İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI

Transkript

1 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Melih Özdil

2

3 1. Bölüm İSLAM DEVLETİ ASR I SAADET DÖNEMİ Melih Özdil

4

5 HAŞİMOĞULLARI SOYAĞACI Kusay bin Kilab Abdimenaf bin Kusay 430 -? Abdişems bin Abdimenaf? Haşim bin Abdimenaf Ümeyye bin Abdişems? Abdülmuttalib bin Haşim Aminah bint Wahb? Abdullah bin Abdülmuttalib Ebu Talib bin Abdülmuttalib Hamza bin Abdülmuttalib Abbas bin Abdülmuttalib Hatice bint Hüveylid Muhammed bin Abdullah Abdullah bin Abbas Fatima bint Muhammed Ali bin Ebu Talib Havlet bint Cafer? Ali bin Abdullah Osman bin Affan Rukiye bint Muhammed Muhammed bin el-hanefiyye Muhammed bin Ali? Hasan bin Ali Hüseyin bin Ali Abd-Allah bin Muhammed? - 716

6

7 1 İslam Öncesi Arabistan İslamiyet ten önce, Arapların büyük çoğunluğu kutsal bir yer olarak kabul ettikleri Kabe ye yerleştirilmiş putlara tapıyorlardı. Putperestlik yanında, Mecusilik (Zerdüştlük), Musevilik, Hristiyanlık gibi dinler de yaygındı ve Hanif diye isimlendirilen Hz. İbrahim in dinine inananlar da vardı. Her yıl Haram aylarında savaşmayan ve ziyarete gittikleri Kabe de putları için kurban kesen Araplar, İslamiyet ten önce henüz millet haline gelemedikleri için kabileler halinde yaşıyorlardı ve Şeyhlerin yönetimindeki her kabile bağımsız bir devlet gibiydi. Hicaz ve Yemen bölgelerinde bazı şehirler kurulmuş olsa da, genellikle çöllerde çadır ve göçebe hayatı tercih ediliyordu. Hicaz bölgesinin üç önemli şehri, Mekke, Yesrib (Medine) ve Taif ti. Mekke de Kureyş Kabilesi, Taif de Sakif Kabilesi, Medine de ise Evs ve Hazreç adlı Arap Kabileleri ile Kaynukaoğulları, Nadiroğulları ve Kurayzaoğulları adlarında üç Yahudi kabilesi bulunuyordu. Diğer kabileler genellikle göçebeydiler. Mekke nin hakimi ve Kabe deki putların koruyucusu oldukları için Kureyş Kabilesi mensupları, diğer bütün kabilelerden saygı görüyorlar ve yılın her mevsiminde diledikleri yere seyahat edebiliyorlardı. En önemlileri Hubel, Lat, Menat, Uzza, Vedd, Suva, Yeğüs, Yeuk ve Nesr adlarını taşıyan 360 put Mekke ve Kabe civarına yerleştirilmişti. Her kabilenin ayrı bir putu, her putun özel bir ziyaret günü vardı. Bu sebeble, yılın her günü putlarını ziyarete gelenlerle dolup taşan Mekke, Putperestliğin merkezi olduğu kadar bir ticaret merkezi haline gelmişti. İslam öncesi bir Mekke putu. (Arthur M. Sackler Gallery) İslamiyetin doğuşu sırasında yalnız Arabistan değil, bütün dünya, zulüm, sefahet ve cehaletin karanlığı içindeydi. Maddi ve ruhi sıkıntılar içinde bunalmış olan insanlık, bir mürşit, bir kurtarıcı beklemekteydi. Kuranı Kerim Cahiliyet Devri denilen bu karanlık dönemi, İnsanların kendi elleriyle işledikleri kötülükler yüzünden, fesat her tarafı kapladı karada ve denizde yayıldı ifadesiyle anlatmaktadır. Putperestlik Arap Yarımadasının her köşesinde, diğer bütün inançlardan daha fazla etkiye sahip ve daha çok yaygındı. Arabistan a bu inancın ne zaman geldiği ve nasıl yayıldığı konusunda değişik rivayetler vardır. Putperestliğin Arabistan a Amr bin Luhay adında bir kişi tarafından getirildiği ve yayıldığı, bu rivayetlerin en fazla taraftar bulanlarından birisidir. Huza Kabilesinin Reisi olan bu zat, dinlere olan ilgisi ve doğruluğuyla tanınmıştı. Taraftarları tarafından büyük bir alim olarak görülen Amr, bir tür cild hastalığına yakalanınca, dostlarının tavsiyesine uyarak Horran a gider ve orada bulunan şifalı bir su ile yıkanıp iyileşir. Horran da insanların putlara taptıklarını gören Amr, bundan hoşlanır. Hubel adlı putu beraberinde Mekke ye

8 12 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI getirip, Kabe ye diker ve ona tapmaya başlar. Kavminin de bu puta tapmasını ister. Bu inanç zamanla Araplar arasında yaygınlaşır ve her kabilenin taptığı bir putu olur. Mekkelilerin putlara tapma geleneği, 630 yılına kadar devam etti. Bu tarihte Mekkeyi fetheden Hz. Muhammed, 360 putu da parçalattı ve Kabe yi putlardan temizledi. Ümeyye Ailesi nin İslam Öncesi Tarihi Konumu Beşinci yüzyılın başlarında Hicaz ın güneyinde oturan Kureyş Kabilesinin iktisadi ve sosyal seviyesi pek iyi değildi. Diğer kabileler arasında varlığı pek hissedilmeyen bu kabile, Mekke yi çevreleyen dağlık bölgede çapulculukla meşguldü. Tüccarlara develerini kiralayan ve klavuzluk yapan Kureyşliler, Mekke ticaretine yaptıkları bu hizmetler dışında, zaman zaman ticaret kervanlarının başına bela oldular. Mekke de hüküm sürmekte olan Beni Huza Kabilesini şehirden dışarı atmak ve idareyi ele geçirebilmek için fırsat kollayan Kureyşliler, bu gayelerine Kusay bin Kilab zamanında ulaştılar. Kureyş Kabilesini düzene sokan ve siyasi hayatlarının temelini atan Kusay, Hz. Muhammed in babasının dedesinin dedesidir. Babası ölünce annesi Fatima, Suriye de oturmakta olan Kudaa Kabilesinden Rebia bin Haram ile evlendi. O sırada küçük küçük bir çocuk olan Kusay da annesi tarafından Suriye ye götürüldü. Suriye de üvey babasının yanında büyüyen ve öz babasını tanımayan Kusay, Rebia nın oğlu olarak biliniyordu. İlk çocukluk yıllarını Suriye de geçiren Kusay, aslını öğrendikten sonra, hac döneminde Mekke ye geldi ve uzun bir süreden beri Mekke nin idareciliğini yapan Huza Kabilesinin lideri Halil bin Hubşiye nin kızı ile evlendi. Kusay ın bu evliliğinden Abdüddar, Abdimenaf, Abdüluzza ve Abd adında dört oğlu oldu. Halil bin Hubşiye nin ölümünden sonra, Huza Kabilesi ileri gelenleri ile Kusay arasında anlaşmazlık çıktı. Kureyş Kabilesinde, Hz. İbrahim in oğlu İsmail soyundan gelenlerin en önde geleni ve Halil bin Hubşiye nin torunlarının babası olan Kusay, Mekke Emirliğinin herkesten daha çok kendisinin hakkı olduğunu düşünüyordu. Bu durum üç asırdan beri Mekke ve Kabe ye hükmeden Huzalar ile Kureyşlileri karşı karşıya getirdi. Sonunda, Suriye den Kudaa Kabilesinin de yardımını alan Kusay, Huzalıları Mekke den çıkarmayı ve tüm Kabe nin hakimi olmayı başardı. Kusay, Kabe hizmetlerini ve Mekke yönetimini ele geçirdikten sonra, dağlık bölgelerde dağınık bir şekilde yaşamakta olan Kureyşlileri Mekke ye çağırdı. Böylece, kavmini Mekke ye getiren ve yerleştiren Kusay a, Mücemmi (toparlayan) adını verildi. Mekke de Daru n-nedve başkanlığı, Liva, Hicabe, Sikaye ve Rifade görevlerini üstlenen Kusay ın ölümü üzerine bu görevler, oğlu Abdüddar a devredildi. Bir süre sonra, Kusay ın oğulları arasında, yetkilerin paylaşımı yüzünden anlaşmazlık çıktı ve Mekkeliler ikiye ayrıldılar. Mahzumoğulları, Sehmoğulları, Cumahoğulları, Adiyoğulları hakim zümre Abdüddaroğulları ile birlik olurken; muhalefeti oluşturan Zühreoğulları, Esedoğulları, Teymoğulları, Fihroğulları da Abdimenafoğulları nın yanında yer aldılar. Bu mücadele Mekke ve Kabe nin yönetimi ile ilgili yetkilerin paylaşılması sonucu çözümlendi. Taraflar arasındaki anlaşmaya bağlı olarak, Nedve, Liva ve Hicabe görevleri Abdüddaroğulları na bırakılırken, Kıyade, Sikaye ve Rifade görevleri de Abdimenafoğulları na verildi. Abdimenaf bin Kusay ın ölümünden sonra Kıyade büyük oğlu Abdişems bin Abdimenaf; Sikaye ve Rifade de kardeşi Haşim bin Abdimenaf, tarafından yönetildi. Kureyş in büyüklerinden ve efendilerinden olan Haşim bin Abdimenaf, komşu ülkeler ile iyi ilişkiler kurup, güvenli bir şekilde ticaret yapabilme imtiyazını elde etmişti. Haşim, Medine li bir kadınla evlendi ve ondan Abdülmuttalib adını verdiği bir oğlu oldu. Yeğeni Abdulmuttalib i Mekke ye getiren Abdişems ölünce, Kıyade nin liderliğini oğlu Ümeyye bin Abdişems üstlendi. Ümeyye geniş bir çevresi olan çok zengin bir kişiydi. Buna güvenerek amcası Haşim bin Abdimenaf ile rekabete girişti, fakat mücadeleyi kaybetti ve yaklaşık olarak on yıl Şam da ikamet etmek zorunda kaldı. Böylece Hz. Muhammed in dedesinin babası olan Haşim ile, Ebu Süfyan ın dedesi Ümeyye arasında düşmanlık tohumları atılmış oldu.

9 İSLAM ÖNCESİ ARABİSTAN 13 Şam dan Mekke ye dönünce eski mevkisini elde etmeyi başaran Ümeyye nin ölümünden sonra yerini oğlu Harb bin Ümeyye aldı. Abdişemsoğulları nın lideri olan Harb, Abddülmuttalib bin Haşim in de yakın dostuydu. Ancak Harb in bir Yahudiyi öldürmesi yüzünden araları açıldı. Harb in maktülün yakınlarına 100 deve vermesiyle sona eren bu gerginlik, Haşimoğulları ile Ümeyyeoğulları nın arasının daha da açılmasına sebep oldu. İki kabile arasındaki ilişkilerin böylesine seyrettiği bir dönemde, Haşimoğulları ndan Hz. Muhammed in Peygamber olarak gönderilmesi, Ümeyyeoğulları ve büyük çoğunluğun arasında olumsuz bir tesir yarattı. İslam Peygamberi ne ve onun getirmiş olduğu dine karşı acımasız bir tavır aldılar. İslamın Gelişi ve Mekke Dönemi nde Ebu Süfyan Fil Olayı ndan 10 yıl önce 561 yılında Mekke de doğan Ebu Süfyan bin Harb ın ailesi, asalet ve ekonomik açıdan Mekke toplumunda yüksek bir yere sahipti. Mekke de putlara tapılan bu dönemde, Haşimoğulları ile Ümeyyeoğulları arasında şehrin yönetimi ve Kabe hizmetleri hususunda büyük bir rekabet vardı. Bu rekabet, Ebu Süfyan ve mensubu olduğu Ümeyyeoğulları Kabilesinin İslam ı kabul etmesini geciktirdi. Milat tan 571 yıl sonra dünyaya gelen Kureyş Kabilesinin Haşimoğulları kolundan Abdülmuttalib in torunu, Abdullah ın oğlu Hz. Muhammed, Peygamber olarak görevlendirildi. Hz. Muhammed, tebliğ etmekle sorumlu olduğu ilahi mesajı ilk aşamada kendi yakın çevresindeki insanlara ulaştırmaya çalıştı. Ancak, birçok Mekkeli gibi yakın akrabaları olan Ümeyyeoğulları da Hz. Muhammed e inanmadılar ve Müslümanlara yapılan saldırı ve eziyetlere ortak oldular.

10 2 Fil Olayı Ebabil Kuşları Ebabil, Arapça da bölükler, sürü, sürüler demektir ve Kuranı Kerim de olay ile ilgili bir ayet yer almaktadır. Allah, Fil Suresi nde, Hz. Muhammed in davetine karşı çıkan müşriklere, başlarına gelebilecek azabı hatırlatmıştır. Fil Suresi 3. Ayet Ey Muhammed! Kabe yi yıkmaya gelen fil sahiplerine Rabb inin ne yaptığını görmedin mi? Üzerlerine balçıktan yapımış sert taşlar atan Ebabil kuşlarını gönderdi ve onları yenilmiş ekin yaprağı gibi yaptı. Hz. Muhammed in doğduğu yıl meydana gelen bu olay; Araplar arasında, düşman ordusunda bulunan fillerden dolayı Fil Olayı ve o yıl da Fil Yılı olarak anılmıştır. Olay şöyle anlatılmaktadır: Habeşistan Kralı Necaşi Ashame nin, kişilik bir ordu ile Yemen e gönderdiği Eryat bölgeye hakim olmuştu. Eryat, bir kaç yıl hüküm sürdükten sonra, adamlarından Ebrehe ile anlaşmazlığa düştü. Sonunda, Eryat ı öldüren Ebrehe bölgenin hakimiyetini eline geçirdi ve yönetimi Neceşi Ashame tarafından onaylandı. Ebrehe bin Sabbah el-esrem, ticaret merkezi haline getirmek istediği Sana Şehri ne, Mekke ye giden kervan ve Kabe ziyaretçilerini çekmek için Kulleys denilen bir tapınak yaptırdı. Ancak kimsenin gelmediği bu tapınak, daha sonra Kinane Kabilesine mensup bazı Araplar tarafından kirletildi. Bu olaya çok kızan ve Kabe yi yıkacağına yemin eden Ebrehe, 571 yılında, büyük Mamud adlı fili önde olmak üzere asker ve 10 fil ile Mekke ye yöneldi. Yolda kendisini önlemeye çalışan Yemen Kabilelerinin lideri Zu Nefer i bozguna ugrattı, ardından Has am diyarında Şehran ve Nahis Kabileleriyle yaptığı savaşı kazandı ve Nufeyl bin Habib adındaki kabile liderinin hayatını bağışlayıp, kendisine rehber yaptı. Taif e geldiğinde, Sakif Kabilesi mensupları kutsal tapınakları Lat ı korumak uğruna Ebrehe ile işbirliği yaptılar ve Ebu Rigal i ona rehber olarak verdiler. Böylece kimsenin yolundan çeviremediği Ebrehe, fillerin desteğindeki muazzam ordusuyla Mekkeye doğru ilerlemesini sürdürürken, Kureyşliler Kabe nin yıkılacağına inanmaya başladılar. Abdülmuttalib in Ebrehe ile Görüşmesi Ebrehe Ordusu, Mekke yakınında Mugammis denilen yerde çadırlarını kurdu ve çevredeki, 200 tanesi Abdülmuttalib e ait olan, Mekkelilerin develerini yağmaladılar. Ebrehe nin elçisi Hunate el-hümyeri Mekke de, Kureyş lilerin ileri gelenleriyle görüştü

11 FİL OLAYI 15 ve Kabe yi yıkmak için geldiklerini, Kabe ye tavaf etmeyi bıraktıkları takdirde onlara saldırmayacaklarını söyledi. Abdülmuttalib, Biz de sizinle savaşmak istemiyoruz, buna gücümüz de yetmez. Kabe kutsaldır ve koruma altındadır dedi ve develeri ile ilgili görüşmek üzere Ebrehe nin yanına gitti. İyi karşıladığı Abdülmuttalib in develerini istemesi üzerine, Ebrehe Seni ilk tanıdığımda büyük bir şahsiyet olduğunu düşünmüştüm; ancak sen Kabe nin korunmasını isteyeceğin yerde develerinin peşindesin ve gözümden düştün. dedi. Abdülmuttalib de Ben develerin sahibiyim. Kabe nin de sahibi var ve O Kabe yi korur karşılığını verdi ve develerini alıp Mekke ye döndü. Kureyşlilere olanları anlattı ve hepsi, olası bir katliama karşı Mekke den ayrılıp dağlara çekildiler. Fillerin Yere Çökmesi Ebrehe, sabaha karşı Mekke ye yöneldi, fakat Mamud denilen büyük fil, şehre yaklaşınca yere çöktü ve çok uğraştıkları halde yerinden kalkmadı. Öteki fillerin de, Kabe yönünde sürüldüklerinde yere çöktükleri; baska bir yöne sürüldüklerinde koşarak kaçmaya çalıştıkları görüldü. Hz. Muhammed in halifelik döneminde, Kusva adlı devesinin Mekke yakınlarında yere çökmesi üzerine söyledigi sözler bu olayın gerçek olduğunu ortaya koyar. Sahabeler Deve çöktü deyince, Peygamber Hayır, Kusva çökmedi, Fili engelleyen onu da engelledi sözleriyle olaya atıfta bulunmuştur. Hz. Muhammed in, Mekke nin fetih günü Yüce Allah filleri Mekke ye girmekten alıkoydu. Ama Resulü nü ve müminleri oraya gönderdi. Dün olduğu gibi bugün de oranın hürmeti iade edilmiştir. Dikkat edin, hazır olan olmayana bildirsin. buyurması da bu olayın başka bir delilidir. Kuşların Ebrehe Ordusu na Saldırması Ebrehe ordusu Mekke ye giderken deniz tarafindan, daha önce o bölgede hiç görülmemiş, kırlangıca benzer kuş sürüleri bir anda ortaya çıkıp, Ebrehe Ordusu na saldırdılar. Gaga ve pençelerinde taşıdıkları çamurdan taşları ve balçıkları askerlerin üzerine

