KONUT İÇ TESİSAT ŞARTNAMESİ

Transkript

1 1 14/10/2008 ONAY 0 20/01/2006 C 19/01/2006 ONAY B 08/01/2006 Ş.İ. A 07/01/2006 Ş.İ. REV TARİH TANIM Ö.KURT E.DUMAN B.YANDIMATA F.İLTİR HAZIRLAYAN KONTROL ONAY ONAY İZMİRGAZ İZMİRGAZ PROKON KONTROL FİRMASI DÖKÜMAN ADI KONUT İÇ TESİSAT ŞARTNAMESİ DOKÜMAN NO ZMR SRT GEN 007 REV ORG. KODU DÖKÜMAN TİPİ DİSİPLİN SERİ NO 1 1/55

2 İÇİNDEKİLER 1. GENEL 2. KAPSAM 3. KONU 4. TARİFLER 5. İÇ TESİSAT ŞARTNAMESİ 6. KONUTLARDA VE ISI MERKEZLERİNDE BACALAR 7. SIZDIRMAZLIK VE MUKAVEMET TESTLERİ İLE İŞLETMEYE ALMA 8. MERKEZİ ISITMA SİSTEMLERİNİN DOĞALGAZA DÖNÜŞÜMÜ 9. ZORUNLU HALLER İÇİN BAKIR TESİSAT UYGULAMALARI 10.YARARLANILAN KAYNAKLAR 11.EKLER ve ŞEKİLLER 2/55

3 1. GENEL Tanımlanan tüm iş ve ekipmanlar, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun (EPDK) belirlemiş olduğu asgari temel teknik kriterleri de kapsayan işbu şartnameye uygun olacaktır. EPDK nın kriter veya ilgili herhangi bir mevzuatında değişiklik olması halinde, değişiklik getiren mevzuat; uygulanan mevzuatın iptal edilmesi veya yürürlükten kaldırılması halinde ise yeni mevzuat geçerli olur. Tüm doğal gaz tesislerinin; tasarımı, yapım ve montajı, test ve kontrolü, işletmeye alma ve işletilmesi, bakımı, onarımı ve tesislerde asgari emniyetin sağlanması ile ilgili olarak; TS, EN, ISO, IEC standartlarından herhangi birine, bu standartlarda yoksa TSE tarafından kabul gören diğer standartlara ve/veya dokümanlara uyulması zorunludur. Standartlarda değişiklik olması halinde, değişiklik getiren standart, uygulanan standardın iptal edilmesi veya yürürlükten kaldırılması halinde ise yeni standart geçerli olur. Yapım sırasında hiçbir şekilde standart dışı malzeme ve ekipman kullanılamaz. Ancak standardı bulunmayan malzeme ve ekipman için kalite uygunluk belgesine sahip olma şartı aranır. Yetkili firma yürürlükte olan ve ilgili Bakanlıklarca yayınlanmış tüm İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile Çevre kanunları, kanun hükmünde kararnameler, yönetmelikler, şartnameler, tebligatlar, genelgeler ve İZMİRGAZ şartnamelerinin uygulanmasından sorumludur. 2. KAPSAM Bu şartname Evsel ve Küçük Tüketimli Ticari Tesislerde; iç tesisatın tasarımı, yapımı, kontrolü, işletmeye alınması ve işletmesine yönelik her türlü doğalgaz teçhizat ve cihazlarının yerleştirilmeleri ile gaz kaçak ve kazalarına karşı alınacak önlemlere ilişkin usul ve esasları kapsar. Bu şartname hükümleri: a) Mevcut doğal gaz tesisatının esasına dayalı olarak yapılabilecek ek ve değişiklikleri, b) Doğal gaz tesisatı olmayan yapılarda kurulacak olan tesisatları, c) İlgili standartlara göre (TS 7363) uygun dahili tesisatları, d)ilgili standartlara göre (TS 3818) merkezi ısıtma sistemlerinin doğal gaz dönüşümleri, e) Proje onayını, tesisatın yapılmasını, muayene ve kontrolünü, f)tesisat projesinin hazırlanmasını üstlenenlerde aranacak şartları kapsar. Sanayi ve ticari abonelerden proses amaçlı doğal gaz kullananlar hakkında bu şartname hükümleri uygulanamaz. 3. KONU Bu şartname Evsel ve Küçük Tüketimli Ticari Tesislerde kullanılan cihazların (Merkezi kazan, kaskad sistemler, kombi, soba, fırın, şofben, ocak vs.) doğal gaza dönüşümü,ve yeni kurulacak tesislerde uyulması gereken esasları düzenler. 3/55

4 4. TANIMLAR 4.1 İç Tesisat Basınç düşürme ve ölçüm istasyonu veya servis kutusu çıkışından itibaren sayaç hariç, boru hattı ve teçhizatı ile tüketim cihazları ile tesisat arasındaki esnek bağlantı elamanını kapsayan tesis. 4.2 Doğal gaz dağıtım şebekesi Dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde, işlettiği doğal gaz dağıtım tesislerini ve boru hatlarını ifade eder. 4.3 Bina bağlantı hattı Gaz teslim noktası ile acil kesme vanası arasındaki hattı. 4.4 Acil Kesme Vanası Bina bağlantı hattı üzerinde tesis edilen binaya verilen gaz akışının tamamının kesilmesini temin etmek amacı ile kullanılan gaz kapatma tertibatı. Not - Standard metninde bundan sonra, "Acil Kesme Vanası" deyimi yerine sadece "AKV" deyimi kullanılmıştır. 4.5 Basınç regülatörü Basınç regülatörü, şebeke gaz basıncının, tüketim cihazları bağlantı basıncına indirilmesini sağlayan ve montaj noktasından sonraki gaz hatlarına basıncı ayarlayan (gaz armatürü) yapı elemanı. 4.6 Kolon hattı Ana kapama vanası ile sayaç bağlantısı arasında ölçülmemiş gazı ileten hat bölümü. 4.7 Sayaç bağlantı elemanı (flex boru) Sayaç girişi vanası ile sayaç girişi arasında bulunan esnek bağlantı elemanı. 4.8 Tüketim hattı Sayaçtan en son ayırım hattına kadar olan ana tesisat. 4.9 Ayırım hattı Tüketim hattı ile cihaz vanası arasındaki hat Cihaz bağlantı hattı Cihaz vanası ile cihaz arasındaki esnek bağlantı hattı Toplam kapasite Bina bağlantı değeri bir binada bulunan bütün aboneler tarafından birim zamanda (bir saatte) aynı anda tüketilebileceği kabul edilen ve bağlantı hattı çapının belirtilmesinde esas alınan toplam(azami) gaz tüketim miktarı Gaz tüketim cihazı Gaz yakıp ısı enerjisi üreten cihazlardır (Ocak, fırın, şofben, soba, kombi, sıcak su kazanları jeneratör, vb.) Atık gaz akış sigortası Yanma ocağına (cihaza) entegre edilmiş, bacada meydana gelen kuvvetli çekiş tıkanma ve geri tepme durumlarında yakma sistemi gazının kendiliğinden kesilmesini sağlayan yapı elemanı. 4/55

5 Normal Metreküp (m³) Metreküp (m3): 1,01325 bar mutlak basınç ve 15ºC sıcaklıkta bir metre küp hacim kaplayan doğal gaz miktarıdır Wobbe Sayısı (W) Gaz cihazlarının ısıl yükleri bakımından gazların birbirlerinin yerlerine ikame edebilmeleri hakkındaki katsayı. Üst veya alt ısıl değere bağlı olarak yine üst (Wo, n) ve alt (Wu, n) Wobbe sayısı ayırt edilmektedir. H H o, n u, n 3 3 ( w ) = veya ( w ) kwh / m veya MJ m o, n u, n = / d 4.13 Isıl değeri d Üst ısıl değer (H0) Belirli bir sıcaklık derecesinde bulunan 1 Nm3 gaz, tam yanma için gerekli minimum hava ile karıştırılarak herhangi bir ısı kaybı olmadan yakıldığında ve yanma ürünleri başlangıç derecesine kadar soğutulup karışımındaki su buharı yoğunlaştırıldığında açığa çıkan ısı miktarı (kcal/nm3 cinsinden) Alt ısıl değer Belirli bir sıcaklık derecesinde bulunan 1 Nm3 gaz, belirli oranda hava ile karıştırılarak, herhangi bir ısı kaybı olmadan yakıldığında ve yanma ürünleri, karışımdaki su buharı yoğunlaştırılmadan başlangıç sıcaklığına kadar soğutulduğunda açığa çıkan ısı miktarı (kcal/nm 3 cinsinden) Yük (Q) Bu standardın amacı bakımından yük, gaz tüketim cihazında 1 saatte yanan gazın verdiği ısı miktarı (kcal/h veya kwh cinsinden) Anma ısı yükü (Gücü)(Qn) Cihazın anma basıncında bir saatte yakabileceği gazın verdiği alt ısı miktarı (kcal/h veya kwh cinsinden) Sınır yükü Yanma tekniği, ısı ekonomisi ve sağlık bakımlarından ve ayrıca cihazın dayanıklılığı ve ömrü de göz önünde bulundurularak, anma yükünden fazla veya eksik olmasına müsaade edilebilecek yük değeri (kcal/h veya kw/h cinsinden) Üst sınır yükü Anma yükünün 1,15 katına eşit olan yük Alt sınır yükü Anma yükünün 0,55 katına eşit olan yük Gaz basıncı Statik gaz basıncı (Pst) Gazın durgun haldeki basıncı (birimi bar'dır) Dinamik gaz basıncı (Pd) Gazın hareket halindeki basıncı (birimi bar'dır). 5/55

