azərbaycanda belə bir fərq var ki, burada xanımlar çox tez makiyajdan istifadə etməyə başlayırlar. Bu da onları yaşca daha böyük göstərir, gözəl dərilərini xarab edir. Çünki bu gözəllik onlara Allah tərəfindən verilən bir nemətdir. Onlar isə makiyaj edərək bu gözəlliyi gizlədirlər. Əslində Azərbaycan qadını çox gözəldir və heyranedici təsir bağışlayır. -Hobbiniz varmı? Səyahət etmək. Mən hər il bir ölkəyə səyahət etməyi xoşlayıram. Bundan başqa, bu yaxınlarda keçmişdə məşğul olduğum toxumaq vərdişim yadıma düşdü. Bunu mən 20 il bundan əvvəl pioner düşərgəsində öyrənmişdim. İndi də vaxtım olanda bu işlə məşğul oluram. -Həyatda məqsədinizə çatmısınızmı? Bu suala konkret cavab vermək olmur. Çünki hər bir məqsədə çatdıqdan sonra ortaya yeni arzular, yeni istəklər çıxır. Ona görə heç kəs tam məqsədinə çatmış sayılmır. -Yemək bişirə bilirsinizmi? Əlbə ə, üstəlik, gözəl yeməklər bişirirəm. Demək olar ki, bu da mənim hobbimə daxildir. Atam da çox gözəl yeməklər bişirir. Mənim 26

29 Mənim həyatımda mənim üçün ən əziz adam oğlumdur, 9 yaşı var. Anam, atam və mənim bacım mənim ailəmdir və mənim üçün həyatda ən əziz insanlardır. Ümumiyyətlə, qadın və ya kişi olmasından asılı olmayaraq ailə hər bir insan üçün ən birinci yerdə olmalıdır. Və mənim üçün elədir, ailəm hər şeydən üstündür. də bişirdiklərim çox dadlı olur. Deyə bilərəm ki, bu işdən zövq alıram. -Gələcəklə bağlı planlarınız nədir? Çətin sualdır. İstənilən halda mən özümü otel biznesində görürəm. Ancaq əvvəlcədən nə haqdasa danışmaq çətindir. Əsas istəyim otelimizdə aparılan işlərin, necə deyərlər, bəhrəsini görməkdir. Yaxın bir ildəki planımız budur. Yeri gəlmişkən, sentyabrın axırında bizim Aura Sağlamlıq Mərkəzinin yenicə təmir olunmuş binasının açılışı olacaq. Bu Mərkəz Azərbaycanda bir nömrəli sağlamlıq məkanıdır desək, yanılmarıq. Burada kişilərdən başqa qadınlar üçün də xüsusi yerlər ayrılıb. Onlara sağlamlıqla bağlı xüsusi məşqlər də keçiriləcək. Kim istəsə gəlib tanış ola, istirahət edə bilər. Gələcək planlarımız deyəndə biz bu kimi işləri nəzərdə tuturuq. -Hazırda işinizdən razısınızmı? Bəli, çünki otel biznesi çox fəqrli və maraqlı işdir. Demək olar ki, ayrı bir biznes dünyasıdır. Və mən bu dünyada özümü tapmışam. 27

30 a is-lə Təbabət DÜNYADA HƏR 1000 ADAMDAN BİRİ BÖYRƏK XƏSTƏSİDİR!!! Vücudda böyrəklər hansı vəzifəni yerinə yetirir? Böyrəklər ürək, ağciyər, qaraciyər və s. kimi çox vacib və mürəkkəb bir orqandır. Onların əsas vəzifəsi bədəndən zəhərli maddələri, suyu və mineralları ixrac etməkdən ibarətdir. Hər 1 dəqiqədə böyrəklərə böyrək arteriyası ilə 1 litr qan daxil olur. Böyrəklərdə qan təmizlənir və böyrək damarları vasitəsi ilə bədənə qayıdır. Buna əlavə olaraq böyrəklər aşağıda göstərilən bir çox mühüm funksiyaları yerinə yetirir: Bədəndə duzların tarazlaşdırılması-; Qan təzyiqinin tənzimlənməsi-, Sümüklər üçün vacib olan Vitamin D-nin aktiv formasının istehsalı-; Qan hüceyrələrinin yaranmasında mühüm rolu olan eritropoetinin sintezi-; Dərmanların xaric edilməsi-. Xroniki böyrək çatışmazlığı Xroniki böyrək çatışmazlığı (XBÇ) geri dönməyən və irəliləyən bir prossesdir. XBÇ bir neçə xəstəliklərin fəsadı və nəticəsidir. Bunlardan ən çox səbəbi olan şəkərli diabet, yüksək arterial təzyiq, qlomerulonefrit, böyrəklərin polikistoz xəstəliyi, xroniki pielonefrit, böyrək daşı xəstəliyi, bəzi anomaliyalar və irsi xəstəliklər, dərmanların və toksik zəhərlənmələrin nəticəsi və s. kimi qeyd etmək olar. Ürək fəaliyyətinin pozulması, sümük mineral mübadiləsində yaranan disbalans və qan hüceyrələrinin sintezin azalması xroniki böyrək çatışmazlığında müşahidə etdiyimiz ciddi fəsadlardır. Bu mərhələdə müalicələrin əsas məqsədi əsas xəstəliyin irəliləməsini yavaşlatmaq və ortaya çıxan fəsadları minimuma endirməkdir. Dr. Elnur Fərəcov Nefroloq, Transplant Nefroloq, Yaponiya Tibb Elmi Akademiyasının Fəlsəfə Doktoru Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası Nefrologiya bölüm müdiri Aşağıda qeyd olunanlara riayət etmək zəruridir: 1. Şəkərli diabet xəstələrində - qanda şəkərə ciddi nəzarət etmək 2. Qan təzyiqinə nəzarət etmək-. 3. Pəhriz saxlamaq-, 4. Böyrəyə toksik olan preparatlardan istifadə etməmək-. 5. Kontrastlı müayinələrin istifadəsini məhdudlaşdırmaq-. 6. Zərərli vərdişlərdən (siqaret, içki) imtina etmək-. 7. Bədənin çəkisinin artmasına diqqət çəkmək-. 8. Fiziki aktiv olmaq