12 16 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI bıraktıklarında onlar, kurumuş ağaç yaprakları gibi parçalandılar. Rehberleri Nufeyl kaçti, askerler kuş saldırısında telef olup, feci şekilde öldüler; yolda kalanlar ve geriye dönenler de helak oldular. Mekkeliler bu mucizeyi dağlardan seyrederken hayret ve dehşet içindeydiler. Ebrehe, etleri parçalanıp, çürümüş halde Sana ya dönerken, Şehran ve Nahis Kabileleri tarafından göğsü ikiye yarılılıp, feci şekilde öldürüldü. Hz. Muhammed in doğduğu yıl meydana gelen bu olay, Peygamber in dünyaya gelişini haber veren mucizelerden birisi olarak kabul edilmiştir. Kuran da bahsi geçen ve Ebabile olarak isimlendirilen yaratıkların, o yıl Mekke de çok rastlanan çiçek hastalığını yayan sinekler olduğu rivayet edilir. Ayaklarında salgın hastalık mikrobu taşıyan bu sinek sürülerini, Ebrehe nin Ordusu na yönlendiren Allah, filleri ile birlikte gelen bu ihtişamlı orduyu, bir ibret olsun diye gözle görülemeyen küçük canlılarla helak etmiştir. Rivayetlere konu olan ve Kuran da bahsi geçen Ebabil sözcüğü, Abdullah bin Abbas ve Dahhak tarafından birbiri arkasından gelenler diye yorumlanmıştır. Buna karşılık, Hasan Basri ve Katade, çok ; Cabir bin Zeyd çesitli, sağdan soldan gelenler ve Mücahid, toplu halde arka arkaya gelenler anlamına geldiğini söylemişlerdir. Rivayetlerden, kuşların, bölük bölük ve karışık türde oldukları anlaşılmaktadır. Kuşlar; kırlangıca, kekliğe, sığırcığa yarasaya, hatta Zümrüd ü Anka ya benzetilmektedir. Olayın Gerçekleştiği Yer Fil olayı, Müzdelife ve Mina ile Muhassab Vadisi arasında bulunan Muassib de meydana gelmistir. Müslim ile Ebu Davud, Cabir den rivayetle Hz. Muhammed Müzdelife den Mina ya hareket ettigi zaman Muhassab Vadisi nde hızlanmıştı diye aktarırlar. İmam Nevevi Fil Olayı da burada olmuştu; bu sebeple, sünneti olan hacılar buradan hızla geçerler der. İmam Malik de Hz. Muhammed in Müzdelife durak yeridir, ama Muhassab Vadisi nde durulmamalıdır hadisini nakleder.

13 Kureyş Kabilesi nden Muhammed bin Abdullah, 610 yılında 40 yaşındayken Peygamber olarak görevlendirildi ve İslam dinini yaymaya başladı. Mekkelilerin Müslümanlara karşı baskılarını artırmaları üzerine 622 yılında Medine ye göç eden Hz. Muhammed in burada kurduğu İslam Devleti daha sonra büyük bir siyasi güç haline geldi. MUHAMMED BİN ABDULLAH ( ) 3 İslamiyetin Doğuşu 20 Nisan 571 tarihinde Mekke de doğan ve 8 Haziran 632 tarihinde Medine de vefat eden Hz. Muhammed, İslam Devletinin ilk politik, dini ve askeri lideridir. Müslümanlar, Arap Yarımadasını İslam dinine bağlı tek bir devlet halinde birleştiren Hz. Muhammed in, Allah ın Resulü ve son Peygamber olarak Adem, Nuh, İbrahim, Musa, İsa ve diğer peygamberlerin tahrif edilmiş tek tanrılı dinlerini onardığına ve tamamladığına inanırlar. Hz. Muhammed, İsmail Peygamber soyundan olup, Adnaniler Kavminin Kureyş Kabilesinin Haşimoğulları Sülalesinden gelir. Abdullah bin Abdülmuttalib in oğlu olan Muhammed in annesi Hazrec Kabilesinden Vehb bin Abdülmenaf ın kızı Amine dir. Babası doğumundan önce vefat ettiği için Muhammed adı yetiştirilmesini üstlenen dedesi Abdülmuttalib tarafından verilmiştir. Annesinin sütü yeterli olmadığı için, Beni Sad Kabilesinden Halime adlı bir kadına emanet edilen ve dört yaşında evine dönen Muhammed, altı yaşına gelince, annesi Amine ve bakıcısı Ümmü Eymen ile birlikte, akrabalarıyla tanışmak ve babasının kabrini ziyaret etmek için Medine ye gitti. Akrabaları Neccaroğullarında bir ay kaldıktan sonra Mekke ye dönerken, Ebva da annesi vefat etti ve oraya defnedildi. Cariyeleri Ümmü Eymen, Muhammed i Mekke ye getirip dedesi Abdulmuttalib e teslim etti. 80 yaşını aşmış olan Abdülmuttalib in iki yıl sonra ölmesi üzerine sekiz yaşında amcası Ebu Talib in evine taşınan ve çobanlık yapan Muhammed, 13 yaşından itibaren amcaları ile birlikte ticaret yapmaya başladı ve çevresinde dürüstlüğü ile tanındı. 25 yaşına gelince, o sırada 40 yaşında olan Hatice ile evlendi. O dönemde, Putperestliğin merkezi olan Mekke de yaşamasına rağmen, asla putlara tapmayan Muhammed, 35 yaşına geldiğinde Kabe hakemliği yaptı. Kabe nin tamiri sırasında Hacer-ül-Esved in yerine konulması sebebiyle çıkan anlaşmazlığı, taşı bir yaygı üzerine koyup tüm kabile reislerine taşıtmak suretiyle giderdi. Böylece kabileler arasında çıkması muhtemel bir kavgayı önlemiş oldu. Daha sonraki yıllarda, yaradılışın ve evrenin inceliklerini düşünmeye başlıyan Muhammed, zaman zaman çevresinden uzaklaşıp, Nur Dağındaki Hira Mağarasında inzivaya çekildi. Böylece iki yıl geçirdikten sonra, 610 yılında, Hira Mağarasında, Allah ın Cebrail adlı bir melek ile gönderdiği vahiyleri aldı ve Peygamber olarak görevlendirildi.

14 18 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI İnsanları İslam a davet etmeye başlıyan Hz. Muhammed, Allah ın bir olduğunu, Allah tarafından kabul görmek için Allah a teslim olmak gerektiğini öğretti. Kendisinin Allah ın Peygamberi ve Resulü olup önceki peygamberler ile ayni soydan geldiğini anlattı. Ölümüne kadar bildirdiği vahiyler, daha sonra Kuran içerisinde toplandı. Allah ın Peygamber olarak görevlendirdiği Muhammed bin Abdullah a, 23 yıl boyunca, Cebrail aracılığı ile, ayetler halinde gönderdiği İslam Dininin kutsal kitabı olan Kuran, İslam da inanç, ibadet, şeriat, ahlak, tasavvuf gibi esasları belirleyen Allah ın buyurukları ve dinin temelidir. Hz. Muhammed e isnad edilen söz, fiil ve davranışlara Hadis, bunların tatbikine de Sünnet denir. Sünniler ile az sayıda ortak Hadis e sahip olan Şiiler, Masum kabul edilen imamların naklettiği sözleri Hadis olarak kabul ederler. Hadisler, İslam dinine inanlar için Kuran dan sonra gelen ikinci kaynaktır. İlk başta kendisine az takipçi bulan Hz. Muhammed, üç yıl süren gizli davet dönemi sonunda, Allah tarafından gönderilen son Peygamber olduğunu ve görevini açıkladı. Bundan sonraki dönemde, bazı aşiretlerin düşmanlığı ile karşılaşan Hz. Muhammed, şiddete maruz kalan bir kısım taraftarlarını Habeşistan a gönderdi ve 622 yılında Medine ye göç etmeye karar verdi. Gizli ve açık olarak yaptığı çağrılar sonucu civarında taraftara sahip olan Hz. Muhammed in, Medine ye göçü Hicret olarak tanımlanır. 622 yılında gerçekleştirilen Hicret, Müslümanlar için Hicri (İslami) Takvim in başlangıcıdır. Hz. Muhammed, Ebu Bekir ile gittiği Medine de, Medine Sözleşmesi olarak anılan bir anlaşma ile aşiretleri birleştirdi. Mekkeliler ile yaptığı savaşları kazandı ve Mekke nin kontrolünü kan dökmeden eline aldı. Önce şehirdeki putları yıktı ve 632 yılında ölümüne kadar Arap Yarımadası nı çoğunluğu Müslüman olan bir devlet haline getirdi. İlk Vahiy Hz. Muhammed in, 610 yılı 26 Ramazan gecesi (Kadir Gecesi), Hira Mağarasında hırkasına bürünüp tefekküre daldığı bir sırada ilk aldığı ilk vahiy şu şekilde anlatılır: Muhammed, bir sesin kendisini ismi ile çağırmakta olduğunu duydu. Başını kaldırıp etrafına baktı fakat taş ve ağaçlardan başka birşey göremiyordu. Bu sırada her tarafı bir nur kaplamıştı; dayanamayıp bayıldı. Kendisine geldiğinde karşısında vahiy meleği Cebrail i gördü. Cebrail Oku dedi. Muhammed Ben okuma bilmem diye cevap verdi. Cebrail, Muhammed i kucaklayıp güçsüz bırakıncaya kadar sıktı ve Oku! emrini tekrarladı. Muhammed: Ben okuma bilmem, söyle ne okuyayım dedi. Bu konuşmalardan sonra, Cebrail, Allah tan aldığı ve Resulü ne teslim etmeye geldiği ayetleri okudu: Alak Suresi (1-5) Ayetler Yaratan Rabb inin ismiyle oku! O insanı bir kan pıhtısından yarattı. Oku! Rabb in en cömert olandır. O ki, kalemle yazmayı öğretendir. İnsana bilmediklerini öğreten de O dur. Meleğin arkasından Muhammed de bu ayetleri tekrarladı ve heyecanla mağaradan çıkarak evine doğru gitmeye başladı. Yolda ilerlerken gökyüzünden bir sesin: Ey Muhammed! Sen Allah ın Elçisi sin, Ben de Cebrail im dediğini duydu. Başını kaldırdığı zaman, Cebrail i gördü ve korku içinde evine vardı. Eşi Hatice ye: Beni örtün, çabuk beni örtün dedi. Bir müddet dinlenip heyecanı geçtikten sonra yaşadıklarını eşi Hatice ye anlattı ve Korkuyorum Hatice! Bana bir zarar gelmesinden korkuyorum dedi. Hatice de Öyle deme, yemin ederim ki, yüce Allah, seni asla utandırmaz. Çünkü sen, akrabanı gözetirsin; işini görmekten aciz kimselerin işlerini yüklenirsin, fakire yardım edersin, misafiri ağırlarsın. sözleriyle kendisini teselli etti. Rivayete göre, Hatice daha sonra bu durumu haniflerden Varaka bin Nevfel e anlattı ve Muhammed i Varaka ya götürdü. Tevrat ve İncil i okumuş, İbrani dilini ve eski dinleri bilen bir bilge olan Varaka, Muhammed i dinledikten sonra, Müjde sana Ey Muhammed, Allah a yemin ederim ki sen İsa nın haber verdiği son peygambersin. Gördüğün melek, Yüce Allah ın senden önce Musa ve İsa ya göndermiş olduğu Ruhu l-kudüs tür. Keşke genç olsaydım ve kavmin seni yurdundan çıkaracağı gün sana yardımcı olabilseydim. Hiçbir peygamber yoktur ki, kavmi tarafından düşmanlığa uğramasın, eziyet görmesin dedi.

15 İSLAMİYETİN DOĞUŞU 19 Başka bir rivayete göre, Varaka Korkarım ki ona gelen, Cebrail değildir. Çünkü şeytanlar, bazı insanı saptırmak için Cebrail suretine bürünürler. Amaçları akıl sahibi kişileri, deli ve mecnun etmektir. diye görüş bildirmiştir. Bu görüşmeden sonra Cebrail yeni ayetler getirdi: Kalem Suresi (1-7) Ayetler Nun! Yemin olsun kaleme ve yazdıklarına, Sen, Rabb inin nimeti sayesinde mecnun değilsin. Senin için tükenmez bir ödül var. Sen yüce bir ahlak ile donanacaksın. Yakında sen de göreceksin, onlar da görecekler. O fitne, o delilik hanginizdeymiş. Rabb in, yolundan sapanı da, hidayete ereni de en iyi bilendir. Bu olayın ardından vahiyler 40 gün süreyle kesintiye uğradı ve bu dönem İnkıta-ı Vahiy olayı olarak adlandırıldı. İslam a Çağrı ve İlk Müslümanlar Hz. Muhammed, Mekkeliler dışında Yahudileri ve Hristiyanları da dinlerinin aslının bozulduğu iddiası ile İslam a davet etti. Sünnilere göre Hz. Muhammed in çağrısına ilk uyan, eşi Hatice oldu. Onu amcası Talip in oğlu Ali ile azatlı kölelerden Zeyd bin Harise ve Ebu Bekir izledi. Şia ya göre Müslümanlığı ilk kabul eden kişi amcasının oğlu Ali bin Ebu Talib dir. Hz. Muhammed in çağrısı, kendi mevkilerinin tehlikeye girebileceğini düşünen kişileri tedirgin etti. Kabe den putların kaldırılması, ticareti engelleyeceği ve birtakım alışkanlıklara son verileceği için büyük bir tepki ile karşılandı. Bu dönemde İslam ı kabul edenlerin büyük bir çoğunluğu dinlerini gizlemek zorunda kaldılar. Belli bir süre sonra Hz. Muhammed önce akrabalarını, ardından Safa Tepesi ne çıkarak tüm Mekke halkını açıktan açığa Müslüman olmaya çağırdı. İlk Müslümanlar ağır hakaret ve saldırılara uğradılar ve kendilerine yapılan işkenceler artınca bir kısmı Habeşistan a göç ettiler. İki dalga halinde göç edenler, bir süre sonra Mekkelilerin Hz. Muhammed ile anlaşıp Müslüman oldukları yolunda bir haber alıp geri döndülerse de bunun doğru olmadığını öğrendiler ve yeniden gittiler. Bu arada güçlü ve önemli mevki sahibi kişiler olan Ömer ve Hamza nın Müslümanlığı kabul etmeleri Hz. Muhammed taraftarlarının cesaretlerini artırdı ve Kabe de açıkça namaz kıldılar. Hz. Muhammed in, amcası Ebu Leheb dışındaki akrabalarından yardım görmesi ve Mekke nin önde gelenlerinden bazılarının Müslümanlığı kabul etmesi, Putperest inancına sahip kişilerin tepkilerini daha da artırdı. Hz. Muhammed, eşi Hatice ve amcası Ebu Talib in ölmeleri üzerine Mekkelilerin Müslüman olmaları konusunda ümitsizliğe kapılarak Taif e yerleşmek istedi. Ancak Taif de daha büyük bir tepki ile karşılaştı ve geri dönmek zorunda kaldı. Tüm bu olaylara karşın, inancı düşüncelerini sürekli olarak yaymasını sağladı ve gayesine ulaşmak için din alanındaki çalışmalarını Mekke dışına taşımaya yöneldi. İsra ve Miraç Geleneksel İslam inanışına göre, İsra ve Miraç mucizesi, Hz. Muhammed Medine ye gitmeden bir süre önce meydana geldi: Bir gece, Muhammed, Cebrail eşliğinde, Mescid-i Aksa ya gider ve orada, İbrahim, Musa, İsa ve diğer peygamberlerden bazılarıyla görüştükten sonra göğün en son katı olan Sidretü l-münteha ya yükselir. Allah ile görüşür, Cennet ve Cehennemi görüp evine döner. Sünni inancına göre bu yolculuk esnasında, diğer bazı hükümler yanında beş vakit namaz da farz kılınmıştır.