6 Şebeke gaz basıncı Gaz teslim noktası vanası çıkışında ölçülen gaz üst basıncı Bağlantı basıncı Hareket hâlindeki gazın, cihazın bağlantı noktasında ölçülen gaz basıncı Bek basıncı Bek çalışırken bekten önce meme çıkışında ölçülen gazın beke girdiği noktadaki hava karışımsız gaz basıncı (bek basıncı bekten önce ölçülür) Meme basıncı Hava karışmış bekteki hava karışımından önceki gazın meme girişindeki gazın basıncı (meme basıncı memeden önce ölçülür) Atık gaz (Baca Gazı) Gazın hava ile karışarak yanması sonucu oluşan ve atmosfere atılması gereken gaz Atık gaz klapesi (Baca Klapesi) Bacada veya atık gaz kanalında termik veya mekanik olarak çalışan bir klape Atık gaz tesisatı (Baca) Cihazlarda yanmadan sonra oluşan atık gazların cihazdan uzaklaştırılmasını sağlayan tesisat Atık gaz çıkış borusu (Duman kanalı) Gaz tüketim cihazı ile baca arasındaki irtibatı sağlayan daire, kare veya dikdörtgen kesitli kanal Baca başlığı Bacanın çekiş etkisini düzenleyen ve baca çıkış ucuna yerleştirilen şapka Atık gaz çıkış ağzı (Baca Ağzı) Bacalı gaz tüketim cihazlarında, atık gaz çıkış borusunun cihaza bağlandığı ağız Etkili baca yüksekliği Duman kanalının bacaya bağlantı noktası ile bacanın en üst noktası arasındaki mesafe. Cihazlar için müstakil bacaların etkin yüksekliği en az 4 metre olmalıdır. Ancak cihaz davlumbazına bağlanan atık gaz tesisatı en az 1,0 metrelik düşey bir hızlandırma yoluna sahipse, bu hızlandırma yolunun 1,5 katına eşit olan daha küçük etkin baca yüksekliği de yeterli olur Hat numarası Doğal gaz tesisatlarının projelendirilmesinde belirli debi, çap ve uzunluktaki tesisat bölümlerine verilen numara. 4.1 Isıtma Isıtma; bir veya birden çok bağımsız birimi, konutu ya da büro hacmini vb. istenen sıcaklığa getirmek için gerekli ısı enerjisinin katı, sıvı ve gaz yakıtların yakılması yolu ile üretimi ve ısıtma sistemlerine dağıtımıdır. 4.2 Isıtma Tesisi Isıtma Tesisi; istenen ısıtmayı sağlamak kaydı ile yakıtın yakılmasını sağlayan uygun kapasitede ısı üreticisi, ısıtılan mahallerin uygun yerlerine yerleştirilmiş ısı yayıcıları (radyatör, kanatlı ısıtıcı vb.), ısıtıcı 6/55

7 akışkanı (sıcak su, buhar, sıcak hava vb.) ısı yayıcılarına taşıyan boru hattı ile ısıtıcı akışkanın kontrolü vb. için açma kapatma ve kontrol elemanları (vana, valf vb.) genleşme deposu, emniyet boruları veya emniyet sifonu ve/veya ventili ile yalıtımı vb. den meydana gelen tesisin tamamıdır. 4.4 Merkezi Isıtma Sistemi Merkezi ısıtma tesisi bir veya birden çok konutlu bir binanın altında (ya da çatı katında, ilgili kurum ve kuruluşlardan onay alınarak) veya sitenin dışında uygun yere tesis edilen ısıtma tesisleridir. 4.5 Gaz Yakıt Gaz yakıt, ısı enerjisi üretmek maksadı ile özel biçim ve boyuttaki cihazlarda yakılan ve uygulamada havagazı, doğal gaz, yüksek fırın gazı (baca gazı), jeneratör gazı, likit (sıvılaştırılmış) petrol gazı vb. gibi gaz halindeki yakacaklardır Doğal Gaz Yeraltından çıkarılan veya çıkarılabilen gaz halindeki doğal hidrokarbonlar ile bu gazların piyasaya sunulmak üzere çeşitli yöntemlerle sıvılaştırılmış, basınçlandırılmış veya fiziksel işlemlere tabi tutulmuş ( Sıvılaştırılmış Petrol Gazı hariç) diğer hallerini ifade eder. 4.6 Gaz Brülörü Gaz brülörü; gazı yakma havası (oksijen) ile belirli oranlarda karıştıran ve ısı ihtiyacına göre gerekli gazhava karışım oranını, alevin biçim ve büyüklüğünü ayarlamak suretiyle tam bir yanmanın meydana gelmesini sağlayan; bu amaçla otomatik kontrollü ateşleme ve güvenlik tertibatı ile donatılan, yakma havasını gereğine göre cebri veya tabii olarak sağlayan elemanları içeren bir cihazdır. 4.7 Gaz Besleme Hattı Gaz besleme hattı, brülöre gerekli miktardaki gazın taşınmasını sağlayan boru tesisatıdır. 4.8 Gaz Yakma Tesisi Gaz yakma tesisi, gaz yakıtlarının yakılması amacıyla yakıtın hazırlanması, gaz ve yakma havası sağlayan gerekli bütün donanım (teçhizat) ile atık gazın açık havaya taşınması, otomatik kumanda, kontrol, ayar ve güvenlik sistemlerinin toplamından meydana gelen bir tesistir. 4.9 Yanma Doğal gazın, kimyevi bileşimine uygun olarak hesaplanmış gerekli miktarda yakma havası ile kimyasal tepkimeye girerek CO 2, H 2 O ve enerji meydana getirilmesi olayıdır. CH 4 + 2O 2 + 8N 2 CO 2 + 2H 2 O + 8N 2 + ENERJİ 4.13 Koruyucu Dış Yüzey Kaplaması Koruyucu dış yüzey kaplaması, bir mamulün sözgelimi bir boru hattının dış yüzünün dış tesirlerden; (mekanik darbelerden, elektriksel ve kimyevi etkilerden vb.) korunması için uygun bir malzeme ve metotla kaplanması işlemidir Atık Gaz Atık gaz, yakıtın yakılması sonucu meydana gelen ve faydalı ısısından yararlanıldıktan sonra atılan gaz halindeki nihai yanma ürünleridir Vana İlgili Türk standartlarına uygun imal edilen akış kesme tesisat elemanıdır.(ts 9809) 7/55

8 4.20 Gaz Servis Hattı Gaz servis hattı, dağıtım hattı ile servis regülatörü arasında tesis edilen boru donanımıdır Tüketici Sayacı Tüketici sayacı, tüketim mahalline sevk edilen gazı ölçmekte kullanılan cihazdır Basınç Düşürücüler Servis Regülatörü Servis regülatörü; gaz servis hattı sonunda tüketiciye sevk edilen gaz basıncını gerek duyulan basınca emniyetli bir şekilde düşürmek için tesis edilen cihazdır Gaz Filtresi Gaz tesisatındaki yabancı maddeleri tutma amacı ile kullanılan elemandır Test Nipeli Sızdırmazlık testi, bakım ve ayarlar sırasında yapılacak basınç ölçümlerinde kullanılmak amacı ile sayaç sonrasındaki ilk dirsekte bulunan ekipmandır. Tesisatlarda konik vidalı test nipelli dirsekler kullanılacaktır Brülör Gaz Armatür Grubu Brülör gaz işletme ve emniyet elemanlarından (küresel vana, manometre, filtre, minimum gaz basınç presostatı, maksimum gaz basınç presostatı, selenoid vanalar, vb.) oluşan armatür grubudur Boru Kılıfı Gaz Boru Hatlarının döşeme ve duvar geçişlerinde kullanılan mekanik darbelere karşı koruyucu malzemelerdir Tabii Havalandırma Sistemi Kazan dairesi havalandırmasının dış atmosfere açık bölümden tabi olarak yapılmasını sağlayan sistemdir. (kanal, menfez vb) 4.33 Cebri Havalandırma Sistemi Alt ve üst havalandırmasının cebri olarak, vantilatör, aspiratör gibi mekanik olarak havalandırma kanalları ile havalandırmanın yapıldığı sistemlerdir Alt Havalandırma Yakıcı cihazlar için gerekli hava miktarını ve brülör yakma havasını (taze havayı) sağlayan sistemdir Üst Havalandırma Ortamda bulunabilecek atık ve/veya çiğ gazların dış ortama atılmasını sağlayan sistemdir Gaz Ailesi II. Gaz ailesi, standart şartlar altında, wobble sayıları Kwh/m³ arasında olan gazlar olup, doğal gaz bu gaz ailesindendir Deprem Güvenlik Cihazı Deprem anında harekete geçen ve boru tesisatındaki gaz akışını kesen; mekanik, elektronik veya elektro-mekanik cihazlardır. 8/55

