ESGAZ İÇ TESİSAT TEKNİK ESASLARI İÇİNDEKİLER...

Transkript

1 Sayfa No 1/84 İÇİNDEKİLER... İÇ TESİSAT TEKNİK ESASLAR AMAÇ KAPSAM DAYANAK AÇIKLAMA KONU TANIMLAR Isıtma: Isıtma Tesisi: Evsel ve Küçük Tüketimli Ticari Tesis: Merkezi Isıtma Tesisi: Doğalgaz : Brülör: Tam Yanma: Vent Hattı: Alçak Basınçlı Buhar Kazanı: Yüksek Basınçlı Buhar Kazanı: Isı Gücü: Anma Isı Gücü (QN): Anma Isı Gücü Alanı (AN): Isıtma Yüzeyi (F): Atık Gaz: Valf (Ventil): Vana: Sayaç: Gaz Teslim Noktası: Servis Regülatörü: Domestik Regülatör : Rekor: Filtre : Test Nipeli: Brülör Gaz Kontrol Hattı (Gas Train): Tabii Havalandırma Sistemi: Cebri (Mekanik) Havalandırma Sistemi: Alt Havalandırma: Üst Havalandırma: Üst Isıl Değer (Ho): Alt Isıl Değer: Wobbe Sayısı: Gaz Modülü: II. Gaz Ailesi: İç Tesisat:... 10

2 Sayfa No 2/ Bina Bağlantı Hattı : Kolon Hattı: Ana Kapatma Vanası: Tesisat Galerisi: Tesisat Şaftı: Tesisat Kanalı: Toplam Kapasite: Kazan: Boyler: Kat Kaloriferi: Kombi: Şofben: Soba: Ocak: Sıcak hava üreticisi Radyant Isıtıcı: A Tipi Cihazlar (Bacasız Cihazlar ) B Tipi Cihazlar ( Bacalı Cihazlar ) B1 Tipi Cihazlar (Vantilatörlü Bacalı Cihazlar ) C Tipi Denge Bacalı (Denge Bacalı Cihazlar) Yoğuşmalı Cihazlar Baca Klapesi: Baca Sensörü (Atık Gaz Akış Sigortası): Atık Gaz Çıkış Borusu (Duman Kanalı): Baca: Baca Şapkası: Etkili Baca Yüksekliği: Müstakil (Bireysel) Baca: Ortak Baca (Şönt Baca): Adi Baca: Hidrolik Çap: Büyük Tüketimli Tesisler: Klape: Tüketim Hattı: Ayrım Hattı: Cihaz Bağlantı Hattı: Basınç Düşürme İstasyonu: Boru Kılıfı: Abone tüketim değeri İç Tesisat Doğal gaz dağıtım şebekesi Deprem Vanası : Sızdırmazlık Macunu: GAZ TESLİM NOKTASI Servis Kutusu ve Regülatör tipleri MALZEME SEÇİMİ:

3 Sayfa No 3/84 7.BORULAR VE YERLEŞTİRME KURALLARI BORULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ: Çelik Borular: PE Borular: Bakır Borular: SAYAÇLAR REGÜLATÖR VE EMNİYET TERTİBATI DOĞALGAZ YAKICI CİHAZLAR A Tipi Cihazlar (Bacasız Cihazlar): B Tipi Cihazlar (Bacalı Cihazlar): B1 Tipi (Fanlı-Bacalı) Cihazlar: Fanlı Cihazlar (Yarı hermetik): Yoğuşmalı Cihazlar Sanayi ve ticari tip mutfak cihazları Elektrik Jeneratörleri Cihaz Bağlantıları: KONUTLARDA VE ISI MERKEZLERİNDE BACALAR: Bacaların Genel Özellikleri Bacaların Sınıflandırılması: Özel Durumlar: HAVA-ATIK GAZ BACA SISTEMI Hava-Atık Gaz Baca Sistemi Elemanları Hava-Atık Gaz Baca Sisteminin Tesisi Hava Atık Gaz Baca Sisteminin Boyutlandırılması BACALARIN VE CIHAZLARIN DEVREYE ALINMASI VE KONTROLÜ Doğalgaz Yakıcı Cihazların Periyodik Bakımı İÇ TESISATTA GAZ KAÇAĞINA KARŞI ALINACAK TEDBIRLER KONUTLARDAKİ MERKEZİ ISITMA SİSTEMLERİNİN DÖNÜŞÜMÜ: Dönüşüm öncesi etüd; Kazanlar ve kazan daireleri tesis kuralları Buhar kazanlı kazan daireleri Kazan daireleri için ilave tedbirler Kazan dairelerinde gaz hattı montaj kuralları Kazan dairelerinde havalandırma sistemleri Kazan dairesinde ses seviyesi Kazan dairelerinde elektrik tesisatı Topraklama tesisatı Kazan tadilatı ve dönüşümü Brülör seçimleri ve gaz kontrol hattı KONTROL TESTLER VE İŞLETMEYE ALMA BAKIR BORU TESİSAT UYGULAMALARI Bükülebilme Özelliği İşaretleme BORU ÇAPI HESAP YÖNTEMİ Hesaplamalar MUTFAK TESİSATI

4 Sayfa No 4/ Basınç Kapasite Havalandırma Yakıcı Cihaz Bağlantıları Mutfak cihazları emniyet ekipmanları Sıcaklık Regülatörü (Termostat) Aşırı Isı Sınırlama Tertibatı TALİMAT VE TAVSİYELER Talimatlar Tavsiyeler ATIF YAPILAN STANDARTLAR ŞEKİLLER Şekil-1 Toprak altı hat ayrıntıları..18 Şekil-2 Kılıf borusu ayrıntısı.. 18 Şekil-3 Doğalgaz hattı ile elektrik kabloları arasındaki mesafe.19 Şekil-4 Ana kesme vanası yerleşimi...20 Şekil-5 Duvar geçişi detayı.21 Şekil-6 Esnek bağlantı elemanı detayı...22 Şekil-7 Esnek bağlantı elemanı...22 Şekil-8 Sıva üstü kanal içi boru kelepçesi..23 Şekil-9 Körüklü sayaç montaj detayı.26 Şekil-10 Bina dışı sayaç muhafazası...27 Şekil-11 Rotary sayaçlara ait bağlantı detayı 28 Şekil-12 Türbinli sayaçlara ait bağlantı detayı.29 Şekil-13 Domestik regülatör bağlantısı..29 Şekil-14 B-tipi cihaz havalandırma detayı.31 Şekil-15 Kabin içinde cihaz montaj detayı Şekil-16 C-tipi cihazların atık gaz ağızlarının yerleşimi..35 Şekil-17 Her iki tarafı açık koridorlarda hermetik çıkış uygulaması.35 Şekil-18 Tek tarafı açık mahallerde hermetik çıkış uygulaması.36 Şekil-19 Dört tarafı kapalı mahallerde hermetik çıkış uygulaması 36 Şekil-20 C-tipi cihazların çatı çıkış detayı.37 Şekil-21 Baca tipleri.42 Şekil-22Hava atık gaz sistemi.43 Şekil-23Linye hattı detayı..53 Şekil-24 Gaz kontrol hattı(q 1200 KW, ani kapatma regülatörlü).57 Şekil-25 Gaz kontrol hattı(q > 1200 KW, ani kapatma regülatörlü).57 Şekil-26 Cihaz kapasitesi (Q 1200 KW, düz regülatörlü).58 Şekil-27 Cihaz kapasitesi (Q > 1200 KW, düz regülatörlü).59 Şekil-28 Atmosferik brülörlü gaz kontrol hattı ekipmanları...59 Şekil-29 Multibloklu gaz kontrol hattı (PMax 360mbar, düz regülatörlü) 60 Şekil-30 Multibloklu gaz kontrol hattı (PMax < 200mbar, düz regülatörlü) 61 4

5 Sayfa No 5/84 TABLOLAR Tablo-1 Regülatör tipleri 14 Tablo-2 Magnezyum anot boyutları..17 Tablo-3 Ondüleli, kaynak ağızlı esnek bağlantı elemanı Tablo-4 Boru kelepçeleri mesafesi Tablo-5 C tipi cihazlar için kabin havalandırma menfez hesap tablosu Tablo-6 F37 göre düz boy halinde borular için bükülme radyüsleri Tablo-7 Bakır boru ölçüleri Tablo-8 Bakır boru için çalışma şartları...64 Tablo-9 Bakır borularda iç/dış lehim uzunluğu...64 Tablo-10 Eş zaman faktörlerine bağlı debi tablosu.. 69 Tablo-11 Akış hızı ve boru sürtünme kayıp değerleri 70 Tablo-12 Yerel basınç kayıpları. 71 Tablo-13 Bakır borular için max çapa bağlı akış hızı ve özgül sürtünme basınç kaybı...72 Tablo-14 Boru ekleme parçaları kayıp değerleri..73 Tablo-15 Boru çapı hesap çizelgesi.73 Tablo-16 Lokal kayıplar çizelgesi Tablo-17 Çelik borularda cidar kalınlığı...74 Tablo-18 Sanayi ve ticari tip ocaklarda tüketim değerleri..75 ÇİZELGELER Çizelge-1 Çelik borularda cidar kalınlığı..15 Çizelge-2 Doğalgaz hattı ile diğer hatlar arasındaki mesafe Çizelge-3 Tesisatlarda kulanılan sayaç tipleri..28 GRAFİKLER Grafik Grafik

6 Sayfa No 6/84 İÇ TESİSAT TEKNİK ESASLAR 1- AMAÇ Bu teknik esasların amacı, doğal gazın güvenilir olarak kullanılmasını belirleyen esasları düzenlemek ve doğal gazın tüketimine yönelik olarak kullanılacak her türlü cihaz,ekipman ve tesislerin ulusal ve/veya uluslararası standartlara uygun olarak can ve mal emniyetini sağlayacak şekilde tesis edilmesini belirleyen esasları düzenlemektir. 2- KAPSAM Sorumlu: Bu teknik esasların takibinden İç Tesisat Birimi Sorumludur. Doğal gazın bina içerisinde kullanılması için oluşturulacak tesisatlar bu teknik esasların öngördüğü şartlara göre yapılacak ve dönüştürülecektir. Bu şartnamede öngörülen kurallar: a) Doğal gaz tesisatı olmayan yapılarda kurulacak olan tesisatları, b) Mevcut gaz tesisatında yapılabilecek ek ve değişiklikleri, c) Tesisatlarda kullanılan cihazları d) Proje onayını, tesisatın yapılmasını, muayene ve kontrolünü, e)yanma sonucu meydana gelen atık gazlara ait duman bacası ve kanallarına, ait proje ve detaylarının düzenlenmesi ve yerleştirilmesini, f)iç tesisatta meydana gelmesi muhtemel gaz kaçakları durumunda uyulması gereken kuralları kapsar. g)endüstriyel ve Büyük Tüketimli Tesislerin doğal gaza dönüşümü ile ilgili uygulama kurallarını kapsamaz Dayanak 4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu uyarınca çıkarılan Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği 7. maddesine göre düzenlenmiştir Açıklama Bu teknik esasları incelerken adı geçen bütün standartlar ve mevzuatların güncel hali dikkate alınmalıdır. 3. KONU Bu teknik esaslar; konutlarda bulunan cihazların (kombi, kat kaloriferi, soba vs.) dönüşümü; büyük tüketimli tesislerde ve konutlarda bulunan yanma ısı kapasitesi 70 kw. üzerinde olan kalorifer kazanlarının doğal gaza dönüşümü ve yeni kurulacak tesislerde uyulması gereken esasları tanzim eder. 4. TANIMLAR 4.1 Isıtma: İstenen bir mahali, belirlenen bir sıcaklığa getirmek için katı, sıvı, gaz veya kombine yakıtların yakılmasını yönetme işidir. 6

7 Sayfa No 7/ Isıtma Tesisi: İstenen ısıtmayı sağlamak maksadı ile yakıtın yakılmasını sağlayan uygun biçim ve boyutta ısı üreticileri ile ısıtılacak mahallerin uygun yerlerine yerleştirilmiş ısı yayıcıları ve bunlara ait tesisatlardan oluşan tesislerdir Evsel ve Küçük Tüketimli Ticari Tesis: Gaz teslim noktası çıkış basıncının 300 mbarg ve altında, gaz arzı debisinin ise 180 m 3 /h ün altında olduğu tesislerdir Merkezi Isıtma Tesisi: Merkezi ısıtma tesisi, bir veya birden çok konutlu bir binanın altında ya da çatı katında veya birden çok binadan meydana gelen bir sitedeki mevcut binalardan birinin altında ya da çatı katında veya sitenin dışında uygun bir yere müstakilen tesis edilen ısıtma tesisleridir Doğalgaz : Yeraltından çıkarılan veya çıkarılabilen gaz halindeki doğal hidrokarbonlar ile bu gazların piyasaya sunulmak üzere çeşitli yöntemlerle sıvılaştırılmış, basınçlandırılmış veya fiziksel işlemlere tabi tutulmuş (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı hariç) diğer hallerini ifade eder Brülör: Gazı yakma havası (oksijen) ile belirli oranlarda karıştıran ve ısı ihtiyacına göre gerekli gaz-hava karışım oranını, alevin biçim ve büyüklüğünü ayarlamak suretiyle issiz ve tam yanmayı ve alevin meydana gelmesini sağlayan; bu amaçla otomatik kumanda, kontrol, ayar, ateşleme ve güvenlik tertibatı ile donatılan ve gerektiğinde yakma havasını cebri veya tabii olarak sağlayan elemanları içeren cihazdır Tam Yanma: Doğalgazın, kimyevi bileşimine uygun olarak hesaplanmış gerekli miktarda yakma havası ile kimyasal tepkimeye girmesi olayıdır. CH4 + 2O2 + 8N2 CO2 + 2H2O + 8N2 + Enerji 4.8. Vent Hattı: Boru hattındaki gazın gerektiğinde tahliyesi için; boru hattına, emniyet kapama vanaları sistemine, basınç tahliye vanalarına, brülör öncesi gaz kontrol hatlarına monte edilen hattır Alçak Basınçlı Buhar Kazanı: Alçak basınçlı buhar kazanı, izin verilen işletme üst basıncı (TS 3390 EN 764) en çok 0.5 Atü olan TS 377, TS 497, TS 3101 e göre projelendirilip imal edilen ve TS 2838 e uygun güvenlik tertibatı ile donatılan buhar üreticileridir Yüksek Basınçlı Buhar Kazanı: İşletme üst basıncı 0.5 Atü den yüksek olan buhar üreticileridir. 7

8 Sayfa No 8/ Isı Gücü: Isı gücü, su, buhar veya hava gibi bir ısı taşıyıcı akışkana, bir ısı üreticisi tarafından birim zamanda aktarılan yararlı ısı miktarıdır (kw, kcal/h) Anma Isı Gücü (QN): Anma ısı gücü, belirli bir yakıt (katı, sıvı veya gaz) için TS 4040 da yer alan şartları sağlamak üzere önceden belirtilen ve kararlı durumda, ısı üreticisinden ısı taşıyıcısı akışkana sürekli olarak aktarılan ısı miktarıdır. (kw, kcal/h) Anma Isı Gücü Alanı (AN): Anma ısı gücü alanı (AN), belirli bir yakıt türü (katı, sıvı, gaz) için, ısı üreticisinin kararlı duruma erişmesinden sonra anma ısı gücünü sürekli olarak veren, bir tarafında ısıtıcı akışkanın bulunduğu ve diğer tarafını alev ve sıcak yanmış gazların yaladığı, imalatçı tarafından ısı üreticisinin (sıcak su kazanı, buhar kazanı vb.) etiketinde belirtmiş olduğu alan olup birimi m² dir Isıtma Yüzeyi (F): Isıtma yüzeyi, arkasında ısıtılan su vb. akışkanın bulunduğu ve alevin ve/veya sıcak gazların temas edip ısı geçişinin sağlandığı (su borulu kazanlarda bunun tersi) kazan yüzeylerinin toplamı olup birimi m² dir Atık Gaz: Atık gaz, yakıtın yakılması sonucu meydana gelen ve faydalı ısısından yararlanıldıktan sonra atılan gaz halindeki yanma ürünleridir Valf (Ventil): Valf, sızdırmazlık (kapatma) elemanı, akış yönüne karşı hareket ederek sızdırmazlık yüzeyinden uzaklaşmak (valfın açılması) veya yaklaşmak (valfin kapanması) suretiyle akışı açan veya kesen bir tesisat elemanıdır Vana: Manuel olarak akışı kesmeye veya açmaya yarayan tesisat elemanıdır. (TS EN 331,TS 9809) Sayaç: Sayaç, kullanılmak (yakılmak) üzere tüketim mahalline sevk edilen doğalgazı ölçmekte kullanılan cihazdır. (TS EN 12480, TS 5910 EN 1359, TS 5477 EN 12261) Gaz Teslim Noktası: Müşteriye gaz arzının sağlanacağı, Servis Kutusu veya Basınç Düşürme ve Ölçüm İstasyonudur Servis Regülatörü: Servis Regülatörü, gaz servis hattı üzerinde tüketiciye sevkedilen gaz basıncını temin ve kontrol amacı ile tesis edilen regülatördür. 8

9 Sayfa No 9/ Domestik regülatör : Gaz teslim noktası ile gaz yakan cihazlar arasında bulunan boru hattındaki mevcut basıncın, gaz yakma basıncından yüksek olduğu durumlarda tesis edilen regülatörlerdir Rekor: Gaz hattının bir kısmını herhangi bir sebepten dolayı sökmek, tamir etmek vb. işler için kullanılan uzun dişli boru parçası, manşon ve kontra somundan oluşan bağlantı elemanıdır Filtre : Gaz tesisatındaki yabancı maddelerin sayaç, gaz hattı elemanları veya yakıcı cihazlara geçişini engellemek amacı ile kullanılan elemandır Test Nipeli: Sızdırmazlık testi, bakım ve ayarlar sırasında yapılacak basınç ölçümlerinde kullanılmak amacı ile doğalgaz boru hattı üzerine konulan elemanlardır Brülör gaz kontrol hattı (Gas Train): Brülör gaz işletme ve emniyet elemanlarından (küresel vana, manometre, filtre, minimum gaz basınç presostatı, maksimum gaz basınç presostatı, selenoid vanalar, vb.) oluşan armatür grubudur Tabii Havalandırma Sistemi: Yakma havasını bulunduğu ortamdan alan yakıcı cihazların bulunduğu mahallerin havalandırmasının dış atmosfere açık bölümden tabii olarak yapılmasını sağlayan sistemdir. (kanal, menfez vb.) Cebri (Mekanik) Havalandırma Sistemi: Alt ve üst havalandırmanın, vantilatör, aspiratör gibi mekanik sistemlerle havalandırma kanalları kullanılarak sağlandığı sistemdir Alt Havalandırma: Yakıcı cihaz için gerekli yakma havasını temin için tesis edilen sistemdir Üst Havalandırma: Ortamda bulunabilecek atık ve/veya çiğ gazların dış ortama tahliyesi ve yakma havasının alt havalandırma noktasından ortama girişinin rahat yapılabilmesi için tesis edilen sistemlerdir Üst Isıl Değer (Ho): Üst ısıl değeri, belirli bir sıcaklık derecesinde bulunan 1Nm³ gazın tam yanma için gerekli minimum hava ile karıştırılarak herhangi bir ısı kaybı olmadan yakıldığında ve yanma ürünleri başlangıç derecesine kadar soğutulup karışımındaki su buharı yoğuşturulduğunda açığa çıkan ısı miktarıdır. (Sembolü Ho, Birimi kcal/nm³ tür.) Alt Isıl Değer: Alt ısıl değeri, belirli bir sıcaklık derecesinde 1Nm³ gazın, tam yanma için gerekli minimum hava ile karıştırılarak herhangi bir ısı kaybı olmadan yakıldığında ve yanma ürünleri, karışımdaki su 9

10 Sayfa No 10/84 buharı yoğuşturulmadan başlangıç sıcaklığına kadar soğutulduğunda açığa çıkan ısı miktarıdır. (Sembolü Hu, birimi kcal/nm³ tür.) Wobbe Sayısı: Wobbe sayısı, bir gazın sabit beslenme basıncında yakılması ile açığa çıkan ısı ile ilgili olup aşağıdaki formülle hesaplanır. W=Gazın üst ısıl değeri / (Gazın bağıl yoğunluğu) 1/ Gaz Modülü: Bir cihazın wobbe sayısı farklı başka bir gazla çalışabilir hale dönüştürülmesinde, ısı girdi paritesi ve primer hava sürüklenmesinin doğru değerini elde etmek için, cihazın daha önce çalıştığı gazla aynı olması gereken orandır II. Gaz Ailesi: II. gaz ailesi, standart şartlar altında, wobbe sayıları 11,46-16,1 kwh/m³ arasında olan gazlar olup, doğalgaz bu gaz ailesindendir İç Tesisat: Gaz teslim noktasından itibaren sayaç hariç, müşteri tarafından yaptırılan ve mülkiyeti müşteriye ait olan boru hattı ve ekipmanı ile tüketim cihazları, atık gaz çıkış borusu, baca ve havalandırmadan oluşan sistemdir Bina Bağlantı Hattı : Gaz teslim noktası ile bina arasındaki hattır Kolon Hattı: Gaz teslim noktasından sayaç giriş vanasına kadar olan tesisat bölümüdür Ana Kapatma Vanası: Kolon hattı üzerinde tesis edilen ve gerektiğinde tüm gaz akışının kesilmesini temin etmek amacı ile kullanılan tesisat elemanıdır Tesisat Galerisi: Bina dışında, doğalgaz ve/veya diğer tesisat hatlarının geçtiği, havalandırma ve aydınlatması temin edilmiş istenildiğinde kontrolü, bakım ve onarımı yapılabilen toprak altı tesisat kanallarıdır Tesisat Şaftı: Bina içinde, doğalgaz ve/veya diğer tesisat hatlarının geçtiği, havalandırması temin edilmiş, binanın her katında bakım, onarım ve kontrol maksatlı ulaşılabilen tesisat kanallarıdır Tesisat Kanalı: İçinden bir veya birkaç tesisatın geçirilmesi düşünülerek özel olarak inşa edilmiş kanallardır. 10

11 Sayfa No 11/ Toplam Kapasite: Bir binada bulunan bütün cihazlar tarafından bir saatte tüketilebileceği kabul edilen ve bina tesisatı boyutlandırılmasında kullanılan maksimum gaz debisidir Kazan: Isınma veya proses amaçlı sıcak su veya su buharı üreten, bazı hallerde kullanım amaçlı sıcak su temin eden cihazlardır Boyler: Kazan ile eş güdümlü çalışan veya kendine ait bir yakma sistemi bulunan kullanım amaçlı sıcak su üretim maksatlı cihazlardır Kat Kaloriferi: Anma ısı yükü 70 kw yi aşmayan bireysel veya küçük tüketimli bina merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılan yer veya duvar tipi cihazlardır Kombi: Anma ısı yükü 70 kw yi aşmayan, ısıtma ve kullanım sıcak suyu üretme maksatlı duvar tipi kombine cihazlardır Şofben: Kullanım sıcak suyu üretme maksatlı cihazlardır Soba: Gaz yakarak elde ettiği ısıyı doğrudan ısıtma yüzeyleri üzerinden ortama veren cihazlardır Ocak: Yemek pişirme ve/veya yemek ısıtma maksatlı açık yanmalı cihazlardır Sıcak hava üreticisi Uygun biçim ve boyuttaki ısıtma yüzeyleri vasıtasıyla havayı doğrudan ısıtan ve gaz yakıtla çalışan bir ısıtma cihazı Radyant ısıtıcı: Gaz yakıt yakarak, bulunduğu mekana ısı transferini ışınım ile yapan ısıtma cihazlardır A Tipi Cihazlar (Bacasız Cihazlar ) A tipi cihazlar yanma için gerekli havayı monte edildikleri ortamdan alan, atık gaz tesisatı olmayan, yanma ürünlerini bulundukları ortama veren ocak tipi cihazlardır B Tipi Cihazlar ( Bacalı Cihazlar ) B tipi cihazlar yanma için gerekli olan havayı monte edildikleri ortamdan alan, açık yanma odalı, yanma ürünlerini uygun bir atık gaz tesisatı ve uygun bir baca vasıtası ile dış ortama veren cihazlardır. 11