31 XBÇ-ın olmasının erkən aşkar edilməsi, onun terminal böyrək çatışmazlığına irəliləməsini ləngidir. Fəqət əksər hallarda bu mümkün olmur və XBÇ terminal böyrək xəstəliyi ilə nəticələnir. Bu mərhələdə böyrəklərin funksiyası kritik mərhələyə çatır (90%-ə yaxın itirir), zəhərli maddələrin, suyun və qanda mineralların ixracı pozulur və qanda yığılaraq bəzən həyat təhlükəsi olan vəziyyətlər yaradır. - suyun yığılması (ödem, əksər hallarda əllərdə, topuqlarda, üzdə, qarın boşluğnda, yüksək qan təziqi, sidiyin azalması) - zəhərli maddələrin yığılması (ürək bulanma, qusma, oynaq ağrıları, yorğunluq, iştahasızlıq, qaşınma) - mineralların tarazlığı və hormon çatışmazlığı (ürək ritminin pozulması, qıcolmalar, anemia və s.) Böyrək əvəzedici müalicə nə zaman başlamalıdır? Terminal (və ya son mərhələ) böyrək çatışmazlığı olduqda böyrək əvəzedici müalicənin başlanması zəruridir. Bu müalicə üsulu böyrək köçürülməsi və dializ (hemodializ, peritoneal dializ) müalicələrdən ibarətdir. Böyrək köçürülməsi və ya transplantasiyası həyat keyfiyyətini və ömrü artıran son mərhələ böyrək çatışmazlığının ən effektiv müalicəsidir. Nefroloq tərəfindən son mərhələ böyrək çatışmazlığı diaqnozu qoyulan xəstə ən qısa zamanda orqan transplantasiyası mərkəzinə müraciət etməlidir. Bu mərkəzlərdə xəstə canlı donordan böyrək transplantasiya olunması üçün dəyərləndirilir. Canlı donoru olmayan və ya əməliyyata hər hansı bir əks göstəriş olan xəstələrdə dializ müalicəsi başlayır və adları kadavra (meyit orqan) gözləmə siyahısına alınır. Xəstələr bəzən yalnış olaraq transplantasiyanı öz böyrəklərinin yenisi ilə dəyişdirilməsi kimi təsəvvür edirlər. Böyrək köçürülməsi zamanı əksər hallarda xəstənin böyrəklərinə toxunulmayaraq, əlavə yeni böyrək Böyrək xəstəliyinin olmasına işarələr... Böyrək xəstəlikləri əksər hallarda gizli keçir və xəstələri onlarda bu xəstəliklərin olması təəccübləndirir. Nəzərə alsaq ki, müalicənin daha çox effekti xəstəliyin erkən mərhələsində (xroniki böyrək çatışmazlığa keçmədən) alınır, xəstəliyin vaxtında təyin edilməsi və müalicəsi çox önəmlidir. Diqqət!!! Aşağıda sıralanan bəzi simptomlar və şikayətlər böyrək xəstəliklərinin olmasına işarətdir. - Yüksək Qan Təzyiqi - Sidikdə qan və ya zülal - Qanda kreatinin və sidik cövhərin maddələrin yüksəlişi - Sidiyə tez-tez getmə, sidik getmə zamanı yanğı olması - Göz altı şişkinlik, əllərin və topuqların ödemi Zamanında aşkar edilən və dəqiq diaqnozu qoyulan böyrək xəstəliklərinin böyük bir qismi tamamilə müalicə oluna bilər. Burada xəstəliklərin dəqiq diaqnostikasında yardımçı olan böyrəyin diaqnostik biopsiyasının rolunu xüsusi qeyd etmək lazımdır. 29

32 a is-lə Təbabət nəql olunur. Çox nadir də olsa, hər hansı bir səbəbdən bu böyrəyin də fəaliyyəti pozulursa, xəstəyə yenidən böyrək transplantasiya oluna bilər. Böyrək transplantasiya olunmasına əks göstərişlər... Əksər xroniki böyrək çatışmazlığı olan xəstələr böyrək transplantasiyasına uyğundur. Xüsusi qeyd etmək istərdim ki, preemptif edilən transplantasiyanın (yəni dializ müalicəsindən öncə olunan) daha effektiv olduğu göstərilmişdir. Xəstədə xərçəng xəstəliyi, ruhi xəstəlik, yaşamaq müddətinin proqnozu 5 ildən az olması kimi göstəricilər mütləq, yanaşı olan başqa orqan çatışmazlığı (bu vəziyyətdə iki orqanın məs. böyrək + qaraciyər, ürək + böyrək transplantasiya oluna bilər), aktiv infeksiyalar, artıq çəki isə nisbi əks göstəricilər kimi qeyd etmək olar. Xəstələr əməliyyatdan sonra hansı qaydalara riayət etməlidirlər..? Nəql edilən böyrək əməliyyat masasında artıq fəaliyyətə başlayır və ilk 24 saat ərzində ml-dən artıq sidik ifrazı olur. Xəstələr əməliyyatdan sonra xəstəxanadan ortalama beş, donorlar isə üç gün sonra evə yazılırlar. İlk aylarda ayda bir və ya iki dəfə, altı aydan sonra isə ildə dörd dəfə müayinələrdən keçirlər. Xəstələr immunosuppressiv dərmanları qəbul edirlər və bu dərmanlarla Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən əməliyyatdan sonra təmin olunurlar. İki aydan sonra xəstələr Zamanında aşkar edilən və dəqiq diaqnozu qoyulan böyrək xəstəliklərinin böyük bir qismi tamamilə müalicə oluna bilər! tam əmək fəaliyyətlərini bərpa edirlər və əksər hallarda istədikləri sağlam qida məhsulları qəbul edə bilərlər. Azərbaycanda böyrək transplantasiya əməliyyatları olunurmu? Azərbaycanda 1971-ci ildə Cənubi Qafqazda və Yaxın Şərqdə Akademik Mirməmməd Cavadzadənin rəhbərliyi altında ilk dəfə uğurlu böyrəkköçürmə əməliyyatı həyata keçirilib. Hazırda Respublikamızda aktiv çalışan mərkəzlərdən biri Mərkəzi Ne çilər Xəstəxanasının Cərrahiyyə və Orqan Transplantasiya Mərkəzidir ci ildə təməli qoyulan, cu ildən isə aktiv fəaliyyətə Böyrək transplantasiyası... Xəstələri aparatdan xilas etməyin yeganə yolu Böyrək köçürülməsi və ya transplantasiyası həyat keyfiyyətini və ömrü artıran son mərhələ böyrək çatışmazlığının ən effektiv müalicəsidir. İlk uğurlu olan böyrək transplantasiyası 1954-ci ildə Joseph Murray tərəfindən Richard Herrick üzərində aparılmışdır. Onun donoru əkiz qardaşı Ronald Herrick olmuşdur. Bu nailiyyətə görə Joseph Murraya 1990-ci ildə Nobel mükafatı verilmişdir. Maraqlıdır ki, xəstənin donoru olan Ronald Herrick 2010-ci ildə 79 yaşında dünyasını dəyişdi və tək olan böyrəyin fəaliyyəti pozulmamışdı. Bu da böyrək donorlarının sağlam həyata davam etməsinin sübutudur. Ricard və Roland Herrick qardaşları 30