9 5. İÇ TESİSAT ŞARTNAMESİ 5.1 Boru Çaplarının Hesaplanması Tüm boru çapı hesaplamaları TS7363 e göre yapılacaktır. Servis kutusu cihaz bağlantıları arasında kabul edilebilen kritik devre toplam basınç kaybı (Sayaç basınç kaybı ihmal edilerek) PΣ 1,8 mbar olmalıdır. Servis kutusu ile daire, kazan dairesi ve dükkan sayaç vanası arasındaki kritik devre toplam basınç kaybı PΣ 1,0 mbar olmalıdır - Daire, kazan dairesi ve dükkân sayaç çıkışı ile cihaz arasındaki basınç kaybı PΣ 0,8 mbar olmalıdır. Sistemde gürültü ve titreşimi önlemek amacı ile alçak basınçta (21 mbar) kolon hatlarında gaz hızı 6 m/s yi, daire içlerinde de 3m/s yi geçmemelidir. Tesisat İşletme Basıncı: Bina iç tesisatlarında işletme basıncı daire içinde 21 mbar olacaktır. Kazan dairelerinin tesisat basıncı kazan kapasitelerine bağlı olarak mbar arasında değişmektedir. 5.2 Boru ve Bağlantı Elemanları İç Tesisat Boruları 1- Çelik Borular: TS EN 10208, TS 6047, ISO Kaynak Ağızlı Çelik Bağlantı Elemanı: TS 2649, ISO/R , DIN 1681, 1629, Dişli Bağlantı Elamanı: TS 11 EN 10242, EN PE Boruları: TS 10827, ISO 4437, EN ,2 5- PE Bağlantı Elemanı: TS 6270, EN ,4 6- Küresel Vana: TS EN 331, TS 9809, ISO Flanşlar (Düz veya kaynak boyunlu): TS ISO Dikişsiz Bakır Borular: TS 9872 EN 1057, EN 1057 Ancak bakır malzeme kullanıldığında bakır boru et kalınlığı en az; Boru dışı çapı d 22 mm. ise 1 mm. olmalıdır. Boru dışı çapı 22 mm. < d 42 mm. ise 1,5 mm. olmalıdır. Boru dışı çapı d> 42 mm. ise 2 mm. olmalıdır. Bakır boru çapı hesaplamaları için Ek teki tablodan faydalınalacaktır. Sayaç sonrası tüketim hatlarında bakır boru kullanıldığında bakır, pirinç veya bronz bağlantı elemanları kullanılmalıdır. Bina kolon tesisatlarında bakır boru kullanılmayacaktır. Kolon tesisatının yapımında çelik doğal gaz borusu ve ekleme parçaları kullanılacaktır. Kolon tesisatlarında kaynaklı bağlantı yapılacaktır. DN 50 den daha küçük çaplı borularda oksi-asetilen kaynağı kullanılabilecek, DN 50 ve üzeri borularda elektrik ark veya argon kaynağı kullanılacaktır. Gaz teslim noktası ile sayaç giriş vanası arasındaki tesisatlarda ve merkezi sistem tesisatları ile üretim 9/55

10 amaçlı ticari yerlere ait tesisatların sayaçtan sonraki kısımlarında DN 25 ve üstü çaplarda TS 8414 EN e uygun kaynaklı birleştirme uygulaması yapılmalıdır. Kaynak işlemi TS EN e göre sertifika almış kaynakçılar tarafından yapılmalıdır Kolon hatlarında ve kazan dairelerinde çelik doğalgaz borusu kullanılmalı ve kaynaklı bağlantı yapılmalıdır. Sayaçtan sonraki tesisatlar, çelik doğalgaz borularına dişli ve kaynaklı bağlantı yapılarak gerçekleştirilecektir. Tesisatlar gaz verme işlemi tamamlandıktan sonra astar boya üzerine sarı renk (RAL1016) yağlı boya ile boyanmalıdır. Vidalı birleştirmelerde sızdırmazlık macunu kullanılarak bağlantı yapılacaktır. Vidalı birleştirmelerde boru dişleri TS 61 e uygun olmalıdır Yer Altı Doğal Gaz Boruları Yer altı doğal gaz boru tesislerinde kullanılacak çelik borular, TS 6047, TS 346 ve TS 416 ya Polietilen borular ise TS EN PE bağlantı parçaları TS EN , e uygun olmalıdır. Çelik boruların tesisinde TS dikkate alınmalıdır. Boruların birbirine eklenmesi çelik borularda kaynak ve polietilen borularda ise elektrofüzyon kaynak yöntemiyle olacaktır. Yer altına döşenecek boru PE ise, diğer elektrikten 70cm, diğer altyapı tesislerinden 50 cm uzak olacak şekilde derin kazı yapılacaktır. Engellerin altı yeterli mesafede kazılamıyorsa elektrikten en az 50 cm olacak şekilde kılıfla geçilecek elektrikle boru arasına beton koyulacaktır. Su Telefon kanal vs. gibi benzeri altyapı tesislerinden ise en az 30 cm ve kılıf boru içinden geçirilecek bu şartlar sağlanmıyorsa hat güzergahı değiştirilecektir. Tipik Resimler ektedir. Yeraltına döşenecek boru çelik ise yer altında kalacak kısımlar, en az 50 cm. derinliğe gömülmeli ve bunların ek yerleri kaynaklı olmalıdır. Dikişsiz çelik borularda dirsek kullanımı yerine mümkün olduğunca soğuk bükme yapılmalı, ek yeri sayısının azaltılması temel prensip olmalıdır. Daire içi tesisat ve kolon borularında yalnızca soğuk bükme yapılabilecektir. Kontrolünde yaşanan zorluk nedeni ile 90º lik bükme yapılmayacaktır. Bükme yarı çapları aşağıdaki gibidir; 20 mm.lik boru için 250 mm.den, 25 mm.lik boru için 300 mm.den, 32 mm.lik boru için 400 mm.den, 40 mm.lik boru için 500 mm.den, 50 mm.lik boru için 500 mm.den küçük olmamalıdır. Borular kanala indirilmeden önce kanal zeminine 10 cm.yumuşak dolgu (padding veya 0-3 mm kum )malzemesi serilerek sıkıştırma yapılacaktır. Boru hattının üstünden 0,40 metre yukarıya ikaz bandı yerleştirilecektir. Bu ikaz bandı üzerinde İZMİRGAZ - DOĞALGAZ TEL:187 yazılı olacaktır. İzoleli çelik borular ve polietilen boruların üzeri 40cm. lik 0.3mm kum veya yumuşak dolgu (padding) malzemesi konacak ve sıkıştırılacaktır. Bant üzeri dolgu sıkıştırılarak doldurulacaktır Boru Tesisatının Korozyona Karşı Korunması Yeraltına döşenecek çelik borular ekstrüzyon yöntemi ile PE kaplanmış olmalıdır. Yer altı hat uzunluğu 6 m den kısa ise kendinden PE kaplı boru kullanıldığında katodik koruma yapılmayacak ve izole kaplin kullanılmayacaktır. Sıcak veya soğuk sargı bandı yalnızca kaynaklar ve bağlantı noktalarında kullanılmalıdır. Bu durumda döşenen çelik borunun korozyona karşı (TS 269 a uygun) izole edilmelidir. Yer üstü borular ise astar boya üzerine sarı renk (RAL1016) yağlı boya ile boyanmalıdır. Çelik yer altı borularına TS 5141 e göre katodik koruma (Şekil 25) yapılacaktır. Galvanik anotlarla yapılacak katodik koruma sistemlerinde galvanik anot olarak magnezyum anotlar kullanılacaktır. Kullanılacak magnezyum anotlar TS 5141 e uygun olacaktır. 10/55

11 Aşağıda TS 541 göre D profil magnezyum anot boyutları verilmektedir. POLİETİLEN KAPLI BORULARDA 0,5 ma/m 2 AKIM YOĞUNLUĞUNDA 30 (OTUZ) YIL SÜREYLE KATODİK KORUMASI YAPILABİLECEK OLAN BORU UZUNLUKLARI Anot Tipi a (mm) Çıplak Anot * b (mm) 1(mm) Anot Ağırlığı (Kg) Anot Yatağı Dolgu Malzemesi D L Anot Dolgu su (Kg) Paketlerin Anot Ağırlığı (Kg) M M M M M M M M * Çıplak Anot kütlesinde tolerans % 5, uzunluk ölçülerinde tolerans % 3 tür. 11/55