12 Sayfa No 12/ B1 Tipi Cihazlar (Vantilatörlü Bacalı Cihazlar ) B1 Tipi Cihazlar yanma için gerekli olan havayı monte edildikleri ortamdan alan açık yanma odalı, yanma ürünlerini bir vantilatör yardımı ve özel atık gaz elemanları vasıtası ile doğrudan veya atık gaz bağlantı elemanları ve uygun bir baca vasıtası ile dış ortama veren, havalandırma ihtiyacı bakımından B tipi cihazlar ile aynı kategoride mütalaa edilen cihazlardır C Tipi Denge Bacalı (Denge Bacalı Cihazlar) C Tipi denge bacalı cihazlar, yanma için gerekli olan havayı, monte edildikleri ortamdan bağımsız olarak özel hava bağlantısı ile dış ortamdan alan, kapalı yanma odalı, yanma ürünlerini özel atık gaz elemanları ile dış ortama veren havalandırmaları bulundukları ortamdan bağımsız olan cihazlardır Yoğuşmalı Cihazlar Yoğuşmalı cihazlar, kullanma ve ısıtma sıcak suyunu ısıtmak için kullandıkları gazın yanma ısısı dışında atık gazın içindeki su buharını yoğuşturarak, buharın yoğuşma gizli ısısından da yararlanan genellikle C tipi denge bacalı olarak imal edilen cihazlardır Baca Klapesi: Bacada veya duman kanalında termik veya mekanik olarak çalışan yatay veya düşey bir eksen etrafında (menteşe gibi) dönerek akışı kesen veya düzenleyen bir tesisat elemanıdır Baca Sensörü (Atık Gaz Akış Sigortası): Atık gaz borusuna/kanalına monte edilen ve bacada meydana gelen yığılma ve geri tepme gibi durumlarında gazı kesen emniyet tertibatıdır Atık Gaz Çıkış Borusu (Duman Kanalı): Gaz tüketim cihazı ile baca arasındaki irtibatı sağlayan daire, kare veya dikdörtgen kesitli baca bağlantı kanallarıdır Baca: Gaz tüketim cihazlarında yanma sonucu oluşan atık gazların atmosfere atılmasını sağlayan daire, kare veya dikdörtgen kesitli kanaldır Baca Şapkası: Bacanın çekiş etkisini düzenleyen, bacayı harici etkilerden koruyan ve baca çıkış ucuna yerleştirilen şapkadır Etkili Baca Yüksekliği: Duman kanalının bacaya bağlantı noktası ile bacanın en üst noktası arasındaki mesafe. Cihazlar için müstakil bacaların etkili yüksekliği en az 4 metre olmalıdır. Ancak cihaz davlumbazına bağlanan atık gaz tesisatı en az 1,0 metrelik düşey bir hızlandırma yoluna sahipse, bu hızlandırma yolunun 1,5 katına eşit olan daha küçük etkili baca yüksekliği de yeterli olur Müstakil (Bireysel) Baca: Tek bir birime hizmet vermek üzere inşaa edilmiş, binanın bir katından çatının üstüne kadar çıkan ve diğer katlarla cihaz bağlantısı olmayan bacadır. 12

13 Sayfa No 13/ Ortak Baca (Şönt Baca): Çatı üstüne çıkan bir ana baca ile cihazın bağlandığı kattan bir kat yukarıda ana baca ile birleşen ve ana bacaya paralel bacalardan oluşan ve birden fazla birime hizmet vermek için inşaa edilmiş bacadır Adi Baca: Birden fazla birime hizmet vermek için inşa edilmiş, her katta cihazların doğrudan bağlandıkları bacadır Hidrolik Çap: Kanal kesit alanının (A), kanal çevre uzunluğuna (U) bölümünün 4 katıdır. Dh = 4.A/U A : Kanal kesit alanı U : Kanal çevre uzunluğu Dh : Hidrolik çap Büyük Tüketimli Tesisler: Şehir içi doğal gaz dağıtım şebekesinden branşman alınmak suretiyle ısı merkezi kapasitesine uygun Basınç Düşürme ve Ölçüm İstasyonu kurularak bu istasyondan ısı merkezine doğal gaz verilen tesislerdir Klape: Klape, sızdırmazlık (kapatma) elemanı, yatay veya düşey bir eksen etrafında (menteşe gibi) dönerek akış doğrultusuna zıt yönde oturma yüzeyinden açılmak (açma durumu) veya oturma yüzeyine yaklaşmak (kapatma durumu) suretiyle akışı kesen bir tesisat elemanıdır Tüketim Hattı: Sayaçtan en son ayrım hattına kadar olan hattır Ayrım Hattı: Tüketim hattı ile cihaz bağlantı hattı arasındaki hattır Cihaz Bağlantı Hattı: Cihazın gaz girişi ile ayrım hattını birleştiren sabit veya esnek bağlantı hattıdır Basınç Düşürme İstasyonu: Basınç düşürme istasyonu, istasyon çıkışındaki boru hattında veya ana dağıtım boru hattındaki gaz basıncını istenen bir değere otomatik olarak düşüren veya ayarlayan donanımdır. Basınç düşürme istasyonu, boru donanımı, vana, filtre, regülatör, sayaç, kontrol cihazları, kontrol hatları, havalandırma donanımı ve bunları muhafaza eden yapıdan meydana gelir Boru Kılıfı: Gaz boru hatlarının döşeme ve duvar geçişlerinde kullanılan koruyucu malzemelerdir. 13

14 Sayfa No 14/ Abone tüketim değeri Bir abonenin bir saatte tüketebileceği kabul edilen en yüksek gaz tüketim miktarı ( m 3 /h cinsinden) İç Tesisat Basınç düşürme ve ölçüm istasyonu veya servis kutusu çıkışından itibaren sayaç hariç, boru hattı ve teçhizatı ile tüketim cihazları ile tesisat arasındaki esnek bağlantı elemanını kapsayan tesis Doğal gaz dağıtım şebekesi Dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde, işlettiği doğal gaz dağıtım tesislerini ve boru hatlarını ifade eder Deprem Vanası : Deprem anında harekete geçen ve boru tesisatındaki gaz akışını kesen; mekanik, elektronik veya elektro-mekanik cihazlardır.(ts 12884) Sızdırmazlık Macunu: Gaz boru hatları ve donanımlarının dişli bağlantılarında gaz sızdırmazlığını sağlamak amacı ile kullanılan özel bir macundur. 5. GAZ TESLİM NOKTASI Çelik ve PE ana dağıtım şebekesindeki mevcut basıncın ihtiyaç duyulan basınca düşürülmesi için kurulan tesisler servis kutusu yada Basınç Düşürme ve Ölçüm İstasyonu şeklinde olabilir. Servis kutularının giriş tarafındaki hat PE olup taşıdığı basınç 1-4 bar dır. Servis kutularının çıkış tarafındaki basınç ise 21 mbar veya 300 mbar olmak üzere iki ayrı değerde olabilecek şekilde tesis edilmektedir. Servis kutusu çıkış basıncının hangi değerde olacağı ihtiyaç duyulan gaz debisi, gaz basıncı ve borulama mesafesi gibi değişkenlere bağlıdır. Çıkış debileri ise servis kutusu içinde bulunan basınç düşürme regülatörlerinin sayı ve tipine göre değişkenlik gösterir. Basınç düşürme regülatörlerinin tipi ve sayısı onaylanan projeye göre firmanın yapacağı talep doğrultusunda ESGAZ tarafından belirlenir. 5.1 Servis Kutusu ve Regülatör tipleri ESGAZ gaz teslim noktasında tesis edilen servis kutuları ve bu servis kutularında kullanılan regülatörlerin tipleri Tablo-1 de verilmiştir. ESGAZ yukarıda belirtilen servis kutusu ve servis kutusu regülatör tiplerinde değişiklik yapma hakkına sahiptir. Ayrıca servis kutuları tesis edilecekleri mahalin fiziksel şartlarına (Duvar tipi servis kutusu, yer tipi servis kutusu) ve ihtiyaç duyulan gaz debisine göre (S200, S300, CES 200) tiplere ayrılır. ESGAZ ın onayı alınmak şartı ile istasyon ve servis kutusu sonrası bina bağlantı hattı PE borular ile yapılabilir. 14

15 Sayfa No 15/84 6. MALZEME SEÇİMİ: Tüm tesisat bileşenleri ve yakıcı cihaz seçiminde TS, EN, ISO, IEC standartlarından herhangi birine, bu standartları haiz olmayan malzemeler, TSE tarafından kabul gören diğer standartlardan birine uygun olmalıdır. Standartlarda yapılabilecek değişikliklerde yeni tarihli standardın resmi gazete de yayımlanmasından sonra yeni standart geçerli olur. 7.BORULAR VE YERLEŞTİRME KURALLARI 7.1 Borular 7.1.1Yer Altı Boru hatları Yer altı (bina dışında) gaz boru tesisatlarında kullanılacak çelik borular TS 6047 EN 10208, ve/veya API 5L ye uygun olmalıdır. Polietilen borular TS EN 1555 standartına uygun olmalıdır. Çelik borularda boru çaplarına göre cidar kalınlığı Çizelge-1 e uygun olmalıdır. Çizelge-1 Çelik Borularda Cidar Kalınlığı Yer Üstü Boru hatları Kullanılacak çelik borular TS 6047 EN 10208, dikişsiz bakır borular TS 9872 EN 1057 standardına uygun olmalıdır. Doğal gaz tüketim cihazlarıyla boruların birbiriyle bağlanmasında, TS EN 14800,TS 10880, TS 15266, TS standardına uygun esnek borular kullanılmalıdır. Çelik borularda boru çapına göre cidar kalınlıkları Çizelge 1 e uygun olmalıdır. 7.2 Boru ekleme parçaları Yer altına döşenecek boru ekleme elemanları Kaynak ağızlı çelik bağlantı elemanı TS 2649, PE bağlantı elemanı TS EN , flanşlar (kaynak boyunlu) TS ISO ve contalık malzemeler TS EN 751 standardına uygun olmalıdır Yer üstüne döşenecek boru ekleme parçaları Kaynak ağızlı çelik bağlantı elemanı TS 2649, dişli bağlantı elemanı TS 11 EN 10242, flanşlar (kaynak boyunlu) TS ISO , esnek borular ve bağlantı elemanları TS 11394, TS 10880, TS 10878, contalık malzemeler TS EN 751 standardına uygun olmalıdır. Tesisatta kullanılan tüm esnek bağlantı elemanları makaron kaplı olmalıdır. Duvar geçişlerinde borular, uygun boyuttaki kılıflar içinden geçirilmeli ve koruyucu malzemelerle korozyona karşı yalıtılmalıdır. Başkaca belirtilmedikçe, kılıf çapı, boru çapından bir çap büyük olmalıdır. 15

16 Sayfa No 16/ Yeraltına yerleştirilen çelik borular DIN e uygun hazır polietilen (PE) olmalıdır. Bağlantı yerleri (kaynak yerleri) TS 5139 a uygun sıcak sargı ile kaplanmış olmalı ve tüm borular TS 5141 EN standardına uygun katodik koruma ile korozyona karşı koruma altına alınmalıdır. Çelik borular TS standardına uygun olarak tesis edilmelidir. Çelik boruların birbirine eklenmesi kaynak tekniği ile olmalıdır. Hazır PE kaplı borular yeraltına tesis edilmeden önce kaplamada hasar olup olmadığı kontrol edilmelidir. Sıcak PE sargı uygulamasında, uygun kaplama yöntemi kullanılmalı ve önce boru üzerindeki hadde pası, korozyon ürünleri, yağ ve nem tamamen giderilmeli, işlem esnasında sargı malzemesine hasar verilmemeli, sargıda pot veya boşluk olmamalıdır. PE kaplama, borunun toprak seviyesinden çıktığı yerden en az 60 cm yukarıya kadar devam etmelidir. 7.4 Boru tesisatının korozyom karşı korunması; Yeraltına döşenen çelik boruların korozyona karşı (TS 2169 a uygun) korunması için borular hazır PE kaplı olmalı veya boru üzerindeki hadde pası, korozyon ürünleri, yağ ve nem tamamen giderilerek sıcak PE sargı ile izole edilmelidir. İzolasyon sıcak sargı ile yapılıyor ise (örneğin fittingler ve yer tipi servis kutusu çıkışındaki flanşlar) sargıda pot veya delik bulunmamalıdır. (TS 5139). PE kaplama, borunun toprak seviyesinden çıktığı yerden en az 60 cm. yukarıya kadar devam etmelidir. Yerüstü boruları ise astar boya üzerine sarı renkli RAL 1021 kodlu (krom sarısı) yağlı boya ile boyanmalıdır. (TS 5140) Galvanizli borular kullanılır ise kullanılan borular üzerine şablonla DOĞAL GAZ ibaresi işaretlenmelidir. Toprak altında kalan çelik boru hatlarında TS 5141 e göre katodik koruma yapılmalıdır. Galvanik anotlarla yapılacak katodik koruma sistemlerinde galvanik anot olarak magnezyum anotlar kullanılacaktır. Kullanılacak magnezyum anotlar TS 5141 e uygun olacaktır. Magnezyum anotların kimyasal bileşimleri şu şekilde olmalıdır; % Al : 0.05 max. % Pb : max. % Zn : 0.03 max % Sn : max. % Mn : 0.17 max % Cu : 0.05 max % Si : 0.2 max % Ni : 0.01 max % Fe : 0.02 max % Mg : Geri kalan 16

17 Sayfa No 17/84 Kullanılacağı Zeminin Özgül Elektrik Direnci : 4000 ohm.cm (Max) olmalıdır. Magnezyum anotların kimyasal özellikleriyse; Elektrod Potansiyeli (Referans Cu/CuSO4 elektrod) : mvolt (Deniz suyu içinde) Teorik Akım Kapasitesi : 3.94 amper.saat/kg Anot Verimi : % 50 Çeliğe Karşı Devre Potansiyeli : 650 mvolt Magnezyum anotların anot yatağı malzemesi; (B tipi) Jips (CaSO42H2O) : % Bentonit : % Sodyum Sülfat (Na2SO4) : % Özgül Elektrik Direnci (ohm.cm) : özelliklerinde olmalıdır. Aşağıda TS 5141 e göre D profil magnezyum anot boyutları verilmektedir; Ano d Tipi Çıplak Anod * Anod Yatağı Dolgu Malzemesi A b (mm) l (mm) Anod (mm) Ağırlığ D L Anod Dolgus u (kg) Paketler in Anod Ağırlığı (kg) ı (kg) M M M M M M M M * Çıplak anod kütlesinde tolerans % 5, uzunluk ölçülerinde tolerans % 3 tür. Tablo-2 Magnezyum anot boyutları Toprak altında kalan çelik boru hatları TS 5141 e göre katodik koruma yapılmalıdır. Galvanik anotlarla yapılacak katodik koruma sistemlerinde galvanik anot olarak magnezyum anotlar kullanılacak ve doğal gaz tesisatı ile arasındaki mesafe min. 150 cm. olacaktır. Magnezyum anotlar TS 5141 e uygun olacaktır. Servis kutusu ortak kullanımlarında katodik koruma uygulaması : Uygulama 1 : A binası gaz kullanıyor ve katodik koruma mevcut değil, B binası bağlantı yapacak ise B binası için daha önce bir branşman vanası mevcut olsun veya olmasın, 1 nolu hattın tamamı yenilenmeli, 1 ve 2 nolu hatlar katodik koruma altına alınmalıdır. A ve B binalarına ait hatlara izolasyon flanşı tesis edilmelidir. Uygulama 2 : A binası gaz kullanıyor ve katodik koruma mevcut, B binası bağlantı yapacak ise 17

18 Sayfa No 18/84 Toprak altı hattın tamamı için katodik koruma ölçüm değeri doğru okunabiliyor ise B binası için ayrı bir anot sistemi koyulmayabilir. B binası hattına izolasyon flanşı tesis edilmelidir. 7.5 Toprak altına döşenecek doğalgaz hattı için gereki tranşe (toprak altı boru döşeme kanalı) derinlikleri şekil-1 de verilmiştir. Şekil-1 Toprak Altı Hat Ayrıntıları 7.6 Geri dolgu işlemi esnasında boru altına, boşluk kalmayacak şekilde sarı kum ile yastıklama yapılmalıdır. Boruya zarar verebilecek büyüklükte taş ve moloz yığınları dolgu malzemesi içinde bulunmamalıdır. Çelik borunun aşırı yüke maruz kalabileceği (yol geçişi, araç geçişi vb.) durumlarda tranşe derinliği arttırılmalı ve boru üst seviyesinin tranşe üst seviyesine olan mesafesi 80 cm olmalıdır. Bu derinliğin sağlanamayacağı durumlarda çelik kılıf kullanmak şartı ile tranşe derinliği en az 60 cm olmalıdır. Kılıf borusunun ve doğalgaz borusunun birbirine temasını önlemek için araya kauçuk veya plastik malzemeden ayırıcılar konmalıdır. İlaveten kılıf ve doğalgaz borusu arasına su ve yabancı madde girişini önlemek için uç kısımları kauçuk nevi bir malzeme ile kapatılmalıdır. Kılıf borusu ve doğalgaz borusunun kılıf içinde kalan kısmı da hazır PE kaplı olmalı veya sıcak PE sargı ile izole edilmelidir.(şekil-2) Şekil-2 Muhafaza borusu detayı 18

19 Sayfa No 19/ Bina bağlantı hatlarında PE boru kullanılması halinde gaz teslim noktasından sonra toprak altına çekilecek doğalgaz boru hattının TS EN 1555 standardına uygun olmalı ve boruların birleştirilmesi elektrofüzyon tekniği ile yapılmalıdır. Toprak üstünde kalan PE boru kısmı dış darbelere ve etkilere karşı dayanıklı bir muhafaza içine alınmalıdır. PE borunun toprak üstüne çıkması için yapılacak olan dönüşlerde mutlaka uygun fittings kullanılmalıdır. PE borunun toprak üstüne çıkacaksa çelik boru içine alınıp ultraviyole ışınlardan korunmalıdır. Bina bağlantı hattı toprak üstüne çıkmadan doğrudan binaya giriş yapılacak ise, bina girişinden en az 1m önce çelik boruya geçiş yapılmalı ve çelik boru kısımları katodik korumaya alınmalıdır. 7.8 Doğalgaz boru hattı güzergâhında tesisat, yakıt depoları, drenaj kanalları, elektrik kabloları, kanalizasyon vb. yerlere Çizelge.2 de belirtilen mesafelerden daha yakın olmamalı, mekanik hasar ve aşırı gerilmeye maruz kalmayacağı emniyetli yerlerden geçirilmelidir. PARALEL VEYA DİKİNE GEÇİŞ Elektrik Kabloları Kanalizasyon Boruları Agresif Akışkan Boruları Oksijen Boruları Metal Borular Sentetik Borular Açık Sistemler (Kanal vb.) Diğer Altyapı Tesisleri MİNUMUM MESAFE Şekil 3 de belirtilmişrtir. Dikine Geçiş = 50 cm Paralel Geçiş = 100 cm 50 cm 30 cm Dikine Geçiş = 50 cm Paralel Geçiş = 150 cm 50 cm Çizelge.2 Doğalgaz hattı ile diğer hatlar arasındaki mesafe Şekil-3 Doğalgaz Hattı ile Elektrik Kabloları Arasındaki Mesafe 19

20 Sayfa No 20/ Bina bağlantı hatları binaya, binanın girişine yakın, yeterince aydınlatılmış, kuru, doğal olarak havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. Doğalgaz boruları, bina ortak mahali olmayan, kapıcı dairesi, sığınak, yakıt deposu vb. yerlerden geçirilmemelidir. Doğalgaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir. Doğalgaz boruları ESGAZ tarafından her zaman kolayca görülebilecek, kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir. Bağlantı hattı kapasitenin yeterli olduğu durumlarda ve zorunluluk durumlarında (bina girişlerinin yakın olması, kot farkı, merdivenli sokak girişleri vb.) aynı gaz teslim noktasından birden çok binaya bağlantı yapılabilir. Gaz teslim noktası işletme emniyetini ve binanın fiziki konumunu dikkate alarak mülkiyet problemi olmayan ortak alanlardan geçirilerek tesis edilmelidir. Gaz boruları kapalı hacim içinden geçirilmemelidir. Ancak tesisat şaftı içinden geçirildiğinde bu şaft tam olarak havalanabilecek biçim ve boyutta olmalıdır. Doğalgaz hattının kontrolü rahatlıkla yapılabilir durumda olmalıdır. Tesisat şaftından geçen hatlar kelepçe ile tespit edilmelidir.tesisat şaftı her katta ulaşılabilir olmalıdır Doğalgaz bina bağlantı hattı üzerinde madde 7.11 de belirtilen şartlara uygun olan bir mahale (bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın) rahatça ulaşılabilecek yükseklikte, hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek TS 9809 veya TS EN 331 standardına uygun Ana kapama vanası konulmalıdır. Ana kesme vanası bina dışında bir noktaya konulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır. Bina bağlantı hattı bina içinde birden fazla kolona ayrılacak ise her bir kolon için ayrıca bir Kolon kapatma vanası tesis edilmelidir. Ana kesme ve kolon kapatma vanaları tesisata rakorlu bağlantı ile bağlanmalıdır. Burada kullanılan gaz boruları ve vanalar binanın sığnak, yakıt depoları ve ortak mahal olmayan yerlerden geçirilemez. Ortak kullanılan servis kutularındaki A.K.V yerleşimleri şekil-4 te verilmişti. Şekil-4 Ana kesme vanasının yerleşimi 20

21 Sayfa No 21/ Doğalgaz hatlarının, duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. Koruyucu borunun iç çapı, gaz borusunun dış çapından en az 20 mm daha büyük olmalıdır. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 10 mm taşmalıdır. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak, sızdırmaz, dayanıklı plastik esaslı malzemeler doldurularak tam sızdırmaz hâle getirilmelidir. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır (şekil-5) Şekil-5 Duvar Geçişi 7.12 İç tesisat ekipmanları ile telefon, elektrik hatları, sıcak, kızgın akışkan vb. boruları arasında en az 15 cm lik bir açıklık olmalıdır Volt üzerindeki elektrik hatları için bu mesafe en az 30 cm olmalıdır. Yüksek gerilim havai hatları ile doğalgaz tesisatı arasındaki mesafe en az 10 m olmalıdır Doğalgaz boruları kendi amacı dışında (elektrik ve yıldırımdan korunma tesislerinin topraklanması vb. için) kullanılmamalıdır Doğalgaz borularının duvarlara tespitinde; DN 50 ve altındaki çaplarda plastik veya çelik dübelli kelepçeler, DN 65 ve üstü çaplarda çelik dübelli kelepçeler veya konsol kullanılmalıdır. Kelepçeler yapı elemanlarına tespit edilmelidir Gaz teslim noktası ile sayaç giriş vanası arasındaki tesisatlar da ve merkezi sistem tesisatları ile üretim amaçlı ticari yerlere ait tesisatların sayaçtan sonraki kısımlarında en düşük çap DN 25 olacak ve DN 25 ve üstü çaplarda TS 8414 EN e uygun kaynaklı birleştirme uygulaması yapılmalıdır. Kaynak işlemi TS EN e göre sertifika almış veya MYK belgeli kaynakçılar tarafından yapılmalıdır. DN 65 ve daha küçük çaplı tesisatlarda oksi asetilen kaynağı yapılabilir Toprak kayması veya oturması muhtemel yerlere yerleştirilecek bina bağlantı hatları ile iç tesisat hatları arasında ek gerilmelerin oluşmasını önlemek amacıyla, bina bağlantı hattı ile ana kapama vanası arasında oluşabilecek gaz kaçağına karşı, TS e uygun esnek bir bağlantı yapılmalıdır. 21

22 Sayfa No 22/ Temel ve zeminin özellikleri nedeniyle binanın dilatasyonla ayrılmış iki kısmı arasında veya bitişik iki ayrı bina arasında farklı oturma olabileceğinden, buralardaki iç tesisat boruları bu olaydan etkilenmeyecek şekilde TS e uygun esnek bağlantı elemanı ile bağlanmalıdır. Şekil -6 Esnek bağlantı elemanı montajı Şekil -7 Esnek bağlantı elemanı Esnek bağlantı elemanının bağlanacağı iki boru arasında bırakılması gereken mesafe, esnek bağlantı elemanı boyunun ( L1 ) en fazla %80 i kadar olmalıdır (Şekil 7 ve Tablo 2). Tablo 3 Ondüleli, kaynak ağızlı esnek bağlantı elemanı (TS 10878) 7.18 Doğal gaz kolon tesisatlarının montaj bitiminde boruların üzerinde temizlik yapılarak üzerine antipas uygulaması, antipas üzerine de iki kat krom sarısı yağlı boya ile (boya kodu:ral 1021) boyanmalıdır. Boyama esnasında hattın iki noktasında boru markası ve standardı açık brakılacak şekilde ve onun haricinde kalan hattın tamamı sayaç girişine kadar boyanacaktır Vidalı bağlantılarda vida dişinin tipi TS 61 e uygun olmalı ve vidalı manşonlar ile yapılan bağlantılarda doğal gazın etkilemeyeceği sızdırmazlık malzemeleri kullanılmalıdır (TS EN 751) 7.20 Çelik boruların bükümü iç çaplar daraltılmayacak ve boruda şekil bozukluğu olmayacak şekilde soğuk şekil verme yöntemi (toprak altı hatlar hariç) ile yapılabilir, kontrolünde yaşanan zorluk nedeniyle 45 o nin üzerindeki bükümlerden kaçınılmalıdır. 22