16 20 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Sünniler Hz. Muhammed in bu yolculuğu hem ruh hem beden ile, Şiiler ise ise sadece ruh ile yaptığına inanırlar. Hz. Muhammed, Mekke ye dönünce, bu yolculuğunu anlattı. Kureyşliler, O nu yalanladılar ve Mescid-i Aksa yı kendilerine tarif etmesini istediler. Hz. Muhammed, Mescid-i Aksa yı doğru olarak tarif etmesi dışında Miraç a çıkarken yolda gördüğü bir kervanın ertesi günün belirli bir vaktinde geleceğini de haber verdi. Kervanın, söylenen vakitte gelmesi Kureyşlilerin Miraç konusundaki şüphelerini sona erdirdi. Bir rivayete göre, kervanın dönüşü bir saat gecikmiş, fakat Allah bu gecikmeyi telafi etmek için güneşin doğuş saatini bir saat sonraya alıp peygamberinin sözünün doğru çıkmasını sağlamıştır. Kuran da sadece gece yürüyüşü anlamına gelen ve Mescid-i Aksa ya kadar sürdüğü belirtilen İsra olayına yer verilir. Diğer anlatımlar ve Miraç, Hadis kitaplarında yer alır. Akabe Biatları Hz. Muhammed in, bir Hac mevsiminde Akabe de görüştüğü Medinelilerden, önce altı, sonra on iki kişi Müslüman oldu. Medineliler İslam ı kabul edip memleketlerine döndüler ve İslam ı anlatmaya başladılar. Ertesi yıl aynı yerde 73 erkek, iki kadın Medineli Müslüman, Hz. Muhammed şehirlerine gelirse kendisini koruyacaklarına söz verdiler. Bu anlaşma Mekke de öğrenilince Müslümanlara yapılan baskı ve zulüm daha da arttı ve Müslümanlar büyüklü küçüklü topluluklar halinde Medine ye göç etmeye başladılar. Medine nin, Mekke ticaret yolu üzerinde bulunması ve burada Müslümanların giderek çoğalması, Mekkelilerin çıkarlarına aykırıydı; bu sebeple Müslümanların Medine ye göç etmelerine engel olmaya çalıştılar. Medine ye göç (Hicret), 622 Müslümanlığa karşı olan Mekkelilerin, baskıyla Muhammed i vazgeçirememesi ve Medine de müslümanların giderek kuvvetlenmesi, Daru n-nedve dedikleri meclislerinde toplanıp, konuyu görüşmelerine yol açtı. Görüşmelerde yerleşik düzeni tehdit eden İslam ın hızla büyüdüğü ve Muhammed in bu çalışmalarını durdurmak gerektiği hususunda anlaşmaya varıldı. Mekke nin ileri gelenleri bu kararı alınca, nasıl hareket edecekleri ve hangi yöntemleri uygulayacakları konusunda görüşmeye başladılar. İlk önce şu görüş ortaya atıldı: Muhammed i prangaya vurup hapsedelim!. Bu görüş kabul edilmeyince O nu memleketimizden sürgün edelim; ne hali varsa görsün! denildi. Bu görüş de kabul edilmeyince, İslam Dini ni sevmeyen ve onu çok tehlikeli bulan Amr bin Hişam Benim görüşüme göre, onu öldürmekten başka çaremiz yoktur. Bunun için her kabileden birer genç seçelim ve hepsine birer kılıç verelim. Hepsi birden, kararlaştırdığımız yer ve zamanda Muhammed i öldürsünler; biz de ondan kurtulalım! Böyle olursa, Muhammed in kan davası bütün kabilelere düşer ve ailesi Abdimenafoğulları, herkese savaş açamayacağı için, diyete razı olurlar, biz de diyetlerini veririz! dedi. Bu görüş kabul edildi. Suikastçiler, bir gece evini sardıkları Hz. Muhammed i öldürmek için uyumasını beklemeye başladılar. İslam inancına göre, Allah, onların oyununu Peygambere bildirdi ve Ali, Hz. Muhammed in yerine geçti. Eve girdiklerinde yatakta Ali yi gören suikastçılar bu duruma çok şaşırdılar. Bu sırada Hz. Muhammed, Ebu Bekir in evine giderek Hicret için geldiğini söylemiş ve birlikte Medine ye hareket etmişlerdi. Muhammed in şehri terkettiğini öğrenen Mekkeliler, onları bulup getirene 100 deve vaat etmişlerdi. Ancak, adamları ile birlikte Ebu Bekir in evine gelip kızı Esma ile konuşan Amr bin Hişam, zorlamasına rağmen bilgi alamadı.

17 İSLAMİYETİN DOĞUŞU 21 Mekkelilerin peşinden geleceğini bilen Hz. Muhammed, Medine yoluna değil, tam tersi istikamete, Mekke nin güneybatısında olan Sevr Dağına doğru hareket etmişti. Ebu Bekir ile birlikte Sevr Mağarasında üç gün gizlendiler. Bu sırada Mekkeliler, her tarafta Muhammed i arıyorlardı. Bir iz sürücüsü, Mekkelileri Sevr Mağarasına kadar getirmesine rağmen, İslam inancına göre bu sırada bir mucize olmuş, bir örümcek mağaranın ağzına ağ örmüş ve bir güvercin de mağara girişine yuva kurmuştu. Askerler mağaranın yanına gelince, Hz. Muhammed endişelenen Ebu Bekir i teselli etti ve Tasalanma, Allah bizimle beraberdir dedi. Nitekim mağara girişindeki örümcek ağını ve güvercin yuvasını görünce içeride kimse olamayacağını düşünen Mekkeliler, geri döndüler. Hz. Muhammed ve Ebu Bekir 20 Eylül 622 tarihinde, Medine yakınlarındaki Küba Köyüne ulaştılar. Hz. Muhammed, tekbir ve ilahiler ile karşılandı ve Evs Kabilesinin bir kolu olan Amr bin Avfoğullarından Külsum bint Hidm in evinde misafir kaldı. Küba ya gelen ilk göçmenler, Amr bin Avf oğullarına ait bir hurma kurutma yerini mescid haline getirdiler ve buraya Küba Mescidi adı verildi. Mescid-i Küba nın ilk hali, kare şeklinde bir düzlüğü çevreleyen dört duvardan ibaretti. Ön duvar ve ona paralel dizilen yedi sütun üzerine bir tavan yapılmıştı. Amr Bin Avfoğulları yaptırdıkları Küba Mescidi ne Hz. Muhammed i davet ettiler. Peygamber kıblenin Kabe ye çevrilmesini istedi ve mescit yeniden inşa edildi. Hz. Muhammed, Medine de bulunduğu zaman Mescid-i Küba ya giderek namaz kıldı. Burada Kuranı Kerim derslerini denetledi ve kendisine sorulan soruları cevaplandırdı. Küba da 12 gün kalan Hz. Muhammed, daha sonra, yanında bulunan sahabeler ile birlikte Medine ye hareket etti. Bu sırada Ali de Küba ya vardı. Medine Hayatı Büyük bir heyecanla beklendiği Medine ye gelip Beni Salim Mahallesinde Cuma Namazını kılan ve ilk hutbesini veren Hz. Muhammed, Ebu Eyyub el-ensari nin konuğu oldu. Herkesin Peygamberin kendi evlerinde kalması konusunda tartışması üzerine, Hz. Muhammed devesinin ilk çökeceği yere evinin yapılması önerisini sundu ve halk bunu kabul etti. Devesinin ilk çöktüğü Cevf adı verilen yerde Hz. Muhammed için mütevazi bir ev, İmam olarak halka namaz kıldıracağı Mescid-i Nebi ve barınaksız kişiler için Suffa adı verilen bir bina yapıldı. İçinde yaşayanlara Ashab-ı suffa denilen bu bina daha sonra İslam Devletinin yönetim merkezi, mahkemesi ve okulu olmak gibi birçok fonksiyonu yerine getirdi. Medine deki yerleşim merkezleri birbirine yakın olmadığı için, kısa süre sonra yeni mescitler inşa edilmesine rağmen, Müslümanlar, Peygamberin arkasında namaz kılmak, öğütlerini dinlemek ve kendisiyle görüşmek için Mescid-i Nebi'de bulunmayı tercih ediyorlardı. Ancak farklı bölgelerde çalışmaları sebebiyle en seçkin sahabelerin dahi birkaç gün süreyle Hz. Muhammed i göremedikleri oluyordu. Asıl adı Yesrib olan şehre Müslümanlarca Medine adı verildi. Mekke den göç edenlere Muhacir, bunlara yardımcı olan yerli halka da Ensar deniyordu. Yerli halk, Yemen kökenli Evs ve Hazrec Kabileleri ile Beni Kureyza, Beni Kaynuka, Beni Nadir adlı Yahudi kabilelerinden oluşuyordu ve bu kabileler arasında birlik sağlamak oldukça güçtü. Medine sınırlarına yakın Hayber ve civarında yaşayan Yahudiler, varlıklı kişiler olduklarından, çevre üzerinde etkiliydiler. Evs ve Hazreç Kabileleri arasındaki

18 22 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI geleneksel düşmanlığın yeniden alevlenme olasılığı vardı. Ayrıca Ensar ile Muhacirleri kaynaştırmak da çözülmesi gereken bir sorundu. Hz. Muhammed, bütün bu kesimleri birleştirip bağdaştırmak amacındaydı. Ancak her şeyden önce çok yoksul olan muhacirlerin durumlarının düzeltilmesi gerekiyordu. Muhammed muhacirleri yerli halk ile kardeş ilan ederek, onlara yardım etmelerini sağladı. Yahudiler ile olan sorunları ortadan kaldırdı ve Medine Kent Devleti ni kurdu. Farklı kesimlerin hak ve yükümlülüklerini saptayan 47 maddelik bir tür Medine Anlaşması nı benimsendi. Ancak, İslam a karşı çıkan Medineli Yahudiler, Müslümanlara karşı olumsuz tutumlardan vazgeçmediler. Ebu Amir er-rahib Hz. Muhammed in göç ettiği tarihte Medine toplumu içinde yüksek itibar sahibi olan ve kendisiyle ilgili ikbal hesapları yapan kişilerden birisi de Hazrec kabilesin den Ebu Amir er-rahib idi. Müslümanların Medine ye gelmelerinden önce, Putperestliği terk edip Hıristiyan olan ve er-rahib ünvanıyla anılma ya başlayan Ebu Amir, Müslümanlığa şiddetle karşı çıkan Abdullah bin Ubeyy'in kuzeniydi. Hazrec Kabilesi içinde itibarlı birisi olan Ebu Amir in ikbal hesapları, kabilesinden birçok kişinin Müslüman olması ve Hz. Muhammed in Medine ye gelmesiyle bozuldu. Ebu Amir ile birkaç defa görüşen Hz. Muhammed, kendisine Kuran oku yup İslama davet etti. Ancak o inancında ısrar etti ve açığa vurmasa da, ikbal hesaplarının bozulması sebebiyle, İslama düşman - lığı ve Hz. Muhammed e olan kini her geçen gün arttı. Kabilesinin büyük çoğunluğunun Müslüman olmasıyla itibarını hepten yitirip adamlarıyla birlikte Putperest Mekkelilerin yanına gidince, Hz. Muhammed tarafından Fasık olarak isimlendirdi. 624 yılında Müslümanllar ile yaptıkları Bedir Savaşında adamları ile birlikte Mekkelilerin yanında yer alan Ebu Amir, Medineli akrabaları ve eski dostlarını da yanına çağırdı. Ancak bu çağırısı olumlu karşılık bulmadı ve savaşın kaybedilmesiyle bir kez daha yıkıldı. Hz. Muhammed e karşı Uhud Savaşının düzenlenmesinde aktif rol aldıktan sonra Arapların kendi imkanlarıyla Müslümanlığın önüne geçemeyeceğini düşünmeye başladı ve son bir umutla yardım istemek için Filistin bölgesine gelmiş bulunan Bizans Kralı Heraklius a gitti. Kendisini dostça karşılayan ve vaadlerde bulunan Heraklius u İslam tehlikesine karşı uyardı fakat istediği neticeyi elde edemedi. Kayda değer bir yer olarak görmedikleri Arap Yarımadası na karşı tarafsız bir politika izlemek isteyen Bizanslılar, gelişmeleri beklemeyi tercih ettiler. Mescid-i Dirar Heraklius un kısa süre içinde harekete geçeceğine ve kendisini güçlü bir ordu ile destekleyeceğine inanan Ebu Amir, Medine deki dostlarına, yakında büyük bir Bizans ordusuyla Hicaz a gelip Müslümanları kılıçtan geçireceği haberini gönderdi. Ayrıca, Müslümanları gözetleyip aralarında toplantılar yapacakları bir bina inşa etmelerini istedi. Ebu Amir'in isteği üzerine, görünüşte Müslüman olmalarına rağmen Hz. Muhammed e karşı kin duyan Hazrec Kabilesine mensup Münafıklar amaçlarını gizlemek için Kabilemizin yaşlıları ve hastalar soğuk kış günlerinde Küba mescidine gidemiyorlar gerekçesiyle yeni bir mescid inşa ettiler. Küba mescidinin yakınlarında inşa edilen bu mescid ibadede açıldıktan sonra Hz. Muhammed i davet ederek Teşrif edip namaz kıldırmasını istediler. O sırada Tebük seferi hazırlıklarında olan Hz. Muhammed, dönüşünde kendilerini ziyaret edeceğini bildirdi.

19 İSLAMİYETİN DOĞUŞU 23 Tebük dönüşü Medine ye bir saat uzaklıktaki Ziyevan Köyüne geldiğinde kendisine bu sözü hatırlatılması üzerine kuşkulanan Hz. Muhammed e iki ayet indi: Tevbe Suresi 107. Ayet Ve onlar, zarar vermek, küfre güç katmak, müminlerin arasını açmak ve daha önce Allah ve Resulü ne karşı savaşan kişiyi gözlemek için bir mescid Mescid-i Dirar edindiler. Biz ancak iyilik peşindeyiz diye yemin ederler fakat Allah onların kesinlikle yalan söylediğine şahitlik eder. Tevbe Suresi 108. Ayet Ebediyyen orada namaz kılma. İlk günden sevap üzerine tesis edilen mescid, namaz kılmak için elbette daha layıktır. Orada kalbi temiz, kötülükten arınmış insanlar vardır ve Allah dürüst olanları sever. Hazreclilerin inşa ettiği binayı Mescid-i Dirar (zararlı mescit) diye isimlendiren bu ayetler, Küba mescidinin önemini de hatırlatmaktaydılar. Hz. Muhammed, o akşam Asım bin Adi, Ma n bin Adi ve Malik bin Duhşum u çağırıp gidip şu zalimlerin mescidini yıkın ve yakın! emrini verdi. Onlar da gittiler ve istenileni yaptılar. Böylece, İslam dünyasındaki ilk aykırı oluşumun sona ermesi üzerine, Er-Rahip in hayalleri de gerçekleşmedi ve ülkesine dönemeden Şam da öldü.

20 4 İslam Devleti MEKKELİLER İLE SAVAŞLAR BEDİR SAVAŞI (624) Hz. Muhammed, Medine ye göç edenlerin geride kalan mallarının yağmalanmasına karşılık, Mekke ye giden kervanlara saldırmak isteyen Müslümanların ısrarlı taleplerine onay vermişti. Büyük bir kervana saldırmak isteyen Müslümanlar ile bunu haber alan Mekkeli kuvvetler arasında Bedir Kuyularının olduğu bölgede 13 Mart 624 tarihinde yapılan muharebede Hz. Muhammed komutasındaki 305 kişiden oluşan Müslümanlar, 950 kişilik Mekke kuvvetlerini bozguna uğrattılar ve komutanları Amr bin Hişam ı da öldürdüler. UHUD SAVAŞI (625) Bir yıl sonra Ebu Süfyan komutasında 3000 piyade ve 200 süvari ile Medine ye doğru yola çıkan Mekkeliler, 23 Mart 625 tarihinde, Uhud Dağı eteklerinde Hz. Muhammed komutasındaki Müslümanlar ile karşılaştılar. Uhud Muharebesi olarak adlandırılan bu çarpışmaların başında Mekke kuvvetleri ağır kayıplar verdiler. Ancak, dağın arkasından gelen yolu kontrol etmek üzere konuşlanmış Medineli okçuların, Hz. Muhammed in emrini dinlemeyerek, yerlerinden ayrılması üzerine bu bölgeden yaptığı saldırı ile tekrar toparlanıp üstünlük sağladılar ve savaş, tarafların şehirlerine geri dönmesi ile sonuçlandı. HENDEK SAVAŞI (627) 31 Mart 627 tarihinde savaşçı ve 600 süvari ile Medine ye saldırmaya gelen Mekkelilere karşı Hz. Muhammed komutasındaki Medineliler 3000 kişi ile şehri savundular. Selman-ı Farisi nin teklifiyle şehrin bazı stratejik yerlerine hendekler kazılmasından dolayı Hendek savaşı olarak adlandırılan bu savaş bir kuşatmaya dönüştü. Bir ay süren kuşatmanın, havanın soğuması ve fırtına çıkması sebebiyle kaldırılması da Medinelilerin zaferi olarak yormlandı. HUBEYDİYE ANLAŞMASI (628) Bedir Savaşı. (İnsan ve Hayat Dergisi) Hz. Muhammed ve sahabeler, 628 yılında Beytullah ziyareti için Mekkeye doğru yola çıktılar ve Müslümanların savaşmaya

21 İSLAM DEVLETİ 25 geldiklerini sanan Mekkeliler, anlaşma teklif ettiler. Hudeybiye Köyünde 10 yıl savaş yapılmayacağına dair bir anlaşma yapıldı ve Müslümanların siyasi varlığı resmen kabul edilmiş oldu. HAYBER İN FETHİ (629) Mekke den gelecek saldırı tehlikesini önleyen Hz. Muhammed, Hendek Savaşının yapılmasında önemli rol oynayan Yahudilerin oturduğu Hayber i fethetti. Yahudilerin vergi vermek şartıyla burada yaşamalarına izin verildi ve böylece Şam ticaret yollarının güvenliği sağlandı. MUTE SAVAŞI (629) Müslümanların 629 yılında Bizanslılar ile yaptığı bu savaş tarafların geri çekilmesi ile sonuçlandı. MEKKE NİN FETHİ (630) Hudeybiye Anlaşmasına uymayan Mekkeliler üzerine kadar askerle sefere çıkan Hz. Muhammed, şehri kuşattı ve birkaç saldırıdan sonra, 11 Ocak 630 tarihinde direniş görmeden ele geçirdi. Hz. Muhammed, Mekke ye girer girmez genel af ilan etti ve Ebu Süfyan a bildirdiği şekilde, kimseye dokunulmamasını emretti. Ardından içerisinde 360 put bulunan Kabe ye yöneldi. İsra Suresi nin 81. Ayetini okuyarak, putları birer birer devirdi ve beraberindeki Müslümanlarla Kabe yi tavaf etti. En önemli ticaret merkezlerinden birisi olan Mekke nin fethedilmesinden sonra Müslümanlık Arap Yarımadasında yayılmaya başladı. Mekke nin fethi. HUNEYN SAVAŞI (630) Mekke nin fethinden sonra sıranın kendilerine geleceğini düşünen Havazin Kabilesinin lideri Malik bin Avf, Taif den Sakifogulları ve diger müşrik Arap kabileleri ile temasa geçerek kısa sürede kişilik bir ordu hazırladı. Bu durumu öğrenen Hz. Muhammed in kendisine doğru ilerlemesi sonucu iki ordu 29 Ocak 630 tarihinde Huneyn de karşılaştılar. Müslümanlar, başlangıçta aleyhlerine seyreden savaşı Ali bin Ebu Talib in Havazin Kabilesinin sancaktarını öldürmesinden sonra yaptıkları taarruz ile kazanıp çok sayıda esir ve büyük bir ganimet elde ettiler. Taif e kaçan Havazin ve Sakifoğullarını takip eden Hz. Muhammed, bir ay süren muhasaradan sonra, Haram aylarının yaklaşması üzerine Mekkeye geldi ve Umre görevini yerine getirdikten sonra Medine ye döndü. Hz. Muhammed, Taif e kaçan Malik bin Avf a haber göndererek Müslüman olduğu taktirde esir aldığı karısını ve mallarını, 100 deve ile birlikte geri vereceğini bildirmişti. Bu mesajı alan Malik bin Avf, Medine ye gelip Müslümanlığı kabul ederek vaad edilen ödülleri aldı ve daha sonra Sakifoğulları kabilesinin Müslümanlığı kabul etmesi için katkıda bulundu.