12 5.3 İç Tesisat Boruları Yerleştirme Kuralları İç tesisat bağlantısı binaya İZMİRGAZ tarafından konmuş servis kutusundan gaz arzı sağlanmak üzere yapılacaktır. Tesisatlar binanın taşıyıcı sistemlerinden (Kiriş, kolon, taşıyıcı perde beton vb.) geçmeyecek ve bunlara zarar vermeyecektir. Geçtiği durumlarda binaya/daireye gaz verilmeyecek, taşıyıcı sistem inşaat tekniğine uygun tamir edildikten sonra İnşaat Mühendisleri Odası veya Bayındırlık Bakanlığına bağlı Yapı Denetim kuruluşlarından statik dayanım için bilirkişi raporu alınacaktır. Bina bağlantı hatları binaya, binanın girişine en yakın, yeterince aydınlatılmış, kuru, kendi, kendine havalanabilen ve bir tehlike anında kolayca ulaşılabilen bir yerden binaya girmelidir. Buradaki ana kapama gaz vanası (AKV) TS 9809 a uygun olmalıdır. AKV, açılması ve kapanması engellenmeyecek şekilde monte edilmeli, muhafaza edilmesi gerektiği durumlarda şekilde tariflenen kabin içine alınması tercih edilmelidir. (Şekil 3) Bina bağlantı hatları, bina dış duvarı ve döşemeden koruyucu kılıf borular kullanılmak suretiyle geçirilmelidir. Duvar ve zemin geçişlerinde koruyucu borunun iç çapı, gaz borusunun dış çapından en az 30 mm. daha büyük olmalıdır. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli, dış duvarda 50 mm iç duvarda ve döşemelerde 10 mm dışarıya doğru taşmalıdır. Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk uygun mastik ile doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır. (Şekil 6) Gaz borularını kendi amacı dışında (Elektrik, topraklama hattı, taşıyıcı ve askı elemanı vb.) kullanmak kesinlikle yasaktır. Sıva üstü hatlar duvarlara plastik ve çelik dübelli kelepçelerle tutturulmalıdır. (Şekil-5). Kelepçeler TS3813, TS EN10130, TS 3051, TS4709 veya TS ISO6446 ya uygun olmalıdır. Sıva altı, kaplama arkası, vb. yerlere doğal gaz tesisat borusu döşenmez. İç tesisat boruları, taşıyıcı yapı elemanı olarak kullanılmaz. Bunlar diğer boruların en üstünde uygun seviyeye yerleştirilmelidir.(şekil 3) İç tesisat hatları, aydınlık, asansör boşlukları, havalandırma, duman ve çöp bacaları ile davlumbaz içinden geçirilmemelidir.odun, kömür, çöp depolarına ve asma tavan içine döşenmemelidir. Boru tesisatı döşenmeden, içinde bulunması muhtemel yabancı maddelerin dışarıya atılması için sayaçlar tesisatta bağlanmadan basınçlı hava vb. uygulanarak temizlenmelidir. Temel ve zemin özellikleri nedeniyle binanın dilatasyonla ayrılmış iki kısmı arasında farklı oturma olabileceğinden, buralardaki iç tesisat boruları bu olaydan etkilenmeyecek şekilde kompansatör veya buna benzer esnek bağlantı elamanı ile bağlanmalıdır. Doğalgaz boru bağlantı elemanlarıyla yapılmış dişli bağlantılarda amacına uygun plastik esaslı vb. sızdırmazlık malzemeleri ile sızdırmazlık macunu kullanılacaktır. TS EN /55

13 Her iç tesisatta, sayaçlardan ve gaz yakma cihazlarından önce kapama vanası bulunacaktır. Vanalar TS 9809 a uygun küresel vana olmalıdır. İZMİRGAZ tarafından mühürlenmiş vanalar, sayaçlar ve regülatörler İZMİRGAZ yetkililerinden başka kimse tarafından açılamaz. Bina elektrik tesisatı Bayındırlık Bakanlığı Kuvvetli ve Zayıf Akım İç Tesisat Yönetmeliğine göre topraklanmalıdır. Henüz gaz verme işlemi yapılmamış daire branşmanları standarda uygun, sökülebilir sızdırmazlık elemanı kullanarak körlenecektir. Kolon hatlarında kruvadan alınarak yapılacak daire branşman bağlantı kaynağının yerinde yapılması zorluğu göz önüne alınarak dişli yapılabilecektir. En az 100 mm DISLI BAGLANTI YAPILABILECEK KAYNAKLI BAGLANTI Servis Regülatörü ile sayaçlar arasındaki alın kaynakları göz ile muayene edilecektir. Kaynak yapımı sırasında borulara mutlaka kaynak ağzı açılmalı borular arasında en az 2,5mm boşluk bırakılmalı ve kaynak cürufları tel fırça ile temizlenmelidir. Sızdırmazlık testi sonucunda kaçak olmayan kolon tesisatlarına ait kaynaklar İZMİRGAZ yetkilisi tarafından yapılan gözle muayeneden geçmez ise tesisat sayaçlar bağlı olmaksızın yüksek basınç hava testine tabi tutulabilecektir. Bina altındaki dükkân sayısı daire sayısından fazla ise ve binada dükkânlardan bağımsız olarak %51 karar sağlanabiliyorsa, dükkânlardan gaz kullanmayacaklarına dair taahhütname alınıp dükkânlardan bağımsız olarak kolon ve iç tesisat dönüşümü yapılabilecektir. Eğer binadaki dükkân sayısı daire sayısından az ise bina kolon tesisatı, dükkanlar kapasiteye dahil edilerek hesaplanacak ve dükkanlara daha sonra tesisat yapılabilecek şekilde uygun sayıda ve yere branşman(lar) bırakılacaktır. 13/55

14 Hesaplamalar TS7363 standardına göre yapılacaktır. Müstakil konutlar hariç, bina dış cephesinden doğalgaz tesisatı yapılmayacaktır. Ahşap binalarda ancak İZMİRGAZ ın ön kontrolü ve onayı ile tesisat yapılır ve gaz verilir. Doğalgaz boruları ile telefon, elektrik hatları, sıcak, kızgın akışkan vb. boruları arasında en az 15 cm lik bir açıklık olmalıdır. 380 Volt üzerindeki elektrik hatları için bu mesafe en az 30 cm olmalıdır Servis Kutusu çıkış basıncı 300 mbar olan tesisatlardan sonra 21 mbarlık tüketim noktaları var ise regülatör sayaçlardan önce konulacak ve regülatör çıkış basıncı İZMİRGAZ yetkili personelince kontrol edilip onayladıktan sonra gazlandırılacaktır. 5.4 Sayaçlar Sayaçlar İZMİRGAZ ın mülkiyetindedir. Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem İZMİRGAZ tarafından gerçekleştirilir. İZMİRGAZ, güvenlik açısından sayaçtan önceki veya sonraki doğal gaz tesisatını herhangi bir zamanda kontrol edebilir. Kontrole engel bir durum halinde İZMİRGAZ tehlike giderilinceye kadar müşterinin doğal gazını kesebilir. Sayaç bağlantılarında metal esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. Atmosfere açık mahallerde kullanılacak esnek bağlantı elemanları makaronlu olacaktır. Sayaç ve bağlantı boruları, duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir. Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm. aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir. Duvara monte edilecek sayaçlar, uygun askı ve destekler üzerine yerleştirilmelidir. Yapı dışına konulması gerekli sayaçlar ve vanaları, koruyucu ve korozyona dayanıklı malzemeden olmak kaydıyla kutuya konulabilir. Sayaç kutusunun kapağı sürekli havalandırmayı ve endeksin dışarıdan okunmasını sağlayacak şekilde olmalıdır.(şekil 7) Sayaçlar elektrik anahtarı, elektrik sayacı, priz, buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan en az 30 cm. uzağa yerleştirilmelidir Sayaçlar, ilgili görevlilerin kolayca girip işlem yapabilecekleri, ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık, havalandırılabilen yerlere yerleştirilmelidir, Sayaçlar yanıcı, patlayıcı ve parlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez. Sayaç numaratörünün yerden yüksekliği bina içinde ve bina dışında minimum 160 cm. maksimum 180 cm.yi aşmamalıdır. Sayaçlar, yapılarda müstakil konut ve işyeri içlerine konulmamalıdır. Ticari abonelerde yapı içerisine konulan sayaçların bulunduğu yerler, depo, çöplük v.b. şekilde kullanılmamalı, yakınına patlayıcı ve parlayıcı maddeler konulmamalıdır. 14/55

15 Doğal gaz tesisatında; TS 5910 EN 1359 a uygun körüklü tip, TS EN 12480, TS 5477 EN standardına uygun rotary veya türbin tip sayaçlar kullanılmalıdır. Tesisat üzerine takılacak cihaz seçilirken, her cihazın asgari tüketim debileri sayaçların asgari okuma debisinden az olmamalıdır. Sayacın kalibrasyon sertifikasındaki asgari okuma değeri, kullanılacak cihazın yada cihazlardan birinin asgari tüketim debisinden büyük olmamalıdır. Sayaç seçimi tablosu Ek 3 Konut sayaç bağlantısı sonrasında test nipeli takılması için özel imal edilmiş fittingler kullanılmalıdır. 5.5 Uygulamaya Yönelik Tarifler İç tesisat dönüşümü yapılacak binaya önceden gidilip, tüm kolon, kiriş, kapı ve duvar geçişleri gibi binanın mimari özellikleri göz önüne alınarak keşif yapılmalıdır. İç tesisat dönüşüm projesi uygulama ile aynı olmalıdır. Gaz açma esnasında, bu proje dışı uygulamalarda en fazla 5 dirseğe müsaade edilecek, aksi durumlarda proje revizyona gönderilecek ve gaz açılmayacaktır. Gaz açma esnasında selenoid vanaya bağlı olarak çalışacak elektromekanik deprem sensörü devreye alınmış olacak ve servis evrakı hazır bulundurulacaktır. Mekanik sensör kullanıldığı durumlarda ise cihazın çalışabilirliği kontrol edilecektir. Yeraltı servis kutusu bağlantılarında flex (esnek) bağlantı tercih edilmeyecektir. Zorunlu durumlarda makaronlu flex kullanılacak ve toprak altında dişli bağlantı bırakmamak için yapılacak bağlantı kapaklı bir menhol içine alınacaktır. Ayrıca tüm bağlantı elemanlarına korozyona karşı tam koruma yapılacaktır. Yer altı servis kutusu içi regülatör montajı öncesi temizlenecektir. Duvar tipi servis kutularında bağlantı mutlaka makaronlu flex ile yapılacaktır. Flex uzunluğu 20 cm yi geçmemelidir. Hemen flex sonrasında hesaplanan hat çapına geçilecektir. AKV ve deprem selenoidi montajı mutlaka bina dışına yapılacaktır. Zorunlu durumlarda selenoid hemen bina girişinde olabilecek ancak AKV montajı kesinlikle bina dışına yapılacaktır. Tesisat boruları montaja başlamadan önce boru markası ve modeli üzeri bantlanarak sahada antipas ile boyanacaktır. Madde 5.2 de tariflenen boyama işlemi tesisata gaz verildikten sonra tamamlanacaktır. Kolon havalandırmaları Ek.1 deki tabloya göre yapılacaktır. Kolon havalandırması dolaylı yapılıyor ise havalandırma kesiti 2 katına çıkarılmalıdır. 2 daire için çekilecek hat DN32 olarak yapılacaktır. Daire içi tesisat kapalı ve sık kullanılmayan mahalden geçiyorsa üst havalandırma açılmalıdır. Bu mahalden geçen boru tesisatında ek yoksa üst havalandırma açılmayabilir. Servis kutusu ile AKV arası mesafe 3 m den fazla ise test işlemi regülatör takılmadan yapılacak ve regülatörün hatta montajı için tüm hazırlıklar bitirilecektir. Test sonrasında gaz verme durumunda regülatör montajı için gaz açma personeli uzun süre bekletilmeyecektir. Tesisatta kullanılacak regülatör tipleri giriş çıkış çap ve kapasite tablosu Ek.2 deki tablodaki gibidir. 15/55