23 Sayfa No 23/ Gaz tesisatı Elektrik Tesislerinde Topraklamalar yönetmeliği ne göre topraklaması yapılan binanın elektrik tesisatının topraklama hattı ile irtibatlandırılmalıdır. Bunun sağlanamadığı durumlarda; topraklama bina ihtiyacına göre bakır ve galvaniz çubuk elektrotlar veya bakır ve galvaniz levhalarla yapılmalıdır. Elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli ve en az 16 mm² çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak veya kaynak ile doğalgaz tesisatına izolasyon mafsalı varsa çıkışına irtibatlandırılmalı ve elektrik mühendisleri odasının verdiği topraklama ölçüm raporu belgesine sahip elektrik mühendisinin raporu proje ekinde sunulacaktır Bina kolon hatlarının havalandırılması için gazın toplanması muhtemel olan yerler (bina üst kat sahanlığı) dış ortamla doğrudan veya kanal kullanılarak irtibatlandırılmalı (150cm²), havalandırmanın mümkün olmadığı durumlarda gaz alarm cihazı kullanılmalı ve RS çıkışı selenoid vana ile irtibatlanmalıdır Bireysel tüketim branşmanları sayaç konulacak yere kadar çekilmelidir. Gaz kullanmayan ticari mahaller için yeterli debiyi sağlayacak çapta en az bir vana bırakılmalıdır Binanın ortak kullanımı için bir merdiven sahanlığı olmayan veya merdiven sahanlığının doğalgaz hattının geçmesine uygun olmadığı durumlarda, doğalgaz hatları bina dış cephesinden çekilebilir. Bu gibi durumlarda doğalgaz hatları özel mülkiyetlerden geçirilmemelidir Basınç düşürme işlemi gereken ticari mahallerde, cihaz çalışma basınçları göz önünde bulundurulmalıdır. Regülatör giriş basıncının, cihaz azami dayanım basıncının 1,2 katından büyük olması durumunda kullanılan regülatör ani kapatmalı olmalıdır. Ticari tüketim yapılan üretim amaçlı tesisatlarda solenoid vana ve gaz alarm cihazı(ex-proof) olarak kullanılmalıdır. Üretim amaçlı olmayan tesisatlarda ise normal gaz alarm cihazı ve selonoid vana ile irtibatlanır Sayaçlar bağlı olmaksızın, iç tesisatın tamamı basınçlı hava uygulanarak yabancı maddelerden arındırılmalıdır Sıva altına doğalgaz tesisat borusu döşenmemelidir. İç tesisat borularının duvar içindeki kanallara döşenmesi durumunda kanalların üstleri sadece havalandırmaya uygun kapaklarla örtülmeli ve tesisat boruları korozyona karşı korunmalıdır. Kanal duvarlarında sızdırmazlık sağlanmış olmalıdır.(şekil-8) Şekil 8 Sıva Üstü Kanal İçi Boru Kelepçesi 23

24 Sayfa No 24/ DN 65 ve üzeri çaplardaki Ana kesme vanası ve kolon kesme vanaları, flanşlı ve tam geçişli küresel vana olacaktır. DN 65 çaplarda hat üzerinde hız sınırlaması ve basınç kayıpları dikkate alınmak suretiyle DN 50 dişli vana kullanılabilir İşletmece mühürlenmiş vanalar,sayaçlar ve regülatörler işletme yetkililerinden başka kimse rafından açılamaz Tamamlanıp henüz iç tesisat hatlarına bağlanmamış olan veya işletmeden çıkarılmış bulunan yapı bağlantı hatları ile yer altına döşenen tüketici hatları ana kesme vanasından sonra dişli körtapa veya kör flanş ile gaz kaçırmayacak biçimde kapatılmalıdır İç tesisatta sayaç sonrasında TS EN standardına uygun esnek bağlantı standarda uygun olarak tesis edilebilir İç tesisat boruları taşıyıcı yapı elemanı olarak kullanılamaz. Bunlar diğer borular üzerinde biriken yoğuşma sızıntısı ve terleme sularından etkilenmemesi için diğer boruların en üstünde uygun bir seviyeye yerleştirilmelidir İç tesisat hatları, aydınlık, asansör boşlukları, havalandırma, çatı arası, duman ve çöp bacaları ile davlumbaz içinden geçirilmemelidir. Odun, kömür, çöp depolarına ve asma tavan içine döşenmemelidir. Zorumlu durumlarda ESGAZ dan onay alınmalıdır Kalorifer kazanları besleme boruları dışında kalorifer dairelerinden gaz borusu geçirilmez. Ancak zorumlu hallerde ESGAZ dan onay alınmalıdır Kolon işletme tarafından her zaman kolayca durumu kontrol edilebilebilecek ve kolayca görülebilen yerlerden geçirilmelidir. Dağıtım hattı ve kolon hattı kapıcı odası ve sığınak içlerinden geçirlemez Boru çaplarına göre kelepçe mesafeleri (tablo-3) e uygun olmalıdır. Tablo-4 Boru Kelepçeleri Mesafeleri 24

25 Sayfa No 25/ Borularda kaynak kontrolü Gözle muayene Dye Penetrant Radyografi Ulrasonik ile yapılır Tamamı veya bir kısmı ahşap veya lambri kaplı mahallerde ancak ESGAZ ın ön kontrolü ve belirlemiş emniyet tedbirleri ile tesisat yapılabilir Giriş kapıları bina dışında olan fakat sayaçları bina içinde olan yerlerde doğalgaz borusunun mahal içine girdiği noktaya ani müdehale vanası konulmalıdır Zorunlu hallerde bina cephesinden çekilecek olan bireysel tüketim hatları Apartman Yönetim Kurulu kararının alındığı ve Esgaz ın onayı alındığında yapılacaktır. 8. BORULARIN BİRLEŞTİRİLMESİ: 8.1. Çelik Borular: Çelik doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesinde, gaz teslim noktası ile sayaç giriş vanası arasındaki tesisatlarda ve merkezi sistemlere ait tesisatlar, toprak altı hatlar ve üretim amaçlı ticari yerlere ait tesisatların sayaçtan önce ve sonraki kısımlarında tüm çaplardaki birleştirme işlemleri argon veya elektrik ark kaynaklı olmalıdır. Kaynak işlemi TS EN e veya TS EN ISO göre sertifika almış kaynakçılar tarafından API 1104 e uygun olarak yapılmalıdır. Kaynakla eklenip yeraltına yerleştirilen çelik borular ve bağlantı yerleri TS 5139 a uygun sıcak sargı ile kaplanmış ve TS 5141 EN e göre korozyona karşı korunmuş olmalıdır. Tesisata gaz verilmesi için yapılacak kontrol esnasında kaynak noktaları ESGAZ tesisat kontrol personeli tarafından gözle muayeneye tabi tutulacaktır. Yapılan kontrol sonucunda uygun görülmeyen noktaların kaynağı tekrar yapılacaktır. Kontrol neticesinde uygun görülmeyen kaynakların oranının % 25 in üzerinde olması halinde ESGAZ tarafından tüm kaynakların yeniden yapılması istenebilir. Doğalgaz boru bağlantı elemanlarıyla yapılmış dişli bağlantılarda standartına uygun plastik esaslı vb. sızdırmazlık malzemeleri (TS EN 751-2) kullanılmalıdır. Bağlantı dişleri TS 61 e uygun olmalıdır PE Borular: PE borunun toprak üstüne çıkmasının sakıncalı olduğu durumlarda, PE boru toprak üstüne çıkmadan önce PE-çelik geçiş parçası kullanılarak çelik boruya geçiş yapılmalıdır. Bu parçanın çelik tarafı PE borunun zarar görmemesi için soğuk sargı yapılarak korozyona karşı korumaya alınmalıdır. Bina bağlantı hattı toprak üstüne çıkmadan direk bodrumdan binaya giriş yapılacak ise, bina girişinden en az 1 m. önce çelik boruya geçiş yapılmalı ve çelik boru kısımları katodik korumaya alınmalıdır Bakır Borular: Bakır boru kullanımı, sadece bireysel kullanım olacak konutlarda sayaç tan sonraki (Sayaç sonrasındaki hattın bir kısmının bina dış yüzeyinden gittiği durumlar hariç) doğalgaz hatlarında olabilir. Bakır boru tesisatlarında birleştirme için sert lehim tekniği kullanılmalıdır. Lehimleme 25

26 Sayfa No 26/84 işleminden sonra soğuma gerçekleşene kadar lehim noktası titreşim, darbe ve zorlanmalara maruz kalmamalıdır. 9.SAYAÇLAR 9.1 Tesisatta TS 5910 EN 1359, TS 5477 EN ve TS EN standardına uygun sayaçlar kullanılmalıdır. Her dairenin sayacı kendi girişine veya en uygun yerine koyulmalıdır. Ayrıca sayaç sonrası kullanılan fleksin gerilimsiz takılması ve ömrünün uzun olması için sayaç branşmanlarının konumu aşağıya doğru dik şekilde bırakılmalıdır. (Şekil-9) 9.2 Sayaç bağlantıları, sayacın takılmasında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların aynı yere bağlanabilmesine imkân verecek biçimde ve boyutta düzenlenmelidir. 9.3 Servis kutusu (S.K) çıkış basıncı 300mbar olan tesisatlarda tüketim 21mbar ise regulator sayaçtan sonra dizayn edilecektir. 1-SAYAÇ 2-SAYAÇ REKORU 3-SAYAÇ FLEKSİ 4-SAYAÇ VANASI 5-TEST NİPELİ 6-SAYSAÇ KONSOLU 7-DİRSEK Şekil-9 Körüklü Sayaç Montaj Şekli 9.4 Test nipelleri her sayaçtan sonrasına konulmalıdır. Test nipelleri için özel imal edilmiş fittingsler kullanılmalıdır. 9.5 Sayaç sökülmeden önce statik elektrikten korunmak için sayacın giriş ve çıkış boruları arasına bir tel iletken ile köprüleme yapılmalıdır. 9.6 Vanalar, sayaçların giriş bağlantı boruları üzerine, kolaylıkla ulaşabilecek şekilde yerleştirilmiş olmalıdır. Anılan bu vana, sonradan sayaç tarafında bulunan bağlantısı, kolayca sökülüp takılabilir yapı ve özellikte olmalıdır. Kolon tesisatının şafttan geçtiği durumlarda sayaçlar müdahale edilebilecek şekilde şaft içine konabilir. 9.7 Her sayaçtan önce bir kapama vanası bulunmalıdır. Cihazların veya sayaçların bağlantılarında küresel rekorlar uygun sızdırmazlık malzemesi ile birlikte kullanılmalıdır. Bu malzemeler zehirli, asitli ve sağlığa zarar verici olmamalıdır. 9.8 Sayaçların bulunduğu yerin yakınına elektrik anahtarı, elektrik sayacı, priz, buvat ve elektrikle çalışan zil, alet ve cihazlar yerleştirilmemelidir. 9.9 Sayaç bağlantı boruları, duman bacaları üzerinden geçmemelidir. 26

27 Sayfa No 27/ Sayaçlar, ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolaylıkla okuyabilecekleri, ayrıca arıza görevlilerinin gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık, havalandırılabilen rutubetsiz ve donmaya karşı korunan yerlere yerleştirilmelidir. Sayaçlar, tutuşmaya elverişli maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilmemelidir Sayaçlar, binalarda toplu olarak ve bir konut içine konulmamalıdır. Ancak, abonelere ait sayaçların konut içine konması mecburiyeti bulunduğunda ESGAZ ın onayı alınmalıdır. Sayaçlar; soba, fırın yanlarına, odalara, banyolara, tuvaletlere, mutfaklara, davlumbaz içerisine, içinde yatılan yerlere ve dükkan vitrinleri altına vb. yerlere konulmamalıdır Abonelere ait sayaçlar, Esgaz ın onayını almak şartıyla, toplu bir yere konulduğunda mecbur kalınmadıkça, bir aboneye ait tesisat boruları başkasına ait bir mahalden geçirilmemelidir Sayaç ile duvar arasında en az 2cm aralıklı kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir. Sayaçalrın taban yükseklikleri 180 cm ile 210 cm olmalıdır Gaz sayaçları kesinlikle asansör giriş kapısı ve balkon üzerine ve zorunlu haller dışında konut kapıları üzerine konulmamalıdır Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kesinlikle kazan dairesi içerisine yerleştirilmemelidir Duvara monte edilen sayaçlar uygun askı ve destekler üzerinde yerleştirilmelidir. Yapı dışına konulması gerekli sayaçlar ve vanalar, koruyucu ve korozyona dayanıklı malzemeden olmak kaydıyla duvara veya duvar içine konulabilir. Sayaç kutusunun kapağı sürekli havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalıdır.(şekil-10) Şekil-10 Bina Dışı Sayaç Muhafazası 27

28 Sayfa No 28/84 Sayaç Tipi Sayaç Sınıfı Qmax(m 3 /h) Körüklü Tip G4 6 Körüklü Tip G6 10 Körüklü Tip G10 16 Körüklü veya Rotary Tip G16 25 Körüklü veya Rotary Tip G25 40 Rotary veya Türbin Tip G40 65 Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Rotary veya Türbin Tip G Çizelge 3 Tesisatta kullanılacak sayaç tipleri 9.17 Doğal gaz tesisatında; TS 5910 EN 1359 a uygun körüklü tip, TS EN 12480, TS 5477 EN standardına uygun rotary veya türbin tip sayaçlar kullanılmalıdır. Tesisat üzerine takılacak cihaz seçilirken, her cihazın asgari tüketim debileri sayaçların asgari okuma debisinden az olmamalıdır. Sayacın kalibrasyon sertifikasındaki asgari okuma değeri, kullanılacak cihazın yada cihazlardan birinin asgari tüketim debisinden büyük olmamalıdır Rotary ve Türbinli Sayaçların Montajı İmalatçı katalog ve talimatlarına gore TS EN 377 standardına uygun yağlanabilecek ve bakımı yapılabilecek şekilde dengesine ve eğimine dikkat edilerek yerleştirilmelidir. Sayaç ömrünün verimli olması, doğru ölçme yapması ve arıza nedenlerinin başında gelen doğalgaz kirliliğindeki etkiyi en aza indirmek için sayaç girişine TS standardına uygun gözenek açıklığı 50 µm olan filtre kullanılmalıdır. Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır 1-küresel vana 2-filtre 3-Flanş 4-Rotary sayaç 5-Test nipeli Şekil-11 Rotary sayaçlara ait bağlantı detayı 28

29 Sayfa No 29/ Rotary sayaç hemen öncesinde konik filtre olmalı. Montaj sırasında sızdırmazlığı sağlamak amacıyla iki flanş arasına yerleştirilen klingirik contaya macun, silikon vb. sürülmemelidir. (şekil-11) 9.20 Yüksek hız ve ani basınç, rotorların ayarını bozarak sayaca zarar vereceğinden sayaç devreye alınırken yavaşça basınçlandırılmalıdır. Şekil-12 Türbinli sayaçlara ait bağlantı detayı 10- REGÜLATÖR VE EMNİYET TERTİBATI Şebeke basıncının çalışma basıncından büyük olduğu durumlarda TS EN 334, TS EN 88, TS 10624, standartına uygun bir regülator ve emniyet tertibatı kullanılmalıdır. (Şekil-13) II. KADEME BASINÇ DÜŞÜRME 6 5 Q 63 mm mbar DN 15 VANA m SHUTT-OFF REGLATÖR ( 300 * 21 ) ( 300 * 50 ) Q 63 mm mbar m DN 15 VANA 6 5 VANA VANA DOĞAL GAZ BORUSU TS EN DOĞAL GAZ VANASI TS EN KAYNAK BOYUNLU FLANŞ TS SHUTT-OFF REGLATÖR TS DOĞAL GAZ VANASI TS EN MANOMETRE TS EN 837 (OPSİYONEL) Şekil-13 Domestik Regülatör Bağlantısı 10.1 Gaz basınç regülatörü için gaz tahliye borusu yerleştirilmesi zaruri olduğu durumlarda bu borular en az DN 15 olmalı ve boşaltma ağızları, can ve mal güvenliği tam olarak sağlanacak şekilde dışarıya (atmosfere) verilmelidir. Gaz tahliye boruları korozyona karşı korunmalıdır. Tahliye borusunun uç ağızları ateşleme sisteminden yeterli derecede ve trafik zemininden en az 2.5 mt yükseklikte bulunmalıdır. Tahliye borusu çıkış ağzı tıkanmalara karşı sık dokunmuş olmayan yeterli kalınlıkta ve korozyona karşı dayanıklı telden yapılmış elekle kapatılmalıdır. 11.DOĞALGAZ YAKICI CİHAZLAR A Tipi Cihazlar (Bacasız Cihazlar): Bu tip cihazlar, yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alıp yanmış gazları yine aynı ortama veren cihazlardır (ocak,seramik radyant ısıtıcı v.b.) Bu tip cihazlar hacim ve büyüklüğü 29

30 Sayfa No 30/84 ne olursa olsun; yatak odası, banyo ve tuvaletlere, binaların merdiven boşluklarına, genel kullanıma açık koridorlara, aydınlıklarına ve 12 m 3 den daha küçük hacimlere yerleştirilmemelidir. Yerleştirildikleri mahalde en az 100 cm 2 net geçişi olan havalandırma menfezi bulunmalıdır. Bu menfezler sürekli açık kalmalıdır. Cihazların bulunduğu mahallerin doğrudan havalandırılmasının mümkün olmadığı durumlarda; komşu mahale açılan kapıya alt ve üst menfez ve komşu mahallin atmosfere bakan penceresine üst menfez açılarak dolaylı havalandırma yapılmalıdır. 3menfez ile havalandırma sağlanabiliyor ise menfez ile birlikte solenoid vana gaz alarm cihazı kullanılmalıdır. Cihaz parçaları ve kontrol tertibatı ayar, bakım ve değiştirme için kolayca erişilebilir. Şekilde düzenlenmelidir. Cihazın elektrik donanımı, elektrikten kaynaklanan tehlikelerden korunacak şekilde tasarlanmalı EN özelliklerine uygun olmalıdır. Açık yanmalı radyant ısıtıcılar için tesis hacmi kurulu gücün 1kw ı için en az 10 m 3 olmalıdır. Bu tip cihazların konulacağı mahallere ait tavan yüksekliği cihaz üreten firma katalog değerlerine uygun olmalı, mekanik hasar görmeyecek yerlere yerleştirilme, ısıtıcıları taşıyacak konsol, zincir v.b. elemanlar mukavemet açısından yeterli olmalıdır. Yanıcı, parlayıcı maddelerin yoğun olduğu yerlerde bu cihazlar kullanılmamalıdır B Tipi Cihazlar (Bacalı Cihazlar): Bu tip cihazlar yanma için gerekli olan havayı bulundukları ortamdan alıp, yanmış gazları uygun bir baca vasıtası ile dışarı atan cihazlardır.(ts EN 297, TS 625-TS Pr EN 297, TS 615 EN 26, TS Pr EN 613 TS EN 297/EKA2+EKA3+EKA5). Bu tip cihazlar, net hacimleri 12m 3 ten küçük olan yerlere yerleştirilemez. Konulacakları hacimlerin büyüklüğü ne olursa olsun bu tip cihazlar açık balkon, yatak odası, banyo, wc gibi yerlere konulamadığı gibi banyo, wc ve yatak odalarından duman boruları geçirilerek baca bağlantısı da yapılamaz Cihazların Monte edilebileceği Yerler ile ilgili Genel Kurallar Bu cihazlar için en uygun yer emniyet açısından mutfaktır. Donmaya karşı gerekli tedbirleri almak şartıyla kapalı balkona yerleştirilebilir. Bu tip cihazların bulundukları mahalde en az 100 cm 2 net geçişli havalandırma menfezi bulunmalıdır. Hava sirkülasyonu sağlanan bina aydınlıkları da menfez bağlantısı için kullanılabilir. Cihazların, bina yapı elemanına bağlantısı rijit, cihaz ile gaz hattı arasındaki bağlantı ise esnek bağlantı elemanı ile yapılmalıdır. Cihazlar baca üzerine asılamaz. Menfezin, cihaz karşısındaki duvar veya pencereden açılmasına özen gösterilmelidir. Menfezler sürekli açık kalmalıdır.cihazın monte edileceği odanın hacmi/cihazın toplam anma ısıl gücü nün her 1 kw ı için 1 m 3 olmalıdır. Cihaz odası olarak dizayn edilen kısımlar minumun 8m 3 olmalıdır. Cihazların bulunduğu mahallerin doğrudan havalandırılmasının mümkün olmadığı durumlarda komşu mahallerden dolaylı olarak havalandırma yapılmalı komşu mahale açılan kapıya alt ve üst menfez ve komşu mahallin atmosfere bakan penceresine üst menfez açılarak dolaylı havalandırma yapılmalıdır.(şekil-14) Üst menfez tabandan en az 180cm yüksekliğe, alttaki menfez döşemeden en fazla 45 cm yüksekliğe açılmalıdır. Cihazın bulunduğu mekanda herbir cihaz için 1adet CO alarm cihazı konulmalıdır. İki cihaz arasındaki mesafe 7 mt geçmemesi halinde tek CO kulanılması uygundur. Yanma havasını tesis edildiği ortamdan alan ve 70 kw ı geçmeyen cihazların, montaj kuralları, yanma havasını temini, konuldukları mahaller ve bu mahallere ait kurallar TS standardına uygun olmalıdır. 30

31 Sayfa No 31/84 Şekil-14 B tipi cihaz havalandırma detayı Cihazların Baca Bağlantıları B tipi cihazların (Bacalı Cihazlar) bulunduğu bölümde iyi çekiş yapan bir baca bulunmalı ve cihaz mutlaka bu bacaya bağlanmalıdır. Cihazlar mümkün olduğunca bacaya yakın yerleştirilmeli, bu mümkün değilse cihaz baca bağlantısının açındırılmış uzunluğu max. 2.5m. olmalıdır (TS 11384). Atık gaz boruları % 3 yükselen eğimle bacaya bağlanmalı ve baca kesitini daraltacak şekilde baca içine sokulmamalıdır.. Baca bağlantı tipleri İmalatçı firmanın verdiği bilgilere, TSE ve ilgili standartlara göre yapılacak baca hesaplarına bağlı olarak işletmeci kuruluşun onayı ile bu mesafe değişebilir. Doğal çekişli cihaz ile baca arasına konulan yanmış gaz borularında 90 lik dirseklerden kaçınılmalı, 135 lik dirsek veya esnek tip atık gaz boruları kullanılmalıdır. Atık gaz boruları elle sökülmeyecek şekilde bağlanmalıdır. Borular sızdırmazlığı sağlayacak şekilde birleştirilmeli ve bağlantılarda kullanılacak sızdırmazlık maddeleri sıcağa dayanıklı olmalıdır. Atık gaz boruları ısısı yoğuşma ve yanma ürünlerinden etkilenmeyecek malzemeden ilgili stamndartlara (TS EN ,TS EN TS EN , TS EN VEYA TS EN uygunluk belgesine sahip malzemelerle imal edilebilir. Galvaniz saç, asbest ve plastik malzemelerden yapılamaz. (Yoğuşmalı tip cihazlar için onay sertifikası mevcut ise kullanılabilir.) Atık gaz borularının 31