22 26 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI TEBÜK SEFERİ (630) Ekim ayında Halid bin Velid komutasındaki kişilik İslam ordusu ile Tebük e ilerleyen Hz. Muhammed, Bizans ordusunun savaşa girmeden çekilmesi üzerine gayesine ulaştığı düşüncesiyle geri döndü. Hz. Muhammed in bu son seferi sırasında Gassani Arapları da Müslümanlığı kabul ettiler ve Arap Yarımadasında siyasi birlik oluşmaya başladı. Hz. Muhammed in Son Günleri ve Vefatı 632 yılı Mart (Zilhicce) ayında Hac için Mekke ye giden Hz. Muhammed, Arefe günü Arafat Vadisindeki Rahmet Dağında den fazla Müslümana karşı konuştu. Veda Haccını bu Veda Hutbesi ile tamamladıktan sonra Medine ye dönen Hz. Muhammed kısa bir süre sonra hastalandı ve 13 Rebiülevvel Pazartesi günü (8 Haziran 632) 63 yaşında vefat etti. Son anlarında eşi Aişe ve kızları yanındaydı. Rivayete göre Hz. Muhammed, hastalığının ilerlediği son günlerinde kendisine kağıt, kalem getirilmesini istedi ve Müslümanların yollarını şaşırmamaları için bir bildiri yazdıracağını söyledi, fakat daha sonra bundan vazgeçti. Son tavsiyesi Kölelerinize iyi davranınız; namaza dikkat ve devam ediniz! şeklinde oldu ve başı Aişe nin göğsüne dayalı şekilde kelime-i şehadet getirdi. Ağzından dökülen son cümle Allahümme er-refikül ala (En yüce dosta) şeklindeydi. Hz. Muhammed ölümünden sonra geride genç yaşta 10 adet dul kadın bıraktı. Ancak Kuran a göre Hz. Muhammed in eşleri müminlerin anneleri sayıldığı için, onlarla evlenilmesi caiz görülmedi. Vefat haberini duyan sahabeler Hz. Muhammed in evine geldiler. Ömer bin Hattab, Hz. Muhammed in öldüğünü kabullenemiyordu, fakat Ebu Bekir Şayet Muhammed e taptıysanız, bilin ki ölmüştür; Allah a tapıyorsanız, bilin ki Allah bakidir. diyerek insanları yatıştırdı ve şu ayeti okudu: Ali İmran Suresi 144. Ayet Muhammed, sadece bir peygamberdir. O ndan önce de peygamberler gelip geçmiştir. Şimdi O öldüyse, eski dininize mi döneceksiniz? Kim geriye dönerse, Allah a hiçbir zarar veremez. Allah şükredenleri mükafatlandıracaktır. Hz. Muhammed in ölümü ve Mescid-i Nebi nin yanındaki mezarına defnedilmesinden sonra, İslam dan kabileler halinde kitlesel geri dönüşler oldu. Muhammed in yerine Halife seçilen Ebu Bekir ordusuyla bu kabilelerin üzerine yürüdü ve onlarla Ridde Muharabeleri adı verilen savaşlar yaptı.

23 13 defa evlenen ve nesli ilk evliliğinden olan en küçük kızı Fatima ile devam eden Hz. Muhammed in eşleri ve evlilikleri sırasıyla şöyledir: 1. Hatice bint Hüveylid 5 Hz. Muhammed in Evlilikleri Soyu baba tarafından Kusay, anne tarafından Luayy sülalesiyle birleşen, Hüveylid ve Fatima nın kızı 555 yılı doğumlu Hatice nin Hz. Muhammed ile evliliği ölüm tarihi olan Nisan/Mayıs 620 tarihine kadar sürdü. İlk kez evlendiği Al Nabashe bin Zouara Al Tamimi den Hala ve Hind adında iki erkek çocuğu olan Hatice, kocasının ölümü üzerine Atiq bin Abed Al Makhzoumi ile ikinci evliliğini yaptı. Bu evliliğinden de Hindah adında bir kızı oldu ve ikinci defa dul kaldıktan sonra, kervanlarını yönetmesi için anlaştığı Muhammed bin Abdullah ile 595 yılında evlendi. Hatice nin amcazadesi, Varaka bin Nevfel tarafından kıyılan nikah sonrası 25 yıl evli kalan çiftin sırasıyla Kasım, Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsüm, Fatima ve Abdullah adında altı çocuğu oldu. Kasım ve Abdullah küçük yaşlarda vefat ettiler. Önce Rukiyye ve 624 yılında Bedir Savaşı sırasında ölümünden sonra kız kardeşi Ümmü Gülsüm, Osman bin Affan ile evlendiler. Mekke de teyzesinin oğlu Ebu l As ile evlenen Zeynep in Ali adında bir oğlu ve Ümame adında bir kızı oldu. Bedir de Müslümanlara karşı savaşan ve esir düşen kocası Ebu l As fidye ile kurtulup Mekke ye döndükten sonra Medine ye giden Zeynep kısa süre içinde ve oğlu Ali de Mekke nin fethinden sonra vefat ettiler. Mekke nin fethinden önce Medine ye giden ve Müslüman olan Ebu l As ile Zeynep in kızı olan Ümame, Hz. Muhammed den altı ay sonra vefat eden teyzesi Fatima nın vasiyeti üzerine Ali bin Ebu Talib ile evlendi. Bu evliliğinden Hilal bin Ali isminde bir çocuğu olan Ümame, kocasının öldürülmesi üzerine evlendiği Mugire den de Yahya isminde bir çocuk sahibi oldu. 2- Sevda bint-i Zem a Zem a bin Kays ile Şemmus bint-i Kays ın kızı olan Sevda nın 585 yılında doğduğu tahmin edilmektedir. İlk kocası Sekran bin Amr el-ensari ile birlikte Müslüman olup Habeşistan a göç eden ve Mekke ye döndükten sonra kocasının ölümü üzerine beş çocuğuyla dul kalan Sevda, Hatice nin son günlerinde veya ölümünden hemen sonra Hz. Muhammed ile evlendi. İri yarı, eğlenceli ve kibar bir kadın olan Sevda nın, evi yönetebilecek güçte olması sebebiyle Hz. Muhammed tarafından tercih edildiği söylenir.

24 28 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Hz. Muhammed, yıllarında henüz altı yaşındayken nikahladığı Ebu Bekir in kızı Aişe babasının evinde beklerken Sevda bint-i Zema a; Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsüm ve Fatima için iyi bir anne oldu. Daha sonra eve birçok genç kadın gelince, Hz. Muhammed tarafından yapılan Mutlu değilsen ayrılabilirsin teklifini kabul etmeyen Sevda, kocasının ölümünden sonra da evlenmedi ve son yıllarını 1. Emevi Halifesi Muaviye tarafından verilen büyük bir evde yaşayıp 674 yılı Ekim ayında vefat etti. 3. Aişe bint Ebu Bekir Kureyş Kabilesinden Ebu Bekir ve Ümmü Ruman ın kızı Aişe 613/614 yıllarında doğdu ve altı yaşında o zamanın gelenekleri çerçevesinde Hz. Muhammed ile nişanlandı. Dört sene daha ailesinin yanında kalan Aişe, dokuz yaşında evlenip kocasının evine taşındı. Dul kaldıktan sonra Hz. Muhammed in mesajları ile birlikte 2210 Hadis aktaran ve Müminlerin annesi olarak kabul gören Aişe, İslam dünyasında önemli bir rol üstlendi. Babası Ebu Bekir ve Ömer in halifeliği zamanında, danıştıkları kişilerden birisi olup politik etkinliğini sürdürdü ve Kuran ı daha iyi anlamak çaba gösterdi. Osman ın halifeliği sırasında bir muhalefet lideri olarak ortaya çıktı. Camel Savaşında Ali bin Ebu Talib e karşı çarpışmasına rağmen, daha sonra gelmeyi tercih ettiği Medine de 16 Haziran 678 tarihinde vefat etti ve Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi. Aişe ile Yaptığı Evlilik Sebebiyle, Hz. Muhammed e Yöneltilen Eleştiriler 20. Yüzyıldan itibaren, Hz. Muhammed ile ilgili tartışmaların odak noktası altı yaşındaki Aişe ile nişanlanması ve dokuz yaşında (Tabari ye göre 10) evliliğin gerçekleşmiş olmasıdır. Aişe nin evlilik yaşı hakkındaki bilgiler sadece Hristiyan yazarlar tarafından değil en ünlü İslam bilginleri ile Hadis, tefsir, kelam ve fıkıh hususunda İslam tarihinin en önde gelen filozofları tarafından da onanmıştır:. * Denise Spellberg, 1958 USA, İslam Bilgini, The Legacy of Aisha Bint Abi Bakr, 1994 * Karen Armstrong, 1944 İngiltere, İslam Bilgini, Muhammad: A Biography of the Prophet, * Asma Barlas, 1950 Pakistan, Director of the Center for the Study of Culture, Race, and Ethnicity of the department of politics at Ithaca College, Believing Women in Islam, * Sahih al-bukhari ( ), Sahih Muslim ( ), Abu Dawud Sulayman ( ), İslam ve Hadis bilginleri. * Ebu Cafer Taberi ( ), Ünlü İslam bilgini ve yazarı. Aişe nin genç yaşta evlenmiş olması günümüzün Amerikalı ve İngiliz yazarları tarafından şöyle değerlendiriliyor: * Denise Spellberg, Amerikalı tarihçi Erken evlenmiş olması gelini güçlendirmiştir. * Dr. Colin Turner, 1955 England, Durham University a professor of Islamic studies Yaşlı bir adamın genç bir kız ile evlenmesi Bedeviler arasında geleneksel hale gelmişti ve Muhammed in evlilik dönemi için yanlış kabul edilmezdi.

25 HZ. MUHAMMED İN EVLİLİKLERİ 29 * Karen Armstrong, Tarih ve karşılaştırmalı din yazarı Aişe nin Muhammed ile evlenmesinde uygunsuzluk yoktu. Bir ittifak oluşturmak için yapılan sözleşmeli evlilikler Avrupa da modern zamanlarda devam etti. Bu olumlu eleştirilere karşın Baptist papaz Jerry Vines, Hollanda Partisi Özgürlük lideri Geert Wilders ve özellikle Musevi asıllı Amerikalı Alan Cooperman (Director of Religion Research) Hz. Muhammed i bu evlilikten ötürü ağır şekilde eleştirdiler. Hindistanlı yazar Rangila Rasul (Pandit M. A. Chamupati) de Aişe nin evlendiği tarihte Muhammed in torunu ile ayni yaşta olduğunu söyleyip bu eleştirilere katıldı. Hz. Muhammed in 9 Yaşındaki Aişe ile Evlenmesi Üzerine Eliştiriler ve Yorumlar Batı dünyası için, İslam hakkındaki en rahatsız edici gerçeklerden birisi kurucusunun dokuz yaşında bir kız ile evlenmiş olmasıdır. Muhammed i, Allah ın kulu olan ideal bir insan ve peygamber olarak görmek isteyen Müslümanlar için bu son derece üzüntü verici bir durumdur. Torunu yaşında bir kız çocuğu ile evlendi diye eleştirilmesine yol açan bu davranışı Kuran ın 33. Suresinin 21. Ayetinde belirtilen örnek alınacak bir insan olmak kavramı ile ters düşmektedir ve başkalarıyla inançlarını paylaşmak isteyen Müslümanlar için sorun oluşturur. Ahzap Suresi 21. Ayet Andolsun ki, Allah ı çok ananlar ve ahiret gününde Allah a kavuşmak isteyenler için, Allah ın elçisi güzel bir örnektir. Peygamberlerinin bu evliliğinden utanç duyan bir kısım Müslümanlar bilinen kaynaklara aykırı olarak Aişe nin doğum yılını geriye alıp tarihi yeniden yazmaya çalışıyorlar. Bazıları bu evliliğin bugün uygun olmasa da o günün Arabistanı için kabul edilir olduğunu söylüyorlar. Diğerleri de peygamberlerinin bu evliliği yapması için ahlaki gerekçeler sunmaya çalışıp böylece başka bir yol ile elde edemeyeceği politik bir güç kazandığını ileri sürüyorlar. Bu durumda yapılabilecek en doğru davranış bu evlilik ile ilgili tarihi bilgileri incelemektir. Müslümanların Öncelikli Savunması: Aişe, Hz. Muhammed ile evlendiğinde 9 yaşından büyüktü Batılı eleştirmenler karşısında Müslümanların en önemli savunması, çeşitli hesaplardan hareketle Aişe nin Muhammed ile evlendiği sırada dokuz yaşından büyük olduğunu ileri sürmek oldu. Bu savunmayı kayda geçiren Hindistanlı Maulana Muhammad Ali, ( ) Muhammad the Prophet kitabında şöyle yazıyor: Kutsal Peygamberin kızı Fatima, Aişe den yaklaşık beş yaş büyük olduğunu söylüyor. Fatima, Kabe nin yeniden inşa edildiği 605 yılında doğduğuna göre, Aişe de Hz. Muhammed in İslama çağrı yapmaya başladığı 610 yılında veya bir yıl önce doğmuş olmalı. Bu hesaba göre Aişe, Peygamber ile evlendiği tarihte 10 yaşının altında olamaz. Nişanlandıktan sonra dört yıl bekledi ve evlilik Peygamberin evine gitmesinden bir yıl sonra gerçekleşti. Bu durumda evlilik yaşı en az 15 olmalıdır. Altı yaşında nişanlanıp üç sene sonra evlenmiş olması söz konusu olamaz, bu hesap tarihi bir yanlıştır.