16 tarihinden sonra onaylanan kolon ve iç tesisat dönüşüm projelerinde de belirtildiği üzere, kolon tesisatı uygulamalarında kullanılan sayaç giriş vanaları ve dükkânlar için bırakılan toplu branşman vanaları kilitli pimli tipte olacaktır. Projelerdeki devreye alma taahhütnameleri tesisatta kullanılacak cihaz marka modellerine göre eksiksiz doldurulacaktır. Gaz verme işlemleri esnasında yapılan sızdırmazlık testleri tüm yakma cihazları bağlı ve giriş vanaları açık olarak yapılacaktır. (Ocak dönüşümü yapılmamış ise flex ucu kör tapalı ve vana açık olacaktır) Küçük tüketimli ticari tesis mutfaklarındaki cihazlar ve endüstriyel mutfak cihazlarının doğal gaz dönüşümlerinde termokupl vana kullanılacaktır. Bina sahanlıklarında dikey çıkan kolon hatları merdivenler delinerek çıkarılmayacaktır. Sayaç sonrası daire içi tesisat en kısa yoldan daire içine girilecektir. Bina ortak alanı olan merdiven sahanlığından daire içi tesisat yapılmayacaktır. Kolon tesisatı üzerindeki AKV ve selenoidlerin montajı daha sonra rahat sökülebilmesi amacıyla rakorla yapılacaktır. 60Kw ısıtma gücü üzerindeki hermetik cihaz bacaları cepheden çıkartılmayacak, çatı üzerinden verilecektir. Hermetik kombi baca çıkışları pencerelere, balkonlara veya yaşam mahallerine doğru verilmeyecektir. Bina bağlantı hatları üzerinde montajı yapılacak AKV ve selenoidler ana hat çapının bir alt çapında kullanıldığında, bu ekipmanların hesabı ayrıca yapılıp kritik toplama dahil edilecektir. Çap düşme sınırı DN65>DN50 dir. Yaşam mahalinde montajı yapılan hermetik bacada yatayda 2 den fazla ek var ise baca alçıpan, betopan vb yanmaz bir yapı elemanı ile çıkışı atmosfere açık baca şaftı içine alınacaktır. Gaz tesisatı topraklaması, bina elektrik tesisatı topraklaması Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Kuvvetli ve Zayıf Akım İç Tesisat Yönetmeliği ne yapılmış ise bu topraklama hattı ile irtibatlandırılmalıdır. Binada yukarıdaki yönetmeliğe uygun topraklama olmaması veya bağlantı sağlanamaması durumunda; Topraklama en az 16 mm çapında ve 1,5 m uzunlukta bakır çubuk elektrotlar, en az 20 mm çapında ve 1,25 m uzunluğunda bakır çubuk elektrotlar, 0,5 m² ve 2 mm kalınlığında bakır levha ile yapılmalıdır. 16/55

17 Daire içi tesisat giriş çapı DN25 olarak yapılacaktır. Bacalı cihazın bulunduğu mahalde CE belgeli CO (Karbon monoksit) detektörü kullanılması zorunludur. Binalarda CE belgesi olmayan gaz alarm cihazları kullanılmayacak ve cihazlar gaz açma esnasında faal durumda olacaktır. WC, banyo gibi ıslak mahallerden geçen boru tesisatları gaz açımından sonra korozyona karşı korunmak amacıyla, antipas ve yağlı boya ile çift kat boyanacaktır. Binalarda kapasitenin 75 m³/h ve üzeri olduğu veya SK ile bina giriş mesafesinin uzun olduğu durumlarda 300 mbar çıkış basınçlı regülatör kullanılabilecektir. Bu tesisatlarda kullanılacak bina içi regülatör emniyet tahliyeli ise bu borular, en az DN 15 olmalı ve boşaltma ağızları, can ve mal güvenliğini tam olarak sağlayacak şekilde dışarıya (atmosfere) verilmelidir. Gaz tahliye boruları, korozyona karşı korunmalıdır. Tahliye borusunun uç ağızları, ateşleme sisteminden yeterli derecede ve trafik zemininden en az 2,5 metre yükseklikte bulunmalıdır. Tahliye borusu çıkış ağzı, tıkanmalara karşı sık dokunmuş olmayan, yeterli kalınlıkta ve korozyona karşı dayanıklı telden yapılmış elekle kapatılmalıdır. Bina içi regülatör bağlantı detayı şekilde verilmiştir. Kullanılacak regülatörün sertifikası ve çıkış basıncının 21 mbar a ayarlandığı üretici firma tarafından belgelenecek, gaz açımı esnasında hazır bulunacaktır. Regülatör gaz açımından sonra İZMİRGAZ personeli tarafından mühürlenecektir. Bina içi regülatör montajında regülatör girişine vana konulmayacak, çıkış tarafındaki vana ise çıkış borusu çapında konulacaktır. Kolon kesme vanalarının regülatöre mesafesi en fazla 2m ise çıkış tarafına da kesme vanası konulmayacaktır. 17/55

18 mbar 21 mbar 3 Projelerde verilen bilgilerin (resim, hesap, teknik ayrıntı vb) gerçek duruma aykırı olması veya yapılan tesisatta bu şartnameye, uygulamalara aykırı durum tespit edilmesi halinde, ilgili projenin onaylanmış veya tesisata gaz verilmiş olmasına bakılmaksızın gerekli düzeltmeler yaptırılacaktır. Ek.1 DAİRE SAYISINA GÖRE KOLON HAVALANDIRMA KESİT TABLOSU Daire Sayısı -1 Menfez Kesit Alanı (cm²) Daire Sayısı-2 Menfez Kesit Alanı (cm²) 4 30x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x45 18/55

19 Ek.2 Daire Sayısı Regülatör Çıkış Basıncı Giriş Çapı Çıkış Çapı Kapasitesi m³/h 21 mbar ¾ 11/ m³/h 21 mbar ¾ 11/ m³/h 300 mbar ¾ 11/ m³/h 21 mbar 11/4 11/ m³/h 21 mbar ¾ 11/ m³/h 300 mbar ¾ m³/h 300 mbar ¾ 11/ m³/h 21 mbar 11/ m³/h 300 mbar 11/ m³/h 21 mbar m³/h 300 mbar 11/4 2 EK.3 Sayaç Kapasitesi Sayaç Tipi Max Okuma Kapasitesi (21 mbar) Not: Hesaplamalarda atmosfer basıncı 1 bar kabul edilmiştir Max Okuma Kapasitesi (300 mbar) G 4 Körüklü 6,13 m³/h 7,80 m³/h G 6 Körüklü 10,21 m³/h 13,00 m³/h G 10 Körüklü 16,34 m³/h 20,80 m³/h G 16 Körüklü 25,53 m³/h 32,50 m³/h G 25 Körüklü 40,84 m³/h 52,00 m³/h G 40 Rotary 66,37 m³/h 84,50 m³/h G 65 Rotary 102,10 m³/h 130,00 m³/h G 100 Rotary 163,36 m³/h 208,00 m³/h 19/55