33 Türkiyənin transplantasiya mərkəzində keçirdiyim təcrübə zamanı bədənində altı böyrək daşıyan insan ilə tanış oldum. Bu, insanın adı Yunus Ekşidir ci ildə ilk dəfə ona böyrək Yunus Ekşı və Dr.Elnur Fərəcov köçürülməsi əməliyyatı icra olunub. Sonraki illərdə bu böyrəyin fəaliyyəti pozuldu-ğunda, 3-4 il ara vermək ilə növbəti illərdə yenidən (ən sonuncu 2010-ci ildə olunan) üç dəfə böyrək köçürülməsi əməliy-yatı icra olunub. Mən onunla 2011-ci ilin avqust ayında görüşdüyüm zaman böyrəyin funksional göstəriciləri tam normal, yəni böyrək fəaliyyətinin göstəricisi olan qanda kreatinin miqdarı 1.1 mg/dl idi. Qeyd etmək lazımdır ki, müasir dərman preparatların istifadəsində böyrəyin bir illik fəaliyyəti 97% (yəni 100 köçürülən böyrəkdən 1-ci ildə 97-si fəaliyyətini davam edir), on illik isə 87%-ə bəra-bərdir. Yaşamaq müddətini nəzərə alsaq, dializ müalicəsini alan xəstələrdə 10 illik 30 % (100 dializə başlayan xəstələrin 10 ildən sonra 70-i dünyasını dəyişir) böyrək transplantasiyası olunan xəstələrdə isə 80 %-dir. başlayan mərkəzdə artıq 26 xəstəyə qaraciyər, 37 xəstəyə böyrək, bir xəstəyə isə MDB ölkələrində ilk dəfə canlıdan canlıya olu-nan həm qaraciyər, həm böyrək transplantasiyası uğurla keçirilmişdir. Donor əməliyyatlarına gəlincə, bizim mərkəzdə donor əməliyyatları bütün dünyada standart kimi qəbul edilmiş laparaskopik üsülu ilə aparılır. Bu üsülu tətbiq etməklə yaş donorların qəbul olunması üçün imkan yarandı. Məsələn, bu yaxınlarda bizim mərkəzdə 74 yaşlı olan donordan 13 il hemodializ müalicəsi alan xəstəyə müvəffəqiyyətlə böyrək köçürülməsi əməliyyatı icra olunmuşdur. Hazırda 3 ay keçib, donor və xəstə ozunü yaxşı hiss edir və xöşbəxt həyatlarına davam edirlər Bunu da mən hər bir xroniki böyrək çatışmazlığı olan xəstəyə ürəkdən arzulayıram! Transplantasiyanın həyat keyfiyyətinə təsiri varmı? Həyat keyfiyyətinə gəlincə, transplantasiya olunan xəstələr aktiv həyat və iş rejiminə qayıdırlar. Xüsusi ilə qeyd etmək olar ki, xəstələrin sağlamlığı hə a professional idmanla Məşhur futbolçu İvan Klasniç da məşğul olmaq üçün imkan yaradır. Xorvatiya yığmasının məşhur fudbolçusunu İvan Klasniçi misal gətirmək olar ci ildə böyrək transplantasiya olunan Klasniç 2008-ci ildə Avropa Çempionatının final mərhələsində iştirak edərək, ¼ finalda 119-cu dəqiqədə Türkiyə yığmasının qapısına qol vurmağa müvəffəq olub. 31

34 FİDAN HACIYEVA: Məni gözəl saxlayan səmimi münasibətimdir 32

35 Avis-lə Ulduz rubrikamızın bu dəfəki qonağı gözəl və məlahətli səsi ilə Azərbaycanı dünyaya tanıdan və eyni zamanda hər kəsi heyran edən respublikanın əməkdar artisti Fidan Hacıyevadır. -Fidan xanım sizin üçün gözəllik, sağlamlıq nə deməkdir? Sağlam olmaq hər kəs üçün çox önəmlidir. Çünki insan sağlam olanda əhval-ruhiyyəsi də yaxşı olur. Sağlam insan həm işləyəndə, həm də istirahət edəndə daha rahat və hər şeyin yaxşısına nail olur. Buna görə də mən çalışıram ki, həm özüm, həm də ailə üzvlərim sağlam yaşasın. Bildiyiniz kimi mən çox qastrollarda oluram. Ancaq ana olandan sonra bu qastrolların sayını azaltmışam. Çünki mənim iki övladım var və onların sağlamlığı mənim üçün hər şeydən önəmlidir. Yeri gəlmişkən, onları indidən klassik musiqiyə alışdırıram ki, musiqi zövqləri gözəl olsun. Mənim kimi opera musiqisinə həvəsli olsunlar. -İşdən kənar vaxtlarınızda, yəni musiqidən kənar vaxtlarınızda nə ilə məşğul olursunuz? Uşaqlarımın musiqiyə çox həvəsi var. Hə a bəzən məndən xahiş edirlər ki, onları da öyrədim. Fikir verin, ata-anası musiqi ilə məşğul olan övladlar musiqiçi olmur. Çünki valideyinlər bunun çətinliyini dərk edir və övladlarını bu çətinlikdən uzaq tutmağa çalışırlar. Ancaq mən buna mane olmuram. Onlar üçün xüsusi müəllimə də tutmuşam, musiqi dərsi verir. Boş vaxtlarımda kitab oxuyuram, övladlarımla məşğul oluram, yoldaşımla klassik musiqiyə qulaq asıram. Baxmayaraq ki, o musiqiçi deyil, ancaq klassik musiqini çox yaxşı anlayır. Hə a xarici vətəndaş olmasına baxmayaraq, bizim muğamlara da qulaq asır, onları çox sevir. Yoldaşım bizim muğam ustalarının bir neçəsi ilə ailəvi dostluq da edir. -Qida qəbulunda nələrə diqqət yetirirsiniz? Əsasən, meyvə-tərəvəz, buxarda bişmiş ət və s. qidaları qəbul edirik. Biz Filiplə tanış olmazdan əvvəl bütün yeməkləri kərə yağı ilə bişirirdik. Ancaq onun istəyi ilə, bizə izah etdiyi məntiqi əsaslarla artıq zeytun yağından istifadə edirik. Bizim evdə kərə yağı ümumiyyətlə, yemək hazırlanmasında işlənmir. Filip özü də yemək bişirməyi xoşlayır və bizim milli xörəklərimizi çox sevir. Filip bizim adət-ənəyə çox hörmətlə yanaşır. -Formada qalmaq üçün nə edirsiniz? Birinci uşaqdan sonra mən çox kökəlmişdim. Səhnədə -İdealınız kimdir? İdealım Müslüm Maqomayevdir. Allah-təala ona musiqi ilə bağlı hər bir istedadı verib. O qədər gözəl sənətkardır ki, onu tərifləməyə daha artıq söz tapmıram. Həm gözəl bəstəkar, gözəl ifaçı, həm də gözəl pianoçu idi. 33