26 30 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Muhammed-Aişe Evliliğini Eleştirenlerin Bu ve Diğer Savunmalara Karşı Cevapları Aişe, Muhammed ile evlendiği tarihte küçük bir çocuktu, bu husustaki deliller, gözardı edilemeyecek kadar güçlüdür. Maulana Muhammad Ali nin Aişe nin yaşı hakkındaki iddiaları hiçbir İslami kaynağa dayanmıyor. Maulana nın özenle düzenlediği savunmanın problemi referenslarının eksikliği dışında Aişe nin yaşı ve evlilik tarihi hakkında var olan birçok kaynağı görmezden gelmesidir. Bu kaynakların birçoğu Aişe nin kendi ifadelerini yansıtmaktadır. Nitekim genç Aişe nin Muhammed ile evliliği üzerine var olan deliller İslam ile ilgili diğer gerçekler kadar güçlüdür. Elimizde Aişe nin altı veya yedi yaşında Muhammed ile evlilik kontratı yaptığı ve dokuz yaşında evlendiği hususunda İslamın en önemli ve güvenilir tarihi kaynaklarından birçok delil var: Sahih al-bukhari Aişe den rivayetle: Altı yaşında bir kızken Peygamber ile evlilik sözleşmem yazıldı. Sonra biz Medine ye Beni el-haris bin Hazrec in evine geldik. Bu sırada hastalandığım için dökülen saçlarım daha sonra yerine geldi. Bir gün arkadaşlarım ile salıncakta oynarken annem Ümmü Ruman beni çağırdı ve eliyle yakalayıp kapının önünde durmamı istedi. Nefesim kesilmişti fakat sonra normale döndüm ve biraz su ile yüzümü ovuşturan annem beni içeri aldı. Evde Ansari kadınları vardı, beni görünce "Allah seni korusun, dileklerin yerine gelsin ve şansın açık olsun! dediler ve annemden beni teslim alıp evlilik için hazırladılar. Hiç beklenmeyen Allah ın Resulü öğleden sonra geldi ve bizi el-ele tutuşturan annem tarafından kendisine teslim edildim. O zaman dokuz yaşında bir kızdım. Sahih al-bukhari Aişe den rivayetle: Peygamber beni iki defa rüyasında gördüğünü söyledi. Önce üzerinde ipek parçası olan bir resim görmüş ve birisi kendisine resimdeki kişinin karısı olacağını söylemiş. Resmin üzerindeki ipek parçasını kaldırınca benimle karşılaşmış ve Allah istiyorsa bu evlilik başarılı olacaktır diye düşünmüş. Sahih al-bukhari Ebu Muhammad Abdul-Malik bin Hişham ın babasından rivayetle: Hicret ten üç yıl önce Hatice öldü. Bir süre sonra evlilik sözleşmesi yapan altı yaşındaki Ayşe ve Muhammed, dört yıl sonra evlendiler. Sahih al-bukhari Urwah ibn Zubayr dan rivayetle: Peygamber, altı yaşında evlilik sözleşmesi yaptığı Aişe ile dokuz yaşına geldiğinde evlendi. Sahih Muslim Aişe yedi yaşındayken nikah yaptığı Allah ın elçisinin evine dokuz yaşında oynadığı bebeğiyle birlikte taşındığını ve 18 yaşına geldiğinde dul kaldığını söyledi. Abu Dawud Sulayman Aişe, Allah ın elçisi ile yedi yaşında nikah yaptığını (Sulayman ın rivayetine göre belki de altı) ve dokuz yaşında evlendiğini söyledi. Kutub el-sitte. Sahih Bukhari, Sahih Muslim, Abu Dawud Sulayman Sahih al-bukhari Urwah ibn Zubayr dan rivayetle: Aişe nin anlatımına göre, Allah ın Resulü eşlerini iki gruba ayırılmıştı. Bir grubu Aişe, Hafsa, Safiye ve Sevda oluşturuyordu ve kalanlar Ümmü Seleme ile birlikte diğer gruptaydılar. Müslümanlar, bir hediye vermek istedikleri Allah ın Resulü nün en sevdiği eşi olan Aişe nin evine gitmesini bekler ve hediyelerini o zaman gönderirlerdi. Ümmü Seleme bu konuyu diğerleri ile görüştükten sonra Allah ın Resulü nden, müminlere Seçim yapmadan ben hangi evdeysem hediyenizi oraya gönderin! demesini istedi. Ancak Peygamber bir karşılık vermedi. Kendisine sorulunca Allah ın Resulü ne söyledim ancak cevap vermedi diyen Ümmü Seleme den tekrar konuşmasını istediler ve Peygamber yine karşılık vermedi. Bunun üzerine, aynı isteği yinelemesi istenen Ümmü Seleme, sırası gelince konuştuğu Peygamberden Beni Aişe ile ilişkim hususunda incitme, çünkü Allah ın gönderdiği vahiyler bana Aişe nin yatağı dışındaki yataklarda gelmiyor. yanıtını aldı.

27 HZ. MUHAMMED İN EVLİLİKLERİ 31 Sahih al-bukhari Jabir bin Abdullah tan rivayetle: Allah ın Resulü nden izin aldığım bir gün bana Bir bakire veya başhemşire ile evlimisin? diye sordu. Ben de Bir başhemşire ile evliyim cevabını verdim. Peygamber Niçin seninle oyun oynayacak bir bakire ile evlenmedin, böylece sen de onunla oynardın? diye devam etti. Ben de Babam şehit oldu ve evde genç kızkardeşlerim var, şayet onlar gibi genç bir kız ile evlenirsem kim kimi terbiye edecek ve servis yapmayı öğretecek? dedim. Sahih al-bukhari Urwah ibn Zubayr dan rivayetle: Peygamberin Aişe ile evlenmek istediğini bildirmesi üzerine Ebu Bekir Ama ben senin kardeşin değil miyim? dedi. Peygamber de Sen Allah'ın dininde ve Kitabında benim kardeşimsin, fakat Aişe nin benimle evlenmesi helaldır. karşılığını verdi. Sahih al-bukhari Aişe den rivayetle: Ben Peygamberin huzurunda bebeklerle oynamak için kullanıldım; kız arkadaşlarım da benimle oynamak için kullanıldılar. Allah ın Resulü eve geldiği zaman saklanan arkadaşlarımı çağırır ve benimle oynamaya devam etmelerini isterdi. Bebek ve benzeri nesneler ile oynamak yasaktı, ancak ben kücük bir kız çocuğu olduğum için bana izin verilirdi. 4. Hafsa bint Ömer Ömer bin Hattap ve Zeynep bint Masoon un kızı Hafsa, 605 yılında Kabe nin yenilenmesi sırasında doğdu ve 622 yılında Khunais bin Hudeyfe ile evlendi. 624 yılında Bedir Savaşına katılan kocasının Ağustos ayında ölmesi üzerine babası tarafından Ebu Bekir ve Osman bin Affan ile evlendirilmek istendi. Ancak her ikisinin de kabul etmemesi üzerine durumu anlatmak için gittiği Hz. Muhammed in kızıyla evlenmek istemesi Ömer i fazlasıyla memnun etti. Böylece Hz. Muhammed ile evlenen Hafsa, 632 yılında ikinci kez dul kaldıktan sonra Kuran ın kayda geçirilmesi ile ilgilendi. Ebu Bekir in talimatı üzerine Zeyd bid Sabit tarafından hazırlanan ve Hafsa nın evinde saklanan kopya, Kuran ı standart bir hale getirmek isteyen Osman bin Affan tarafından kullanıldı. Hz. Muhammed den 60 Hadis nakleden Hafsa, 665 yılının Ekim veya Kasım ayında öldü ve Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi. Mescid-i Nebevî, Medine. 5. Zeynep bint-i Huzeyme 595 yılında doğan Zeynep bint-i Huzeyme önce Tufail bin Harith ile evlenip kısa süre sonra dul kaldı. İkinci evliliğini yaptığı kocasının kardeşi Ubeyde bin Harith in de 624 yılında Bedir Savaşında şehit olması üzerine Hz. Muhammed ile evlendi. Güzelliği yanında halka yardım etmesinden ötürü Fakirlerin anası lakabı ile anılan Zeynep bint-i Huzeyme nin 22 ay sonra 626 yılında ölmesi üzerine Hz. Muhammed in de taşıdığı cenazesi Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi.

28 32 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI 6. Ümmü Seleme Hind bint-i Ebi Ümeyye Kureyş in önemli ailelerinden Mahzumoğulları na mensup Ebu Ümeyye bin Mugire bin Abdullah ve Atikah bint Amir bin Rabia nın kızı olan Ümmü Seleme Hind bint-i Ebi Ümeyye 596 yılında doğdu ve birinci evliliğini İslamı ilk kabul edenlerden Ebu Seleme bin Abdül Esad ile yaptı. Müslüman olmalarından ötürü baskı gören Ümmü ve eşi Ebu Seleme bir süre için Habeşistan a gittikten sonra önce Mekke ye döndüler ve daha sonra da Medine ye Hicret eden Hz. Muhammed e katıldılar. Uhud Savaşında yaralanan Ebu Seleme nin 625 yılında ölmesi üzerine dört çocuğu ile dul kalan Ümmü Seleme, Ebu Bekir ve Ömer bin Hattab ın evlilik tekliflerini reddetti. Hz. Muhammed in teklifine karşı da "Ben hem yaşlı, hem de kıskanç bir kadınım; aynı zamanda çoluk çocuk sahibiyim ve şahit olarak velilerimden yanımda hiç kimse yoktur. cevabını verdi. Bunun üzerine evine gelen Hz. Muhammed in teklifini tekrarlaması üzerine, ölen kocası Ebu seleme nin Allah'ım! Ümmü Seleme ye, benden sonra, daha hayırlı, onu hor görmeyecek, incitmeyecek bir koca nasip et! sözünü hatırlayıp evlenmeyi kabul etti. 625 yılında evlendiği Hz. Muhammed den 378 Hadis nakleden Ümmü Seleme, 683 yılında vefat etti ve cenaze namazı Ebu Hureyre tarafından kıldırıldıktan sonra Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi. 7. Zeyneb bint-i Jahsh 590 yılında doğan Zeyneb in annesi Ümame bint-i Abdülmuttalib, Kureyş Kabilesi Haşimi Ailesinin bir üyesi ve Hz. Muhammed in babasının kardeşi; babası Jahsh bin Riyab da Ümeyye Ailesinin koruması altında Mekke ye yerleşmiş olan Esad bin Huzeyme Kabilesi mensubuydu. İlk kocasının 622 yılında ölmesi üzerine, Hz. Muhammed ile Hicret eden kardeşi Abdullah ın peşinden Medine ye gelen ve Müslüman olan Zeynep, 625 yılında Zeyd bin Muhammed (Harise) ile ikinci evliliğini yaptı. Küçük yaşta esir tüccarlarının kaçırdığı Kalb Kabilesi mensubu Zeyd; Hatice bint Hüveylid in yeğeni tarafından satın alınımış ve düğün hediyesi olarak verildiği Hz. Muhammed tarafından azat edilerek evlat edinilmişti. Zeyneb bint-i Jahsh a Zeyd ile evlenmesi için teklif götüren kişi de Hz. Muhammed di. Ancak Zeyd in statüsünü uygun bulmayan Zeyneb ve kardeşi Abdullah, bu teklifi kabul etmediler. Bunun üzerine Hz. Muhammed onlara şu ayetleri okudu: Ahzap Suresi (33-36) Ayetler Medine. Evlerinizde ağırbaşlılıkla oturun, eski cahiliyet dönemide olduğu gibi açılıp saçılmayın, namazı dosdoğru kılın, zekat verin, Allah a ve Resulü ne itaat edin. Ey Ehl-i Beyt, Allah sizden her türlü pisliği gidermek ve sizi tertemiz yapmak istiyor. Evlerinizde okunmakta olan Allah ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın. Hiç şüphe yok Allah, lütufkar ve herşeyden haberdardır. Allah ve Resulü bir işte hüküm verdiklerinde, inanmış bir erkekle inanmış bir kadının, işlerini kendi isteklerine göre belirleme hakları yoktur. Allah a ve Resulü ne isyan eden, apaçık bir sapıklığa düşmüştür. Böylece Hz. Muhammed in istediği oldu ve Zeynep ile Zeyd evlendiler. Hz. Muhammed in yüksek saygınlığına dikkati çeken İskoçyalı tarihçi William Montgomery Watt ( ) bu durumu şöyle açıklıyor:

29 HZ. MUHAMMED İN EVLİLİKLERİ 33 Gizemli ve iddialı bir kadın olan Zeyneb, Zeyd in kendisi için uygun bir koca olmadığının farkındaydı. Belki de Muhammed ile evlenmek istiyordu veya bir başkası ile evlenmeyi arzu ediyordu fakat bu kişinin ailesinin İslam Peygamberi tarafından kabul görmeyeceğini düşünüyordu. Zeynep ile Zeyd in boşanması ünlü İslam Tarihi yazarı İranlı tarihçi Ebu Cafer Taberi ( ) tarafından anlatılışı: İki yıldan az bir süre içinde, ortaya çıkan geçimsizlik sonucu, Zeynep yatak odasının kapısını Zeyd e kapattı ve 626 yılında boşandılar. Zeyd bin Muhammed den boşanan Zeyneb bint-i Jahsh, kısa bir süre bekledikten sonra 27 Mart 627 tarihinde Hz. Muhammed ile evlendi. Bunun üzerine İbn Muhammed künyesini taşımaktan vazgeçen Zeyd de babasının İbn Harise künyesini geri aldı. Bu olaylar Fars asıllı İslam yazarı, tefsir, kelâm ve fıkıh üstadı filozof Abu al-qasim Mahmud ibn Umar al-zamakhshari ( ) tarafından şöyle anlatılıyor: Zeynep ile Zeyd, durumlarını merak eden Muhammed in evlerine yaptığı bir ziyaret sonrası boşandılar. Zeyd in uzakta olduğu bir gün evine gelen Muhammed, Zeynep ile konuştu ve Allah a dua et, O kalbi değiştirme yeteneğine sahiptir diyerek evliliğini sürdürmesini istedi. Sevinen Zeynep in olayı aktardığı Zeyd de babalığı Muhammed ile buluşmaya gitti. Zeyd e Karın ile ilişkini devam ettir! diyen Muhammed gerçekten bunu istiyordu. Ancak, içinde farklı arzular vardı ve Zeynep e aşık olmuştu. Zeyd ile boşanmasından kısa süre sonra evine gelen Muhammed i, hazırlanamadığı için peçesiz bir şekilde karşılayan Zeynep Herhangi bir şahit veya bizden bir veli olmadan soruyorum, bu halimi beğendin mi? dedi. Muhammed de Allah şahit ve Cebrail mütevellidir! karşılığını verdi. Bu talebin bir sonucu olarak Zeynep, diğer eşlerine oranla daha yüksek bir konumda olmak üzere Muhammed ile evlendi. Sigismund Wilhelm Koelle ( ) o tarihlerde ve daha sonra birçok eleştiriye yol açan bu evliliği 1889 tarihli Mohammed and Mohammedanism kitabında şöyle açıkladı: O, Zeynep ile evlendi ancak İslam öncesi görenekler çerçevesinde bir kişinin oğlunun eski karısı ile evlenmesi onaylanmadı. Edward Sell ( ) The Historical Development of the Quran kitabında ve David Samuel Margoliouth ( ) Mohammed and the Rise of Islam kitabında bu evliliğin Arap toplumu üzerindeki etkilerini şöyle dile getirdiler: Arap toplumu bu evliliği derin bir yanlış olarak nitelendirdi; çünkü evlatlık ile gerçek bir oğul arasında fark yoktur ve boşanmış olsa bile baba oğlunun eski karısı ile evlenemez, bu ensest bir ilişkidir. Hz. Muhammed, bu tepkilere karşı şu ayetler ile cevap verdi:

30 34 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Ahzap Suresi (37-38) Ayetler Hem Allah ın nimetine, hem senin iyiliğine erişmiş olan kimseye Allah'tan kork da eşini yanında tut diyordun. Bunu söylerken, insanlardan korkuyor ve Allah ın daha sonra açığa çıkaracağı birşeyi gönlünde gizliyordun. Oysa asıl Allah tan korkman gerekirdi. Biz, Zeyd ilişkisini kestikten sonra, evlatlıklarının boşadığı hanımlar ile evlenmenin müminler için bir günah olmadığı belli olsun diye onu sana nikahladık. Böylece Allah ın emri yerine gelmiş oldu. Allah ın kendisine farz kıldığı bir hususu yerine getirmekte Peygamberin hiçbir vebali yoktur. Geçmiş Peygamberler için de durum böyleydi ve Allah ın emri mutlaka yerine gelecek bir kaderdir. Ancak, aşağıda listesi görülen Hristiyan tarihçiler ve din adamları yazdıkları kitaplarda bu ayetlerin Allah ın değil Muhammed in arzularını yansıttığı şeklinde eleştiriler yaptılar. * Thomas Patrick Hughes ( ), Technical and Theological Terms, of the Muhammadan Religion * Edward Sell ( ), The Historical Development of the Quran * William St. Clair Tisdall ( ), The Original Sources of the Qur ân * William St. Clair Tisdall ( ), The Religion of the Crescent * William Muir ( ), The Life of Mahomet Hz. Muhammed den 11 Hadis nakleden Zeyneb bint-i Jahsh 641 yılında vefat etti ve cenaze namazı Ömer bin Hattab tarafından kıldırıldı. 8. Cüveyriye bint-i Haris (Juwayriyya bint al-harith) Beni Müstalik Kabilesi Reisi El-Haris bin Abi Dirar ın kızı olan Cüveyriye bint-i Haris, 608 yılında doğdu ve 628 yılında Hz. Muhammed ile evlendi. Mensuplarından bir bölümü hayvanlarını sulamak için bir su kaynağına gittiği sırada Juwayriyya da yaşayan Beni Müstalik Kabilesini, hiçbir uyarıda bulunmadan basan Müslümanlar mücadele eden erkekleri öldürüp diğerlerini kadın ve çocukları ile birlikte esir aldılar. Kocası Mustafa bin Safwan çarpışmalar sırasında öldürülen Cüveyriye bint-i Haris de o gün esir alınanlar arasındaydı. Bu hususta Nafi ye bir mektup yazan Ibn Aun Beni Müstalik e İslam ı kabul etmesi için süre verilip savaşmadan istenen sonuç elde edilemez miydi? diye sordu ve Bu sadece İslam ın ilk günleri için gereklidir yanıtını aldı. Sahih al-bukhari Ibn Aun dan rivayetle: Nafi ye bir mektup yazdım ve onlar sığırlarını sulamak için gittiklerinde Peygamberin hiçbir uyarı olmadan Beni Müstalik e saldırıp erkekleri öldürdüğünü, köyü yağmaladığını, kadınları ve çocukları esir aldığını bildirdim. Nafi benim mektubuma cevap yazdı ve o gün Peygamber ile birlikte Juwairiya ya gelen savaşçılar arasında olan Abdullah bin Ömer in de bu olayı kendisine anlattığını söyledi.