32 Sayfa No 32/84 kesiti, yanmış gazları kusursuz olarak bacaya verebilecek büyüklükte seçilmelidir. Dairesel kesitler tercih edilmelidir. Dikdörtgen kesitlerin seçilmesi halinde uzun kenar kısa kenarın en çok 1,5 katı olmalıdır. Atık gaz boruları, parlayıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu hacimlerden geçirilmemelidir. Bacalı cihazın baca çıkışında atık gazların hızlandırılması için 40cm lik düşey hızlandırma parçası kullanılmalıdır. Atık gaz boruları kapı pencere vb. yapı elemanlarından en az 20cm. uzakta olacak şekilde yerleştirilmelidir. TS 3541 e göre izolasyonu yapılması durumunda yukarıdaki mesafeler % 25 oranında kısaltılabilir. Atık gaz borularına klape takılması durumunda ilgili imalatçı firmaların talimatlarına uyulmalıdır. Birden çok atık gaz borularının, bir ortak boruda birleşmesi TS TS e uygun olmalıdır. Bacalı cihazlar ve aspiratör aynı bacaya bağlanmamalıdır. Ayrıca farklı bacalara bağlanmış olsalar bile negatif basınç yaratacak aspiratörler bacalı cihaz ile birlikte çalıştırılmamalıdır B1 Tipi (Fanlı-Bacalı) Cihazlar: Yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alan, açık yanma odalı, yanma ürünlerini bir vantilatör yardımı ve özel atıkgaz vasıtası ile doğrudan veya atıkgaz bağlantı elemanları ve uygun bir baca vasıtasıyla dış ortama veren, havalandırma ihtiyacı bakımından B tipi cihazlar ile aynı kategoride mütaala edilen cihazlardır. (TS EN 297, TS 625-TS Pr EN 297, TS 615 EN 26, TS Pr EN 613 TS EN 297/EKA2+EKA3+EKA5). Radyant tüplü ısıtıcı sistemler, yanma ürünlerinin tahliyesi ve yanma havasının içeri alınmasında uygulanan metoda göre sınıflandırılır. Radyant tüplü ısıtıcı cihazlara ait, yanma havası temini için hava giriş yolunun/yollarının enine kesit alanları TS EN a uygun olmalıdır. Yanma ürünlerine ait atık gazların cihazın tesis edildiği oda dışına atılması için bir baca veya bir tertibat mevcut ise, yanma ürünlerine ait çıkış yolu kapanmaya karşı korumalı olarak tasarımlanmalı ve düzenlenmelidir. Cihaz parçaları ve kontrol tertibatları ayar, bakım ve değiştirme için kolayca erişilebilir şekilde düzenlenmelidir. Cihazların elektrik donanımı, elektrikten kaynaklanan tehlikelerden korunacak şekilde tasarımlanmalı, yapılmalı ve EN özelliklerine uygun olmalıdır. Radyant tüplü ısıtıcı cihazlar, kolay tutuşabilen yanıcı ve patlayıcı maddelerin depolandığı mahallere yerleştirilmemelidir. Cihazlara ait üst havalandırma açıklıkları cihaz montajının yapıldığı kot seviyesinden daha üst noktada bulunmalıdır.yaşam mahallerinde exproof gaz alarm cihazı ve solenoid vana kullanılır Atık Gaz Tesisatı Baca bağlantı borularında imalatçı firma tarafından temin edilen orjinal malzeme kullanılmalıdır. Baca ile irtibatlandırılan baca bağlantı boruları esnek metal bacalar kullanılmamalıdır. Baca bağlantı borusunun bir baca ile irtibatlandırılması durumunda kullanılan baca pozitif baca özelliği taşımalıdır. Atık gaz boru çıkış ağızları geçit ve koridorlara, dar saçak aralıklarına, binanın havalandırma ve aydınlatma boşluklarına, balkonlara (açık veya kapalı) asansör boşluklarına ve atık gaz çıkışı engelleyen çıkıntı yapı kısımlarının altlarına, başka birimlere temiz hava sağlayan açıklıklara, binalar arası avlulara, doğrudan rüzgar direncine maruz kalabilecek yerlere bağlanamaz Fanlı Chazlar (Yarı hermetik): Fanlı cihazlar (yarı hermetik) yakma havasını ortamdan alıp atık gazları bir fan kiti yardımıyla dış ortama veren cihazlardır. Bu tip cihazlar, net hacimleri 12 m 3 ten küçük olan yerlere 32

33 Sayfa No 33/84 yerleştirilemez. Konulacakları hacimlerin büyüklüğü ne olursa olsun bu tip cihazlar açık balkon, yatak odası, banyo, wc gibi yerlere konulamaz. Donmaya karşı gerekli tedbirleri almak şartıyla kapalı balkona yerleştirilebilir. Fanlı cihazların bulundukları mahalde en az 100 cm 2 net geçişli havalandırma menfezi bulunmalıdır. Rüzgarla direk karşı karşıya gelen baca çıkışlarından kaçınılmalıdır. Cihazın bulunduğu mekanda herbir cihaz için 1adet CO alarm cihazı konulmalıdır C Tipi (Denge bacalı) Cihazlar: Yanma için gerekli olan havayı, monte edildikleri ortamdan bağımsız olarak özel hava bağlantısı ile dış ortamdan alan, kapalı yanma odalı, yanma ürünlerini özel atık gaz elemanları ile dış ortama veren havalandırmaları bulundukları ortamdan bağımsız olan cihazlar.(ts EN 483) Cihazların Monte Yapılamayacağı Yerler İle İlgili Genel Kurallar: Binaların merdiven boşluklarına, genel kullanımına açık koridorlarına, baca duvarları üzerine, imalatçı firmanın cihazın kabinsiz çalışabileceğini belgeleyemediği durumlarda, açık balkonlara (kabin içinde olması ve cihaz firmasının müsaade etmesi hariç) ve bina aydınlıklarına, C tipi cihazların montajı yapılmamalıdır Cihazların Monte Yapılacağı Yerler İle İlgili Genel Kurallar: C tipi cihazların monte edildiği odaya ilişkin bir sınırlama yoktur (cihazlar odanın hacmi ve havalandırma biçimine bağlı olmaksızın monte edilebilir). Bu tip cihazlar dış atmosfere duvarı olan (Banyo, WC) hariç mutfak, salon, yatak odası, Koruyucu kabin içerisinde olmak şartıyla açık alanlara (şekil-15) v.b. bölümlere yerleştirilebilir. Cihazların, bina yapı elemanına bağlantısı rijit olarak yapılmalıdır. Cihaz ile gaz hattı arasında esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. A tipi cihazlar da TS EN standardının müsaade ettiği ölçülerde olmalı, B ve C tipi cihazlarda TS standartında ve istisnai durumlar hariç 60 cm yi geçemez. Ayrıca cihaz ısıtılmayan bir mahale monte edilecek ise tesisat suyundaki donmaya karşı gerekli tedbirler alınmalıdır. Şekil-15 Kabin içinde cihaz montaj detayı 33

34 Sayfa No 34/84 Tablo-5 C tipi cihazlar için kabin havalandırma menfez hesap tablosu Atık Gaz Tesisatı : C tipi cihazların atık gaz tesisatında, cihazlar, yanma için temiz hava temini ve atık gaz çıkışını sağlayan ve aynı zamanda rüzgara karşı koruyucu tertibatı da bulundurduğundan, imalatçı firma tarafından temin edilen ve imalatçı firma talimatlarında belirtilen orijinal parçalar kullanılmalı ve bunlar imalatçının talimatlarına göre monte edilmelidir. C tipi cihazlara ait baca çıkışları mutlaka direkt dış ortama açık, hava sirkülasyonu olan yerlere bağlanmalıdır. Geçit ve koridorlara, dar saçak aralıklarına, binaların havalandırma ve aydınlık boşluklarına, balkonlara (açık veya kapalı), asansör boşlukları ve atık gaz çıkışını engelleyen çıkıntılı yapı kısımlarının altlarına, başka birimlere temiz hava sağlayan açıklıklara, binalar arası avlulara, doğrudan rüzgar direncine maruz kalabilecek yerlere bağlanamaz. İnsanların geçtiği yerlerde, örneğin kaldırımlarda baca çıkış yüksekliği en az 2m. olmalıdır. Açık alanlarda baca çıkışı yerden en az 0.3m yükseklikte olmalı ve baca çıkışları paslanmaz veya galvanize çelik tel örgü kafeslerle korunmalıdır. Araç trafiğinin olduğu yerlerde bu durum oluşabilecek bir darbeye karşı göz önünde bulundurulmalıdır. Dışarıya taşan çatı veya ahşap kaplamanın, üstten bacaya uzaklığı en az 0.5m. olmalıdır. Binaların en üst katlarındaki dairelere ait, hermetik cihazların baca çıkışlarının bina aydınlığına verilebilmesi koşulları; üretici firmaya ait orijinal parçalarla düşey istikamette yükselme yapılmalı ve aydınlık bitim noktasına ulaşılmalıdır. (burada toplam baca uzunluğu cihaz üretici firmanın müsaade ettiği sınırlarda kalmalıdır.) Ayrıca çıkış yapılan nokta ile çatı mahyası arasındaki mesafe, aydınlıktan kaç adet dairenin yararlandığı ve pencerelerin durumu değerlendirilmelidir. 34

35 Sayfa No 35/84 Atık gaz çıkış ağzının karşı bina ile olan mesafesi, atık gaz atış doğrultusunda en az 3m. olmalıdır. (Şekil-16) Atık gaz boru çıkış ağzı, geçit alanlarında ki zeminden en az 2m. yükseklikte olmalıdır. Kaldırımlara cepheli yarı bodrum binalar için, gerekli emniyet tedbirleri alınmak şartıyla bu yükseklik en az 1m. olabilir. Şekil-16 C tipi cihazların atık gaz ağızlarının yerleşimi Şekil-17 Her iki tarafı açık koridorlarda hermetik çıkış uygulaması 35

36 Sayfa No 36/84 x 2y Şekil-18 Tek taraflı açık mahallerde hermetik çıkış uygulaması Denge bacalı cihazların atık gazları kapalı balkonlara, bina aydınlıklarına, 200 m 2 den daha az alana sahip binalar arası avlulara, 3m den daha yakın komşu bina istikametine verilemez. (Şekil-17-19) Şekil-19 Dört tarafı kapalı mahallerde hermetik çıkış uygulaması a)1 katlı binalarda hermetik baca çıkış alanı en az 50 m 2 olmalı b)2-3 katlı binalarda hermetik baca çıkış alanı en az 200 m 2 olmalı c)4-6 katlı binalarda hermetik baca çıkış alanı en az 300 m 2 olmalı d)7-10 katlı binalarda hermetik baca çıkış alanı en az 400 m 2 olmalıdır. 36

37 Sayfa No 37/84 Kapasitesi 28 kw üzerinde olan C tipi cihazların hermetik çıkışları binaların çatı seviyesinden yapılmalıdır. Bağımsız villalar için Esgaz ın onayı alınmalıdır. Dik baca setinin kullanıldığı binalarda baca çıkışının diğer pencerelere uzaklığı en az 3m olmalıdır. Çatısı olmayan açık teraslı binalarda dik baca seti kulanılması durumunda cihaz yoğuşmalı tip olmalıdır. C tipi cihazların atık gaz tesisatı boru ağızları arasında yukarı doğru en az 2.5m mesafe olmalıdır. Ayrıca bu cihazların atık gaz çıkış ağzı, pencere alt kenarının 30cm. altında olmalıdır. Zemin seviyesinin altındaki ( bodrum katlarında) C tipi cihazlar, yalnız her cihazın yanma havası ve atık gaz boru hatları kendine ait kanallara (Kuranglez) açılıyorsa, tesis edilebilir. Kanalların kesit alanları en az ; - Anma ısıl gücü 14 kw' ya kadar olan cihazlarda ; 0.5m 2 - Anma ısıl gücü 14 kw' dan fazla olan cihazlarda ; 0.75m 2 - Kanalın küçük kenar boyutu en az 0.5m olmalıdır. Bu kanallara açılan havalandırma menfezi veya pencere olmamalıdır Atık Gaz Tesisatının Yanabilen Yapı Malzemelerinden Uzaklığı : C tipi cihazların atık gaz tesisatı, yanabilen yapı malzeme veya elemanlarına en az 5cm. uzakta olmalıdır. Ancak, cihazın maksimum anma ısıl gücünde yapı elemanlarındaki sıcaklık 85ºC den yukarı çıkmıyorsa ve bu husus kullanma kılavuzunda belirtilmiş ise bu mesafenin bırakılmasına gerek yoktur Atık Gaz Tesisatının Çatıdan Yapılması : C tipi cihazlarda, yanma havası ve atık gaz boru çıkış ağızları çatı üzerinden en az 40cm yükseklikte olmalıdır.(şekil-20) C tipi cihazlarda yatay çıkış ağızları cihaza yağmur suyu vb girmemesi için dış tarafta aşağıya doğru %1-2 eğimle monte edilmelidir. C tipi cihazlarda yanma havası ve atık gaz boru çıkış ağızları yakıt pompaları ve yakıt depolarından en az 5m yatay uzaklıkta olmalıdır. Şekil-20 C tipi cihazların çatı çıkış detayı 37

38 Sayfa No 38/ Yoğuşmalı Cihazlar Yoğuşmalı cihazlar, kullanma ve ısıtma sıcak suyunu ısıtmak için kullandıkları gazın yanma ısısı dışında atık gazın içindeki su buharını yoğuşturarak, buharın yoğuşma gizli ısısından da yararlanan genellikle C tipi denge bacalı olarak imal edilen cihazlardır. (TS EN 677) Cihazların, bina yapı elemanına bağlantısı rijit şekilde olmalı, cihaz ile gaz hattı arasındaki bağlantı ise esnek bağlantı elemanı ile yapılmalıdır. Binaların merdiven boşlukları ve genel kullanımına açık koridorlarına, baca duvarları üzerine, apartman aydınlıklarına, hacim ve büyüklüğü ne olursa olsun açık balkonlara, yatak odası, banyo ve wc lere yoğuşmalı tip cihazların montajı yapılmamalıdır. Yoğuşmalı cihazların atık gaz bağlantıları, atık gaz tesisatı malzemesi, yoğuşma sıvısının atılması ve cihazların devreye alınması TS standardına uygun olarak yapılmalıdır Yakma Havasını Dış Ortamdan Alan Yoğuşmalı Cihazlar: Binaların merdiven boşlukları ve genel kullanımına açık koridorlarına, baca duvarları üzerine, apartman aydınlıklarına, açık balkonlara, yatak odalarına ve patlayıcı veya kolayca alev alabilen maddelerin depolandığı mahallere bağlanmamalıdır. 70 kw üzeri kapasitelerdeki yakma havasını dış ortamdan alan yoğuşmalı cihazlar, sadece cihaz odası olarak kullanılan müstakil bir mahale tesis edilmeli ve mahal dışına da elektrik şalteri konmalıdır. Yakma havasını dış ortamdan alan yoğuşmalı cihazların tesis edildikleri mahalde, dış atmosfere açılan en az 150 cm 2 serbest en kesit alanlı bir menfez olmalıdır Yakma Havasını Bulunduğu Ortamdan Alan Yoğuşmalı Cihazlar: Binaların merdiven boşlukları ve genel kullanımına açık koridorlarına, baca duvarları üzerine, apartman aydınlıklarına, açık balkonlara, banyo, tuvalet, yatak odalarına ve patlayıcı veya kolayca alev alabilen maddelerin depolandığı mahallere bağlanmamalıdır. Kapasite sınırlaması olmaksızın yakma havasını bulunduğu ortamdan alan cihazlar, doğrudan dış ortama açılan havalandırma menfezi bulunan ve sadece cihaz odası olarak kullanılan müstakil bir mahale konulmalıdır. 70 kw ve üzeri kapasitelerde ki bacalı çalıştırılan tüm yoğuşmalı cihazların tesis edileceği mahal dışına elektrik şalteri konulmalı ve gaz alarm cihazı ile selonoid vana kullanılmalıdır Atık Gaz Tesisatı: Anma ısıl yükü 28 kw ve üzerindeki yoğuşmalı tip cihazlara ait atık gaz tesisatı mutlaka bir baca ile irtibatlandırılmalıdır. Bacalar, üretici firmaya ait sistem sertifikasyonuna sahip olmalı veya TS EN , , TS EN , TS EN standartlarından herhangi birinin belgelerine haiz olmalı ve CE işareti taşımalıdır. Yoğuşmalı tip cihazlara ait atık gaz bağlantıları esnek malzemeden yapılmamalıdır. Hermetik baca uygulamalarında (Konsantrik); kullanılacak hava atık gaz baca sistemleri, akredite kurumlarca onay verilmiş sistem sertifikasyonuna sahip olmalıdır. Baca boyutlandırma hesabı,ts11389 EN ve TS11388EN standardına uygun yapılmalıdır. Baca boyutlandırması negatif basınçlı baca sistemine göre yapılabilir ancak bağlantı şekilleri pozitif basınçlı baca sistemine uygun olmalı ve baca sisteminde kullanılacak malzeme yoğuşan sıvıya mukavim olmalıdır. İç Tesisat firması imalatçı firma tarafından beyan baca gazı çıkış basınç ve sıcaklık değerlerini kullanır. Baca gazı hattında oluşan yoğuşma sıvısı tahliyesi için; duman kanalı ve bacaların birbirine bağlantıları yatayla asgari 3 0 lik bir eğimle yapılmalıdır. Bacanın periyodik kontrolü ve temizlenmesi amacı ile baca sistemine, tam sızdırmazlık sağlanmak şartıyla kontrol ve temizleme parçası tesis edilmelidir. Baca gazı hatları, 38

39 Sayfa No 39/84 binalarda sadece kendilerine ait, uzunlamasına havalandırılmış ve yangına 90 dakika dayanabilen ve baca kesitinin en az 1,5 katı bir kesite sahip olan, şaftlara ve kanallara yerleştirilmelidir Birleşik (Kaskad) Baca Sistemi: Birden fazla cihazın hızlandırma parçalarının, yatayda oluşturulan kollektör ile ortak bir duman kanalına bağlandığı ve baca gazlarının atmosfere atılmasının ortak bir baca ile yapıldığı sistemdir Kaskad baca sistemine dâhil olan cihazlar; aynı tür yakıt yakmalıdır. Kaskad baca sisteminde en fazla kaç cihazın kullanılabileceği akredite kuruluşlarca verilmiş olan raporlara göre belirlenmeli veya kullanılacak baca hesap programları ile sınırlı olmalıdır. Baca boyutlandırma hesabı TS EN standardına uygun olmalıdır. Duman kanalları ve bacalar yoğuşma sıvısına mukavim olmalıdır. Hesaplamalarda kullanılacak programlar TSE Belgesine sahip olmalıdır. Kaskad sistemlerde cihazlar ile baca arasındaki atık gaz bağlantısı (duman kanalları) ve bacalar, üretici firmaya ait sistem sertifikasyonuna sahip olmalı veya TS EN , veya TS EN uygunluk belgelerinden herhangi birine haiz olmalıdır ve sistemde kullanılması gerekebilecek geri akım güvenlik klapesi TS EN standardına uygun baca akışkanları dinamiği hesaplama sonuçlarına göre seçilmelidir. Çatı katında yapılan kaskad tesisatlarında herbir kazanın atık gaz baca bağlantısı ilgili ürün standartlarına uygun ve CE işaretli kendi baca setleriyle tahliye edilebilir Cihaz Yanma Havası Temin Tesisatı: Yoğuşmalı tip cihazlara ait yanma havası, montaj odası ve bitişik hacimlerden temin ediliyor ise, montaj odasının hacmi cihazın her 1 kw toplam anma ısıl gücü için 1m 3 olmalıdır. Cihazın monte edileceği odanın hacmi cihaz/cihazların toplam anma ısıl gücünün her 1 kw ı için 1m 3 den az ise, yanma havası, cihazın monte edileceği odaya bitişik bir veya birden fazla odadan her biri en az 150 cm 2 serbest enkesit alanlı iki menfez ile temin edilir. Bu şekilde birbirine bitişik odaların toplam hacmi 1 kw anma gücü başına en az 1m 3 olmalı, iki menfez de aynı duvara açılmalı, üst menfez tabandan en az 180 cm yüksekliğe, alttaki menfez döşemeden en fazla 45 cm. yüksekliğe açılmalıdır. Cihazların monte edildikleri mahaldeki havalandırma menfezleri yatak odaları, banyo ve wc lere açılmamalıdır. Yanma havası temini ortamdan bağımsız olarak dış ortamdan temin edilecek ise bununla ilgili tesisat bağlantısı üretici firma orijinal ekipmanları ile yapılmalıdır Yoğuşma Suyunun Tahliyesi : Yoğuşma sıvısı tahliyesinin kanal bağlantısı serbestçe görülebilir ve TS standardına uygun olmalıdır. Bu bağlantı eğimli olarak ve bir sifon kullanılarak ve uygun numune alma tertibatları ile donatılmalıdır. Yoğuşma sıvısı tahliyesinde sadece korozyona dayanıklı malzemeler kullanılmalıdır. Ayrıca borularda ve bağlantı parçalarında galvanizli veya bakır alaşımlı malzeme kullanılmamalıdır. Düşük baca gazı sıcaklığı ve bunun sonucu olarak meydana gelen düşük çekiş güçleri ve baca gazlarının baca sisteminde yoğuşmaya devam etmeleri nedeniyle baca gazı hattı üzerine drenaj hatları konulabilir; ancak bu durumda yoğuşma sıvısı tahliyesinde sıvı birikimini sağlayan bir sifon monte edilerek baca gazı sızıntısı önlenmelidir. Sistem ısı gücü 200 kw a kadar olan yoğuşmalı kazanlarda oluşan yoğuşma sıvısı nötralize edilmeden atık su şebekesine boşaltılabilir. 70 kw ve üzeri kapasitelerde yoğuşma sıvısının ne şekilde gidere bağlanacağına dair TS EN standardına göre yapılmalıdır. 39

40 Sayfa No 40/ Sanayi ve Ticari Tip Mutfak Cihazları: Bu tip cihazlara ait tüketim değerleri TS 736 ya uygun olmalıdır. Standartları belirtilmeyen tüketim değerlerinde yada cihaz tüketim değerleri imalatçı tarafından belgelenmesi durumunda imalatçının verdiği değerleri kullanabilir Elektrik Jeneratörleri: Doğal gazın yanması sonucunda açığa çıkan ısı enerjisini, elektrik enerjisine çeviren ve bir grup hâlinde çalışan, gidip gelme hareketli, içten veya dıştan yanmalı motorlardır. Yaşam mahallerine tesis edilemez. (kombi cihaz özelliklerinde olan stirling (dıştan yanmalı) motorlu mikro kojenerasyon cihazları hariç). Sıcak su kazanları, kızgın su kazanları, buhar kazanları, buhar jeneratörleri gibi yakma havasını, bulunduğu ortamdan alan cihazlarla aynı ortamda bulunmamalıdır. Elektrik jeneratörü dairelerinde katı, sıvı, gaz yakıt tankı veya depoları bulunmamalıdır. Elektrik jeneratörü dairesi dışına elektrik jeneratörü dairesinin tüm elektriğinin kesilmesini sağlayacak bir düzenek veya cihaz (Ana kapama şalteri) bulunmalıdır. Elektrik jeneratörü dairesi ara kat veya çatı katında olması durumunda, binanın yeni statik yük dağılımı uygun olmalıdır. Elektrik jeneratörlerine ait doğal gaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynak ile yapılmalıdır. Elektrik jeneratörü dairesinde emniyet kurallarına uyulmalıdır. Elektrik jeneratörlerinin egzoz sisteminde mutlaka susturucu bulunmalıdır. Jeneratörün yerleştirildiği zemine titreşimi iletmesini önlemek için titreşim izolatörleri kullanılmalıdır. Elektrik jeneratör dairesi kapalı alanda bulunuyor ise solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye patlayıcı ortam korumalı (ex-proof) gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Selenoid vana, oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda elektrik jeneratörü dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir. Elektrik jeneratörlerinde, ithalatçı/imalatçı firma tarafından onaylı baca ayrıntıları, atık gaz tesisatında da, imalatçı firma tarafından temin edilen ve imalatçı firma talimatlarında belirtilen orijinal parçalar kullanılmalıdır. Bunlar imalatçı talimatlarına göre monte edilmelidir. Elektrik jeneratörlerine ait baca çıkışları mutlaka doğrudan dış ortama açık, hava sirkülasyonu olan yerlere bağlamalı ve herhangi bir hava giriş noktasından en az 5m uzağa atılmalıdır. Geçit ve koridorlara, dar saçak aralıklarına, binaların havalandırma ve aydınlık boşluklarına, balkonlara (açık veya kapalı), asansör boşlukları ve atık gaz çıkışını engelleyen çıkıntılı yapı kısımlarının altlarına, başka birimlere temiz hava sağlayan açıklıklara, binalar arası avlulara, doğrudan rüzgâr direncine maruz kalabilecek yerlere bağlanmamalıdır. İnsanların geçtiği yerlerde, örneğin kaldırımlarda baca çıkış yüksekliği en az 2,3 m olmalıdır. Açık alanlarda baca çıkışı yerden en az 1 m yükseklikte olmalıdır. Baca çıkışları dış darbeye maruz kalabileceği yerlerde paslanmaz veya galvaniz çelik tel örgü kafeslerle korunmalıdır. Araç trafiğinin olduğu yerlerde bu durum oluşabilecek bir darbe göz önünde bulundurularak arttırılmalıdır. Dışarıya taşan çatı veya ahşap kaplamanın, üstten bacaya uzaklığı en az 1,5 m olmalıdır. Elektrik Jeneratörlerinin soğutma havası ihtiyacı imalatçı firma tarafından belirtilmeli ve soğutma havasının geçeceği kesit hesaplanırken hava hızı 1-2 m/s aralığında alınmalıdır. Elektrik jeneratörlerine ait havalandırma menfez kesitleri veya havalandırma fan debileri belirlenirken; yakma havasının ve soğutma havasının toplam değeri esas alınmalıdır. 40