36 a is-lə Ulduz istədiyim kimi çıxış edə bilmirdim. Sonra yeməyimə diqqət etməyə başladım. Bu işdə Filip mənə çox kömək etdi. Ən çox kök, kələm, kahı və s. kimi tərəvəzləri qəbul etməyə başladım. Kərə yağından birdəfəlik uzaqlaşdım. Çünki zeytun yağı ilə bişirilən yeməklər çox yaxşı təsir bağışlayır və artıq kökəlməyə imkan vermir. -Səsinizi necə qoruyursunuz? Mən sizə bir əhvalat danışım. İtaliyada olanda mən Bruno Balyoninin sinifində dərs alarkən səsimdə problemlər yaranmışdı. Boğazım ağrıyırdı. Balyoni mənə təbii preparat olan Vakalzon u məsləhət gördü. Mən bu preparatı qəbul edəndən sonra boğaz ağrılarım tamamən keçdi. İndi 3 ildir ki, mən bu tabletlərdən istifadə edirəm. Artıq 100 ildir ki, bu tabletlər dünyada tanınmış brend sayılır. Çox keyfiyyətli və faydalı təbii preparatdır. Mən özümü soyuq və buzlu su içməyə də alışdırmışam. Buna görə də boğazımda heç bir problem olmur. -Siqaret necə, səsə ziyandırmı? Əlbə ə,siqaretin səsə çox böyük ziyanı var. Səsin xırıldamasına səbəb olur və gücdən salır. Bilirsiniz ki, biz operada teatr quruluşu ilə məşğuluq. Bu zaman canlı oxuyuruq, obraz yaradırıq, mikrofonsuz oxuyuruq. Ona görə də səsimizi daim belə şeylərdən qorumalıyıq. Çünki elə opera teatrları var ki, biz aylarla hazırlaşıb, tamaşaçının qarşısında cəmi bir gün çıxış edirik. Bu bir gün bizim üçün çox önəmlidir. -Populyar olmaq üçün nə etmək lazımdır? Daim yeniliklərə imza atmaq lazımdır. İndi çox musiqi sintezləri edirlər. Mən bunların səviyyəli olanlarını çox bəyənirəm. Məmməd Arazın Yəqin dağlar küsüb məndən şerinə yazılan mahnını oxudum. Həm də Məmməd Arazın həyat yoldaşının təklifi ilə muğamla oxudum. İnanın çox gözəl alındı. Gözəl sənətkarımız Mənsum İbrahimov mənə bir neçə dəfə muğam dərsi verdi. Və bu mahnı mənim ifamda çox gözəl alındı. -Kiminlə duet oxumaq istərdiniz? Bu yaxınlarda gənc, istedadlı bir müğənni ilə duetim olacaq. Hələlik adı sirr olaraq qalsın. Məşhurlardan italyan sənətkarı Andrey Baçelli ilə oxumaq istərdim. -Ana olandan sonra sizdə nə dəyişdi? Əvvəllər mən çox aktiv, çox çalışqan, çox enerjili idim. Ancaq 34

37 ailə qurandan sonra, ana olandan sonra bir növ sakitləşdim. Bəlkə də bu həyat yoldaşımın ağır təbiətli, sakit adam olmasından irəli gəlir. -Niyə məhz musiqinin bu janrını seçdiniz? Mənim səsim bu janra daha uyğun idi. Özümün də bu janra həvəsim var idi. Ona görə də bu sənəti seçdim. Mən bu yüksək pilləyə addımlaya-addımlaya gəlib çıxmışam. İtaliyada, Rusiyada dərs almışam, Türkiyədə işləmişəm. Yəni, dünyanın bir çox ölkələrinin tanınmış akademiyalarında, gözəl sənətkarlardan dərs alaraq təcrübə yığmışam. -Aksessuarlardan istifadə edirsinizmi? Həm də çox. Ümumiyyətlə,aksessuarları çox sevirəm. -Geyimdə hansı üsluba diqqət edirsiniz? İdman üslubunda demək olar ki, heç geyinmirəm. Bu həm təbiətimdən, həm də sənətimdən irəli gəlir. -Yoldaşınız sizə dəstək olurmu? Mənə çox dəstək olur. Yeri gələndə məni tənqid də edir.. Ancaq mənim ən böyük tənqidçim anamdır. O məndə olan bütün çatışmayan cəhətləri görür və mənə yol göstərir. Konservatoriyada isə tənqidçim müəllimim Hüseyn Əliyevdir. -Gələcək üçün hansı planlarınız var, pərəstişkarlarınızı hansı yeniliklər gözləyir? Hazırda yeni bir albom üzərində işləyirəm. Bu albomda heç vaxt eşitmədiyiniz musiqiləri, mahnıları dinləyəcəksiniz. Ailədə isə, (gülür) onu da gələcəkdə biləcəksiniz? -Milliyyətcə başqa olan insanla evli olmaq problem yaratmır ki? Yəni, fərqli sivilizasiyanın adamları üçün bu evlilik çətinlik yaratmadı ki? Xeyr. Düzdür, əvvəllər mən çox çəkinirdim. Ancaq Filipə olan sevgim və onun gözəl xasiyyəti mənim bu evlilikdə çox da çətinlik çəkməməyimə səbəb oldu. Artıq biz 9 ildir evliyik və şükür Allaha ki, bir birimizlə çox yaxşı dolanırıq. -Azərbaycan qadınlarına nə sözünüz var? Azərbaycan qadınları dünyada ən gözəl qadınlardır. Onlara xoşbəxtlik arzulayıram! 35