31 HZ. MUHAMMED İN EVLİLİKLERİ 35 O gün savaşa katılan Sabit bin Kays ın payına düşen Cüveyriye bint-i Haris, daha sonra Hz. Muhammed e giderek Ben kabilemizin reisi El-Haris bin Abi Dirar ın kızıyım ve fidye vererek kurtulmak istiyorum. dedi. Beğendiği bu güzel kadına Size daha iyi bir teklifte bulunacağım. karşılığını veren Allah ın Resulü, Cüveyriye nin Daha iyisi ne olabilir? sorusu üzerine Fidyenizi ödemek ve sizinle evlenmek! diye devam etti. Böylece bu teklifi kabul eden Cüveyriye ve 9 Ooqiyah ödeyip özgürlüğünü satın alan İslam Peygamberi evlendiler. Bu evliliğin sonucu olarak Beni Müstalik Kabilesi esirleri serbest bırakılırken, Cüveyriye yi Hz. Muhammed e veren Kays ın Kabilesi de prestij kazandı. Lüks içinde büyümüş, akıllı, bilge, dil ve edebiyata hakim, şık ve zarif bir kadın olan; Aişe nin ilk gördüğünde Bir peri kadar güzel diye tarif ettiği Cüveyriye, 673 yılında vefat etti ve Hz. Muhammed in diğer eşleri gibi Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi. 9. Reyhane bint-i Zeyd Medineli Yahudi Beni Nadir Kabilesinin bir üyesi olan Reyhane bint-i Zeyd, Beni Kurayza Kabilesinden bir Yahudi ile evliydi. 627 yılında Hz. Muhammed yönetimindeki Müslümanların saldırısı karşısında yenilgiye uğrayan Beni Kurayza Kabilesi mensupları idam edilirken Reyhane bint-i Zeyd köle olarak ele geçirildi. Ahzap Suresi (26-27) Ayetler Kitap ehlinden olup, onlara yardım edenlerin kalplerine korku düşürdü, kalelerinden indirdi ve siz onların bir kısmını öldürüp bir kısmını da esir aldınız. Böylece Allah sizi onların yerlerine, yurtlarına, mallarına ve daha ayak basmadığınız topraklara varis kıldı. Allah her şeye kadirdir. İbn Hacer in, Muhammed bin el-hassam'ın History of Medina. kitabından alıntı yaparak, Hz. Muhammed in Reyhane ye hediye ettiği evi tarif etmesi yanında, bu hususta yazılanlar şöyle: * İbn İshak Muhammed, Reyhane bint-i Zeyd i bir köle olarak yanına aldı ve İslamı kabul ederse kendisine eş yapmayı vadetti. Önce bu teklifi reddeden Reyhane nin daha sonra İslamı kabul ettiği söylense bile, o kendi hesabına göre bir köle olarak öldü. * İbn Sa d, Waqidi yi referans göstererek Azad edilmişti, fakat daha sonra Muhammed ile evlendi * Al-Halabi, Muhammed, önce başörtüsü giymeyi reddetmesine rağmen, daha sonra uzlaştığı Reyhane ye ceyiz aldı ve evlendi. * Hafız bin Minda, Muhammed tarafından azad edilen Reyhane, kendi insanlarının arasına döndü diye bildiriyor. İslam bilgini Shibli Nomani de ( ) bu olasılığı desteklemektedir. Reyhane bint-i Zeyd, 631 yılında Hz. Muhammed in veda Haccı ndan bir müddet sonra genç yaşta öldü ve Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi.

32 36 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI 10. Ümmü Habibe Remle bint-i Ebi Süfyan Ebu Süfyan bin Harb ile Safiye bint Ebi el-as ın kızı, I. Emevî Hâlifesi Muaviye'nin kızkardeşi, Osman bin Affan ın anne tarafından birinci ve baba tarafından ise ikinci kuzeni olan 594 doğumlu Ümmü Habibe Remle bint-i Ebi Süfyan Müminlerin annesi olarak bilinir yılları arasında Ümeyye ailesinin ve Kuryeş Kabilesinin lideri olan babası Ebu Süfyan, Hz. Muhammed in en güçlü düşmanı olmasına rağmen, daha sonra Müslümanlığı kabul etti ve Muhammed in yanında mücadele etti. Remle nin ilk kocası Ubeydullah bin Jahsh, Hz. Muhammed in yedinci eşi Zeyneb bint Jahsh ın erkek kardeşiydi. İslamı kabul etmelerinden dolayı gördükleri eziyet yüzünden 616 yılında Habeşistan a göç ettiler. Kızları Habibe nin doğmasından sonra Hristiyanlığa dönen Ubeydullah, karısının da bu dini tercih etmesini istedi. Remle bu teklifi kabul etmemesine rağmen Ubeydullah ile birlikte Habeşistan da yaşamaya devam ettiler. Ubeydullah 627 yılında öldü ve bekleme süresini tamamlayan Remle, Hz. Muhammed den evlilik teklifi aldı. Habeş Kralı nın (The Negus of Abyssinia) gardrop metresi Ebrehe yi tarafından iletilen bu teklifi kabul eden Remle, hediye olarak gönderilen gümüş bilezik ve yüzüğü de aldı. Allah ın Resulü nün katılmadığı evlilik töreni 628 yılında Habeşistan da gerçekleşti. Habeş Kralı nın bir hutbe okuduğu törende, Remle nin vasi olarak seçtiği Halid bin Said de cevabi bir konuşma yaptı. Evsahibi olarak büyük bir düğün düzenliyen Habeş Kralı, geline hediye olarak kölesi Ebrehe ile misk ve amber göndermesi dışında Halid bin Said e, Allah ın Resulü adına 400 dinar çeyiz parası verdi. (Hz. Muhammed hiçbir eşine daha fazla çeyiz parası vermemişti.) Habeş Kralı tarafından Shurahbil ibn Hasana ve otuz Müslüman göçmen eşliğinde iki tekne ile Medine ye gönderilen Remle, kardeşi I. Muaviye nin halifeliği sırasında, 664 yılında öldü ve Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi. Ümmü Habibe Remle bint-i Ebi Süfyan 65 Hadis rivayet etti, fakat Hadis bilginleri Muhammed el-bukhari ve Müslim bin el- Haccac bunların sadece ikisi üzerinde anlaşmaya vardıkları için Müslümanlar da bu iki Hadis i kabullendiler. 11. Mariye el-kıbtiyye Mariye el-kıbtiyye (Mariya binti Sham un), Bizans ın İskenderiye Valisi Mukavkıs (Muqawqis) tarafından 628 yılında, ablası Şirin ile birlikte Hz. Muhammed e hediye olarak gönderilen bir Hristiyan köleydi. Şirin, Hz. Muhammed tarafından Hassan bin Sabit e hediye edildi. İbn Kayyim El-Cevziyye dahil bazı eski kaynaklar sadece bir cariye olduğunu söylemekle beraber, İbn- Hişam ve İbn-İshak, Mariye yi İbrahim adında bir çocuk sahibi olduğu Hz. Muhammed in eşleri listesinde gösterdiler. Hz. Muhammed in, Hicretin altıncı yılında ( ) mektuplar göndererek Ortadoğu nun büyük hükümdarlarını İslam a davet ettiği söylenir. Muhammad ibn Jarir al-tabari, History of the Prophets and Kings kitabında, bu metinlerin bazılarının o tarihten 250 yıl sonra yazıldığını iddia etmekle beraber, Hz. Muhammed in İskenderiye Valisine bir heyet gönderdiğini kabul ediyor. Taberi ye göre Mariya nın Mısır dan Medine ye geliş öyküsü şöyle: Mukavkıs ile görüşen Hatib bin Ebu Balta ah; dişi katırı Düldül, eşeği Yafur ve kıymetli kumaşlar yanında Mariye ve kız kardeşi Şirin ile geri döndü. Hatib, yolda Mariye ve kız kardeşini İslam a davet etmiş ve olumlu sonuç almıştı. Hediyeleri alan Muhammed, Mariye yi Ümmü Sulaym bint Milhan a teslim ederken, Şirin i de daha sonra Abdül-Rahman bin Hassan isminde bir çocuk sahibi olacağı şair Hassan bin Sabit e verdi. History of the Prophets and Kings

33 Önce oğlu İbrahim i sonra kocası Hz. Muhammed i kaybeden Mariye, 637 yılında vefat etti. HZ. MUHAMMED İN EVLİLİKLERİ 37 Hz. Muhammed ve Mariye nin oğlu İbrahim bin Muhammed, 630 yılının Mart ayında doğdu. Müslüman, Yahudi ve Hristiyanlar için popüler olan İbrahim (Abraham) adı verilen çocuk emzirilmek için, ailenin süt ihtiyacını karşılamak üzere birkaç keçi ile birlikte, Ebu Sayf adındaki bir demircinin eşi olan Ümmü Seyf in evine yerleştirildi. Doğumundan ay sonra ciddi olarak hastalanan İbrahim bin Muhammed, kızkadeşi Şirin ile birlikte bakımını üstlenen annesinin evinin yakınında olan meyve bahçesi içindeki bir ikametgaha taşındı. The Life of Muhammad kitabında Büyük bir olasılıkla, Hz. Muhammed durumdan İbrahim vefat ettikten sonra haberdar oldu. diye yazan Ismail Raji el-faruqi ( ) Peygamberin tepkisini ve ölüm gününü şöyle anlatıyor: Bu habere şok olan Muhammed i dizleri taşımıyordu ve Abdül Rahman bin Avf eğilerek elini tutmasını istedi. Meyve bahçesine doğru ilerledi ve annesinin kucağında olan oğlunun cansız cesedini alıp kendi kucağına yatırdı. Kalbi bu yeni trajedi ile paramparça olmuş ve acısı yüzüne vurmuştu. Üzüntüden boğulmuş bir halde Ey İbrahim, Tanrının hiçbir kararı boşuna değildir! dedi ve sonra sustu. Gölerinden yaşlar akarken oğlunun annesi ve teyzesi yüksek sesle ağlıyorlardı. Allah ın Resulü onlara susmalarını emretti. İbrahim ölüme teslim olurken, Muhammed in parçalanan umutları kısa süreli de olsa bir teselli arıyordu. Yaşlı gözlerle ölü çocuğuna seslendi Bizim aramıza en son katıldın ve ilk önce ayrıldın ve biz senin yasını şimdi olduğundan daha fazla tutmalıydık! ve davam etti Evet gözlerimiz yaşlandı, kalplerimiz burkuldu ancak biz Allah ı memnun edecek sözler haricinde birşey söyleyemeyiz İbrahim in ölümü 27 Ocak 632 günü sabahın erken saatlerinde meydana gelen bir güneş tutulması ile çakıştığı ve fanatik Müslümanların bu durumu Güneş üzüldüğü için gölgeye saklandı şeklinde değerlendirip bir mucize olarak gördüğü rivayet edilir. Bunu duyan Muhammed in Bu olay bir insanın ölümü veya doğumu ile ilgili değildir; Güneş ve Ay Allah ın varlığının işaretleridir. Bu olayı görün ve Allah ı hatırlayıp ibaded edin. 12. Safiyya bint Huyayy Beni Nadir Kabilesi Reisi Huyey bin Ahtab ın kızı olan Safiyye bint-i Huyey bin Ahtab 610 yılında doğdu. Beni Kurayza Kabilesinden olan annesi Barra bint Samawal, Beni Haris Kabilesinden Samawal ibn Adiya nın torunuydu. İlk evliliğini Sallam bin Mishkam ile yapan Safiyye, bir müddet sonra kocası tarafından boşandı. Beni Nadir Kabilesi 625 yılında Medine den kovulunca Safiyye ve ailesi Medine-Hayber arasında bir vahaya yerleştiler. 627 yılında Hayberliler ve Mekkelilere ile birlikte Hendek Savaşına katılan babası ve kardeşi Beni Kurayza da Müslümanlar tarafından yakalanıp idam edilince, Safiye Beni Nadir Kabilesinin saymanı Kenana bin el-rabi ile evlendi. Rivayete göre Safiye, kocasına Bir rüya gördüm, Ay Cennet ten kucağıma düştü der. Bu rüyayı Muhammed ile evlenme arzusu olarak yorumlayan Kenane, Safiyye nin yüzüne vurur ve bu iz uzun süre yüzünde kalır. Müslümanlar, 629 yılı Mayıs ayında yapılan Hayber Savaşında, Beni Nadir dahil birçok Yahudi kabilesini yenip teslim aldılar ve Yahudilerin yıllık ürünlerinin yarısını cizye olarak vermeleri kaydıyla artık İslam Devletinin malı olan Hayber de kalmalarına izin veren bir anlaşma yaptılar. Stillman a göre bu anlaşma Beni Nadir Kabilesini kapsamıyordu. İbn İshak ın anlatımıyla: Sonrasında kadın esirler Allah ın Resulü ve askerleri arasında paylaşıldı. Bu sırada Dihya Al-Kalbi eş veya köle olarak esirler arasından seçim yapmak için izin istedi ve Muhammed Git ve istediğini seç! yanıtını verdi. Dilha eşsiz bir güzelliği olan Safiyye yi seçti ancak adamlarından birisi Muhammed e Niçin dünya güzeli Safiyye yi bir başkasına verdiniz, o sizin için uygundu? dedi. Bunun üzerine Peygamber Dihya ve Safiyye yi buraya getirin buyurdu ve güzel Safiyye ile karşılaşınca Dihya yı Git ve başka bir kadın seç diyerek gönderdi. Muhammed in özgürlük verdiği Safiyye kendisine yardımcı olacak bir kadın tarafından temizlenip hazırlanırken; kabilesinin üyelerinden birçoğu Müslüman askerler tarafından öldürüldüler. Kenana da, Yahudilerin mücevher ve paralarını sakladıkları yer hususunda sorguya çekildi ve ateş ile işkence edilerek can verdi.

34 38 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Müslümanlığı kabul eden ve 62 Yaşındaki Muhammed ile evlenen, Safiye henüz 19 yaşındaydı ve Ümmü Seleme nin Ben ondan güzel bir kadın görmedim diye tarif edeceği kadar güzeldi. Muhammad al-bukhari nin anlatımıyla: Safiyye yi İslama dönüştürüp evlenme teklifinde bulunan Muhammed, bu evliliği gerçekleştirmek için Hayber-Medine arasında üç gün bekledi. İslamı kabul etmesine rağmen, Medine ye dönüşünde Muhammed in diğer eşleri Yahudi kökenli olduğu için Safiyye ile alay ettiler. Bunun üzerine Muhammed, Safiyye ye Bir daha bunu yaparlarsa, onlara kocanın Allah ın Resulü, babanın Peygamber Harun ve amcanın Peygamber Musa olduğunu söyle dedi. Safiyye, 656 yılında yılında Ali bin Ebu Talib, Aişe ve Abdullah bin Zübeyr ile yaptığı son toplantıda Osman ibn Affan ı savundu. Daha sonra evi kuşatıldığı zaman ulaşmaya çalıştığı Osman a konutların çatıları arasına yerleştirilen bir tahtayı kullanarak gıda ve su temin etti yılları arasında ölen ve Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedilen Safiyye, Müslümanlığı kabul etmeyen ablasının oğluna mirasının üçte birini, dirhem ve bir arazi bırakmıştı. Medine deki evi Dirhem e Muaviye tarafından satın alınan Safiyye nin Kenana ya söylediği rüyası ve bu yüzden çektiği acı bir mucize olarak yorumlanıp Sufi eserlerinde ve önemli Hadis kitaplarında yer aldı. 13. Meymune bint-i Haris 594 yılında doğan Berra bint-i Harris in babası El-Haris ibn Hazn, Mekke nin Hilal kabilesinden ve annesi Hind bint Avf, Yemen in Himyer kabilesindendi. Kendisinden büyük Lubaba adında bir kız kardeşi olan Berra nın ismi kocası Hz. Muhammed tarafından Meymune olarak değiştirildi. Berra nın baba tarafından Leyla, Huzayla ve Azza ve anne tarafından Mahmiyah ibn Jazi el-zubaydi, Esma binti Umays (Ebu Bekir in karısı), Selma bint Umays (Hamza bin Abdülmuttalib in karısı) ve Awn ibn Umays adında altı kız kardeşi daha vardı. İbn Kesir e göre Zeyneb binti Huzeyme de ana tarafından kız kardeşiydi. Meymune ve Hz. Muhammed, 630 yılında Mekke nin 17 km ötesinde olan Sarif de evlendiler. Hz. Muhammed den sonra Medine de yaşamını sürdüren Meymune, 674 yılında vefat etti ve Cennet-ül Baki Mezarlığına defnedildi. Hz. Muhammed in son eşi olan Meymune nin Aişe den önce vefat ettiğini rivayet eden İbn Kesir, bu durumu şöyle anlattı: Medineliler bir gün şehrin surlarından bakan Aişe nin Hepimizden dindar ve akrabalarına daha yakın olan Meymune artık aramızda yok dediğini söylediler.