41 Sayfa No 41/ Cihaz Bağlantıları: Her cihazın girişine bir adet kesme vanası mutlaka konulmalıdır. Cihaz bağlantıları cihaz vanası ile cihaz bağlantı rakoru arasına yerleştirilen bükülebilir, esnek, ondüleli, paslanmaz çelik hortumdan oluşmalıdır. Cihaz esnek bağlantı elemanı TS TS EN e uygun olmalıdır. Esnek bağlantı elemanı alev ve sıcak gazlardan etkilenmeyecek bir biçimde yerleştirilmelidir. Mutfak cihazlarının gaz hattı bağlantılarında kullanılacak olan esnek bağlantı hortumunun uzunluğu standartın izin verdiği ölçüde, diğer tip cihazlar (Kombi, Şofben, Soba vb.) için esnek bağlantı hortumunun uzunluğu en fazla 60 cm olmalıdır. Doğal gaz hattı bağlantısı esnek bağlantı elemanı ile yapılan cihazlar (mutfak cihazları hariç) yere veya duvara sabitlenmelidir. Cihaz kabin içine monte edilmiş ise bakım ve onarım için gerekli mesafeler (Şekil-15)de ki gibi olmalıdır. 12. KONUTLARDA VE ISI MERKEZLERİNDE BACALAR: Cihazların (Kombi, Kat kaloriferi, kazan, soba vb.) Gaz kuruluşlarında onaylanmış projesine uygun bir bacaya bağlanmasından baca raporlarının işletmeye sunulmasından ve cihazın bacaya uyumlu olarak işletmeye alınmasından yeterli firmalar ve servisler birlikte sorumludurlar Bacaların Genel Özellikleri Bacalar; ısı, yoğuşma ve yanma ürünlerinden etkilenmeyecek malzemeden ilgili standartlara uygun olarak imal edilmelidir. (TS1856-1,1856-2). Bacalarda kesit daralması olmamalıdır. Tepeden temizlenmeyen bacalarda çatı içine ikinci bir kontrol ve temizleme kapağı bulunmalıdır. Bu kapaklar tam sızdırmaz olmalıdır. Bacaların çıkışına baca kesiti daraltmayacak şekilde baca şapkası konulmalıdır. Mutfak aspiratörlerinin gaz yakan cihazların bağlandığı bacalara bağlanmasına müsaade edilmez. Aydınlık ve havalandırma boşluklarından baca çıkılması koşulları; Havalandırma boşluğu Bina kütlesi içinde kalan banyo, wc, yıkanma yeri gibi mahallerin havalandırılmasını sağlayan boşluklardır buralardan baca dahil hiçbir tesisat geçirilemez. Aydınlık Bina kütlesi içinde kalan ve binanın bir kısım piyeslerinin ışık ve havalandırmasını sağlayan boşluklardır.buralardan tesisat geçirilebilir. Aydınlıklar binaların ortak mülkiyetidir. Aydınlığa bakan ve hermetik (denge bacalı) cihaz kullanmayan dairelerin hepsi için bir baca yapılacağı düşünülmeli ve bu bacalardan sonra net 1m 2 den büyük alan kalmalıdır. Bu sağlanamıyorsa tüm binadan noter onaylı izin alınmalı ve sadece o dairenin bacası yapıldıktan sonra net 1m 2 den büyük alan kalmalıdır. Aydınlığın üstü bütünü ile kapalı olmamalıdır Bacaların Sınıflandırılması: Yanmış gaz bacalarını üç ana gruba ayırmak mümkündür. Adi bacalar Müstakil (Ferdi) bacalar Ortak (Şönt) bacalar Adi bacalar Tek kolon halinde zeminden çatıya kadar yükselen birden fazla birimin kullandığı şekilde tasarlanmış bacalara adi baca denir 41

42 Sayfa No 42/ Müstakil bacalar Tek kolon halinde hitap edeceği birimden çatıya kadar yükselen ve sadece bir birimin kullanımına göre tasarlanmış bacalara müstakil baca denir. Bacalı cihazlar sadece müstakil bacalara bağlanabilir Ortak (Şönt) Bacalar: Zeminden çatıya kadar yükselen ana baca ve buna bağlanan her birime ait branşmanlardan meydana gelen bacaya ortak (şönt) baca denir Özel Durumlar: Metal kılıf geçirilmiş bacaların bulunduğu yapılar paratoner ile korunmalı veya metal bacalar özel topraklama kablosu ile topraklanmalıdır. Şekil-21 Baca tipleri 13. Hava-Atık Gaz Baca Sistemi C-tipi cihazlarda (yoğuşmalı cihazlar dâhil); cihaz mahalinden bağımsız olarak yanma için gerekli olan taze havayı, direk atmosferden, çatı üst seviyesinden itibaren fabrikasyon bir kanal vasıtası ile veya standartlara uygun şaftlardan sağlayan, yanma sonucu oluşan atık gazı ilgili standartlara uygun malzemeden yapılmış bir baca ile çatı üst seviyesinden dışarı tahliye eden dikey baca sistemidir. Bu sistemlerin kullanıma uygun olması için akredite kuruluşlardan alınmış sistem sertifikalarına sahip olmalıdır. Ayrıca bağlı olmayan cihazların baca bağlantı kanalları, sistem devreye alınmadan orijinal kapak ile kapatılmalıdır(şekil-22) 13.1 Hava-Atık Gaz Baca Sistemi Elemanları Taze hava temini direk atmosferden, paslanmaz malzemeden oluşan şafttan veya hafif beton kanal olarak adlandırılan şafttan veya standartlara uygun bir şafttan sağlanmalıdır. Atık gaz tahliyesi; yoğuşma sıvısına mukavim malzemeden yapılmalı ve sistem pozitif çalışıyor ise eklem yerlerinde sızdırmazlık elemanı kullanılmalıdır. Yanma sonucu oluşan atık gaz çatı üst seviyesinden tahliye edilmelidir. Hermetik bacanın ana bacaya bağlandığı noktada, sızdırmazlığın sağlanması amacı ile ısıya dayanıklı giriş adaptörü kullanılmalıdır. Bacanın üst 42

43 Sayfa No 43/84 seviyesinde; bacaya monte edilmiş, atık gazın dış atmosfere tahliyesini sağlayan ve ters rüzgârların baca kanalına girişini engelleyen standartlara uygun baca şapkası bulunmalıdır. Bacanın alt kısmında, baca içerisine sızması muhtemel olan yağmur suyunu ve baca gazı içerisindeki yoğuşma suyunun toplanması ve tahliye edilmesi amacı ile sistem içindeki dengeyi sağlayan standartlara uygun yoğuşma sıvısı toplayıcı ve tahliye elemanı bulunmalıdır. Şekil-22 Hava Atık Gaz Baca Sistemi Yoğuşmalı cihaz kullanılması durumunda, taşan akım aralığı (fazla hava deliği) üzerinden havalandırma bacasına yoğuşma sıvısı geçmemelidir. Yine bacanın alt seviyesinde, yoğuşma sıvısı toplayıcı ve tahliye elemanının hemen üstünde bulunan, gerekli deney ve kontrollerin yapılmasını sağlayan ve baca dış duvarına sızdırmazlık contaları kullanılarak tesis edilen temizleme kapağı bulunmalıdır Hava-Atık Gaz Baca Sisteminin Tesisi Hava atık gaz baca sisteminin daire içerisine açılan kısımlarına, can ve mal güvenliği açısından risk oluşturabilecek durumların yaşanmaması için kullanıcıyı bilgilendiren uyarı levhaları tesis edilmelidir. Hava atık gaz baca sisteminde atık gaz kanalının baca ile irtibatlandırıldığı bölüme; bacaya monte veya demonte edilecek cihazların sadece imalatçı firma ve ilgili gaz dağıtım şirketinin onay şartı ile yapılabileceğini belirten uyarı levhaları asılmalıdır. Hava atık gaz baca sistemine bağlanacak her bir cihazın nominal ısı gücü 30 kw ı geçmemeli ve bir sisteme bağlanacak cihaz sayısı akredite kuruluşlar tarafından verilecek rapora göre belirlenmelidir. 43

44 Sayfa No 44/84 Hava atık gaz baca sistemine, her kat için en fazla iki adet cihaz bağlanmalıdır. Aynı katta sisteme bağlanacak cihazların atık gaz boruları arasında düşeyde olması gereken mesafe akredite kurumların test ve muayene raporlarında belirtilmelidir. Yoğuşma sıvısı toplayıcı, temizleme kapağı, hava fazlalık deliği ve yoğuşma sıvısı çıkış deliğinin bulunduğu ve sistemin en alt kısmında yer alan baca bölümü, bina ortak mahali olarak adlandırılan (merdiven sahanlığı ve sığınak hariç) bölümlere tesis edilmelidir. Atık gaz boşluğu ve havalandırma boşluğu dik olarak ve herhangi bir kıvrım olmaksızın yukarı doğru yapılandırılmalıdır. Taşan akım aralığının iç kesiti, atık gaz baca boşluğunun iç kesitinin en az % 15 ve en fazla % 25 i kadar olmalıdır Hava Atık Gaz Baca Sisteminin Boyutlandırılması Baca boyutlandırması, TS EN standardına uygun olarak yapılmalıdır. Boyutlandırma hesabında hermetik cihaza ait sistem sertifikası kapsamındaki konsantrik (eş merkezli) baca; pozitif basınçlı baca kapsamında, bina içerisinde bulunan ve binaya dik olarak yükselen hava atık gaz baca sistemi; pozitif veya negatif basınçlı baca kapsamında değerlendirilmelidir. Pozitif basınçlı hava atık gaz sistemleri bina içinde tesis edilmesi durumunda şaft içinde olmalıdır. 14. Bacaların ve Cihazların Devreye Alınması ve Kontrolü Her tüketim cihazının ısı yükünün ayarlanabilmesi için yaklaşık 5 dakikalık işletme süresinden sonra, pencere ve kapıların kapalı olduğu durumlarda ek olarak 5 dakikalık süre içerisinde tüketim cihazlarının emniyet vanasından (akım sigortasından) atık gaz çıkıp çıkmadığı kontrol edilmelidir. Bu kontrol sırasında atık gaz sürekli atılamıyor, güvenilir bir ayarlama yapılmıyorsa ve birikme, geri tepme varsa sebebi araştırılıp bulunduktan sonra hata tam olarak giderilmelidir. Bu kontroller cihaz yetkili servisleri tarafından yapılmalı ve uygun olmayan baca ile ilgili ESGAZ a bilgi vermelidir. Tüketim cihazı başka bir gazdan doğalgaza çevrilmişse cihazda tam yanma olup olmadığı dönüşüm yapan yetkili servis tarafından yanmış gaz analizi yapılarak kontrol edilmelidir. Atık gazın atılmasında birikme ve geri tepme olup olmadığı; ayrıca cihazın anma yükünde çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir. Bacalar BACACI Seviye 3 sertifikası sahibi personeller tarafından montajı yapılmalı ve montaj sonunda üretici tarafından sağlanan Baca Plakası BACACI Seviye 4 sertifikası sahibi personel tarafından doldurularak işletmeye alınmalıdır. Baca kontrolleri BACACI Seviye 4 sertifikası sahibi uzman personeller tarafından yapılmalıdır. İç tesisatın projelendirilmesi ve projeye uygun tasarımın yapılmasından önce aşağıda belirtilen kontrollerin yapımcı sertifikalı firmalar tarafından yapılması zorunludur; -Baca tipinin, kesitinin ve yüksekliğinin uygunluğunun kontrolü, -Baca temizlik ve bakımının yapılmış olduğunun kontrolü, -Baca duman deneyi yaparak baca çekişinin ve sızdırmazlık deney sonucunun olumlu olup olmadığının kontrolü, -Cihazların; ESGAZ tarafından onaylanmış projesine uygun, bir bacaya bağlanmasının kontrolü, 14.1 Doğalgaz Yakıcı Cihazların Periyodik Bakımı Doğalgaz kullanıcısı; fonksiyonel ve ekonomik sebeplerden dolayı gaz yakma tesisini senede en az bir defa imalatçı / ithalatçı firmanın yetkili servislerine muayene ve bakımı yaptırmakla yükümlüdür. Baca çekişinin bozulması durumunda gaz yakıtlı cihazların emniyetli kapanmasını sağlayacak yanma ürünleri emniyet tertibatı (baca sensörü) cihaz üzerinde bulunmaktadır. Baca sensörünün TS EN 297, TS 615 EN 26, TS EN 613 standardına uygun olarak emniyetli kapamayı 44

45 Sayfa No 45/84 sağlaması gerekmektedir. Meydana gelebilecek olumsuzlukların önüne geçilebilmesi ve cihazların daha verimli çalışabilmesi için, cihazların onarım ve periyodik bakımlarının yetkili servisler tarafından yapılması gerekir. Doğalgaz yakıcı cihazların bakımı MYK belgeli servis personeli tarafından yapılmalıdır. 15. İÇ TESİSATTA GAZ KAÇAĞINA KARŞI ALINACAK TEDBIRLER a) Bir binanın iç tesisatında gaz kaçağı fark edildiğinde; Gaz kaçağın olduğu ortamda bulunan alevler söndürülmeli, Bütün kapı ve pencereler açılmalı, Gaz sayacındaki sayaç vanası veya ana emniyet vanası kapatılmalıdır. b)gaz kokusu bulunan hacimlerde; Kibrit veya çakmak kullanılmamalı, Elektrik sigortaları, anahtarları ve şalteri açılıp kapatılmamalı, Elektrik fişi çekilmemeli ve takılmamalı, Elektrik zilleri kullanılmamalı, Sigara içilmemeli ve bu hacimlere yanan ışıkla girilmemelidir. c)ana emniyet vanası kapatıldıktan sonra bütün gaz cihazlarının kapalı olup olmadığı kontrol edilmeli, açık olanlar tam olarak kapatılmalıdır. d)gerekli havalandırma tam olarak yapıldıktan sonra gaz kokusunun kalmadığından kesinlikle emin olduktan sonra ancak ışıklar yakılmalıdır. e)gaz kokusunun gidip gitmediği konusunda kişi yalnızca kendi duyu organına güvenmemeli, başkalarından da yardım istemelidir. f)gaz donatılarının hepsi tam kapalı olduğu hâlde gaz kaçağının sebebi ister belirlensin ister belirlenmesin, bütün gaz kaçakları için tedbirler alındıktan sonra gaz dağıtım şirketine derhal bildirilmelidir. g)ana emniyet vanasının kapatılmasına rağmen girilemeyen hacimlerden gaz kokusu geliyorsa, bu hacimlere girmeye yetkisi olan polis teşkilatı ile gaz dağıtım şirketine haber verilmelidir. Ayrıca itfaiye ekibi de çağırılmalıdır. h)bodrumlardaki gaz kaçaklarında, bodrum iyice havalandırılmalı ve durumdan binada oturan diğer şahıslara derhal haber verilmeli, yetkililer çağırılmalıdır. ı) Tesisattaki arızalar, bu arızaları gidermek üzere yetkili kuruluşlar tarafından görevlendirilmiş kişilerce onarılmalıdır. 16. KONUTLARDAKİ MERKEZİ ISITMA SİSTEMLERİNİN DÖNÜŞÜMÜ: 16.1 Dönüşüm öncesi etüd; Doğal gaz dönüşüm yapılacak sahada çalışmalara başlamadan önce tam ve kapsamlı teknik etüd yapılmalıdır. Bu çalışmalar yapılırken; Standartlar göz önünde bulundurularak kazan dairesinin konumu, kazanlar, havalandırma, baca ve mevcut tesisatların kontrolü yapılmalı ve uygun olmayan noktalar tesbit edilmelidir. Emniyetli ve verimli bir yanma sağlamak için uygun seçimler yapılarak tesisin (kazan dairesinin) doğal gaza dönüşümünün projelendirilmesi yapılıp ilgili kuruluşlardan onay alındıktan sonra dönüşüm çalışmalarına başlamak gerekmektedir Kazanlar ve kazan daireleri tesis kuralları Bir veya birden fazla ısıtma sağlamak maksadı ile doğalgazın yakılmasını sağlayan, ilgili mamül standartlarından TS 337-1, EN , TS430, TS 497, TS3101, TS4040, TS4041 vb.. uygun CE belgeli olan anma ısı gücü 70 kw ve daha büyük olan ısı üretme cihazlarıdır. Ortak veya 45

46 Sayfa No 46/84 müstakil ekleme parçaları TS EN ile bir bacaya bağlanan ve aynı zamanda veya biri çalışırken diğeri devre dışı edilerek işletilen ısı üreticileri TS 3818 de belirtilen kurallara uygun olmalıdır. Isı üreticisinin yerleştirildiği mahallerdeki duvar ve tavan aralıklarının ölçüleri, imalatçı tarafından şart koşulan değerlerin altına düşmemelidir. Bakım ve onarım amaçları için brülörün yerinden geri çıkarılması veya yana alınması imkanını verecek, gerektiğinde kapısı da olan, yeterli alanlar mevcut olmalıdır. Isı kapasitesi kw arasında olan kazan dairelerin en az 1 kapı, döşeme alanı 100m 2 nin üzerinde veya 350 kw ın üzerindeki kazan dairelerinde en az 2 çıkış kapısı olur. Çıkış kapları olabildiğince birbirine ters yönünde yerleştirilmelidir. Kazan dairelerinde en az 1 adet 6 kg lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu yangın söndürme cihazı ve büyük kazan dairelerinde en az 1adet yangın dolabı bulundurulur Buhar Kazanlı Kazan Daireleri Yüksek basınçlı (0,5 Atü den daha yüksek işletme basıncına sahip) buhar kazanları konutların içine, altına, üstüne, bitişiğine; Büro, sosyal ve çalışma hacimleri gibi insanların sürekli olarak kullandıkları hacimlerin içine, altına, üstüne ve bitişiğine ancak TS EN daki sınırlamalar çerçevesinde tesis edilebilir. Buhar kazanları, buhar jeneratörleri yerleştirileceği hacimler için periyodik kontrol ve işçi sağlığı ve iş güvenlik tüzüğü ne göre uygun olduğunu belirten belgenin ESGAZ a sunulması gerekmektedir Kazan Daireleri İçin İlave Tedbirler Kazan dairelerinde katı, sıvı, gaz yakıt tankı veya deposu bulunmamalıdır. Kazan dairelerinin kapıları yanmaz malzemeden dışarıya açılacak şekilde olmalıdır. Kazan daireleri kaçış merdivenleri veya genel kullanım merdivenlerine doğrudan açılmamalı mutlaka bir ortak hol veya koridora açılmalıdır. Kazan dairelerinde elektrik jeneratörü bulunmamalıdır. Muhtemel tehlikelerde kazan dairesini dışından kazan dairesinin tüm elektriğini kesilmesini sağlayacak bir ilave tesisat yapılmalıdır. Kazan daireleri ara kat veya çatı katında ise binadaki statik yük dağılımını İnşaat Müh. Odasına kayıtlı inşaat mühendisinin vereceği onay raporu neticesinde kontrol edilmelidir. Kazan dairesi kotu kanalizasyon kotunun altında ise pis su çukuru ve pompası mevcut değilse, projede not olarak belirtilecektir. Ayrıca pis su pompası konulması ve tesisat tanziminden abone sorumlu olacaktır Kazan Dairelerinde Gaz Hattı Montaj Kuralları Kazan dairelerinden kolon hattı geçirilemez. Ancak başka imkan yoksa aşağıda belirtilen şartlar sağlanarak işletmenin onayı ile kolon hattı geçirilebilir. Kazan dairesine girmeden önce bina bağlantı hattına servis vanası konur. Kazan dairesinden direkt geçen hat, kazan dairesinden çıktıktan sonra, AKV konularak ikiye ayrılmalıdır. Bir hat kolona verilir. Diğer hat üzerine merkezi ısıtma sistemine ait sayaç vanası, filtre, konik filtre (rotary sayaçlarda zorunlu, körüklü sayaçlarda zorunlu değil) ve sayaç, monte edildikten sonra kazan dairesine girilmelidir. Tesisatın yapımı ESGAZ tarafından onaylı projeye ve TS 7363 e uygun olarak yapılacaktır. İç tesisatta basınç kayıplarının hesabı Madde 19 dikkate alınarak hesaplanacaktır. Ancak tesisat yapımında aşağıdaki hususlara da zorunlu olarak uyulacaktır. Sıva altı tesisat montajı yapılmamalıdır. Gaz borusu, taşıyıcı eleman olarak ve kendi amacı dışında kullanılamaz.(topraklama vb.) Yatay gaz boruları, tesisat sızıntı ve terleme sularından etkilenmemesi için diğer tesisat borularının üst kısmına döşenmelidir.(yeni yapılar için). Eski binalarda gerekli tedbirler alındıktan sonra yapılabilir. 46

47 Sayfa No 47/84 Gaz boruları; Elektrik hatları, buvatlar, sayaçlar vb. elektrik ekipmanları ve sıcak su borularından en az 15cm. açıklıkta döşenmelidir. Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğalgaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm, kontrol ve gaz ayar setinde kullanılacak olan boru ve fittings malzemelerin özellikleri (TS EN 746-2) standartına uygun olmalıdır. Cihazlarının dişli bağlantı yapılması durumunda TS 61 e uyulmalıdır. Çap DN 25 Kaynaklı, Flanşlı ve Vidalı (4barg a kadar) DN 25 < ÇAP < DN65 Kaynaklı, Flanşlı ve Vidalı (2barg a kadar) DN 25 < ÇAP < DN65 Kaynaklı, Flanşlı (2-4barg) DN65 ÇAP Kaynaklı, Flanşlı (0-4 barg) Gaz train hattından sonra brülöre kadar çekilecek hattın dişli bağlantı olması durumunda sızdırmazlık sağlamak amacıyla TS EN 751 uygun kalınlıkta keten, sızdırmazlık macunu, elyaf ip, sökülebilir kimyasal yapıştırıcı kullanılmalıdır. Esnek boru bağlantıları mümkün olduğunca kısa tutulmalı ve yüksek sıcaklık, korozyon ve mekanik darbelere karşı korunmalıdır. Esnek bağlantılar çalışma basıncının 3 katına dayanıklı olmalıdır. Gaz teslim noktası ile cihaz arasındaki boru tesisatı üzerinde tesis edilecek regülatör, 47

48 Sayfa No 48/84 ihtiyaç duyulan debi ve basınç değerine uygun olmalıdır. Kazan dairelerinde selenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyede ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir. Kazan tesisatlarında servis kutusundan cihaza kadar olan boru iç hacmi, 21 mbar da kazan debisinin 500 de birinden 300 mbar da ise 1000 de birinden daha düşük olmayacaktır Kazan Dairelerinde Havalandırma Sistemleri Kazan dairesi havalandırılması için gerekli hava miktarı; teorik yanma havası, hava fazlalığı ve kazan dairesinin havalandırılması için gerekli olan hava miktarının toplamıdır. Kazan dairesi havalandırması, kazan dairesi sıcaklığını ısıtma sezonunda 32 C yi aşmayacak şekilde olması göz önüne alınarak yapılmalıdır. (Eğer sistem yaz sezonunda da maksimum kapasiteye yakın değerlerde çalıştırılıyorsa ilave havalandırma gerekmektedir.) Yanma ve havalandırma için gerekli hava miktarı aşağıda belirtilen üç metoddan biri ile sağlanır. 1.Alt havalandırma havası tabii olarak alt havalandırma menfezinden sağlanır. Egzost havası da daha küçük boyutlardaki üst havalandırma menfeziden atılır. Bunun için gerekli enerji sıcaklık değişimi ile sağlanır (Tabii havalandırma). 2.Taze hava alt menfezlerden fan vasıtası ile sağlanır ve egzost havası yine bir fan vasıtası ile üst menfezlerden atılır. Fanların seçiminde kazan dairesinde pozitif basınç oluşacak şekilde yapılmalıdır. (Cebri havalandırma-1) 3.Taze hava alt menfezlerden fan vasıtası ile sağlanır. Egzost havası üst menfezlerden tabii yolla atılır.(cebri havalandırma-2). Bu yolla yapılan havalandırmada üst havalandırma kesiti tabii havalandırma hesabında kullanılan formül ile belirlenmelidir. Not: Taze havanın tabii olarak çekilmesi ve egzost havasının fan ile atılması, kazan dairesinde negatif basınç oluşmasına sebep olacağından ve dumanın akış yönünü değiştirebileceğinden dolayı sistem olarak kullanılamaz. Üst ve alt menfezler mümkün olduğu kadar mahalin üst ve alt seviyelerine kısa devre hava akımının engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir.(üst havalandırma menfezi tavandan enfazla 40 cm aşağıda, alt havalandırma menfezi döşemeden en fazla 50 cm yukarıda olacak şekilde açılmalıdır. Böylece pratik olarak sistemin çalışması sağlanır ve by-pass (kısa devre) olayı önlenir. Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı, bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. Mahaller indirekt olarak havalandırılmamalıdır. Kanal uzunluğu (yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı)10m. ve üzerinde ise havalandırma mekanik olarak yapılmalıdır. Havalandırma kanallarında 90 0 lik dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m, 45 0 lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1,5 m. ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0,5m. alınmalıdır. Üst havalandırma havalandırma bacası ile (Grafik1) tabii olarak yapılabilir. Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir. Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır. Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda, bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır. 48