20 5.6. SIZDIRMAZLIK VE MUKAVEMET TESTLERİ İLE İŞLETMEYE ALMA İZMİRGAZ tarafından onaylanmış projeyi müteakiben yapılmış olan tesisatların, sızdırmazlık testleri şu şekilde yapılmalıdır: İşletme basıncının 300 mbar ın altında olduğu durumlarda sadece sızdırmazlık testi uygulanmalıdır. Sızdırmazlık testinde, ilk doğal gaz açma işlemi yapılacak olan tesisatlarda test basıncı, işletme basıncının en az 60 mbar üzerinde olmalıdır. Bu basınç altında sıcaklık dengelenmesi için 10 dakika beklendikten sonra, tesisatta 10 dakika süre ile U manometre kullanılarak tüm branşman ve cihaz vanaları açık konumda iken test işlemi gerçekleştirilmelidir. Bu test esnasında manometrede basınç düşmesi olmamalıdır. İşletme basıncının 300 mbar olduğu durumlarda test işlemi; önce mukavemet testi daha sonra sızdırmazlık testi olmak üzere iki aşamada yapılmalıdır. Mukavemet testinde test basıncı, işletme basıncının 1,5 katı olmak üzere 15 dakikası dengelenme süresi, 30 dakikası test süresi olarak toplam 45 dakika boyunca uygulanmalıdır. Test ekipmanı olarak küçük skalalı metalik sulu veya civalı U manometre kullanılmalı ve test süresince basınç düşmesi olmamalıdır. Mukavemet testini müteakiben sızdırmazlık testi uygulanmalıdır. Sızdırmazlık testinde test basıncı en az 75 mbar olmalıdır. (Ölçüm Cıvalı manometre ile yapılırsa ayrıca sızdırmazlık testi uygulanmaz) Mevcut doğal gaz kullanılan tesisatlarda cihaz ilavesi, cihaz iptali, güzergah değişikliği v.b. tadilat gerektiren durumlarda testler tekrar yapılır. Boru ve bağlantı elemanlarındaki imalat hatalarının kesinlikle tamiratı yapılmayacak yenileri ile değiştirilecektir. Ayrıca sayaç vanasının sızdırmazlık testi için; tesisata bağlı olan tüm cihazlar ve cihaz pilotları kapatılır.sayaç girişindeki vanadan gaz kesilir. Test nipelinin vidası açılarak buraya U manometre takılır. Sayaç giriş vanası yavaşça açılarak basınç 10 mbar a çıkartılır. Tekrar sayaç giriş vanası kapatılarak bir dakikalık bir süre ısı kararlılığı için beklenerek sonraki iki dakikada da basınç izlenir. Basınçta bir yükselme varsa sayaç vanası kaçırıyor demektir. Bu durumda vana ya bakım yapılır veya değiştirilir. Tesisatın işletmeye alınmasından sonra kolon tesisatında kalan hava, en üst noktadan bir hortum vasıtası ile atmosfere atılacaktır. Daire içerisindeki tesisattaki hava ise sayaca en uzak noktada bulunan cihaz vanası açılarak dışarı atılır. Bu işlemin yapıldığı bölmeler iyice havalandırılmalı ve bu işlem süresince bu yerlerde açık alev, ateş bulundurulmamalı, sigara içilmemeli, elektrikli cihazlar ve kapı zilleri çalıştırılmamalıdır. Cihazlar gaz açma işlemi tamamlandıktan sonra yetkili servisleri tarafından devreye alınmalıdır. 20/55

21 5.7 Gaz Tüketim Cihazları Gaz tüketim cihaz bağlantılarında, cihazın tipine göre ısıya dayanıklı esnek tip sökülebilir, bağlantı boruları kullanılmalıdır(ts 6114, TS 10670, TS ). Cihazın gaz girişine gaz kesici emniyet vanası (küresel vana) mutlaka konulmalıdır. Aydınlıktan, hava sirkülasyonu yapılmak şartı ile havalandırma yapılabilir. Cihazlara yan hacimlerden havalandırma sağlanabilir. Gaz tüketim cihazları yakma düzenlerine göre üç ana gruba ayrılırlar. A tipi cihazlar B tipi cihazlar C tipi cihazlar Sıvı veya katı yakıt kullanan eski klasik sistemler (taş fırınlar, eski tip hamamlar, vb.) yapıları ve yanma ürünlerinin tahliye edilmesi durumları incelenecek, doğalgaza dönüşümü yapıldıktan sonra Makina Mühendisleri Odasından uygunluk raporu alınması ile gaz verilebilecektir A Tipi Cihazlar (Bacasız Cihazlar) Bu tip cihazlar, yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alıp yanmış gazları yine aynı ortama veren cihazlardır. (Ocak, pasta fırınları bacasız katalitik soba, radyan ısıtıcılar v.b.). Bu tip cihazlar öncelikle üretici firmaların önerilerine dikkate alınarak yatak odalarına, banyo ve 12 m³ den daha küçük hacimlere yerleştirilemezler. Yerleştirildikleri mahalde en az 150 cm² net geçişi olan havalandırma menfezi bulunmalıdır. Bu menfezler sürekli açık kalmalıdır. Havalandırmanın bitişik odalara bağlantılı olarak yapılması halinde de bu mahallerde (Banyo, WC ve yatak odası olamaz) atmosfere açılan pencere bulunması gerekir. Bu cihazların toplam kapasitesi konutlarda 7.5 KW ı, iş yerlerinde ise 50 KW ı geçemez B Tipi Cihazlar (Bacalı Cihazlar) Bu tip cihazlar yanma için gerekli havayı bulundukları ortamdan alıp yanmış gazları uygun bir baca vasıtası ile dışarı atan cihazlardır. (TS EN 297, TS 625-TS Pr EN 297, TS 615 EN 26, TS Pr RN 613 vb.) Binaların merdiven boşlukları ve genel kullanımına açık koridorlarına, baca duvarları üzerine, apartman aydınlıklarına, hacim ve büyüklüğü ne olursa olsun; açık balkon, yatak odası, banyo ve tuvaletlere, net hacmi 8m³ den küçük mahallere, atmosfere açık alanlara içinde kolay yanabilen madde bulunan ve yanması hâlinde özel bir tehlike oluşturabilen oda veya bina bölümlerine, içinde patlayıcı maddeler bulunan mahallere yerleştirilmemelidir. Bu tip cihazların bulunduğu tesisata gaz verilebilmesi için MMO dan veya Yapı denetim Kuruluşundan baca uygunluk raporu alınması gerekmektedir Cihazların Baca Bağlantıları Atık gaz tesisatında imalatçı firma tarafından temin edilen orijinal malzeme kullanılmalıdır. Bir baca ile irtibatlandırılan atık gaz bağlantılarında esnek metal bacalar kullanılmamalıdır. Atık gaz tesisatının bir baca ile irtibatlandırılması durumunda, kullanılan bacanın pozitif çekişli baca özelliklerini taşıması gerekir. Atık gaz boru çıkış ağızları, geçit ve koridorlara, dar saçak aralıklarına, binaların havalandırma ve aydınlık boşluklarına, balkonlara (açık veya kapalı), asansör boşlukları ve atık gaz çıkışını engelleyen çıkıntılı yapı kısımlarının altlarına, başka birimlere temiz hava sağlayan açıklıklara, binalar arası avlulara, doğrudan rüzgar direncine maruz kalabilecek yerlere bağlanamaz. Atık gaz tesisatı gaz çıkış yeri şartları, boru ağzının çeşitli formlara göre konumları C tipi (Denge bacalı) cihazların TS standardında tarif edilen şartlar esas alınarak belirlenmelidir. Bacalı cihaz ile cebri çekişli cihazlar (aspiratör vb.) aynı bacaya bağlanmayacaktır. Farklı bacalara bağlanmış olsalar bile negatif basınç yaratacak aspiratörler bacalı cihaz ile birlikte çalıştırılmamalıdır. 21/55

22 Fanlı Cihazlar Fanlı cihazlar (yarı hermetik) yakma havasını ortamdan alıp atık gazları bir fan kiti yardımıyla dış ortama veren cihazlardır. Bu tip cihazlar, net hacimleri 8 m 3 den küçük olan yerlere yerleştirilmez. Konulacakları yerlerin hacimlerine bakılmaksızın açık balkon, yatak odası, banyo, tuvalet gibi yerlere konulmaz. Donmaya karşı gerekli önlemlerin alınması koşuluyla kapalı balkonlara yerleştirilebilir Bu cihazın bulunduğu ortamda en az 150 cm 2 lik net geçişli havalandırma menfezi bulunmalıdır. Rüzgara direk karşı karşıya gelen baca çıkışlarından kaçınılmalıdır C Tipi Cihazlar (Denge Bacalı Cihazlar) Bu tip cihazlar hermetik olarak adlandırılırlar. Yanma için gerekli havayı dış ortamdan alıp, atık gazları yine dış ortama veren cihazlardır. Bu tip cihazlar dış atmosfere duvarı olan mutfak ve yatak odası gibi bölümlere yerleştirilebilir. Bu cihazların atık gazları kapalı balkona verilmez. Cihazların ısınan dış yüzeyleri ile yanabilen veya kolayca tutuşabilen yapı elemanları ve kullanılan eşyalar arasındaki açıklık en az 50 cm olmalıdır. İnsanların geçtiği yerlerde örneğin kaldırımlarda baca yüksekliği baca çıkış borusunun ucunda özel muhafaza bulunmaması halinde en az 2 m olmalıdır.araçların geçtiği yerlerde özel önlemler alınmalıdır. Dışarıya taşan çatı veya ahşap kaplamanın üstten bacaya uzaklığı en az 1,5 m olmalıdır. Rüzgara direk karşı karşıya gelen baca çıkışlarından kaçınılmalıdır.(şekil 8-24) 5.8 Endüstriyel Mutfak Cihazları ve Küçük Tüketimli Ticari Tesislerin Doğalgaza dönüşümünde Dikkat Edilecek Hususlar Dönüşüm yapılacak tüm cihazlar TSE belgeli olmalıdır. cihazlarla ilgili kapasite aralığı ve yanma basınçlarını gösteren katalogları proje dosyası ile birlikte teslim edilmelidir. Cihazlar belgeli değilse, MMO dan kapasite aralığı, yanma basınçlarını gösteren doğal gaza uygunluk belgesi alınmalıdır. Hesaplamalar cihazların katalog bilgileri yoksa verilecek uygunluk belgesindeki kapasite ve çalışma basınçlarına göre yapılacaktır. (300,50 veya 21 mbar ) Cihazların toplam kapasitesine göre mahalde üst ve alt havalandırma açılacaktır. Cihaz girişlerinde termokupl vana kullanılacaktır. Cihazların yerleşimine ve mahalin mimari yapısına göre selenoid vanaya bağlı en az 1 adet exproof gaz alarm cihazı konulacaktır. 5.9 Depreme Duyarlı Acil Gaz Kesme Vanaları İç tesisatlarda deprem güvenlik cihazlarının kullanılması zorunludur. Kullanılacak Depreme Duyarlı Acil Gaz Kesme Vanaları TS e uygun olmalıdır. Deprem güvenlik cihazları AKV den hemen sonra bina dışına monte edilecektir. 22/55