35 6 İlk Müslümanlar Bilal-i Habeşi ( ) Bilal-i Habeşi (Bilal bin Rebah) 581 yılında Habeşistanlı köle bir ailenin çocuğu olarak Mekke de dünyaya geldi. Annesinin adı Hamame, babasının adı Rebah olup İslamiyeti kabul eden ve bunu duyuran ilk yedi kişiden birisidir. Ümeyye bin Halef in, İslamı seçen kölesini vazgeçirmek için ağır işkencelere başvurduğu ve Bilal in bu işkenceler karşısındaki direncinin Mekkeli müşrikleri çok etkilediği rivayet edilir. Bu duruma çok üzülen ve Ümeyye bin Halef den Bilal e yaptığı işkenceden vazgeçmesini isteyen Ebu Bekir, Onun ahlakını bozan ve bizden uzaklaştıran senden başkası değildir! karşılığını alınca, Benim yanımda Bilal den daha güçlü ve kuvvetli bir köle var; üstelik senin dinindendir. İstersen onu al ve Bilal i bana ver. dedi. Bu teklifi kabul eden Ümeyye bin Halef öteki köleyi aldı ve Bilal i Ebu Bekir e verdi. Böylece Bilal işkenceden kurtulmuş oldu. Bilal-i Habeşi, 622 yılındaki hicrete katılarak Mekke den Medine ye geldi. Medine de Müslümanlar, namaz vakitlerinin bildirilmesi gerektiğine karar verdiler. Ancak bunun ne şekilde olacağı konusunda fikir birliğine varılamadı. O günlerde Abdullah bin Zeyd, gördüğü bir rüyayı Hz. Muhammed e anlattı. Rüyasında ezanın bugünkü şeklini duymuştu. Bunun üzerine Hz. Muhammed, duyduğu ezanı Bilal e öğretmesini istedi ve bundan sonra namaz vakitlerinin ezanla duyrulacağını bildirdi. Böylece Bilal, ilk ezan okuyan müezzin oldu. Bilal-i Habeşi nin bir süre sonra sabah ezanına eklediği essalatü hayrun minnen nevm (namaz uykudan hayırlıdır) cümlesi, Bilal, bu ne güzel söz! diye övgüsünü dile getiren Hz. Muhammed tarafından onaylandı. Bedir, Uhud ve Hendek dahil bütün savaşlara katılan ve Hz. Muhammed in ölümünden sonra Şam a yerleşen Bilal-i Habeşi, rivayet olduğuna göre gördüğü bir rüya üzerine birgün Medine ye geldi ve sabah ezanını okudu. Bilal in sesini duyan halk, Hz. Muhammed in yaşadığı günleri hatırlayarak sokaklara döküldü. Tekrar Şam a dönen Bilal-i Habeşi, 641 yılında vefat etti ve Ehli Beyt Mezarlığı olarak bilinen, Şam daki Bab üs Sağır Mezarlığına defnedildi. Hamza bin Abdülmuttalip ( ) Hz. Muhammed in amcası ve ilk Müslümanlardan olan 568 Mekke doğumlu Hamza bin Abdülmuttalib in annesi Hale, Hz. Muhammed in annesi Amine nin amcasının kızıydı. Kısa bir süre için Hz. Muhammed i de emziren, Ebu Lebeb in cariyesi Süveybe tarafından emzirilen Hamza, Ebu Ammare (Umare) ve Ebu Ya la künyesine sahipti ve 615 yılında Müslümanlığı kabul etttikten sonra Esedullah (Allah ın Aslanı) lakabı ile anıldı. Orta boylu, güçlü kuvvetli ve heybetli bir sahabe olan Hamza, iyi bir avcı, mazlumlara yardım etmeyi seven cesur bir savaşçı, av dönüşü evine gitmeden Kabe yi tavaf edecek kadar kutsal değerlere saygılı, karşılaştığı şahıslara selam verip sohbet etmesini seven cömert bir insan ve Kureyş in en sereflilerindendi.

36 40 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Hz. Muhammed yakınlarına İslam ı tebliğ etmiş olmasına rağmen, Hamza henüz Müslüman olmamıştı. Bir gün arkadaşlarıyla Safa Tepesine giden Ebu Cehil, orada rastladığı Hz. Muhammed e hakaret etti ve Abdullah bin Cüda nın cariyesi bu olayı görüp, av dönüşü Kabe ye uğrayan Hamza ya anlattı. Ebu Cehil in yanına giden ve elindeki yayı Ebu Cehil in kafasına vurup, başını yaralayan Hamza bir gün sonra da Müslüman oldu. Hamza nın bu tercihi Müslümanları güçlendirdi, müşrikleri rahatsız etti ve Hz. Muhammed i çok sevindirdi. Hicret ten sonra Hz. Muhammed ve taraftarlarının Medine den çıkarılması için Abdullah bin Übey, Hazrec ve Evs Kabilelerinin müşrikleriyle ilişki kuran Mekkeliler, Müslümanların Hac yollarını da kapadılar. Bunun üzerine, Şam ile ticaret yollarını keserek müşrikleri sıkıntıya sokmak isteyen Hz. Muhammed, Hamza yı bu amaçla Sifu l-bahr a gönderdi. Hamza, otuz kişilik bir kuvvetle belirtilen yere vardığında, Ebu Cehil in de bulunuduğu, 300 kişilik bir kuvvete sahip olan, müşriklerin kervanı ile karşılaştı. Hamza ve yanında bulunan Müslümanlar müşrikler ile çarpışmak istiyorlardı: ancak henüz Müslümanlığı kabul etmemiş olan Mecdi bin Amr bin Cüheni bu iki grubun arasına girdi ve tarafları çarpışmaktan vazgeçirdi. Hamza bin Abdülmuttalib, daha sonra Bedir Savaşı ve Kaynuka Gazvesine katıldı. Bedir Savaşının başlangıcında, Mekkeliler den Seybe ve Utbe meydana geldiler ve çarpışmak için er dilediler. Medineliler adına karşılarına çıkıp Seybe, Utbe ve Tuayma bin Adiy i öldüren ve daha sonra amansızca savaşan Hamza, Hz. Muhammed in takdirini kazandı. Hamza bin Abdülmuttalip. (The Message, Moustapha Akhad) Kaynuka Gazvesinin sebebi ise bir kadına karşı yapılan terbiyesizliktir. Yahudi bir kadın bazı esyalarını Kaynuka Pazarında sattıktan sonra bir kuyumcuya gider. Kuyumcu eteğinin alt kısmını üst kısmına bir dikenle iğnelediği için ayağa kalktığında üzeri açılan kadın utanır, sıkılır, feryat eder ve çevresinden yardım ister. Bunun üzerine kadının yardımına koşan bir Müslüman, kuyumcuyu öldürür ve Yahudiler de onu öldürürler. Öldürülen Müslümanın akrabalarının başvurusunu dikkate alan Hz. Muhammed, daha önce Yahudiler ile yapılan anlaşmanın yenilenmesini ister. Yahudilerin bu isteğini reddetmesi üzerine Hz. Muhammed, Hamza yı, Kaynukoğulları nın üzerine gönderir ve Mekkeliler den bekledikleri yardımı alamayan Kaynuka Yahudileri teslim olmak zorunda kalırlar. Bedir Savaşının acısını unutmayan ve yeni bir savaş hazırlığına başlayan Kureyşliler, bir yıl önceki kervanın gelirini harcayıp civardaki müşrik kabilelerden yardım isteyerek büyük bir kuvvet oluşturdular. Bedir Savaşının bozgunla bitmesi sebebiyle, matem tutan ve erkekleri savaşa teşvik eden Kureyşli kadınlar da savaşa katılmaya karar verdiler. Bu sırada Mekke de, Vahşi adında,

37 İLK MÜSLÜMANLAR 41 Habeş usulü kargı atmakla ünlü bir köle vardı. Kureyş ordusu Mekke den ayrılmadan önce. Efendisi Cübeyr bin Mut im kölesi Vahşi`yi yanına çağırıp Orduya katıl, şayet amcam Tuayma bin Adiy i öldürmüş olan Hamza bin Abdülmutalip i öldürürsen hür ve azadsın dedi. Ayrıca, Bedir de babası öldürülen Ebu Süfyan ın karısı Hind de bu iş için Vahşi ye bir çok ödül vaad etti. Hz. Muhammed, Medine de kalıp savunma savaşı yapmayı düşünüyordu. Bedir Savaşına katılmayanlar ise düşmanla yüz yüze gelmek, Medine dışında savaşmak istiyorlardı. Hz. Muhammed, sahabelerin bu tavrı karşısında Medine dışında savaşılmasına karar verdi. Medine dışında savaşılmasına taraftar olan Hamza, Hz. Muhammed e Sana Kitabı indirmiş olan Allah adına yemin eder ve and içerim ki, Medine dışında Kureyş müşrikleriyle çarpışmadıkça orucumu bozmayacağım demişti ve müşriklerle çarpıştığı sırada oruçlu bulunuyordu. Uhud bölgesine varılıp ordunun savaş düzeni aldığı gün Hz. Muhammed, Rüyamda, meleklerin, Hamza yı yıkadıklarını gördüm demişti. Savaşın başlangıcında, Kureyş in birinci bayraktarı Talha bin Ebu Talha, Ali bin Ebu Talib tarafından, ikinci bayraktarı Osman bin Ebu Talha da Hamza tarafindan öldürüldüler. Sancaktarlarının ölmesi Kureyş i şaşkına çevirmişti; sarsıldılar ve sendelediler. Halid bin Velid in saldırıları da sonuç vermedi ve müşrikler kaçışmaya başladılar. Ben Allah ın Aslanıyım diyerek kılıç sallayan Hamza Kureyşlileri perişan etmişti. Ancak çözülen Kureyşlilerin kaçmaya başladığı sırada Hz. Muhammed tarafından görevlendirilen okçular yerlerini bırakmaya başladılar. Birbirlerine Ne duruyorsunuz, Allah düşmanı bozguna uğrattı. Siz de, müşriklerin karargahına giriniz ve kardeşlerinizle birlikte ganimet toplayınız dediler. Hz. Muhammed in Yerinizden ayrılmayıp bizi arkamızdan koruyunuz; öldürüldüğümüzü görseniz dahi yardımımıza koşmayınız, ganimet topladığımızı görseniz de bize katılmayınız buyurduğunu hatırlatan komutanları Abdullah bin Cübeyr i de dinlemediler ve Ganimetten nasibimizi alacağız diyerek, yerlerini terkettiler. Abdullah bin Cübeyr in yanında çok az kişi kaldığını gören Halid bin Velid, kuvvetlerini bir araya topladı ve okçuların üzerine yürüdü. Önce oklarıyla, sonra mızrak ve kılıçları ile savaşan okçuları şehit edip Abdullah bin Cübeyr in karnını deşen ve barsaklarını ortalığa döken Kureyşliler, Müslümanları arkadan ve önden kuşatttılar. Bu sırada, bir kayanın arkasına gizlenerek, müşrikleri kasıp kavuran Hamza yı izleyen Vahşi de aradığı fırsatı buldu. Hamza yı bir mızrak darbesi ile şehit etti ve Ebu Süfyan`ın karısı Hind i memnun etmek için göğsünü yarıp, ciğerini çıkarttı. Kendisini izleyen Hind, üzerindeki kıymetli eşyaları Vahşi ye verdikten sonra intikam hırsıyla ciğerini çiğnediği Hamza nın başucuna gidip; burnunu ve kulağını kendisine bilezik, pazuband ve halhal yapmak için kesti. Hamza, Peygamberin başı ucuna gelip, dua etmesinden sonra, kız kardeşi Safiye nin getirdigi bir hırka ile kefenlendi. Cenaze namazı Hz. Muhammed, tarafından kıldırıldı ve Uhud a defnedildi. Hamza, şehit olduğunda 57 yaşındaydı. Hz. Muhammed, her sehit ile beraber namazını tekrarladığı için, o gün 72 defa cenaze namazı kılındı. Hz. Muhammed in ilk cenaze namazı kıldırdığı sehitin Hamza bin Abdülmuttalip olduğu söylenir. Hamza nın eşi ve çocukları Medine de olmadığı için şehadetine ağlayan çıkmamıştı. Hz. Muhammed Hamza nın niye ağlayanları yok? buyurdu. Bunun üzerine sahabeler önce Hamza için sonra da kendi şehitleri için ağladılar. Uhud Savaşı nın Sonu Uhud Savaşı, 3 Şevval 3 HS. Mücahidlerin birçoğu oraya buraya dağılmış olmasına rağmen Hz. Muhammed in yanından ayrılmayanlar vardı. Bu sırada, İbni

38 42 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Kamia denilen bir müşrik, atının üzerinde Hz. Muhammed e saldırdı. İslam Ordusunun sancaktarı Musa bin Umeyr ve Nesibe Hatun, mücahidlerden birkaç kişi ile birlikte İbni Kamia ya karşı çıktılar. İbni Kamia, Peygamberi korumaya çalışan Nesibe Hatun un omuzuna bir kılıç darbesi indirdi. Nesibe Hatun da cesurca karşılık verdi, fakat, İbni Kamia nın üzerinde iki kat zırh bulunuyordu ve bu darbeler tesir etmedi. Kılıcıyla saldırılarını sürdüren İbni Kamia, önüne çıkan Umeyr in önce sağ elini sonra sancağı kavradığı sol elini kesip bir mızrak darbesiyle şehit etti. Hz. Muhammed, Umeyr in son bir gayret ile kollarının arasında tutmaya çalıştığı İslamın sembolü olan sancağı yerden aldı ve Ali bin Ebu Talib e verdi. Çarpışmaya giden Ali de sancağı Musa nın baba bir kardeşi Ebürrum bin Umeyr e teslim etti. Savaş, Hamza bin Abdülmuttalip ve Musa bin Umeyr gibi sahabeler dışında Hz. Muhammed i korumaya çalışan Nesibe Hatun ve Ebu Dücane gibi kadınları da şehit veren Müslümanların yakındaki bir kayalığa doğru çekilmesi ile sona erdi. Yaralı ve çok yorgun olup kendi başına yürüyecek kuvveti kalmayan Hz. Muhammed, Sad bin Muaz ve Sad bin Ubade ye dayanarak ilerlemeye çalışsa da bir müddet sonra gücü tamamen tükendi. Bu sırada yere çöken Talha bin Ubeydullah Buyur, Allah ın Resulü diyerek Peygamberi sırtına aldı ve kayalığa kadar taşıdı. Burada, Hz. Muhammed in kanlar içinde kalan yüzünü yıkayıp başına su döktüler. Hamza bin Abdülmuttalip. (The Message, Moustapha Akhad) Ebu Süfyan ın Seslenişi Müşrik ordusu, Mekke ye geri dönerken, Ebu Süfyan, muharebe meydanında bir tur attıktan sonra kayalıklara çıkmış olan mücahidlerin yanına geldi ve Aranızda Muhammed var mı? diye seslendi. Peygamber Cevap vermeyiniz buyurduğu için, bu sorusunu üç defa tekrarladığı halde karşılık alamadı. Bunun üzerine Aranızda Ebu Bekir var mı? diye sordu. Hz. Muhammed yine cevap verilmesine müsaade etmedi. Son olarak Aranızda Ömer var mı? diye soran ve cevap alamayan Ebu Süfyan, adamlarına dönerek Bunların hepsi öldürülmüş olmalı, sağ olsalardı cevap verirlerdi. dedi. Bunun üzerine Ömer bin Hattab dayanamadı ve ayağa kalkarak Yalan söylüyorsun ey Allah ın düşmanı, söylediklerinin hepsi sağlar ve işte buradalar diye bağırdı.

39 İLK MÜSLÜMANLAR 43 Medine ye Dönüş Medine ye dönen İslam ordusu büyük bir kalabalık tarafından karşılandı. Hz. Muhammed in sağ olduğunu öğrenmek ve yüzünü görmek istiyorlardı. Şehit olan erkeklerinin ardından ağlayan kadınları gören Hz. Muhammed in de gözlerinden yaşlar akıyordu. Bu sırada Sad bin Muaz ın annesi Kebşe bint Ubeyd, Hz. Muhammed e yaklaştı ve atının dizginlerinden tuttu. Uhud da diğer oğlu Amr bin Muaz ı şehit veren ve derin bir acı duyan Kebşe, Resul-ü Ekrem in nurani simasına baktı ve Babam, anam sana feda olsun ya Allah ın Resulü! Sen sağ ve salim olunca bütün felaketler bana hiç gelir. dedi. Buna karşılık, önce başsağlığı dileyen Hz. Muhammed Ey Sad ın annesi sana ve hepinize müjdeler olsun ki, şehit düşenlerin hepsi Cennet te toplandılar ve birbirlerine arkadaş oldular. Onlar ev halklarına da şefaat edeceklerdir. sözleriyle Kebşe yi teselli etti. Uhud Savaşı, Hind. Vahşi nin Müslüman Oluşu Rivayete göre Vahşi, Müslüman oluşunu şöyle anlatmıştır: Mekke nin fethinden sonra Medine ye gelip Mescid-i Nebi de Resul-ü Ekrem i gördüm ve iman ettiğimi söyledim. Bana Sen Vahşi misin? diye sordu. Evet diye cevap verdim. Hamza yı sen mi öldürdün? diye devam etti. Öyle oldu dedim. Bunun üzerine Allah ın Resulü buyururdular ki Bana yüzünü göstermemen mümkün mü? Ben de çıkıp gittim. Hz. Muhammed in vefatından sonra yalancı peygamber Müseyleme ortaya çıkmıştı, Müslümanlar ile birlikte Yemame ye giderek onu öldürdüm ve günahımı ödedim.