49 Sayfa No 49/84 Grafik 1 49

50 Sayfa No 50/ Tabii Havalandırma (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar): Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim, kolay yanmayan; galvaniz, alüminyum,bakır, DKP sac v.b. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır. Toplam kurulu gücü 1000 kw a kadar olan kazan dairelerinin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmalıdır. S A= F x a x 2,25 x ( Qbr + 70 ) SA : Alt havalandırma net kesit alanı (cm2 ) F : Menfezin geometrisine bağlı katsayı F = 1 :Uzun kenarı, kısa kenarının 1.5 katından fazla olmayan dikdörtgen F = 1 :Dairesel F = 1.2 :Izgaralı F = 1.1 :Uzun kenarı, kısa kenarının 5 katına kadar olan dikdörtgen F = 1.25 :Uzun kenarı, kısa kenarının 10 katına kadar olan dikdörtgen a :Menfezin ızgara katsayısı a = 1 :Izgarasız a = 1.2 :Izgaralı Q br :Toplam Anma Isıl Gücü (kw) Toplam kurulu gücü 1000 kw ın üzerine olan kazan dairelerinin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her 1 kw ı için 1.6 m3/h hava ihtiyacı vardır. Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır. Qbr :Toplam Anma Isıl Gücü (kw) SA :Menfez Kesit alanı ( m2 ) Kazan dairelerinde pis hava atış miktarı, toplam anma ısıl gücünün her 1 kw ı için 0.5 m3/h olmalıdır. Buradan hareketle pis hava atışı için gerekli menfez kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır.(grafik2) Sü = SA x 0.6 Sü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m2) Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10mm. olmalıdır. Izgara kafes vb.lerin göz aralıkları en az 10x10 mm. olmalıdır. Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır. 50

51 Sayfa No 51/84 Grafik 2 51

52 Sayfa No 52/ Cebri(mekanik)havalandırma Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir. Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brüler tipine ve kapasitesine göre aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır.üflemeli brülörler için Alt havalandırma hesabı: Üflemeli brülörleri için; Alt havalandırma hesabı; Vhava=Qbr x 1,184 x 3,6 (m 3 /h) SA=Vhava/(3600xV) (m 2 ) V=Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında olmalıdır. Qbr=Anma ısı gücü (kw) Üst havalandırma hesabı; Vegzost=Qbr x 0,781 x 3,6 (m 3 /h) Sü=Vegzost/(3600xV) (m 2 ) V=Kanaldaki hava hızı (m/sn) 5 ile 10 arasında olmalıdır. Qbr=Anma ısı gücü (kw) Atmosferik brülör için; Alt havalandırma hesabı; Vhava=Qbr x 1,304 x 3,6 (m 3 /h) SA=Vhava/(3600xV) (m 2 ) V=Kanaldaki hava hızı (m/sn) 3 ile 6 arasında olmalıdır. Qbr=Anma ısı gücü (kw) Üst havalandırma hesabı; Vegzost=Qbrx 0,709 x 3,6 (m 3 /h) Sü=Vegzost/(3600xV) (m 2 ) V=Kanaldaki hava hızı (m/sn) 3 ile 6 arasında olmalıdır. Qbr=Anma ısı gücü (kw) Havalandırma kanallarında oluşacak basınç kayıpları düşünülerek fan seçimi yapılmalıdır Kazan Dairesinde Ses Seviyesi Uluslararası standartlara göre kazan dairelerinde kabul edilebilir ses seviyesi maksimum 90 db (A)civarında olmalıdır. Ses seviyesinin bu değerden yüksek olması durumunda standartlara uygun ilave tedbirler alınmalıdır. Kazan dairelerinde ses seviyesinin istenilen değerde temin edilebilmesi için aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir; Uygun kesitli duman kanalları kullanılmalıdır. Keskin köşeli duman kanalları uygulamasından kaçınılmalıdır. Duman kanalları izole edilmelidir. Duman kanallarının bacaya ve kazana bağlantıları sızdırmaz olmalıdır. Doğal gaz sayaçlarından gaz hattına intikal eden sesler engellenmelidir. Sayaç ve brülör girişlerinde (belirli kapasitelerde kadar) flexible eleman kullanılmalıdır. 52

53 Sayfa No 53/84 Baca üzerinde mevcut olan bağlantılar, delikler ve geçişler kapatılmalıdır. Havalandırma bacasına bağlantılar mevcutsa iptal edilmelidir. Baca uygun kesite veya yapıya sahip hale getirilmelidir. Gerektiğinde brülör veya bacaya (duman kanalına) işletme onayı ile susturucu veya ses yutucu kabin takılmalıdır Kazan Dairelerinde Elektrik Tesisatı Kazan dairesine tesis edilen cihazların elektrik enerjisinin alınacağı elektrik panosu etanj tipi veya ex-proof olmalı, kumanda butonları pano ön kapağına monte edilmeli ve kapak açılmadan butonla açma kapama yapılabilmelidir. Elektrik panosunun kazan dairesi dışında olması durumunda pano ve aksesuarların ex-proof olmasına gerek yoktur. Brülor kumanda panosu etanj veya ex-proof olmalı, ana kumanda panosundan ayırt edilebilecek şekilde ve brülöre yakın bir yerde monte edilmelidir. Ana pano ile brülör kumanda panosu arasında çekilecek besleme hattı projede hesaplanmış kesitte ve yanmaz TTR tipi fleksible kablo ile yapılmalıdır. Aydınlatma sistemi tavandan en az 50 cm aşağıya sarkacak durumda veya üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde zincirlerle veya yan duvara etanj tipi ex-proof flouresan veya contalı glop tipi armatürler ile yapılmalıdır ve tesisat antigron olarak tesis edilir. Kazan dairesinde muhtemel tehlikeler karşısında kazan dairesine girmeden dışarıdan kumanda edilebilecek şekilde tüm elektriğin kesilmesi sağlanacak ilave tesisat yapılarak kazan dairesi kontrol altına alınmalıdır. Her kazan dairesi için topraklama tesisatı yapılmalıdır. Kazan ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama yapılması yeterlidir. Şekil-23 Linye hattı şeması 16.9 Topraklama tesisatı: Her kazan dairesi için özel topraklama sistemi yapılması mecburidir. Topraklama sistemi; a) 0.5m 2, 1mm. kalınlığında bakır levha ile. b) 0.5m 2, 2mm. kalınlığında galvanizli levha ile. a) Bakır çubuk elektrodları ile yapılabilir (En az 16mm çapında ve 1.5 metre uzunlukta) Her üç halde de en az 16 mm 2 çok telli (örgülü) bakır iletken, papuç kullanılarak lehim veya kaynak ile tutturulur. Levha türünde olanlar 1metre toprak altına gömülerek toprak üzerinde 53

54 Sayfa No 54/84 kalan iletken boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna irtibatlandırılacak. Bakır elektrodlar ise topraktan 20cm. derinliğe çakılarak yine aynı sistemde kazan dairesindeki ana tabloya bağlanmak sureti ile ana topraklama tesisi yapılır. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklanmasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesit kullanılacaktır. Bakır elektrodların özellikleri: 16mm. çapında dolu, som bakır çubuktan en az 1.5m. boyunda, 20mm. çapında dolu, som bakır çubuktan en az 1.25m. boyundaki çubuk elektrodların topraklama direnci 20(Ohm) sınırlarının altında kalacaktır. (Nötr-Toprak voltajı 3V )Her üç halde, bakır elektrotlar veya levhalar, en az 16 mm² çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak lehim veya kaynak ile doğal gaz tesisatına irtibatlandırılmalıdır. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli, toprak üzerinde kalan iletken, boru muhafazası ile kazan dairesi ana tablosuna irtibatlandırılmalıdır. Ana tablo ile kumanda tablosu ve cihazların topraklamasında kullanılacak topraklama iletkeni ise projede hesaplanmış faz iletken kesitinde veya bir üst kesitte Topraklama elektrodları kesinlikle bakır kaplama çubuktan yapılmayacaktır. Topraklama ölçümleri EMO tarafından yapılacak ve raporları proje dosyasına eklenecektir. Yukarıda belirtilen ve istenen tüm bilgiler: a) TSE standartlarına uygun malzeme b)elektrik tesisatı kuvvetli akım ve iç tesisat yönetmeliği esaslarına göre hazırlanacaktır Kazan Tadilatı ve Dönüşümü Katı yakıtlı yarım veya tam silindirik, sıvı yakıtlı yarım silindirik kazanlar ve etiketsiz, TSE veya TSEK belgesi olmayan tam silindirik sıvı yakıtlı kazanlar, doğal gaza dönüştürülmeyecektir. TSE veya TSEK belgesi olan tam silindirik sıvı yakıtlı kazanların doğal gaza dönüşümü, kazan kapasitesine uygun doğlagaz brülörü (TS EN 676) kullanılması ve doğal gaz piyasası iç tesisat yönetmeliğinde belirtilen kurum ve kuruluşlardan alınacak uygunluk raporu ile yapılabilir. TSE belgesi olan katı yakıtlı tam silindirk kazanlar, doğalgaz dönüşümü halinde TS EN 303-3(1000 kw a kadar olan kazanlar için) veya TS 4040 (1000 kw üzerindeki kazanlar için) standardı tarafından istenen verim şartları sağlandığı, akredite uygunluk değerlendirme kuruluşları tarafından yapılan verim raporu ile belgelendirilmesi halinde doğalgaza dönüştürüleblir. TSE belgesi olan tam silindirik sıvı yakıtlı kazanların doğalgaza dönüşümü, kazan kapasitesine ve özelliklerine uygun brülörü (TS EN 676+A2) kullanılması ve akridite olmuş kurum ve kuruluşlardan alınacak rapor ile yapılabilir Brülör Seçimleri ve Gaz Kontrol Hattı Gaz brülörleri TS TS EN 676, TS EN 298 standartlarına uygun olmalıdır. Yanma verimi ve uygun baca dizaynı için brülör ve kazan üretici firmaları sistem hakkında bilgilendirilmelidir. Brülör kazana uygun olarak seçilmelidir. Gaz brülörleri yerine sabit ve sağlam şekilde bağlanmalıdır. Brülör gaz kontrol hattı başındaki küresel vanadan sonra sistemde oluşabilecek titreşimlerin doğalgaz hattına geçişini önlemek amacı ile kompansatör tesis edilmelidir. (TS 10880) Brülör gaz kontrol hattı sabit bir mesnet ile desteklenmelidir. Projede belirtilen kazan kapasitelerine uygun yakıt miktarını yakacak özelliklerde brülör seçilmelidir. 54

55 Sayfa No 55/84 Yakıt miktarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır. B = Q / ( Hu. ) (Nm 3 /h) Burada; Q= Kazan kapasitesi (kcal/h) Hu= Yakıtın alt ısıl değeri (kcal/nm 3 ) = Verim (%) Brülör seçiminde aşağıdaki hususlara göre hareket edilmelidir. Brülör kapasiteleri aşağıda belirtilen kazan kapasitelerine göre belirlenecektir. a) 100 kw a kadar kapasitelerde tek kademeli, iki kademeli veya oransal, b) kw arası iki kademeli veya oransal c) 600 kw üzeri kapasitelerde oransal tip olarak kullanılacaktır. Brülör seçiminde doğal gazın alt ısıl değeri 8250 Kcal/Nm 3 olarak alınacaktır. Seçilen brülörün özellikleri ve gaz tüketim değeri projede belirtilecektir. Karşı basınçlı veya kalın ön kapağa sahip kazanlarda, brülör seçiminde karşı basınç ve namlu uzunluğuna dikkat edilerek uygun seçim yapılmalıdır. Brülör seçiminde kazanlarda tüketim debileri kazanın nominal ısıl güçlerinin alt ısıl değere bölünmesiyle belirlenecektir. Bu cihazlara ait verim üretici firma katalog değeri esas alınmalı verim değeri yok ise verim % 90 olarak alınamlıdır. Dönüşüm yapılan kazanlarda verim % 75 alınacaktır. Atık gaz çıkış borusu üzerinde ve yatayda, kazan baca adaptöründen sonra 3D mesafede bu sağlanamıyor ise düşeye dönüş dirseğinden 2D mesafede baca gazı analizi test noktası bulunmalıdır Brülör gaz kontrol hattı ekipmanları Doğal gaz yakan cihazların (brülör, bek v.b.) emniyetli ve verimli olarak çalışmalarını temin etmek maksadıyla tesis edilen sistemlerdir. Gaz kontrol hattında kullanılacak olan ekipmanlar yakıcının kapasitesine, brülör tipi ve şekline bağlı olarak değişiklik gösterir. Buna göre gaz kontrol hattındaki ekipmanlar belirlenirken sistemin özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Gaz kontrol hattı ekipmanlarının yakma sistemine uygunluğu brülör firmasının sorumluluğundadır. (TS EN 676, EN 676, TS 11391, TS EN 298, EN 298 ) Şekil de verilmiştir Brülör Vanası: Servis ve emniyet amacıyla gaz açma/kapamayı temin etmek için kullanılan küresel vanadır. Her brülör gaz kontrol hattı girişine bir adet küresel vana konulmalıdır. (TS EN 331, TS 9809) Esnek boru (Kompansatör) : Brülördeki titreşimin tesisata geçişini zayıflatmak için kullanılan ekipmandır. Üniversal tip olmalıdır. (TS 10880) Esnek borunun regülatör sinyal hattından sonra konulması tavsiye edilir. 55

56 Sayfa No 56/ Gaz Basıncı Ölçme Cihazı ( Manometre) : Hat üzerindeki gaz basıncını ölçmek için kullanılan ekipmandır. Gaz kontrol hattındaki manometreler musluklu tip olmalıdır. 300 mbarg basınca sahip sistemlerde regülatör sonrasına 1 adet musluklu manometre takılmalı, öncesine ise ikinci bir musluklu manometre ya da körtapalı ağız bırakılmalıdır. (TS EN 837, EN 837,TS 827) Filtre: Filtreler, ilk otomatik ayar elemanının veya gaz basınç regülatörünün hemen önüne gaz kontrol hattı ekipmanlarını kirlilikten korumak amacı ile yerleştirilmelidir. Kullanılacak filtrenin, göz açıklığı 50 µm olmalıdır. (TS 10276) Gaz basınç regülatörü: Gaz kontrol hattı girişindeki gaz basıncını brülör için gerekli basınca düşüren ekipmandır. Gaz kontrol hattı ekipmanlarının dayanım basıncı, regülatör giriş basıncının 1,2 katından küçük olması durumunda ani kapatma regülatörü kullanılmalır.(ts 10624, TS EN 88, TS EN 334) Relief Valf (Emniyet tahliye vanası): Sistemi aşırı basınca karşı koruyan anlık basınç yükselmelerinde fazla gazı sistemden tahliye ederek regülatörün devre dışı kalmasını önleyen ekipmanlardır. Ani kapamalı regülatör kullanılması durumunda bulunması zorunludur. ( TS 11655) Minimum gaz basınç algılama tertibatı (min. gaz basınç presostatı): Regülatör çıkışındaki gaz basıncının brülörün normal çalışma basıncının altında kalması durumunda solenoid valfe kumanda ederek akışın kesilmesini sağlayan ekipmandır. Tüm gaz kontrol hatlarında bulunmalıdır. (TS EN 1854) Maksimum gaz basınç algılama tertibatı (max. gaz basınç presostatı): Regülatör çıkışındaki gaz basıncının brülörün normal çalışma basıncının üstüne çıkması durumunda solenoid valfe kumanda ederek gaz akışını kesen ekipmandır. Düz tip regülatör kullanılması veya regülatör olmaması durumunda kullanılması zorunludur.1200 KW ve üzeri kapasitelerde kullanılması zorunludur kw a kadar olan kapasitelerde kullanılması tavsiye edilir.(ts EN 1854, EN 1854) Otomatik Kapama Valfi (Solenoid Valf) : Sistemin devre dışı kalması gerektiği durumlarda aldığı sinyaller doğrultusunda gaz akışını otomatik olarak kesen ve ilk çalışma esnasında sistemin emniyetli olarak devreye girmesini sağlayan ekipmanlardır.70 kw kapasiteye kadar olan sistemlerde gaz kontrol hattında iki adet seri olarak bağlanmış B sınıfı, 70 kw üzeri kapasitelerde iki adet A sınıfı solenoid valf bulunmalıdır. (TS EN 161) Sızdırmazlık kontrol cihazı (Valf doğrulama sistemi): Otomatik emniyet kapama valflerinin etkin bir şekilde kapanıp kapanmadığını kontrol eden ve valflerdeki gaz kaçaklarını belirleyen ekipmandır. 56

57 Sayfa No 57/ kw a kadar olan kapasitelerde bulunması tavsiye edilir kw ve üzeri kapasiteli sistemlerde ve ayrıca kapasitelerine bakılmaksızın, kızgın yağ, kaynar sulu, alçak ve yüksek basınçlı buharlı sistemlerde kullanılması zorunludur. (TS EN 1643) Fanlı Brülör Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları: Cihaz kapasitesi Q 1200 kw, ani kapatmalı regülatörlü sistem Şekil-24 Gaz kontrol hattı (Q 1200 kw, ani kapatma regülatörlü) 1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809) 2- Kompansatör (TS 10880) 3- Test nipeli 4- Gaz filtresi (TS 10276) 5- Manometre (musluklu) (TS 837) 6- Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624, TS EN 334) 7- Relief valf (TS 11655) 8- Tahliye hattı (vent) 9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854) 10- Selenoid valf (TS EN 161) 11- Brülör (TS EN 676) 12- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (TS EN 1643) Cihaz kapasitesi Q>1200 kw, ani kapatmalı regülatörlü sistem Şekil-25 Gaz kontrol hattı (Q > 1200 kw, ani kapatma regülatörlü) 57

58 Sayfa No 58/84 1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809) 2- Kompansatör (TS 10880) 3- Test nipeli 4- Gaz filtresi (TS 10276) 5- Manometre (musluklu) (TS 837) 6- Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624, TS EN 334) 7- Relief valf (TS 11655) 8- Tahliye hattı (vent) 9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854) 10- Selenoid valf (TS EN 161) 11- Brülör (TS EN 676) 12- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (TS EN 1643) Cihaz kapasitesi Q 1200 kw, düz regülatörlü sistem Şekil-26 Gaz kontrol hattı (Q 1200 kw, düz regülatörlü) 1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809) 2- Kompansatör (TS 10880) 3- Test nipeli 4- Gaz filtresi (TS 10276) 5- Manometre (musluklu) (TS 837) 6- Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624, TS EN 334) 7- Tahliye hattı (vent) 8- Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854) 9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854) 10- Selenoid valf (TS EN 161) 11- Brülör (TS EN 676) 58

59 Sayfa No 59/ Cihaz kapasitesi Q>1200 kw, düz regülatörlü sistem Şekil-27 Gaz kontrol hattı (Q > 1200 kw, düz regülatörlü) 1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809) 2- Kompansatör (TS 10880) 3- Test nipeli 4- Gaz filtresi (TS 10276) 5- Manometre (musluklu) (TS 837) 6- Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624, TS EN 334) 7- Tahliye hattı (vent) 8- Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854) 9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854) 10- Selenoid valf (TS EN 161) 11- Brülör (TS EN 676) 12- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (TS EN 1643) Atmosferik Brülör Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları: Şekil-28 Atmosferik brülörlü gaz kontrol hattı ekipmanları 59

60 Sayfa No 60/84 1-Küresel vana (TS EN 331, TS 9809) 2-Manometre (musluklu) (TS 837) 3-Gaz filtresi (TS 10276) 4-Test nipeli 5-Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, TS 10624, TS EN 334) 6-Relief valf 7 Tahliye hattı (vent) 8- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854) 9- Selenoid valf (TS EN 161) 10- Brülör(TS 11391) Fanlı ve atmosferik brülör gaz kontrol hatlarında, eğer ani kapamasız regülatör kullanılacak ise kullanılan tüm armatürlerin dayanım basınçları regülatör giriş basıncının min. 1.2 katı olmalıdır Pmax 360mbar, Multiblok sistem Şekil-29 Multibloklu gaz kontrol hattı (Pmax 360 mbar, düz regülatörlü 1- Küresel vana (TS EN 331, TS 9809) 2- Küresel monometre vanası (TS EN 331, TS 9809) 3- Monometre 0-600mbar (TS EN 837) 4- Gaz filtresi (TS 10276) 5-Kompansatör (TS 10880) 6-Multiblok a)filtre b) Presostat Min. gaz basınç (TS EN 1854) c)emniyet selenoid valfi d)regülatör e) çalışma selenoid vanası 7- Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854) 8-Test nipeli Tee 9- Brülör (TS EN 676) 60

61 Sayfa No 61/ Atmosferik Brülör Gaz Kontrol Hattı Ekipmanları Pmax 200mbar multiblok sistem Şekil-30 Multibloklu gaz kontrol hattı (Pmax 200mbar, düz regülatörlü 1-Küresel vana (TS EN 331, TS 9809) 2-Küresel monometre vanası (TS EN 331, TS 9809) 3-Monometre 0-600mbar (TS EN 837) 4-Gaz filtresi (TS 10276) 5-Regülatör 6-Monometre 0-100mbar (TS EN 837) 7-Kompansatör (TS 10880) 8-Multi blok a)filtre b)presostat Min. gaz basınç (TS EN 1854) c)emniyet selenoid valfi d)regülatör e) çalışma selenoid vanası 9-Presostat (Max. gaz basınç) (TS EN 1854) 10-Test nipeli Tee 11-Brülör (TS EN 676) Fanlı Brülörlerde Diğer Emniyet Ekipmanları Alev denetleme cihazı Alev söndüğünde brülörü durdurmak amacıyla her brülörde bulunmalıdır. Hava akış anahtarı Brülör fanı tarafından yeterli hava sağlanamadığında brülörü durdurmak üzere her brülörde bulunmalıdır. Emniyet termostatı Kontrol termostatına ek olarak, kontrol termostatı arızasında devreye girmek üzere, tüm sıcak sulu kazanlarda bulunmalıdır. Manuel (elle kumandalı) resetli olması tavsiye edilir. Emniyet presostatı Kontrol presostatına ek olarak, kontrol presostatı arızasında devreye girmek üzere tüm buhar kazanlarında bulunmalıdır. 61

62 Sayfa No 62/ KONTROL TESTLER VE İŞLETMEYE ALMA İç tesisatı onaylanan projesine uygun olarak imalatı yapılan tesisatlar sertifikalı firmanın yetkilisi tarafından ESGAZ nezaretinde test işlemleri tabi tutulur. Tesisat projeye uymadığı durumlarda ESGAZ yetkilisi ya mevcut tesisata uygun revizyon projesini firmadan talep eder yada tesisatın projeye uygun hale gelmesini ister. Tesisatlar cihaz bağlantı uçları esnek flekslerle bağlı şekilde test nipellerinden dayanıklılık ve sızdırmazlık testlerine tabi tutulur. Test işlemi iki etapta gerçekleştirilir. İlk etapta bina regülatörü çıkışından sayaç giriş vanasına kadar olan ana kolon hatları ikinci etapta ise sayaç vanası ile esnek flekslerle bağlı yakıcı cihazların testi yapılır. Dayanıklılık testinden sonra tesisattaki işletme basınçı 300 mbar ın altında olduğu durumlarda sadece sızdırmazlık testi uygulanması yeterlidir. Sızdırmazlık testi u monometre ile mbar basınçta 10 dakika beklendikten sonra tesisatta 10 dakika süre ile U manometre kullanılarak test yapılır. İşletme basıncının 300 mbarg üzerinde olduğu durumlarda test işlemi önce mukavemet sonra sızdırmazlık olmak üzere 2 aşamada yapılmalıdır. Mukavemet testi işletme basıncının 1,5 katı olmak üzere 15 dakikası dengelenme süresi, 30 dakikası test süresi olarak toplam 45 dakika boyunca uygulanmalıdır. Test ekipmanı olarak 0,1 bar hassasiyetli metalik manometre kullanılmalı ve test süresince basınç düşmesi olmamalıdır. Bu testi muteakiben sızdırmazlık testi uygulanır. Sızdırmazlık testinde test basıncı en az 71 mbarg olmalıdır. Mevcut gaz kullanılan tesisatlarda cihaz ilavesi, cihaz iptali, güzergah değişikliği v.b. tadilat gerektiren durumlarda testler tekrar yapılır. Sızdırmazlığı sağlanmayan tesisatlara gaz verilmez. Kaçıran ekleme parçaları ve hatalı borular yenilenmeli daha sonra tekrar kontrol edilmelidir. Boru çatlaklarının kaynakla tamiratı yönüne gidilmemeli bunlar yenileriyle değiştirilmelidir. Kaynak noktalarında yetersiz nufusiyet, yapışma noksanlığı, soğuk bindirme yakıp delme hatası, gözenek hataları, çatlak hataları, yanma çentiği, kaynak birikmesi ve eksen kaçıklığı olmamalıdır. Tesisatın testi tamamlandıktan sonra boru içindeki basınçlı hava en büyük kesitli boru tapası açılmak suretiyle boşaltılmalıdır. Havanın tesisat içinden atıldığına tamamen emin olduktan sonra açılan vanalar kapatılıp tapalarla sızdırmaz bir şekilde körlenir. Regülatör bağlantısı yapılarak tesisat işletmeye alınır. Tesisatın işletmeye alınmasından sonra tesisattaki kalan hava, sayaca en uzak noktada bulunan cihaz vanası açılarak dışarı atılır (Süpürme işlemi). Bu işlemin yapıldığı bölmeler iyice havalandırılmalı ve bu işlem süresince bu yerlerde açık alev, ateş bulundurulmamalı, sigara içilmemeli, elektrikli cihazlar ve kapı zilleri çalıştırılmamalıdır. Daha sonra tüm cihazlar yetkili servisler tarafından çalıştırılarak gerekli ayarları yapılmalı ve matbu olarak basılmış işletmeye alma tutanağı aboneye teslim edilmelidir. 18. BAKIR BORU TESİSAT UYGULAMALARI TS 380 e uygun dikişsiz bakır borular kullanılacaktır. Dış çapla ilgili asgari et kalınlıkları: 22 mm ye kadar 1.0 mm mm ye kadar 1.5mm mm ye kadar 2.0mm mm ye kadar 2.5mm 108 mm ye kadar 3.0mm Bina bağlantı hattı, kolon hattı ve kazan dairelerinde çelik doğalgaz borusu kullanılmalıdır. Sadece sayaçtan sonraki evsel hatlarda bakır boru kullanılacaktır. 62