38 a is-lə Vitamin Qırmızı Qəlbi Qoruyur Eynilə göy qurşağının rənglərində olduğu kimi təbiət də qidasını bir çox fərqli rənglərdə saxlayır. Hər bir rəngdəki qidanın isə özünəməxsus bir faydası var. Məsələn, qırmızı rəngli tərəvəzlər bitki mənşəli kimyəvilərdən flavonoidleri ehtiva edir və bu mürəkkəblər həzm-tənəffüs sistemi xəstəlikləri, ürək xəstəlikləri, xroniki nevroloji xəstəliklər və bəzi xərçəng növləri üzərində risk azaldıcı təsirə malikdir. Xüsusilə qırmızı çuğundur, qırmızı kələm bu mürəkkəblərlə zəngindir. Pomidor, nar, quşburnu, böyürtkən, vişnə, çiyələk, qarpız C vitamini ilə zəngin qidalardır. C vitamini immunitet sistemini gücləndirir, infeksiyalara qarşı müqaviməti artırır, antioksidantdır, xərçəngə qarşı qoruyucu təsirə malikdir, dəmir, kalsium kimi mineralları ilə B vitaminin bədəndə istifadəsini artırır. Yemək borusu, mədə, kolonrektum xərçənginin yaranmasının qarşısını alır. Pomidor, quşburnu və qarpızın xərçəng və ürək damar xəstəliklərinə Təbiətdəki meyvə və tərəvəzlərin rəngləri sağlamlığımıza birbaşa təsir edir. önləyici təsiri var. Qırmızı alma, qırmızı ərik kimi meyvələr kalium baxımından zəngindir. Sağlamlığın davamlı ola bilməsini təmin etmək üçün tərəvəz və meyvələri gündəlik qəbul etməliyik. Göyərtinin xərçəng önləyici təsirindən faydalanmaq üçün bol-bol ispanaq, pazı, cəfəri, kahı, nanə, və s. yeyin. Bu qidalar C vitamini və dieta baxımından son dərəcə zəngindir. Turp, kərəviz və kələm kimi ağlar sağlamlığınızın dostudur. Sarımsaq, soğan, turp, kərəviz, kələm, gül kələmi kimi tərəvəzlər kükürdlü mürəkkəblər ehtiva edir və bu mürəkkəblər mədə xərçəngi və bəzi xərçəng növlərinin meydana gəlmə riskini azaldır, vücuddakı 36

39 zərərli maddələrin təsirsiz hala gətirilməsini təmin edir, qastrit və xora meydana gəlməsinə mane olur, qan xolesterol səviyyəsini salır, yüksək təzyiqi nəzarət altına alır və immunitet sistemini gücləndirir. Ağ üzümdə və digər üzüm növlərində olan ellagik turşu adlı kimyəvinin çox qüvvətli antikansorejen, antibakteriyal və antiviral təsirə sahib olduğu bilinir. Ayrıca antioksidantın, yaşlanmağı gecikdirici və xərçəngin meydana gəlməsini yavaşladıcı xüsusiyyətləri də var. Sarı narıncı rənglərin qabaqcılı kök, ərik və balqabaqdır. Bu rəng qrupundakı tərəvəz və meyvələrdə A vitamininin qabaqcılı olan karotenoidlər var. Kök, ərik, balqabaq, sitrus bitkiləri bu mürəkkəblərlə zəngin qidalardır. A vita- Aparılan son araşdırmalar rəngli meyvə və tərəvəz qəbulunun qadını daha da cazibədar etdiyini sübut edir. Bu araşdırmalardan biri də Bristol Universitetindən Dr. Iohan Stephenə aiddir. Stephen sıx karoten ehtiva edən bəslənmə tərzinin dəri üzərindəki təsirini araşdırmaq üzrə etdiyi təcrübədə, yüz nəfər arasında yaşıl lifli tərəvəzlər, qırmızı və narıncı meyvələr qəbul edənlərin daha cazibədar olduğu fikrinə gəlib. mini görmə funksiyası üçün lazımlıdır, immunitet sistemini gücləndirir, infeksiyalara qarşı müqavimətin artmasını təmin edir, xərçəngə qarşı qoruyucu təsiri var. Yemək borusu, mədə, prostat, ağciyər, qaraciyər, qalın bağırsaq xərçəngi riskini azaldır. Ümumiyyətlə, xəstəliklər bədənin ehtiyacı olan təməl yağ turşularının əksikliyindən qaynaqlanır. Buna görə də yaxşı yağ turşularını qəbul edərkən xəsislik etməməli, tərkibində A və E vitamini olan qidalar yeməlisiniz. Hə a doğru qidalar qəbul etməyin dərini günəş şüalarından daha da yaxşı qoruduğu müəyyən edilib. Origins in qurucularından Dr. Andrew Weil isə 'Sağlamlıqla gözəllik arasında sonsuza qədər sürəcək xoşbəxt bir evlilik var. Heyvanlar da gələcək həyat yoldaşlarına sağlam genlərə sahib olduqlarını gözəlliklərindən istifadə edərək göstərirlər'' deyərək qidalanmanın gözəllikdəki əhəmiyyətini vurğulayır. 37