40 44 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI The Prophet Muhammad and the Muslim Army at the Battle of Uhud. (David Collection museum, Denmark)

41 İLK MÜSLÜMANLAR 45 Zübeyr bin Avvam Kureyş in Asad Klanından Al-Awam ibn Khuwaylid ile Hz. Muhammed in halası Ümeyye Klanından Safiye bin Abd-al Muttalib in oğlu olan Zübeyr (Az Zubayr in al-awam) 594 yılında Mekke de doğdu. 615 yılında Habeşistana a ilk göç edenlerden birisi olan Zübeyr, 616 yılında çıkan ayaklanmada, diğer Müslümanlar ile birlikte Habeş Negus una (Kralı) destek verip haber taşıdı ve 617 yılında Mekkeliler İslamı kabul ettiler haberinin gelmesi üzerine, Mekke ye döndü. Ancak Mekke nin yakınlarında bu haberin gerçek olmadığını öğrenen göçmenler, içeriden destek alıp şehre gizlice girmek zorunda kaldılar. 622 yılında Hz. Muhammed ile Medine ye Hicret ettikten sonra Bedir ve Hendek Savaşlarına katılıp gözcülük görevi de yapan Zübeyr, Uhud Savaşında Peygamberi savunanlardan birisiydi. 629 yılında Hayber in fethi sırasında çarpışmak için er dileyen Yahudi Yasir i mağlup etmesi dışında Mekke nin fethi sırasında ordunun sol kanadına komuta etti. Hz. Muhammed in ölümünden sonra, 632 yılı Temmuz ayında Medine ye saldıran sahte peygamber Tulayha karşı ordunun bir bölümüne komuta eden Zübeyr; Ridde Savaşlarına ve Mısırın fethine katıldı. Yarmuk Savaşında komutan olarak görev aldı ve Ömer bin Hattab ın ölümü üzerine yeni Halifeyi seçecek altı kişiden birisi olarak katıldığı Şura da Osman bin Affan ı destekledi. 656 yılında yapılan Camel (Deve) Muharebesi öncesinde Aişe ve Talha bin Ubeydullah ile birlikte Halife Ali bin Ebu Talib in karşısında yer alan Zübeyr bin Avvam, taraflar arasında yapılan görüşmeler sonunda savaşa katılmaktan vazgeçti. Ancak kısa süre sonra, bu durumu kabullenemeyen ve kendisini izleyen Amr bin Hürmüz tarafından, secde ederken boğazını hedef alan bir bıçak darbesi ile öldürüldü. Sad bin Ebu Vakkas Kureyş in Banu Zuhrah Klanından ve Hz. Muhammed'in annesi Aminah bint Wahb ın amcasının torunu olan Sad bin Ebu Vakkas, 595 yılında Mekke de doğdu. 17 yaşında ve 17. olarak İslamı kabul eden Sad, Bedir de on yaşın biraz üstündeki kardeşi ile birlikte müşriklere karşı savaştı. Kardeşi Ömer, ısrarları sonucu katıldığı bu savaşta şehit düşen 14 Müslümandan birisi oldu. Uhud Savaşında savunmasına katıldığı Hz. Muhammed tarafından en iyi okçulardan birisi olarak gösterildi. 636 yılında Sasanilere karşı Kadisiya ve Nahavand Savaşlarına katıldıktan sonra Kufa ve Nejd Valisi olarak atandı ve Çinliler ile diplomatik temaslarda bulundu. Bu sırada Ömer tarafından 3. Halife adayı olarak gösterilen altı kişi içerisinde yer aldı ve 650 yıllarında Çin de Müslümanlığın tanınması için çaba gösterdi. Kerbela olayında önemli bir rol oynayan Ömer bin Sad ın babası olan Sad bin Ebu Vakkas, 674 yılında, on sahabenin sonuncusu olarak vefat etti. Kadisiya Savaşı, 16 Kasım 636.

42 46 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Talha bin Ubeydullah 595 yılında Mekke de doğan Talha bin Ubeydullah, İslamı ilk kabul edenlerden ve Cennet ile müjdelenen on sahabeden birisiydi. 622 yılında Medine ye göç etti ve Uhud Savaşında, kendisine Cömert lakabı veren Hz. Muhammed in koruyucularından birisi oldu. Hz. Muhammed in ölümünden sonra, kendisini peygamber ilan eden Tulayha nın 632 yılı Temmuz ayı içerisinde Medine ye saldırması üzerine, üçe ayrılan İslam ordusuna Ali bin Ebu Talib ve Zübeyr bin Avvam ile birlikte komuta etti. Ridde Savaşlarına da katılan Talha, 656 yılı sonunda (Osman bin Affan ın katillerinin cezalandırılması için kendilerine destek olmayan) Ali bin Ebu Talib e karşı savaşan Aişe nin ordusunun kumandasını üstlenmişti. Ancak karşılıklı görüşmeler sonunda, 7 Aralık 656 yılında yapılan Camel Savaşının hemen öncesinde, Zübeyr bin Avvam gibi savaşmaktan vazgeçti. Bu kararı davamıza ihanet etti diye yorumlayan Mervan bin Hakem, savaş alanının kenarında gelişmeleri izleyen Talha yı bir ok ile baldırından vurdu ve öldürdü. Rivayete göre Halife Ali bin Ebu Talib ölmeden önce yanına giderek Sen bu hatanı telafi edinceye kadar Allah senin Cennet e girmene izin vermez demiş ve biatını yenileyen Talha nın cenaze namazını kıldırmıştır. Talha bin Ubeydullah, 7 Aralık 656. Zeyd bin Harise Arabistan ın merkezindeki Najd da yasayan Kalb kabilesinin Udhra Klanından Haris bin Şurahbil ile Tayy Kabilesinin Maan Klanından Suda bint-i Salebe nin oğlu olan Zeyd bin Harise veya Zayd mawla Muhammad 581 yılında dünyaya geldi. Ailesini ziyaret etmek isteyen annesi ile Maan Klanına giden sekiz yaşındaki Zeyd, köyü basan Qayn Kabilesinin süvarileri tarafından kaçırıldı ve Ukkaz daki köle pazarında 400 dirheme satıldı. Hz. Muhammed, ilk evliliğini yaptığı Hatice bint Hüveylid in yeğeni Mekkeli Hakim bin Hizam tarafından kendilerine düğün hediyesi olarak verilen Zeyd i azad etti ve manevi oğul olarak kabul etti. Kuran da ismi geçen yegane sahabe olan Zeyd, yıllar sonra Hz. Muhammed ile Hac için Mekke ye gitiğinde yakınları tarafından tanınıp ailesine haber verildi. Mekke ye gelen ailesinin kefaletini vererek Zeyd i geri almak istemesi üzerine Zeyd serbesttir ve isterse kefalet ödenmeden sizle gidebilir cevabını veren Hz. Muhammed manevi oğlunun kendisi ile kalmak istediğini bildirmesi üzerine Şahit olun ki Zeyd benim oğlumdur, ve mirasımda esit hakka sahiptir. diyerek memnuniyetini dile getirdi. Zeyd bin Muhammed; Hatice bint Hüveylid, komşusu Lubaba bint al-harith ile dört kızı ve Ali bin Ebu Talib den sonra Müslümanlığı kabul eden sekizinci kişiydi. 622 yılında Medine ye Hicret edip Hamza bin Abdülmuttalib ile kardeşlik kurdu ve birkaç

43 İLK MÜSLÜMANLAR 47 ay sonra Hz. Muhammed ile Ebu Bekir in ailelerini almak için Mekke ye gönderildi. Böylece Hz. Muhammed in ikinci eşi Sevda bint-i Zem a, kızları Ümmü Gülsüm ve Fatima hizmetçisi Abu Rafi, Zeyd in eşi Baraka ile oğulları Usame, Ebu Bekir in eşi Ümmü Ruman ile çocukları Esma, Abdullah ve Aişe yanlarında Talha bin Ubeydullah, klavuz Abdullah bin Urayqit ve Zeyd in refakatinde Medine ye geldiler. 625 yılında, Hz Muhammed in kuzeni Zeyneb bint-i Jahsh ile evlenen Zeyd, iki yıl sonra boşandı. Ancak Zeynep in boşandıktan çok kısa süre sonra Hz. Muhammed ile kabul görmeyen bir evlilik yapması, İslam dünyasında büyük bir hayal kırıklığı yarattı. Çok iyi bir okçu olan Zeyd; yılları arasında Bedir, Uhud, Hendek ve Hayber de savaştı, Hudeybiye Anlaşması nda yer aldı ayrıca yedi önemli sefere daha katıldıktan sonra 629 yılında Mute Savaşında bir mızrak ile vurulup şehit oldu. Abdurrahman bin Avf 580 yılında doğan Abdul Amr Amr ın Kulu Cennet ile müjdelenen on sahabeden birisidir. Amr, Ebu Bekir tarafından tanıştırıldığı Hz. Muhammed den İslamın inanç ve ibadetlerini öğrendikten sonra ilk sekiz erkekten birisi olarak Müslümanlığı kabul etti ve Peygamberin isteğine uyarak ismini Abdurrahman Bağışlayanın Kulu olarak değiştirdi. Mekkeli Kureyşliler 614 yılından itibaren Ebedi düşman kabul ettiğimiz Müslümanları barındıran bütün klanlara saldıracağız! kararı alıp Müslüman tüccarları da Ürünlerinizi boykot edip sizi süründüreceğiz! diye tehdit ettiler. Bu durum karşısında Habeşistan a göç etme önerisinde bulunan Abdurrahman bin Avf ın teklifi kabul edildi ve 615 yılında ilk grup yola çıktı. 616 yılında Zübeyr bin Avvam ve Abdurrahman bin Avf dahil aileleriyle birlikte 100 kişiden fazla bir grup oluşturan Müslümanlar, Habeşistan Negus unun koruması ve konukseverliği sayesinde güven içinde yaşadılar. 617 yılında bazı Müslümanlar ile birlikte gizlice Mekke ye dönen Abdurrahman 622 de Medineye Hicret etti ve işini kurana kadar Saad bin el-rabi ile kardeşlik yaptı. Bedir Savaşına katılan Abdurrahman, 626 yılı Ağustos ayında Dumat al-jandal da bulunan Kalb Kabilesine baskın yapmak ile görevlendirildi. Hz. Muhammed in Git orayı al ve Alllah a inanmayan herkesi öldür; ancak kalleşlik yapma, çocukları öldürme ve sakat bırakma. Bu Allah ın emri ve Peygamberin kavlidir. sözleriyle uğurladığı Abdurrahman, Kalb Kabilesini yenip İslamı kabul etmelerini temin etti. Cizye almak üzere anlaşma yaptıktan sonra kabile reisinin kızı Tamadur bint Al-Asbagh ile evlendi ve Medine ye döndü. 634 yılında vefat eden Ebu Bekir, son günlerinde Osman bin Affan ve Abdurrahman bin Avf ı çağırıp Ömer bin Hattab ı kendisinden sonraki Halife olarak seçtiğini bildirmişti. 644 yılında vefat eden Ömer de, Abdurrahman bin Avf ı kendisinden sonraki Halifeyi seçecek altı kişilik Şura da görevlendirdi. Böylece Osman bin Affan, Ali bin Ebu Talib, Sad bin Ebu Vakkas, Zübeyr bin Avvam ve Talha bin Ubeydullah ın da katılımıyla oluşan Şura da hep birlikte Osman bin Affan ı Halife seçtiler. Hz. Muhammed in ordusuna deve hediye eden, Bedir Savaşına katılıp sağ kalan herkese 400 Dinar veren ve Hz. Muhammed in dul eşlerine büyük bir miras bırakan Abdurrahman bin Avf, 653 yılında Amman da (Ürdün) vefat etti ve Osman bin Affan tarafından kıldırılan cenazesi oraya defnedildi.

44 48 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Said bin Zeyd Zeyd bin Amr ın oğlu olan ve Ebu el-avar adıyla da anılan Said bin Zeyd, 593 yılında doğdu ve 20 yaşına basmadan İslamı kabul etti. Ömer bin Hattab ın kızkardeşi olan karısı Karısı Fatima binti Hattab da Müslümanlığı en önce kabul edenlerden birisiydi. Çok dindar bir insan olan Zeyd, Hz. Muhammed in katipliğini yaptı ve Ayetleri kaydetti. Peygamberin bütün öğretilerine sadık kalıp, savaşlarda önünde ve namazlarda arkasında durdu. Talha bin Ubeydullah ile birlikte gözcü olarak gönderildikleri Bedir dışındaki bütün savaşlara katılan Said, Hz. Muhammed in ölümünden sonra kendisine teklif edilen valilik önerilerini kesin bir dil ile geri çevirdi. Hatta Şam Valisi olmasını isteyen Ebu Ubeyde ye Sen Cihad ı benden iyi yaparsın, ben normel bir asker olarak kalmayı tercih ederim! cevabını verdi. Yemin etmeyi sevmeyen ve bir keresinde yargıç yemin etmesini istediği için davasını geri çeken Said bin Zeyd 673 yılında vefat etti ve Sad bin Ebu Vakkas ile Ömer bin Hattab ın oğlu Abdullah bin Ömer tarafından Cennet-ül Baki Mezarlığı na defnedildi. Cafer bin Ebu Talib Ebu Talib bin Abdülmuttalib ve Fatima bint Asad ın üçüncü erkek çocuğu ve Hz. Muhammed in kuzeni olan Cafer bin Ebu Talib, 590 yılında doğdu. Küçük kardeşi Ali bin Ebu Talib (Dördüncü Halife) dışında Talib ve Akil adında iki ağabeyi ile Fakhita, Jumana ve Rayta adında üç kız kardeşi olan Cafer, Mekke de yaşanan kuraklıkta amcası Abbas ın yanına gönderildi. Kardeşi Ali den sonra İslam ı kabul eden Cafer, yıllarında Müslüman olan Asma bint Umays ile evlendi. 616 yılında göç eden ikinci grup ile birlikte Habeşistan a giden ve Negus (Kral) Ashama bin Abjar ın korumasında 12 yıl yaşayan çiftin Abdullah, Muhammed ve Awn adında üç çocuğu oldu. Habeşistan Negus u ve Müslümanlar. (History of Islam) Bir kısım Müslümanların Habeşistan a göç etmesi üzerine Kureyşliler tarafından gönderilen Abdullah bin Ebi Rabiah ve Amr bin el-as, Negus ile görüşüp göçmenlerin iadesini istemişti. Getirdikleri hediyeler ve Müslümanlar hakkındaki kötü yorumlarına rağmen, Negus göçmenler ile görüşmeden karar veremeyeceğini söyledi. Bunun üzerine Sözcü olarak Negus ile görüşen Cafer bin Ebu Talib şunları söyledi: Biz medeni olmayan insanlardık fakat Allah ın gönderdiği elçi bizi doğruyu söylemek, inançlı olmak, suç işlememek ve kan akıtmamak üzere yönlendirdi. Yalandan, yetim hakkı yemekten, iftira atmaktan uzak durmamızı söyledi. Bize namazı, zekatı ve orucu öğretti. Allah ı tanımamızı sağladı. Biz de ona ve Allah ın buyuruklarına inanıp, öğrendiklerimizi uyguladık.

45 İLK MÜSLÜMANLAR 49 Bu açıklamadan sonra Muhammed in Allah tan aktardıklarıyla ilgili birşey söylemesini isteyen ve Cafer in Hz. İsa ve Meryem in hikayesini anlatan Meryem Suresi ni okuması üzerine gözleri yaşaran Negus Müslümanlara zarar veremeyeceğini bildirdi. Ancak Kureyşliler Müslümanlar İsa yı sıradan bir insan olarak görüyorlar diye itiraz ettiler. Cafer bu yoruma karşılık Peygamberimiz bize İsa nın Allah ın kulu ve elçisi olduğunu söyledi! karşılığını verdi. Bu tartışmalardan sonra hediyelerini iade ettiği Kureyşlileri geri gönderen Negus, Müslümanların Habeşistan da güven içinde yaşamasını temin etti. Cafer bin Ebu Talib, 628 yılında ailesiyle birlikte Medine ye geldi ve derhal Hayber seferine katıldı. Savaşın sonunda Hangisine daha çok sevinmeliyim Hayber zaferine mi yoksa Cafer in aramıza katılmasına mı? diyen Hz. Muhammed ile birlikte Medine ye döndü ve vaktinin çoğunu yardım faaliyetlerine ayırdı. Mute Savaşı 629 yılında Hz. Muhammed in İslama davet mektubu ile Busra ya (Havran) gönderdiği sahabe Haris bin Umeyr, Busra Emiri Surahbil bin Amr el-gassani tarafından şehit edildi. Bunun üzerine gönderilen Zeyd bin Harise komutasındaki kişilik İslam ordusu Lübnan ın Kerak (Karak) şehri yakınlarında Mute (Mu tah) denilen yerde yaklaşık kişi olan Bizans ordusu ile karşı karşıya geldi. Eylül ayında yapılan savaş sırasında önce Zeyd ve daha komutayı alan sahabeler Cafer bin Ebu Talib ile Abdullah bin Revaha şehit oldular. Böylece sıradan bir asker olarak katıldığı ve çarpışmalar sırasında parçalandıkları için dokuz kılıç kullanmak zorunda kaldığı savaşta komutayı alan Halit bin Velid, Bizanslıları şaşkına çeviren manevralar sonrasında, ordusunun az kayıp ile geri çekilmesini temin etti. Savaş sırasında iki kolu kopan ve vücudunun ön kısmında çok fazla kesik olan Cafer in şehit olup Kerak yakınlarında Al-Mazar a defnedildiği haberini alınca gözyaşlarını tutamayan Hz. Muhammed, Cebrail in kendisine Cafer cesur ve sadık bir askerdi, Allah ona kesilen kolları yerine bir cift kanat verdi dediğini bildirdi. Sahabeler

46 50 İSLAMİYETİN DOĞUŞU VE YAYILIŞI Sad bin Ebu Vakkas. (daulahislam.com) Talha bin Ubeydullah. (daulahislam.com)