63 Sayfa No 63/ Bükülebilme Özelliği: Kangal Borular teknik bir araç olmadan bükülebilmelidir. Çekme borular uygun bir teknik araç vasıtasıyla Tablo 6 de verilen ortalama bükülebilme yarıçaplarına göre, sadece 18mm dış çapa kadar bükülebilmelidir. Dış Çap (mm) Et Kalınlığı (mm) Bükülebilme min. (mm) Yarıçapı , Tablo-6 F 37 ye göre düz boy halinde borular için bükülme radyüsleri Not: 15 mm ye kadar dış çap için ortalama bükülebilme çapı 3,5 misli, 18 mm için ise dış çapın 4 mislidir İşaretleme: Norma göre borular, boylamasına sürekli ve silinmeyecek şekilde işaretlenecektir. İki işaretleme arasındaki mesafe 500 mm yi geçmeyecektir. İşaretleme aşağıdakileri kapsayacaktır. Boru dış çapı, et kalınlığı, EN 1057, imalatçı adı. EN 1057-SFCU x 1 veya EN x1 En SFCU F 22 x 1 x 5 22 x 1 x Rg 5m DIŞ BORU ET KALINLIĞI ÇAP X X 4 8 X X 6 10 X X 8 12 X * ) X * X ) * X ) * X ) X * * * X X * * * X * X * X 100 SADECE BAŞKA BİRLEŞTİRME METODLARI İÇİN 133 * * * * 250 Not: Gaz tesisatlarında " * " işaretli ölçüler kullanılacaktır. Tablo-7 Bakır Boru Ölçüleri 63

64 Sayfa No 64/84 Lehim seçimi ve lehim metodları seçimi her defadaki çalışma şartlarına bağlıdır. Lehim Cinsi Sert Lehim 1 İçin Tipik Misaller III. Kadmiumsuz Gümüş L-Ag 34 Sn L-Ag 44 Sn Çalışma Sıcaklığı Boru dış Çap Ölçüsüne Göre Çalışma Basıncı 6~28 mm. 35~54 mm. 64~108 mm Sert Lehimler Veya IV. Kadmiumlu Gümüş L-Ag 40 Cd L-Ag 30 Cd Veya Bakır/Fosfor L-Ag 2p L-Cu P ) Seçim Kullanım Sahasına Ve Yürürlükteki Talimatlara bağlıdır. Tablo-8 Çalışma Şartları Çap D İç lehim uzunluğu Dış lehim uzunluğu Uzunluk sınır degerleri L1 ve L Tablo -9 Bakır boruda İç/dış lehim uzunluklar Boruların iç ve dış yüzeyi temiz, herhangi bir yüzeyden arınmış gaz tesisatlarında kullanıma uygun olmalıdır. Borular yırtık, kırık ve eğilmiş olmamalıdır. Gaz boruları topraklama olarak kullanılamayacaktır. Fitingsler çatlak, ezik ve gözeneklerden arınmış olmalıdır. Çapaklardan arınmış ve temiz işlenmiş olmalıdır. Bakır tesisatlarda hız 6 m/s yi geçmeyecek. Kullanılacak bakır boru veya fitingsler de TSE normu yoksa uluslararası normlar aranacaktır. Tüm malzemelerde ESGAZ uygunluk belgesi aranacak, ESGAZ uygunluk belgesi olmayan 64

65 Sayfa No 65/84 malzemeler kabul edilmeyeceltir. Hesaplamalarda ekteki tablolar kullanılacaktır.teknolojik şartlara bağlı olarak ESGAZ her türlü değişiklik yapma hakkına sahiptir. 19. BORU ÇAPI HESAP YÖNTEMİ Bina iç tesisatlarında boru çapları hesaplanması TS 7363 e göre yapılacaktır. Sistemde gürültü ve titreşimi önlemek amacıyla; Orta basınçta(300mbar) gaz hızı en fazla 15m/sn Alçak basınçta(21mbar) gaz hızı en fazla 6m/sn geçmemelidir. Bina ana kolon projesinde her bir bağımsız birimin branşman debisi en az 3.5 m3/h alınmalıdır. Daire içine (ocak+kombi) sistemine soba,şofben ilave edildiğinde bu ilave edilen cihazların debileri aritmetik olarak eklenmelidir. Daire içi tesisatlarda, toplam tüketim 5 m3/h i geçmiyorsa kolona debi ilave edilmesine gerek yoktur. Toplam tüketim 5 m3/h i geçiyorsa daire ve kolon tüketimine 5 m3/h i geçen kısım aritmetik olarak eklenmelidir. Kazan kapsamına girmeyen kombi, kat kaloriferi gibi cihazlarda verim değeri hesaba katılmayacaktır. Bu tip cihazların kataloglarındaki tüketim değerleri hesaplamalarda kullanılacaktır. Kalorifer kazanları, buhar kazanları, sıcak hava üreteçleri gibi büyük cihazların debileri doğalgazın alt ısıl değeri 8250kcal/m 3 ve %90 verim alınarak hesaplanır. Eş zaman faktörü konut sayısına ve mevcutsuz tüketim cihazlarının kombinasyonuna bağlı olarak belirlenir.100 bağımsız birimden fazla birimi besleyen hatların eş zaman faktörü 0,397 olarak alınmalıdır. Ticari tesisatlarda birden fazla aynı amaçlı (üretim) cihaz kullanılması durumunda eş zaman faktörü 1 olarak alınacaktır. Ticari tesisatlardaki ısınma ve sıcak su amaçlı kullanımlarda eş zaman faktörü kullanılabilir. Ticari mahallerde yedek kazan kullanımı olacak ise, sayaç seçimi toplam kapasiteye göre diğer tüm hesaplamalar (havalandırma hesabı dahil) yedek olan cihaz hesaba katılmadan tüketim değeri en büyük olanın değeri esas alınarak yapılmalıdır. Konutlarda ise binanın ısınma ve sıcak su ihtiyacına bakılarak kazanın yedek olduğuna ESGAZ tarafından karar verilecek ve hesaplar ile sayaç seçiminde yedek olan cihaz hesaba katılmayacaktır. Yedek olan kazan, asıl kazan ile aynı anda başka bir yakıtla kullanılamaz. Birleştirilerek kullanılan dairelerin Dubleks oldukları tapu ile kanıtlanabiliyor ise branşman istenmez. Tapu yok ise veya dubleksin her iki katıda ayrı daire hüviyetinde ise merdiven boşluğunda kapı olsun yada olmasın iki branşman istenir. Dubleks görünümlü daireye iki bağımsız daire gibi işlemi yapılır. Aynı binada daha sonra çıkılması için branşman bırakılmaz Hesaplamalar Gerekli debi( Q ) ye göre; Boru çapı tahmini olarak seçilir. Gerekli debi bireysel kullanım olan mahallerde, eşzaman faktörü ve tüketim değerleri tablosundan, merkezi sistem ve kazan v.b. cihaz kullanılan mahallerde ise cihaz kapasitesinin doğal gazın alt ısıl değerine (hesaplamalarda bu değer 8250 kcal/m 3 alınacaktır.) ve cihaz verimine bölünmesi ile bulunacaktır. Debi( Q ) ve Boru Çapı ( D ) değerlerine bağlı olarak akış hızı ve boru sürtünme kayıp değerleri tablosundan; Akış Hızı ( v ) ve Boru Sürtünme Kayıp Değeri ( PR / L ) bulunur. Boru sürtünme kayıp değeri ile devredeki boru uzunluğu ( L ) çarpılarak; devre üzerindeki toplam boru sürtünme kaybı (PR) bulunur. 31 m 3 /h ü aşan debi (Q) değerlerinde akış hızı (V) ve boru sürtünme kayıp (PR) değeri aşağıdaki formüllerden yararlanılarak bulunur. 65

66 Sayfa No 66/84 50 mbarg ve daha düşük basınçlar için : P1 P2 = 23.2 x R x Q 1.82 / D 4.82 ; P R/L = P1 P2 (barg) P1 : Giriş basıncı (bar) P2 : Çıkış basıncı (bar) R : Gaz sabiti (R = 0.6 alınır) Q : Gaz debisi (m³/h) D : Boru çapı (mm.) V = x Q / (D² x P2) V : Hız (m/sn) V 6 m/sn olmalıdır. ( PZ) özel direnç kaybı Özel kayıplar tablosunda kullanılan bağlantı elemanlarına ait sürtünme kayıp katsayıları tespit edilerek bağlantı adetleri ile çarpılarak aritmetik ortalamasından toplam sürtünme kayıp katsayısı ( ) bulunur. PZ = 3,97*10-3 * * v 2 Aynı değer akış hızı (v) ve toplam sürtünme kayıp katsayısı ( ) değerlerinden yararlanılarak (yerel kayıplar tablosundan da) bulunur. ( PH) Yükseklik farkı basınç kaybı/kazancı PH = 0,049*h Yükseklik farkı (h) yükselmelerde ( - ), düşmelerde ( + ) alınır. PƩ Hat üzerindeki toplam basınç kaybı PƩ = PR + PZ + PH formülü ile hesaplanır. Deneme-yanılma metoduyla basınç kaybının en çok olabileceği nokta belirlenerek; O hat üzerinde uzanan devrelerin basınç kayıpları toplanarak kritik devre basınç kayıp ( P ) hesabı yapılır. Servis kutusu ile yakıcı cihazlar arasındaki basınç kaybı P 1.8 mbar olmalıdır. Projede daire içi tesisatı gösterilmeyen bağımsız birimler için: Servis kutusundan sayaç vanası arasındaki basınç kaybı P 1.0 mbar olmalıdır. Aynı kuraldan hareketle yanlızca daire içi tesisatının gösterildiği projelerde: sayaç çıkışı ile ile yakıcı cihazlara kadar olan basınç kaybı P 0.8 mbar. Olmalıdır. Bulunan değerlerin her ikiside birlikte sağlanıyorsa seçilen boru çapları kabul edilir. 50 mbarg üstü basınçlar için : P1 2 P2 2 = x L x Q 1.82 / D 4.82 P1 : Giriş basıncı (bar) P2 : Çıkış basıncı (bar) 66

67 Sayfa No 67/84 L : Boru boyu (1m.) Q : Gaz debisi (m³/h) D : Boru (Anma) çapı (mm.) V = x Q / (D² x P2) V : Hız (m/sn) V 15 m/sn olmalıdır. Domestik regülatörler sayasçtan sonra tesis edildiği durumlarda gaz teslim noktası ile sayaç arasındaki hat üzerinde oluşabilecek basınç kaybı en fazla 21 mbar olmalıdır. 67

68 Sayfa No 68/84 68

69 Sayfa No 69/84 Tablo-10 EŞZAMAN FAKTÖRLERİNE BAĞLI DEBİ TABLOSU 69

70 Sayfa No 70/84 Tablo-11 AKIŞ HIZI VE BORU SÜRTÜNME KAYIP DEĞERLERİ 70

71 Sayfa No 71/84 FİTTİNG KAYIP DEĞERLERİ HIZ 0,3 0,5 1 1,5 2 2,5 3 3,5 4 4,5 5 5,5 6 6,5 7 7,5 8 8,5 9 9, , , ,0012 0,002 0,004 0,006 0,008 0,010 0,012 0,014 0,016 0,018 0,020 0,022 0,024 0,026 0,028 0,030 0,032 0,034 0,036 0,038 0,040 0,042 0,044 0,046 0,048 0,052 1,1 0,0014 0,002 0,005 0,007 0,010 0,012 0,014 0,017 0,019 0,022 0,024 0,026 0,029 0,031 0,034 0,036 0,038 0,041 0,043 0,046 0,048 0,050 0,053 0,055 0,058 0,062 1,2 0,0017 0,003 0,006 0,009 0,011 0,014 0,017 0,020 0,023 0,026 0,029 0,031 0,034 0,037 0,040 0,043 0,046 0,049 0,051 0,054 0,057 0,060 0,063 0,066 0,069 0,074 1,3 0,0020 0,003 0,007 0,010 0,013 0,017 0,020 0,023 0,027 0,030 0,034 0,037 0,040 0,044 0,047 0,050 0,054 0,057 0,060 0,064 0,067 0,070 0,074 0,077 0,081 0,087 1,4 0,0023 0,004 0,008 0,012 0,016 0,019 0,023 0,027 0,031 0,035 0,039 0,043 0,047 0,051 0,054 0,058 0,062 0,066 0,070 0,074 0,078 0,082 0,086 0,089 0,093 0,101 1,5 0,0027 0,004 0,009 0,013 0,018 0,022 0,027 0,031 0,036 0,040 0,045 0,049 0,054 0,058 0,063 0,067 0,071 0,076 0,080 0,085 0,089 0,094 0,098 0,103 0,107 0,116 1,6 0,0030 0,005 0,010 0,015 0,020 0,025 0,030 0,036 0,041 0,046 0,051 0,056 0,061 0,066 0,071 0,076 0,081 0,086 0,091 0,097 0,102 0,107 0,112 0,117 0,122 0,132 1,7 0,0034 0,006 0,011 0,017 0,023 0,029 0,034 0,040 0,046 0,052 0,057 0,063 0,069 0,075 0,080 0,086 0,092 0,098 0,103 0,109 0,115 0,120 0,126 0,132 0,138 0,149 1,8 0,0039 0,006 0,013 0,019 0,026 0,032 0,039 0,045 0,051 0,058 0,064 0,071 0,077 0,084 0,090 0,096 0,103 0,109 0,116 0,122 0,129 0,135 0,141 0,148 0,154 0,167 1,9 0,0043 0,007 0,014 0,021 0,029 0,036 0,043 0,050 0,057 0,064 0,072 0,079 0,086 0,093 0,100 0,107 0,115 0,122 0,129 0,136 0,143 0,150 0,158 0,165 0,172 0, ,0048 0,008 0,016 0,024 0,032 0,040 0,048 0,056 0,064 0,071 0,079 0,087 0,095 0,103 0,111 0,119 0,127 0,135 0,143 0,151 0,159 0,167 0,175 0,183 0,191 0,206 2,1 0,0053 0,009 0,018 0,026 0,035 0,044 0,053 0,061 0,070 0,079 0,088 0,096 0,105 0,114 0,123 0,131 0,140 0,149 0,158 0,166 0,175 0,184 0,193 0,201 0,210 0,228 2,2 0,0058 0,010 0,019 0,029 0,038 0,048 0,058 0,067 0,077 0,086 0,096 0,106 0,115 0,125 0,135 0,144 0,154 0,163 0,173 0,183 0,192 0,202 0,211 0,221 0,231 0,250 2,3 0,0063 0,011 0,021 0,032 0,042 0,053 0,063 0,074 0,084 0,095 0,105 0,116 0,126 0,137 0,147 0,158 0,168 0,179 0,189 0,200 0,210 0,221 0,231 0,242 0,252 0,273 2,4 0,0069 0,011 0,023 0,034 0,046 0,057 0,069 0,080 0,091 0,103 0,114 0,126 0,137 0,149 0,160 0,172 0,183 0,194 0,206 0,217 0,229 0,240 0,252 0,263 0,274 0,297 2,5 0,0074 0,012 0,025 0,037 0,050 0,062 0,074 0,087 0,099 0,112 0,124 0,136 0,149 0,161 0,174 0,186 0,199 0,211 0,223 0,236 0,248 0,261 0,273 0,285 0,298 0,323 2,6 0,0081 0,013 0,027 0,040 0,054 0,067 0,081 0,094 0,107 0,121 0,134 0,148 0,161 0,174 0,188 0,201 0,215 0,228 0,242 0,255 0,268 0,282 0,295 0,309 0,322 0,349 2,7 0,0087 0,014 0,029 0,043 0,058 0,072 0,087 0,101 0,116 0,130 0,145 0,159 0,174 0,188 0,203 0,217 0,232 0,246 0,260 0,275 0,289 0,304 0,318 0,333 0,347 0,376 2,8 0,0093 0,016 0,031 0,047 0,062 0,078 0,093 0,109 0,124 0,140 0,156 0,171 0,187 0,202 0,218 0,233 0,249 0,265 0,280 0,296 0,311 0,327 0,342 0,358 0,373 0,405 2,9 0,0100 0,017 0,033 0,050 0,067 0,083 0,100 0,117 0,134 0,150 0,167 0,184 0,200 0,217 0,234 0,250 0,267 0,284 0,300 0,317 0,334 0,351 0,367 0,384 0,401 0, ,0107 0,018 0,036 0,054 0,071 0,089 0,107 0,125 0,143 0,161 0,179 0,197 0,214 0,232 0,250 0,268 0,286 0,304 0,322 0,339 0,357 0,375 0,393 0,411 0,429 0,464 3,1 0,0114 0,019 0,038 0,057 0,076 0,095 0,114 0,134 0,153 0,172 0,191 0,210 0,229 0,248 0,267 0,286 0,305 0,324 0,343 0,362 0,382 0,401 0,420 0,439 0,458 0,496 3,2 0,0122 0,020 0,041 0,061 0,081 0,102 0,122 0,142 0,163 0,183 0,203 0,224 0,244 0,264 0,285 0,305 0,325 0,346 0,366 0,386 0,407 0,427 0,447 0,468 0,488 0,528 3,3 0,0130 0,022 0,043 0,065 0,086 0,108 0,130 0,151 0,173 0,195 0,216 0,238 0,259 0,281 0,303 0,324 0,346 0,367 0,389 0,411 0,432 0,454 0,476 0,497 0,519 0,562 3,4 0,0138 0,023 0,046 0,069 0,092 0,115 0,138 0,161 0,184 0,207 0,229 0,252 0,275 0,298 0,321 0,344 0,367 0,390 0,413 0,436 0,459 0,482 0,505 0,528 0,551 0,597 3,5 0,0146 0,024 0,049 0,073 0,097 0,122 0,146 0,170 0,195 0,219 0,243 0,267 0,292 0,316 0,340 0,365 0,389 0,413 0,438 0,462 0,486 0,511 0,535 0,559 0,584 0,632 3,6 0,0154 0,026 0,051 0,077 0,103 0,129 0,154 0,180 0,206 0,232 0,257 0,283 0,309 0,334 0,360 0,386 0,412 0,437 0,463 0,489 0,515 0,540 0,566 0,592 0,617 0,669 3,7 0,0163 0,027 0,054 0,082 0,109 0,136 0,163 0,190 0,217 0,245 0,272 0,299 0,326 0,353 0,380 0,408 0,435 0,462 0,489 0,516 0,543 0,571 0,598 0,625 0,652 0,707 3,8 0,0172 0,029 0,057 0,086 0,115 0,143 0,172 0,201 0,229 0,258 0,287 0,315 0,344 0,373 0,401 0,430 0,459 0,487 0,516 0,545 0,573 0,602 0,631 0,659 0,688 0,745 3,9 0,0181 0,030 0,060 0,091 0,121 0,151 0,181 0,211 0,242 0,272 0,302 0,332 0,362 0,392 0,423 0,453 0,483 0,513 0,543 0,574 0,604 0,634 0,664 0,694 0,725 0, ,0191 0,032 0,064 0,095 0,127 0,159 0,191 0,222 0,254 0,286 0,318 0,349 0,381 0,413 0,445 0,476 0,508 0,540 0,572 0,603 0,635 0,667 0,699 0,730 0,762 0,826 4,1 0,0200 0,033 0,067 0,100 0,133 0,167 0,200 0,234 0,267 0,300 0,334 0,367 0,400 0,434 0,467 0,501 0,534 0,567 0,601 0,634 0,667 0,701 0,734 0,767 0,801 0,868 4,2 0,0210 0,035 0,070 0,105 0,140 0,175 0,210 0,245 0,280 0,315 0,350 0,385 0,420 0,455 0,490 0,525 0,560 0,595 0,630 0,665 0,700 0,735 0,770 0,805 0,840 0,910 4,3 0,0220 0,037 0,073 0,110 0,147 0,184 0,220 0,257 0,294 0,330 0,367 0,404 0,440 0,477 0,514 0,551 0,587 0,624 0,661 0,697 0,734 0,771 0,807 0,844 0,881 0,954 4,4 0,0231 0,038 0,077 0,115 0,154 0,192 0,231 0,269 0,307 0,346 0,384 0,423 0,461 0,500 0,538 0,576 0,615 0,653 0,692 0,730 0,769 0,807 0,845 0,884 0,922 0,999 4,5 0,0241 0,040 0,080 0,121 0,161 0,201 0,241 0,281 0,322 0,362 0,402 0,442 0,482 0,523 0,563 0,603 0,643 0,683 0,724 0,764 0,804 0,844 0,884 0,925 0,965 1,045 4,6 0,0252 0,042 0,084 0,126 0,168 0,210 0,252 0,294 0,336 0,378 0,420 0,462 0,504 0,546 0,588 0,630 0,672 0,714 0,756 0,798 0,840 0,882 0,924 0,966 1,008 1,092 4,7 0,0263 0,044 0,088 0,132 0,175 0,219 0,263 0,307 0,351 0,395 0,438 0,482 0,526 0,570 0,614 0,658 0,702 0,745 0,789 0,833 0,877 0,921 0,965 1,009 1,052 1,140 4,8 0,0274 0,046 0,091 0,137 0,183 0,229 0,274 0,320 0,366 0,412 0,457 0,503 0,549 0,595 0,640 0,686 0,732 0,777 0,823 0,869 0,915 0,960 1,006 1,052 1,098 1,189 4,9 0,0286 0,048 0,095 0,143 0,191 0,238 0,286 0,334 0,381 0,429 0,477 0,524 0,572 0,620 0,667 0,715 0,763 0,810 0,858 0,906 0,953 1,001 1,049 1,096 1,144 1, ,0298 0,050 0,099 0,149 0,199 0,248 0,298 0,347 0,397 0,447 0,496 0,546 0,596 0,645 0,695 0,744 0,794 0,844 0,893 0,943 0,993 1,042 1,092 1,141 1,191 1,290 YEREL BASINÇ KAYIPLARI Z (MBAR) Tablo-12 YEREL BASINÇ KAYIPLARI Z(mbar)

72 Sayfa No 72/84 Tablo-13 Bakır Borular için max. Debi ve Çapa Bağlı Akış Hızı (v) ve Özgül Sürtünme Basınç Kaybı (R) Tablosu 72

73 Sayfa No 73/84 Tablo 14 Boru ekleme parçaları kayıp değerleri TB Q L DN V ΔPR/L PR (3*6) Ʃᶚ PZ H PH PΣ (7*9*11) m3/h m mm m/sn mbar/m mbar - mbar m mbar mbar n HAT NO 1 2. n DEBİ EŞDEĞER BORU BOYU BORU ÇAPI BORU İÇ ÇAPI HIZ GİRİŞ BASINCI ÇIKIŞ BASINCI FARK BASINCI Q L DN V P1 P2 P m 3 /h m mm m/sn mbar mbar mbar Tablo-15 Boru çapı hesap çizelgesi olan hesap çizelgesi