23 6.KONUTLARDA VE ISI MERKEZLERİNDE BACALAR Cihazların (kombi, kat kaloriferi, kazan, soba v.b.) İZMİRGAZ tarafından onaylanmış projesine uygun bir bacaya bağlanmasından, baca raporlarının İZMİRGAZ a sunulmasından ve cihazın bacaya uyumlu olarak işletmeye alınmasından işi yapan Sertifika Sahibi Firma sorumludur. Yoğuşmalı cihazlarda, cihazlar ile baca arasındaki atık gaz bağlantısı ( duman kanalları ) ve bacalar, üretici firmaya ait sistem sertifikasyonuna sahip olmalı veya TS EN ve belgelerine haiz olmalıdır. Hermetik baca uygulamalarında (Konsantrik); duman kanalı ve baca sistemi, akredite kurumlarca onay verilmiş sistem sertifikasyonuna sahip olmalıdır. Baca boyutlandırma hesabı, TS EN ve TS EN standardına uygun yapılmalıdır. Baca boyutlandırması negatif basınçlı baca sistemine göre yapılabilir ancak bağlantı şekilleri pozitif basınçlı baca sistemine uygun olmalı ve baca sisteminde kullanılacak malzeme yoğuşan sıvıya mukavim olmalıdır. Cihaz Baca gazı çıkış basınç değerleri imalatçı firma tarafından beyan edilmek zorundadır. Baca gazı hattında oluşan yoğuşma sıvısı tahliyesi için; duman kanalı ve bacaların birbirine bağlantıları yatayla asgari 3º lik bir eğimle yapılmalı, 90º lik dirsekler kullanılmamalıdır. Metal bacanın periyodik kontrolü ve temizlenmesi amacı ile baca sistemine, tam sızdırmazlık sağlanmak şartıyla kontrol ve temizleme parçası tesis edilebilir. Bacalarla ilgili diğer tüm detaylar TS 7363 e göre yapılacaktır 6.1 Bacaların Kontrolü Bacalı cihaz bulunan tesisat işletmeye alındıktan sonra, her yakma sezonu öncesi uzman ve yetkili kuruluşlara bacanın sızdırmazlık ve baca gazı kontrollerini yaptırması gerektiği son kullanıcıya bildirilmelidir. 23/55

24 7. MERKEZİ ISITMA SİSTEMLERİNİN DOĞAL GAZA DÖNÜŞÜMÜ Doğal gaz dönüşüm yapılacak sahada çalışmalara başlamadan önce tam ve kapsamlı teknik etüt yapılmalıdır. Bu çalışmalar yapılırken; ısı merkezinin toplam yükü hesaplanır. Yürürlükteki yönetmelikler ve standartlar göz önünde bulundurularak ısı merkezinin konumu, kazanlar, havalandırma ve baca kontrolü yapılmalı ve uygun olmayan noktalar tespit edilmelidir. 7.1 Isı Üretme Tesisleri Toplu konut alanları, hastaneler, kamu kurum ve kuruluşları gibi büyük kapasiteli ısı merkezlerine sahip yerlerdir. Isı üreten cihaz (kazan), ilgili imalat standartlarına;( TS 377, TS 430, TS 497, TS 3101, TS 4040, TS 4041 vb.) uygun olmak mecburiyetindedir. Ortak veya müstakil ekleme parçaları (TS 11384) ile bir bacaya bağlanan ve aynı zamanda veya biri çalışırken diğeri devre dışı edilerek işletilen kazanlar TS 3818 de belirtilen kurallara uygun olmalıdır.(şekil 9b) Kazanlar yerleştirildikleri mahallerdeki duvar ve tavan aralık ölçüleri, imalatçı tarafından şart koşulan değerin altına düşmemelidir. Bakım-onarım amacıyla brülörün yerinden geri çıkarılması veya yana alınması imkanını verecek yeterli alanlar mevcut olmalıdır. Ayrıca diğer şartlar, TS 3818 ve ilgili Standartlar dikkate alınmalıdır. 7.2 Kazan Dairelerinde Gaz Hattı Montaj Kuralları Kazan Gaz Servis Vanası Montajı Kazan dairelerinden kolon hattı geçirilemez. Ancak başka imkan yoksa aşağıda belirtilen koşullarda İZMİRGAZ ın onayı ile kolon hattı geçirilebilir. Gaz hattı üzerine kazan dairesine girmeden önce ana kesme vanası konur (Şekil 21-22). Kazan dairesinden direkt geçen hat, kazan dairesi dışarısında uygun bir yerde, kazan ve bina-kolon hattı diye ikiye ayrıldıktan sonra her hattın üzerine kesme vanası konur, kazan emniyet vanasından sonra sayaç, filtre takımı monte edilerek kazan gaz hattı ısı merkezine geri döner. (Şekil 15) Boru, Fittings, Armatür İşletme basıncı 300 mbar a kadar olan gaz boru hatları TS 7363 deki kurallara uygun olmalıdır. Boruların birleştirilmesi kaynaklı veya flanşlı olacaktır. Gaz tesisatındaki, teçhizatın ayar, kumanda ve kontrol cihazları ile diğer tesis elemanlarının Ø DN25 anma çapına kadar ve 21 mbar işletme basıncına kadar, dişleri TS 6114 e uygun olması ve işletme şartlarına uygun sızdırmazlık malzemesinin de kullanılması şartı ile dişli bağlantı kullanılabilir. Konik halkalı contalı boru bağlantılarında kullanılan ekleme parçaları TS 3818 e, contalık malzemeler TS 10943, TS 10944, TS e uygun kullanılmalıdır. Boru hatlarında bağlantılar aşağıda verilen tablo 1 e göre yapılacaktır. Kaynak işleri, yetkili firmanın İZMİRGAZ ın onayına sunduğu kaynakçılar tarafından yapılacaktır. 24/55

25 Kaynak kontrolleri İZMİRGAZ tarafından; Gözle Muayene, Dye Penetrant, Olmak üzere 2 şekilde yapılacaktır. Test maliyetleri yetkili firma tarafından karşılanacaktır. Boru hatlarındaki mekanik test, maksimum çalışma basıncının 1.5 katı baz alınarak yapılacaktır. Tablo 1. Boru Hatlarında çap ve basınca göre bağlantılar BASINÇ ÇAP(mm) 0-21 mbar (21 mbar a kadar) 21 mbar ın Üstü 25 ve altı Dişli Kaynaklı 25 üstü Kaynaklı Tesisat Yapımı Tesisatın yapımı, TS 7363 e uygun olarak yetkili firma Makina Mühendisi tarafından hazırlanan ve İZMİRGAZ tarafından onaylanan projeye ve şartnamelere uygun olarak yapılacaktır. (Şekil 27) Kazan tesisatlarında hesaplamalar yapılırken 300 mbar çıkış basınçlı regülatör tercih edilecektir. Servis kutusundan 300 mbar çıkış basınçlı regülatör kullanıldığı durumlarda, hat çapı, filtre edilmemiş maksimum gaz hızı olan 10m/s den küçük olacak şekilde belirlenecektir. Servis kutusundan 21 mbar çıkış basınçlı regülatörü kullanıldığı durumlarda hat çapı, madde 5.1 de yapılan tarife göre yapılacaktır Boru Destekleri Kelepçeler plastik ve çelik dübel ile tutturulacaktır. Boru dirsek dönüşlerinde mutlaka kelepçe kullanılacaktır. Brülör gaz hattı sabit bir mesnet ile desteklenecektir. Kelepçeler fitting malzemelerine ve bağlantı noktalarına bağlanmayacaktır. Kullanılacak kelepçelerin boru çaplarına göre mesafeleri için boru kelepçeler mesafesi tablosundan yararlanılacaktır. 25/55