40 a is-lə İdman Bayrağımız yüksəyə qalxanda bütün yorğunluğum yoxa çıxdı Avis-lə İdman rubrikasının bu dəfəki qonağı KİCK BOXİNG üzrə Dünya Çempionu Rolan Quliyevdir. -İdmanla nə vaxtdan məşğul olmağa başladın? Öz həvəsinmi gətirdi səni? Altı yaşımdan məşğulam. 8 yaşımda isə kikboksinq yarışlarına baxmağa başladım və bu məndə kikboksinqə həvəs yaratdı. Bundan sonra indiyədək də elə bu idmandayam. -İndiyədək hansı uğurları qazanmısan? 2005-ci ildə Azərbaycan yığmasına düşmüşəm ci ildə Avropa çempionatına getdim. Burada o qədər də uğurlu olmadı mənim üçün. Ancaq 2009-cu ildə Dünya çempionu oldum. Bundan sonra kikboksinqdə ən çətin seriya olan VAKO versiyasında 3-cü yeri tutdum və bürünc medal qazandım cu ildən peşəkar döyüşlərə başladım. Bu döyüşlər kommersiya xarakterlidir. İndiyədək 8 döyüş keçirmişəm. Hamısında da qalib gəlmişəm. Axırıncı döyüşüm Moskvada olub. Rəqibim rus idi və ona da qalib gəldim. -Bundan sonra da davam etmək istəyirsənmi? Bundan sonra qaydasız döyüşlərdə özümü sınamaq istəyirəm. İnşaallah bu da mənim üçün uğurlu alınar. -Ailədə sizdən başqa da idmançı varmı? Böyük qardaşım da kikboksinq üzrə Dünya çempionudur. Və mənə hər zaman dəstək olub. Biz hər zaman bir-birimizə kömək etmişik, dəstək olmuşuq. -Məqsədinə nail olmusanmı? Həmişə arzulayırdım ki, Dünya çempionu olum və Azərbaycanın bayrağını ən yüksəyə qaldırım. Şükür Allaha ki, bunu mənə qismət elədi. -Nə vaxtsa idmançı olmağın köməyinə yetibmi? Küçədə və ya başqa yerdə savaşdığın vaxtlar olubmu? Xeyr, mən küçədə heç vaxt savaşmıram. Hər zaman sakit olmağa çalışıram ki, kiməsə zərərim dəyməsin. -İdman həyatında ən yadda qalan hadisə hansıdır? 2009-cu ildə Dünya çempionatında mən bir döyüş keçirdim. Bu döyüşdən qabaq keçirdiyim hisslər mənim yadımdan heç vaxt çıxmayacaq. Birinci döyüşdə qalib gəldim və yarım finala keçdim. Səhəri gün döyüşə çıxacaqdım, ancaq əlim zədələnib şişmişdi. Həmin gün sübh tezdən qalxıb namazımı qıldım və Allaha dua etdim ki, mənim yolumdakı əngəlləri aradan qaldırsın. Bu zaman istər-istəməz gözlərimdən yaş axmağa başladı. Bu an heç yadımdan çıxmır. -Bu idman növünü seçdiyinə görə peşman deyilsən ki? Bildiyiniz kimi kikboksinq olimpiya idman növü deyil. Bəzən mən buna görə düşünürəm ki, kaş olimpiya idman növünü seçəy- 38

41 dim. Ancaq yenə də kikboksinqi sevirəm və bu idman növü də dünyada böyük, sevilən idman növlərindəndir. -Məşqçi kimi davam etmək istəyirsənmi gələcəkdə? Əslində bir ara məşqçi kimi də fəaliyyət göstərdim. Ancaq baxdım ki, bu məni çox yorur və mən öz formamı saxlaya bilmirəm. Yəni, ikisi bir arada mümkün deyil. İnşaallah gələcəkdə baxarıq. -Geyimdə hansı üsluba üstünlük verirsən? Mən müxtəlifliyi xoşlayıram. Bir gün klassik, bir gün də idman üslubunda geyinirəm. Mənim üçün fərqi yoxdur. -İdman sənə nə verdi? Çox şey. Mən idmana görə demək olar ki, dünyanı gəzdim və hər yerdə də özümə dost qazandım. Ən əsası isə idman sayəsində bayrağımızı ən yüksək zirvəyə qaldırdım. -İdmandan kənar vaxtlarda nə işlə məşğul olursan? Dostlarımla birlikdə vaxt keçirirəm, məsciddə oturub söhbət edirik, dini biliklərimi artırıram. -İlk qələbə sevincini kiminlə bölüşməyə tələsdin? Valideynlərimlə. Mənim ilk qızıl medal qazandığım döyüşü valideynlərim də izləyirdi. -Məşhur kikboksinq ustalarından kiminlə döyüşmək istərdin? Mərakeşdən bir idmançı var, Bədr Xalidi. Çox güclü idmançıdır və ağır çəkidə döyüşür. Onun döyüşlərini hər zaman izləyirəm. Dünyaca məşhur idmançıdır. Onunla döyüşmək yox, görüşmək istərdim. -Birinci pilləyə qalxanda hansı hissləri keçirdin? Dayanıb düşünürsən ki, mən ən xoşbəxt insanam. O zaman himnimiz oxunanda, bayrağımız yüksəyə qalxanda bütün yorğunluğum yoxa çıxdı. Mən Azər baycan yığma komandasında bir nömrəli olmuşam və hər zaman bununla fəxr etmişəm. -Həmyaşıdlarına nə sözün var? İdmanla məşğul olsunlar. Hər zaman sağlam qalmağa çalışsınlar. Bunun da yolu idmandan keçir. Valideynlərə də sözüm odur ki, övladlarını uşaq vaxtından idmana yazdırsınlar. Çünki idman çox gözəl və ciddi bir işdir. 39

42 Qara dənizin şahzadəsi - Amasra Amasradan təxminən 20 km uzaqlıqlada Köçkün kəndi yerləşir ki, buranın sakinləri buraya başqa yerlərdən köçüb gələnlərdir. Kəndin sahilindəki qayıqlar sanki bu səssizlikdən zövq alır. Küknar və digər həmişəyaşıl meşələrlə əhatə olunmuş sahil təravətli gözəlliyi ilə diqqət çəkir. Amasra və onun ətrafında olan bölgə Türkiyənin böyük gəmi sənayesi mərkəzi kimi tanınır. Qayıq istehsalı bölgənin qədim məşğuliyyəti sayılır. Amasraya qonşu olan Təkkəönünün sahili təmir edilən qayıq və gəmilərlə doludur. Buradakı ustaların söylədiklərinə inansaq, burada istehsal onunan gəmilər dünyada istehsal olunmuş ən yaxşı gəmilər sırasındadır. Amasra ilə dörd kilometr məsafədə yerləşən Quşqayası Anadoluda ecazkar və antik bir yol abidəsidir. Eramızın birinci əsrində inşa edilən bu abidə qayalara həkk olunmuş kral heykəli və qədim yazıları ilə diqqəti cəlb edir. Onun yanındakı qartal heykəli isə Roma hakimiyyətindən qalma sim-voldur. Zəngin arxeoloji əsərlərlə bəzədilmiş Amasra muzeyi ilə yanaşı qeyri-adi mənzərələri ilə diqqəti cəlb edən Çakraz sahili bu bölgənin digər