74 Sayfa No 74/84 LOKAL KAYIPLAR ÇİZELGESİ TESİSAT PARÇASI REDÜKSİYON 0,5 DİRSEK ,5 KÜRESEL VANA 0,5 T KOL AYIRMA 1,3 DİRSEK ,3 Σζ Tablo-16 Lokal kayıplar çizelgesi Çap(mm.) Dış Cidar İç çap Kalınlığı(mm. kalınlığı Çap(mm.) ) (mm) , , , , , , , , , , , , Tablo-17 Çelik borularda cidar kalınlığı 20. MUTFAK TESİSATI Basınç: İmalatçı veya ithalatçı tarafından cihaz çalışma basıncının belgelenemediği durumlarda, mutfak cihazlarının (Kuzine, Benmari, Bek, Boru Bek v.b.) çalışma basıncı en fazla 50 mbarg alınacaktır. Sistem basıncından cihazların çalışma basınçlarına düşme ani kapatmalı (shut-off lu)regülatörlerle yapılmalıdır. Regülâtörler cihazların en az 2m öncesine konulmalıdır. 74

75 Sayfa No 75/ Kapasite: Mutfak tüketiminin belirlenmesinde üretici firmaların vermiş olduğu kapasite değerleri dikkate alınmalıdır. Üretici kataloğu verilemeyen cihazların kapasitelerinin belirlenmesinde Tablo-16 esas alınmalıdır. Cinsi Dış Çap (cm) Kapasite (kcal/h) Tüketim(m 3 /h) BEK ,27 BEK ,64 BEK ,82 BEK ,94 İKİLİ BEK ,76 Cinsi Uzunluk (cm) Kapasite (kcal/h) Tüketim(m 3 /h) KUZİNE ALTI * ,97 FIRIN PASTA FIRINI * ,4 BENMARİ ,5 BORU BEK ,85 RADYANT(DÖNER) 1 GÖZ ,48 Not:Boru bek üzerindeki paralel olarak çift göz delinmiş ise kapasite 1.5 ile çarpılır. Tablo 18 (Sanayi ve Ticari Tip Ocaklarda Tüketim Değerleri) Endüstriyel tesislerde, kuruluşun talep etmesi durumunda mutfak cihazları tüketimleri için süzme Sayaç uygulaması yapılabilir. Bu sayaçlar ölçüm için esas alınmaz. Bu işlem için tesisatlar yapılmadan önce projelendirme safhasında ESGAZ dan onay alınmalıdır. Mutfaklarda gaz alarm cihazı (ex-proof ) ve buna bağlı selenoid vana kullanılmalıdır Havalandırma: Tabii havalandırmada alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. Mutfak mahalli toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır. Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim, kolay yanmayan; galvaniz, alüminyum, bakır, DKP sac v.b. malzemelerden imal edilebilir (TS3419). DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır. Aynı mahalde bulunan ve toplam kurulu gücü 1000 kw a kadar olan cihazların bulunduğu mahalin havalandırmasında doğrudan dışarı açılan menfezler için yeterli kesit alanı aşağıdaki formüle gore hesaplanmalıdır. SA=F x a x 2,25 x (ΣQbr+70) SA : Alt havalandırma net kesit alanı (cm2 ) F : Menfezin geometrisine bağlı katsayı F = 1 : Uzun kenarı, kısa kenarının 1,5 katından fazla olmayan dikdörtgen 75

76 Sayfa No 76/84 F = 1 : Dairesel F = 1,2 : Izgaralı F = 1,1 : Uzun kenarı, kısa kenarının 5 katına kadar olan dikdörtgen F = 1,25 : Uzun kenarı, kısa kenarının 10 katına kadar olan dikdörtgen a : Menfezin ızgara katsayısı a = 1 : Izgarasız a = 1,2 : Izgaralı ΣQbr : Toplam Anma Isıl Gücü (kw) Aynı mahalde bulunan ve toplam kurulu gücü 1000 kw ın üzerine olan cihazların bulunduğu mahalin havalandırmasında toplam anma ısıl gücünün her 1 kw ı için 1,6 m3/h hava ihtiyacı vardır. Buradan hareketle doğrudan dışarı açılan menfez için gerekli kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır. SA= ΣQbr/3600 ΣQbr :Toplam Anma Isıl Gücü (kw) SA :Menfez Kesit alanı ( m 2 ) Mutfak mahalindeki pis hava atış miktarı, toplam anma ısıl gücünün her 1kW ı için 0,5m 3 /h olmalıdır. Buradan hareketle pis hava atışı için gerekli menfez kesit alanı aşağıdaki formül ile hesaplanmalıdır. Sü = SAx0,6 Sü : Pis Hava Atışı için net kesit alanı (m 2 ) Menfez üzeri dükdörtgen deliklerle kısa kenar en az 10mm olmalıdır. Izgara kafes v.b. lerin göz aralıkları en az 10x10mm olmalıdır. Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır. Alt havalandırma kanalları; açık yanmalı mutfak cihazlarının yanma rejimini etkilememesi için cihazlardan yeterli uzaklığa yerleştirilmelidir. Alt ve üst havalandırma açıklıklarının mümkün olduğunca birbirine zıt cephelerde yerleştirilmesi tavsiye edilir Yakıcı Cihaz Bağlantıları: Her cihazın girişine bir adet kesme vanası mutlaka konulmalıdır. Cihaz bağlantıları cihaz vanası ile cihaz bağlantı rakoru arasına yerleştirilen bükülebilir, esnek, ondüleli, paslanmaz çelik hortumdan oluşmalıdır. Cihaz esnek bağlantı elemanı TS veya TS EN e uygun olmalıdır. Esnek bağlantı elemanı alev ve sıcak gazlardan etkilenmeyecek bir biçimde yerleştirilmelidir. Mutfak cihazlarının gaz hattı bağlantılarında kullanılacak olan esnek bağlantı hortumunun uzunluğu TS EN standardında belirtilen maksimum değeri geçmemelidir. Üreticinin uygun gördüğü durumlarda diğer bağlantı Şekilleri, standartlara uygun olması koşuluyla kabul edilir. Endüstriyel mutfaklardaki mevcut mekanik havalandırma sistemleri, sistem değerlerinin ESGAZ tarafından kabul edilmesi halinde kullanılabilir. 76

77 Sayfa No 77/ Mutfak cihazları emniyet ekipmanları Alev denetleme tertibatı: Denetlenen alevin kaybolması halinde, gaz beslemesini kapatan bir tertibattır. Sadece ana brülörün gaz beslemesi kapatılıyorsa basit kontrol olarak adlandırılır. Hem ana brülörün hem de ateşleme brülörünün gaz beslemesi kapatılıyorsa tam kontrol olarak adlandırılır Alev Dedektörü: Alevin doğrudan etki ettiği alev denetleme tertibatı algılama elemanının bir parçasıdır. Bu etki sinyale çevrilerek doğrudan veya dolaylı olarak kapatma valfine iletilir Sıcaklık Regülatörü (Termostat): Cihazın çalışmasını; açıp-kapatmak, açıp-düşük hızda çalıştırmak veya oransal kontrol ile kontrol altında tutarak sıcaklığın belli sınırlar içinde önceden tespit edilen değerde sabit kalmasını sağlayan parçadır Aşırı Isı Sınırlama Tertibatı: El ile ayarlanabilen ve sıcaklığın önceden belirlenen emniyetli bir değerde sınırlanmasını temin eden tertibattır. Burada belirtilen emniyet kuralları TS EN203 kapsamındadır. Burada belirtilmeyen hususlarda TS EN 203e bakılmalıdır. 21- TALİMAT VE TAVSİYELER 21.1 TALİMATLAR: 1-ESGAZ dan yetki belgesi almamış firmalar kesinlikle dönüşüm çalışması yapmayacaktır. 2- Yetki belgesi alan firmalar dönüşüm ve tesisatlarda görevlendirecekleri tüm elemanları, doğal gaz çalışmalarında emniyet kuralları, teknik kurallar, müşteri ilişkileri ve ayrıca acil durumlarda alınacak önlemler ile ilgili bilgilendireceklerdir. 3- Firmalar, Doğal Gaz tesisat yapımı veya dönüşümü işlemlerinde ESGAZ ın kontrolündeki gaz hatlarına veya şebekeye takılmış olan herhangi bir ekipmana kesinlikle müdahale etmeyecek, çalışmalarda böyle bir ihtiyaç ortaya çıkarsa konu acilen gaz kuruluşlarının acil arıza servislerine (187) bildirilecektir. 4-Firmalar dönüşüm işlerini tamamladıktan sonra apartman yöneticisi ve kapıcıya veya ilgili kişiye doğal gaz kullanımında genel emniyet kuralları ve acil durum önlemleri konusunda eğitim verecek, ayrıca tüm malzemeler için de yazılı işletme talimatları hazırlayıp imza karşılığı aynı şahıslara teslim edecektir. Kazan dairesi talimatnameleri kazan dairesinin kolay görünür bir yerine firmalarca asılacaktır. 5- Firmalar çalışma esnasında her türlü emniyet tedbirini almak mecburiyetindedir. 6- Can ve mal emniyeti açısından gaz kaçağı durumunda, tüm kazan dairelerinde selenoid vana ve selenoid vanaya kumanda edilebilecek şekilde sesli siren ve tercihen ışıklı sinyal verecek gaz alarm cihazı takılması zorunludur. 77

78 Sayfa No 78/84 7- Doğal gaz tesisatlarına, deprem anında tesisattaki gaz akışını kesecek deprem vanası konulmalıdır. Bu tür gaz kesme cihazları (mekanik, elektronik veya elektro-mekanik) bina dışına yerleştirilmelidir TAVSİYELER: 1- Yakıtta ekonomi sağlanması ve çevre kirliliğini en aza indirmek bakımından gazlı merkezi yakma tesisleri, dış hava sıcaklığına bağlı otomatik (3 veya 4 yollu vanalı vb.) kumanda tertibatı ile donatılacak biçimde tasarımlanmalı ve yapılmalıdır (TS 3818 e göre mecburidir). Otomatik kumandanın fonksiyonunu gereğince yapılabilmesi için ısıtma sisteminin bütün devreleri (TS 2164) eş dirençli olarak tasarımlanmalıdır. Sistem ile proje ve detaylarının düzenlenmesinde TS 2164 de yer alan kurallara tam olarak uyulmalıdır. Otomatik kumanda sisteminde kullanılacak alet ve cihazlar, amaca uygun boyut yapı ve özellikte olmalıdır. Sistemin,Yönetmeliğin 24. madde hükmü saklı kalmak kaydı ile makul bir süre garantili çalışması için yapımcısı tarafından kontrol ve garanti edilmesi sağlanmalıdır. Bu amaçla sistemin bakım ve ayarlanması için periyodik bakım sözleşmelerinin yapılması teklif ve tavsiye edilir. 2- Bireysel kalorifer tesisatlarında ısı ekonomisi sağlanması amacıyla ısıtılan hacimlere oda termostadı ve/veya radyatörlere termostatik vana takılması tavsiye edilir. 3- Isı ekonomisi bakımından ısı üreticilerinin yerleştirdiği mahallerdeki bütün sıcak su boruları ısı yalıtımına tabi tutulmalıdır. Isı yalıtımının ısı gerginlik direnci en az 0,65 m 2 K/W olmalıdır. 22 ATIF YAPILAN STANDARTLAR S.NO TS NO TARİHİ AÇIKLAMA 1 TS11 EN Boru bağlantı parçaları Dökme Demir Temperlenmiş, Diş Açılmış 2 TS 615 EN Ani su ısıtıcılar (Şofbenler)-gaz yakan atm. Brülörlü 3 TS Vidalar (Biçim ve boyutlar) 4 TS EN Gaz cihazları için basınç regülatörleri ve birleşik emniyet tertibatları - Bölüm 1: Basınç regülatörleri - Giriş basıncı 50 kpa a kadar (50 kpa dahil) 5 TS EN Gaz cihazları için basınç regülâtörleri ve birleşik emniyet tertibatları - Bölüm 2: Basınç regülatörleri - Giriş basıncı 500 mbar dan 5 bar a kadar (5 bar dahil) 6 TS EN Otomatik kapama valfleri- Gaz Brülörleri ve gaz cihazları için 7 TS EN Gaz yakan merkezi ısıtma kazanları anma ısı yükü 70 kw yi aşmayan atm. Brülörlü B11 ve B11s tipi kazanlar 8 TS Kazanlar, çelik malzemeden (kaynaklı) 78

79 Sayfa No 79/84 EN silindirik, (Tasarım bas bar) 9 TS EN 1057+A Bakır Ve Bakır Alaşımları - Sağlık ve Isıtma Uygulamalarında Su ve Gaz Taşımada Kullanılan Dikişsiz Yuvarlak Bakır Borular 10 TS Kazanlar-Dökme demirden 11 TS EN Merkezi ısıtma kazanları-gaz yakan anma ısı yükü 70 kw yi aşmayan C Tipi kazanlar TS Kazanlar-Çelik malzemeden (Kaynaklı) 13 TS EN Müstakil gaz yakan konveksiyonlu ısıtıcılar 14 TS EN Merkezi ısıtma kazanları- gaz yakan anma ısı yükü 70 kw yi aşmayan kombine kazanlar -birleşik ısıtma kazanları (kombi) Kullanım suyu üretim için 15 TS EN Gaz yakan merkezi ısıtma kazanları anma ısı yükü 70 kw yi aşmayan yoğuşmalı kazanlar için belirli Şartlar 16 TS EN Bu Standard, tek sistemli flanşlar için, Sınıf kısa gösterilişli Sınıf 150 ila Sınıf 2500 ve NPS ½ ila NPS 24 anma boyutlu dairesel çelik flanşlar için kuralları kapsar. 16 TS EN Bu Standard, flanşların bir tek serisi için PN 2,5 ten PN 400 e kadar ve anma boyutları DN 10 dan DN 4000 e kadar olan PN kısa gösterilişli dairesel çelik flanşlar için kuralları kapsar. 17 TS EN Basınç Ölçerler-Bölüm 1: Burdon Borulu Basınç Ölçerler-Boyutlar, Ölçme, Özellikler ve Deneyler 18 TS Lifli ısı ve ses yalıtma malzemesi 19 TS EN Binalarda sıcak sulu ısıtma santrallerinin düzenlenmesi 20 TS Kalorifer tesisatı projelendirme kuralları 21 TS Bacalar, baca boyutlarının yakma tekniği bakımından hesaplanması- Terimler ve ayrıntılı hesap metotlar 22 TS EN Çelik borular ve bağlantı parçaları Karada ve denizde döşenen boru hatlarında kullanılan Çimento harcı ile iç yüzey kaplaması 23 TS Kalorifer tesisatı yerleştirme kuralları. 24 TS EN Bu Standard, ana özelliklerine göre 79

80 Sayfa No 80/84 korozyona dirençli çelikler, ısıya dayanıklı çelikler ve sürünmeye dayanıklı çelikler olarak alt bölümlere ayrılan ve bu standarda belirtilerek Çizelge 1 de verilen, paslanmaz çeliklerin kimyasal bileşimini kapsar. 25 TS Boru bağlantı parçaları, çelik (kaynak ağızlı veya flanşlı) 26 TS EN Silindirik kazanlar Bölüm 6: KazanDonanımı için özellikler 27 TS Alçak basınçlı buhar üreticilerinde güvenlik kuralları TS EN Bu Standard, hacimleri 2 litreden fazla olan, 110ºC dan fazla bir sıcaklıkta ve 0.5 bargdan büyük müsaade edilebilir basınçta buhar ve/veya sıcak su üretimi için kullanılan su borulu kazanlara ve aynı zamanda yardımcı tesisatı (diğer tesis donanımları) kapsar. 29 TS EN Bu Standard, basınç, sıcaklık, hacim ve anma boyutları göz önünde tutularak 97/23/EC Avrupa Direktifi ile ifade edildiği üzere basınç donanımı için kullanılmak üzere temel terimlerin ve sembollerin tariflerini kapsar 30 TS Havalandırma ve iklimlendirme tesislerinin projelendirilmesi kuralları 31 TS Mineral liften ısı yalıtım malzemesinin ısıtma ve havalandırma tesisatına uygulamasının kuralları 32 TS Kazanlar-Isı tekniği ve ekonomisi açısından aranacak özellikler 33 TS Kazanlar-Anma ısı gücü ve verim deneyleri esasları. 34 TS Çelik borular-korozyona karşı korumak için polietilen ile kaplanması kuralları 35 TS EN Kıyıda ve kıyıdan uzaktaki boru hatlarında kullanılan çelik borular ve bağlantı parçaları 36 TS 5141 EN Yeraltı çelik boru hatlarının Katolik korunması 37 TS Bağlama elemanları, vidalar EN Gaz Sayaçları-Türbin Tipi Sayaçlar 39 TS Reglaj kuralları-doğalgaz bölge regülatörleri için 40 TS Bina içi tesisatlarda doğalgaz basınç reglaj 80

81 Sayfa No 81/84 kuralları (Giriş bas. max. 25 mbar olan) 41 TS Doğalgaz boru hatlarında gaz basıncı reglaj kuralları 42 TS 5910 EN Gaz Sayaçları-Diyaframlı 43 TS EN TS EN :2010(EN) Yanıcı akışkanlar için boru hatları Çelik borular - Teknik teslim şartları - Bölüm 2: Sınıf B özellikli borular Plâstik boru sistemleri Gaz yakıtların taşınmasında kullanılan- Polietilenden (PE) Bölüm 3: Ekleme Parçaları 45 TS Gaz dağıtım Şebekelerinde basınç kayıplarının hesaplanması 46 TS EN 287 1: Kaynakçıların yeterlilik sınavı Ergitme kaynağı. Çelikler 47 TS Doğalgaz bina iç tesisatı projelendirme ve uygunluk kuralları 48 TS Doğalgaz boru hattı donanımında kullanılan terimler ve tarifler. 49 TS EN 257: Termostatlar-Mekanik gaz yakan cihazlar için 50 TS Contalık malzemeler-elastomerik iç tesisat-gaz armatürlerinde kullanılan 51 TS Küresel vanalar, yanıcı gazlar (doğalgaz, havagazı, LPG için) (DN 65 DN 500) 52 TS Filtreler, dâhili gaz tesisatlarında kullanılan. 53 TS 10624/T Gaz regülâtörleri yanıcı gazlar (doğalgaz, havagazı, LPG için) giriş basıncı bar kadar 54 TS 10670/T Metal Hortum Takımları-Ondüleli-Çelik- Bina içinde Kullanılan-Gaz Yakan Cihazların (0,5 bar dan (0,5 bar dâhil)16 bar a kadar) Emniyetli bağlantısı İçin 55 TS EN Bu Standard, EN 437 de belirtilen 1. ve 2. aile yanıcı gazların hacimlerini ölçmede kullanılan, gaz sayaçlarıyla ilgili gazhacim elektronik dönüşüm tertibatlarının yapılış, çalışma, emniyet ve uyumluluğu ile ilgili özellik ve deneyleri kapsar 56 TS Esnek Borular ve Bağlantı Elemanları- Ondüleli Paslanmaz Çelik-Gaz Tesisatında Kullanılan (0,1 MPa'A Kadar 57 TS Kompansatörler-Çelik körüklü gaz boru hatları ve Tesislerinde kullanılan 81

82 Sayfa No 82/84 58 TS AR-Contalık levhalar, gaz armatürleri cihazları ve boru hatlarında kullanılan ( max. 100 bar a kadar) 59 TS Contalık levhalar, lastik, mantar ve asbest esaslı gaz armatürleri ve cihazlarda kullanılan 60 TS10942EN377/A Yağlayıcılar, yanıcı gaz ortamında çalışan gaz armatürleri ve kontrol cihazları için 61 TS EN 751 1,2, Contalık malzemeler, 62 TS Contalık malzemeler Yeraltı gaz boru hattı bağlantı yerlerinin sonradan sızdırmazlığı için kullanılan. 63 TS EN Köpük oluşturan çözeltiler- Gaz tesisatında kaçak tespiti için 64 TS EN 298: Gaz veya sıvı yakıt yakan cihazlar ve ocaklar için otomatik bek kumanda sistemleri 65 TS EN Basınç algılama tertibatları. Gaz brülörleri ve gaz yakan cihazlar için 66 TS Yanma havası kapama klapeleri, mekanik kumandalı 67 TS Bacalar-Çelik (Endüstriyel) 68 TS EN Bacalar - Metal bacalar için kurallar 69 TS EN Bacalar Serbest duran Bölüm 1: Genel kurallar 70 TS EN Bacalar-Serbest duran-bölüm 7: Tek duvarlı çelik bacalar ve çelik astarlarda kullanılan silindirik çelik mamullerin teknik özellikleri 71 TS EN Endüstriyel bacalar Serbest duran Bölüm 8: Taşıyıcı bir yapıya asılı baca sistemi tasarım ve uygulama 72 TS Bacalar- Konut vb. bina bacaları, ekleme parçaları, tasarım ve yapım kuralları. 73 TS Bacalar-Konut vb. binalar için deney bacaları deneyleri için Şartlar ve değerlendirme kriterleri (Kuralları) 74 TS Bacalar-konut ve benzeri binalar için tasarım ve yapım kuralları TS Bacalar-Konut vb. binalarda baca temizleme tertibatı yapım kuralları 75 TS EN Bacalar Isı ve akışkan dinamiği 2:2003+A1:2009 hesaplama metotları Bölüm 2: Birden çok ısıtma tertibatına bağlı bacalar 76 TS EN A Bacalar - Isı ve akışkan dinamiği 82

83 Sayfa No 83/84 hesaplama metotları - Bölüm 1: Tek ısıtma tertibatına bağlı bacalar 77 TS EN 334+A Gaz basınç regülatörleri Giriş basıncı100 bar a kadar olan 78 TS Gaz brülörleri-atmosferik, genel kurallar 79 TS Gaz tüketim cihazları-vantilatörsüz atmosferik brülörlü, terimler kurallar ve deneme 80 TS T Metal olmayan hortum takımları Gaz yakan cihazların(10kpa'akadar) emniyetli bağlantılarında kullanılan Bağlantı fişli gaz hortumları ve gaz bağlantı armatürleri 81 TS Yakma tesisleri elektrik donanımı 82 TS Boru ekleme parçaları sökülebilir - metal gaz boruları için 83 TS EN A Gaz basıncı ayarlama istasyonları ve tesisleri için güvenlik cihazları bar a kadar olan giriş basınçları için emniyetli gaz kapama cihazları TS Birleşik Isıtma Cihazları "Kombi" Gaz Yakan, Atmosferik Brülörlü- Anma Isı Gücü 70 kw'ı Geçmeyen- Montaj Kuralları TS EN Isıtıcılar - Gaz yakan - Radyant borulu- Konut dışı kullanımlar için - Tek brülörlü - Tavana asılan Bölüm 1: Emniyet TS EN Isıtıcılar- Gaz Yakan- Parlak Radyant- Tavana Asılan- Konut Dışı Mahallerde Kullanılan-Bölüm 1: Emniyet Kuralları TS EN Gaz yakan merkezi ısıtma kazanları anma ısı yükü 70 kw-300 kw olan atmosferik B Tipi kazanlar TS EN 777 1,2,3, Isıtıcı Sistemler- Radyant Tüplü- Gaz Yakan- Çok Brülörlü- Tavana Asılan- Konut Dışı Kullanım İçin- TS EN Vana doğrulama sistemleri - Gaz brülörleri ve gaz yakan cihazların otomatik kapama vanaları için TS EN Konveksiyonlu, müstakil ısıtıcılar-gaz yakan-yanma havası ve/veya yanma gazları bir fan yardımıyla sevk edilen TS Gaz Kesme Cihazları- Otomatik- Sismik Hareketi Algılayan TS ISO Gidip gelme hareketli içten yanmalı motorla tahrik edilen alternatif akım 83

84 Sayfa No 84/84 jeneratör grupları TS Doğal Zeminlerin Elektrik Özgül Dirençlerinin Sahada Tayini-Wenner Dört Elektrod Metodu İle TS EN , Plâstik boru sistemleri Gaz yakıtların taşınmasında kullanılan- Polietilenden (PE) Bölüm 2: Borular TS EN Elastomerik contalar-gaz ve hidrokarbon sıvıların taşınmasında kullanılan boru ve ekleme parçaları contalarının malzeme özellikleri TS EN Vanalar-bina gaz tesisatı için elle kumandalı-küresel ve dipten yataklı konik tapalı vanalar TS EN Basınç Algılama Tertibatları-Gaz Brülörleri ve Gaz Yakan Cihazları İçin TS EN 676+A Brülörler otamatik üflemeli gaz yakıtlar için TS Doğalgaz bölge reglaj istasyonları giriş basıncı 0,4 MPa-2,5 MPa (4 bar 25 bar) olan TS EN Gaz sayaçları Döner yer değiştirmeli gaz sayaçları TS5910EN1359/A1 TS EN Gaz sayaçları-diyaframı Kaynakçı nitelik sınavları-plastik kaynağı yapan personel-kaynaklı termoplastik kademeler TS EN 14161: Petrol ve doğalgaz endüstrisi-boru hattı ile taşıma sistemleri TS 5141 EN Yer altı çelik boru hatlarının katodik korunması kuralları TS EN 298:2012(EN) Gaz veya sıvı yakıt yakan cihazlar ve ocaklar için otomatik bek kumanda sistemleri TSEN12953:2012(EN) Silindirik boylar-bölüm 1:Genel 84