43 gözəl məkanı hesab olunur. Bartından sonra getdikcə qalınlaşan meşə Qara dənizin mavi suları ilə birləşdikdə Amasraya çatmış hesab olunur. Üzüm salxımı kimi dənizə səpələnmiş bir yarımada üzərində yerləşən bu şəhərdə ilk dayanacağımız Kiçik Limandır. Yan-yana düzülən rəngbərəng balıqçı qayıqları ilə keçmiş dövr mənzərəsi yaradan limanın yaxın əhatəsi əsrlik tarixlərə malik evlərlə doludur. Burada Edhem Ağa malikanəsi şəhərin ən diqqət çəkən abidələrindən sayılır cı ildə inşa edilən malikanə burada çəkilən filmlər üçün ən uyğun məkan olub. Amasra eramızdan əvvəl 4-cü əsrdə farsların hakimiyyəti altına keçib. Adını fars şahzadəsi Aamastris-dən alan bölgə, Roma imperatorluğu dövründə daha da zənginləşərək böyüyüb. 15-ci əsrdə isə Fatih Sultan Mehmetin fəthiylə Osmanlı torpaqlarına qatılıb. Osmanlının Qara dənizdəki ilk bahriyə məktəbinə ev sahibliyi edən bu şəhərin təbiəti və tarixi abidələri bənzərsiz gözəlliklərə sahibdir. 14-cü əsrdə inşa edilən Amasra qalasının divarlarında orta əsrlərdən qalma krallıq relyefləri, ikonalar və qabartmalar hələ də öz gözəlliyini itirməyib. Sur içindəki qədim məhəllə, Kəmərə adlı daş körpüylə yarımadaya bağlanıb. 9-cu yüzilliyə aid iki Bizans kilsəsindən biri Fatih camisinə, digəri isə mədəniyyət evinə çevrilib. Dəniz fənəri olan Boztəpədə Dovşan adasını da özündə birləşdirən bu mənzərə insanı valeh edir. Məşhur Çəkicilər bazarı isə buranın ən izdihamlı yerlərindən sayılır. Dülgərliyin zəngin nümunləri ilə dolu olan bazarda adam hansı dəzgaha yanaşmaq və nə almaq lazım olduğunu bəzən çaşır. Əl əməyi və göz nuru ilə işlənmiş maket qayıqlar dekorativ obyektlər, böyük, kiçik kasalar və s. Ayaq gəzintisi ilə bir neçə saata gəzə biləcəyiniz Amasrada restoranlardan yayılan gözəl yemək qoxuları adamı iştaha gətirir. Amasrada yemək deyəndə ağıla ilk öncə balıq və dəniz məhsulları gəlir. Yüz illər boyunca, çörəyini dənizdən çıxaran insanların məskəni olan bu torpaqlarda həyat yenə də dənizlə bağlıdır. Səhərdən axaşamadək balıqçı torlarını təmir edən, ovlarına yem hazırlayan balıqçıların qayıqlarından tökülən təzə balıqların dadına ətrafdakı

44 a is-lə Səyahət restoranlarda baxa bilərsiniz. Balıq sifariş verərəkən buranın yerli, dadı dillər əzbəri olan salatını da unutmayın. Çünki Amasrada sirrini sadəcə hazırlayanlar bilən ləziz salatlar balıq ziyafətinin ən əhəmiyyətli tamamlayıcısıdır. Buranın balıq və salatı qədər böyük marağa səbəb olan özəlliklərindən biri də günəş batarkən ortaya çıxır. Belə ki, axşamüstü göyün ənginlikləri arasından parıldayan və bütün rəngləri özündə birləşdirən gözəl mənzərə Amasrada xüsusi bir seyrəngah kimidir. Bu zaman dəniz və yosunların qoxusu da bu mənzərəyə ayrı bir gözəllik qatır. Amasra səyahətinizi şairanə bir finalla sonlandırmaq istəyirsinizsə onun yaxınlığında yerləşən kəndlərə baş çəkməlisiniz. Yerli camaatın dediyinə görə, Amasra - Çakraz arasında 125-dən çox mağara var. Qədim insan məskənlərinin izi tapılan bu mağaralardan ən məşhuru Karğacak kəndi yaxınlığındakı Gürcüoluk mağarasıdır. Amasradan 15 km məsafədə yerləşən Çakrazda isə sizi sahil çayxanalarında oturmuş xoşsöhbət balıqçılar və uzun bir qumsallıq qarşılayacaq. Digər sahil kəndi Təkkəönü, qayıq istehsal edən sexləri ilə məşhurdur. Türkiyənin Ege və Aralıq dənizində mavi yolçuluq nəqliyyat vasitələrinin çoxu buradakı ustaların əlindən çıxan qayıqlardır. Amasradakı otel və pansionatlar yay aylarında buraya gələn turistlərlə dolu olur. Xüsusilə də hə ə sonları sifariş etmədən getdikdə burada yer tapmaq çox çətin olur. Amasranın sirli xəzinələrindən biri olan Kiçik Limandakı Dirəkli Qayada sizi sürpriz gözləyir. Qayaya oyulmuş pilləkənləri və mərmər iskələsiylə diqqəti cəlb edən bu antik hovuz kraliça Amastrisin dəniz hamamı olaraq tanınır. Balıq restoranlarına alternativ axtaranlar əsnaf restoranlarına üz tuta bilər. Qarğıdalılı lobya şorbası, düyülü mantı, qozlu hamsi, pırasa dolması, cəfəri ki əsi və zoğal şərbəti kimi gözəl yeməklər dadına baxacağınız ləzzətlərdən sadəcə bir neçəsidir. Türk Hava Yolları, İstanbuldan Ankaraya hə ənin hər günü qarşılıqlı uçuşlar təşkil edir. Ankaradan Amasraya təqribən 3 saatlıq yoldur. Amasrada hə ənin dörd günü açıq hava bazarı qurulur. Çərşənbə axşamı və cümə günləri qurulan səmt bazarında əsasən meyvə və tərəvəz satılır. Hə ə sonları qurulan turist bazarında isə bitki çaylarından kənd pendirinə qədər zəngin bir alış-veriş mərkəzi yaranır. Amasra Muzeyində isə Roma, Bizans, Ceneviz, Səlcuq və Osmanlı dövrlərinə aid bir çox heykəl, seramika, memarlıq inciləri, savaş alətləri və sikkələr sərgilənir. Yaşıl bir yarımadada yerləşən, köhnə balıqçılar məskəni olan Amasra Qara dənizin qərbindəki limanların demək olar ki, ən gözəlidir. Günəş batdığı zaman Amasra qızıl boyunbağı taxmış kimi möhtəşəm bir panorama təqdim edir. Amasra tarixi yarımada üzərində qurulmuş şəhər, təbii bir limandır. 42

45 QIRMIZI BİBƏRLİ QARĞIDALILI PLOV Payız fəslinə doğru havalar getdikcə soyumağa başlayır. Soyuq havada da ən yaxşı qidalardan biri də plovdur. Hər zaman dəyişiklik istəyən xanımlar buna qidada da nail olmaq istəyirlər. Buna görə də onlarca növü olan plovun ən məşhur növlərindən birinin hazırlanma qaydasını sizə təqdim edirik. Tərkibi İki stəkan düyü, bir stəkan dənələnmiş qarğıdalı, bir ədəd qırmızı bibər, bir ədəd soğan, su və maye yağ. Düyünü duzlu və ilıq suda yarım saatdan az olmamaq şərtilə isladırıq. Sonra 3-4 dəfə sudan keçirib, süzgəcdə süzürük. Süzülmüş düyünü maye yağda taxta qaşıqla 5-6 dəqiqə, orta dərəcədə yanan alovda qovururuq. Qovrulan düyünün üzərinə duz, ət və ya toyuq suyu töküb qapağını bağlayırıq. Az dərəcədə yanan odda dəqiqə bişiririk. Bişdikdən sonra plovu 5 dəqiqə dəmə qoyuruq. Başqa bir tavanın içərisinə maye yağ töküb, üzərinə nazik doğranmış soğanları da əlavə edib qovururuq. Sonra qarğıdalı dənəsi böyüklüyündə doğranmış bibərləri də onun üzərinə tökürük. Bir müddət ikisini birlikdə qovurduqdan sonra qarğıdalını və duzu da əlavə edib, plovun içinə və ya üzərinə qoyuruq. Bununla da yeməyiniz hazırdır! Nuş olsun! 43

46 a is-lə Ağız sağlamlığı DİŞLƏRİNİZİ QORUYUN! YANLIŞ - Diş fırçalanması əsnasında diş ətinin qanaması yaxşıdır. Çirkli qanı axıdır. DOĞRU - Diş əti qanaması, iltihab yaradır. Buna görə də dişinizi fırçalayarkən qanama baş verərsə tez bir zamanda həkimə müraciət etmək lazımdır. Əks halda, daha böyük problemlərlə qarşılaşa bilərsiniz. YANLIŞ - Diş daşlarının təmizlədilməsi diş minasını zədələyir və diş daşlarının daha asan yaranmasına səbəb olur. DOĞRU Əksinə, diş daşları davamlı olaraq təmizlənməzsə diş ətinə zərər verə bilər. YANLIŞ - Diş əti xəstəlikləri genetikdir. DOĞRU Bəziləri genetik olsa da, diş əti xəstəlikləri gənç yaşda çox sürətli sümük zədələnməsi ilə yaranır. Ümumiyyətlə, bu xəstəliklər ağız sağlamlığına yaxşı diqqət edilməyəndə ortaya çıxır. YANLIŞ - Diş fırçası isladılaraq istifadə olunmalı və fırçaladıqdan sonra diş məcunu çalxalanmalıdır. DOĞRU - Diş fırçası quru olaraq istifadə olunmalı və fırçaladıqdan sonra diş məcunu ağızda çalxalanmadan tüpürülməlidir. YANLIŞ Dişlər səhər tezdən oyananda və axşam yeməyindən sonra fırçalanmalıdır. DOĞRU Dişlər səhər yeməyindən sonra və gecə yatmazdan qabaq fırçalanmalıdır. 44

47

48 a is-lə Çaş baxsan acaqsan Oyunun qaydası Şəklə diqqətlə baxın. Şəklin dərinliyində sizi gözləmədiyiniz bir mənzərə qarşılayacaq. Bu mənzərəni görmək üçün diqqətinizi bir nöqtəyə cəmləyin və nəzərinizi ayırmadan baxmağa çalışın Keçən sayımızdakı stereoqramın cavabı: Uçan quş SUDOKU Oyunun qaydası Sudoku təqdim edilərkən xanalardan bir neçəsində rəqəmlər yazılır və sizdən boş xanalara uyğun rəqəmləri yazmağınız istənir. Bu oyunda yalnız 1-dən 9-a qədər olan rəqəmlərdən istifadə olunur. Bu rəqəmləri isə yazarkən aşağıdakı qaydaya riayət etmək lazımdır. 1. Hər bir rəqəm o sətirdə 1 dəfə yazıla bilər. 2. Hər bir rəqəm o sütunda 1 dəfə yazıla bilər. 3. Hər bir rəqəm o bölgədə 1 dəfə yazıla bilər. 46

49

50

51 Sağlamlığınız üçün hər şey AVİS Tibbi Marketlərdə Haqverdiyev küç. 11 (Olimp mağazasının yaxınlığında) Rəsul Rza küç. 23/7 (Keçmiş Tarpovı küçəsi) A. Nemətulla küç. 45 (Nərimanov metrosu) H. Zərdabi pr. 89 (20 Yanvar metrosu) M. Hadi küç. 41V (Əhmədli metrosu) H. Cavid 1/3 (İstanbul aptek) Web: / 59 [email protected]

52