26 Boru Kelepçeleri Mesafesi Boru çapı Yatay Düşey ½ 2.0m 2.5m ¾ 2,5m 3,0m 1 2,5m 3,0m 11/4 2,7m 3,0m 11/2 3,0m 3,5m 2 3,0m 3,5m 21/2 3,0m 3,5m 3 3,0m 3,5m 4 3,0m 3,5m 6 5,5m 7,5m 8 6,0m 8,5m 7.3 Sayaç, Filtre Ve Regülatör Montajı Sayaçlar TS 5477 ve TS 5910 a regülatörler TS 1062 e, Filtreler TS ya küresel vanalar TS 9809 a uygun olmalıdır. Sayaçlar ve sayaç hattı elemanları havalandırılan nemsiz, dış etkenlere karşı korunmuş, endeksi kolay okunabilir, bakım ve değiştirilmesine imkan veren bir yere konulmalıdır. Duvara monte edilen sayaçlar uygun konsollar üzerine, kolay okunabilir bir yüksekliğe (maksimum 180 cm.) yerleştirilmelidir. Sayacın bina dışına konulması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır. Muhafaza kutusu tabii havalanmayı sağlayacak şekilde imal edilmelidir. Sayaç, filtre ve regülatör montajında aşağıdaki hususlara riayet edilmelidir.(şekil 16) Elektrik sayacı, anahtar, priz, buat, elektrikle çalışan aletler ve elektrik kablolarından, sıcak su borularından minimum 30 cm mesafede olmalıdır. Baca duvarlarına monte edilmemelidir. G25 ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile monte edilecektir. G40, G65, G100 ve G160 tipi rotary sayaçlar profil demir sehpalara monte edilecektir. Dişli bağlantılı sayaçların girişinde flexible bağlantı yapılacaktır. G40 ve üstü flanşlı sayaçlarda bağlantılar kaynaklı ve fllanşlı yapılacaktır. Sayaç öncesinde gaz açma kapama amacı ile TS 9809 ve ilgili standartlara uygun küresel vana kullanılacaktır. Rotary ve türbin tipi sayaçlar öncesine gözenek çapı 5 mikronluk filtre konulmalıdır.(şekil 17) (5Mqm. Ve daha büyük parçacıkları %99 oranında tutan ) Dişli bağlantılarda sızdırmazlık macunu (TSEN751-2), flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılacaktır. Filtre ve regülatörler; kolayca sökülüp takılabilir, temizlenebilir ve ölçüm yapılabilir konumda monte edilmelidir. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapanabilir konumda monte edilecektir. 26/55

27 7.4 Kazan Dairesi Tadilatı Ve Dönüşümü Etiketsiz, TSE veya TSEK belgesi olmayan ve yarım silindirik kazanlar doğal gaza dönüştürülmeyecektir. TSE veya TSEK belgesi olan tam silindirik sıvı yakıtlı kazanların doğalgaza dönüşümü, kazan kapasitesi ve özelliklerine uygun doğalgaz brülörü (TS EN 676) kullanılması ve akredite olmuş kurum ve kuruluşlardan veya kazan üreticisinden alınacak uygunluk raporu ile yapılabilir. Teknik etüt sonucunda durumları iyi olmayan (kullanılmasında teknik mahzur olan ve kullanıcı için ekonomik olmayan) kazanların yaş sınırına bakılmaksızın dönüşümü yapılmayacaktır. Kazanın değiştirilmesi gerektiğinde binanın mevcut radyatör ısı yükleri toplamı göz önünde bulundurularak seçim yapılmalıdır. Bu seçimden uygulayıcı firma sorumludur. Dönüşümü yapılacak kazanlarda binanın toplam ısı ihtiyacı, kazan ve brülör uyumlu olmalıdır. 7.5 Brülör ve Brülör Seçimi Doğalgaz brülörü TS 11391, TS 11392, Pr EN 676, TS ve TS EN 298 standartlarına uygun olmalıdır. Doğalgaz brülörleri yerine sabit ve sağlam şekilde bağlanmalıdır. Brülör gaz kontrol hattı başındaki küresel vanadan sonra sistemde oluşabilecek titreşimlerin doğalgaz hattına geçişini önlemek amacı ile esnek (Flexible) borular konulmalıdır. Brülör gaz kontrol hattı sabit bir mesnet ile desteklenmelidir. Esnek borular muhtemel işletme şartlarına (kırılma ve burulmalara) dayanabilecek yapı ve özellikte olmalıdır. (TS e uygun olmalıdır.) Projede belirtilen kazan kapasitelerine uygun yakıt miktarını yakacak özelliklerde brülör seçilmelidir. Yakıt miktarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır. B= Q/Hυ.η (Nm³/h) Burada Q: Kazan kapasitesi (Kcal/h) Hυ: Yakıtın alt ısıl değeri (Kcal/Nm³) n :Verim (%) Düzeltilmiş yakıt miktarı ise aşağıdaki formülle hesaplanır. B 1 :B/f (m³/h) Burada; B : Yakıt Miktarı (Nm³/h) f : Düzeltme faktörü f= (Po+Pg)/1013 (273+Tg)/273 Burada; Po= Atmosfer basıncı (mbar) Pg= Brülör çalışma basıncı (mbar) Tg= Gaz sıcaklığı ( C) Brülör seçiminde aşağıdaki hususlara göre hareket edilmelidir. Brülör kapasiteleri aşağıda belirtilen kazan kapasitelerine göre belirlenecektir. a) 350 KW ya kadar kapasitelerde tek kademeli, iki kademeli veya oransal. b) KW arası iki kademeli veya oransal, c) 1200 KW üzeri kapasitelerde oransal tip kullanılacaktır. 27/55

28 Brülör seçiminde doğal gazın alt ısıl değeri 8250 Kcal/Nm³ olarak alınacaktır. Seçilen brülörün özellikleri ve gaz tüketim değeri projede belirtilecektir. Karşı basınçlı veya kalın ön kapağa sahip kazanlarda, brülör seçiminde; karşı basınç ve namlu uzunluğuna dikkat edilerek uygun seçim yapılmalıdır. Brülör seçiminde yeni ve eski kazanlarda verim üretici verilerine göre alınacaktır. Tüm kazan dairesi tesisatlarında ve sanayi tipi mutfaklarda gaz alarm cihazı ve emniyet selenoid vanası (normalde açık tip) konulması mecburidir. Kazan dairlerinde selenoide entegre ex-proof gaz alarm cihazı kullanılmalıdır Brülör Gaz Hattı Ekipmanları Brülör üstünde ve brülör hattında bulunması gereken asgari ekipmanlar Şekil 23/a ve Şekil 23/b de verilmiştir. Gaz kontrol hattında kullanılacak ekipmanlar brülörün tipi ve şekline bağlı olarak değişiklik gösterir. Gaz kontrol hattındaki ekipmanlar belirlenirken sistemin özelliklerine dikkat edilmelidir Brülör Gaz Vanası Servis emniyeti amacıyla gaz açma / kapamayı temin etmek için kullanılan küresel vanadır. Her brülör gaz kontrol hattına konulmalıdır. (TS 9809) Gaz Basıncı Ölçme Cihazı (Manometre) Tüm kazanlarda kapatılabilir musluklu (TS 827) gaz basıcı ölçme cihazı (manometre) bulunmalıdır. 300 mbar basınçta çalışan kazanlarda regülatör sonrasına 1 adet musluklu işletme basıncını rahat ölçümleyebilecek uygun skalaya sahip manometre takılmalı, öncesine ise musluk ya da kör tapalı ağız bırakılmalıdır Filtre Filtreler, ilk otomatik ayar elemanın veya gaz basınç regülatörünün hemen önüne yerleştirilmelidir. Tesiste kullanılacak filtrenin, göz açıklığı 5 mikron olmalıdır Gaz Basınç Regülatörü Gaz kontrol hattı girişindeki gaz basıncını brülör için gerekli basıca düşüren ekipmandır. Brülör gaz hattındaki regülatörler ani kapama emniyet vanalı (SSV) olacaktır TS e ve regülatör grubu TS 5826, TS 5827, TS 5834 e uygun olmalıdır Minimum Gaz Basınç Algılama Tertibatı (Min.Gaz Basınç Prosestatı) Regülatörün çıkışındaki gaz basıncının brülör normal çalışma basıncının altında kalması durumunda selenoid valfe kumanda ederek gaz akışının kesilmesini sağlayan ekipmandır. Tüm gaz hatlarında bulunmalıdır Otomatik Kapama Valfi (Selenoid Valf) Sistemin devre dışı kalması gerektiği durumlarda aldığı sinyaller doğrultusunda doğal gaz akışını otomatik olarak kesen ve ilk çalışma esnasında sistemin emniyetli olarak devreye girmesini sağlayan ekipmanlardır. 70 kw kapasiteye kadar olan sistemlerde doğal gaz kontrol hattında iki adet seri olarak bağlanmış B sınıfı, 70 kw üzeri kapasitelerde iki adet A sınıfı selenoid valf bulunmalıdır. (TS EN 161,EN 161) Regülatör veya Ayar Tertibatı (Akış Kontrol Vanası) TS 1643; kademesiz veya çok kademeli brülörlerde gaz hacim debisi için regülatör veya ayar tertibatı mevcut olmalıdır Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (Valf doğrulama sistemi) 28/55

29 Otomatik emniyet kapama valflerinin etkin bir şekilde kapanıp kapanmadığını kontrol eden ve valflerdeki doğal gaz kaçaklarını belirleyen ekipmandır kw a kadar olan kapasitelerde bulunması tavsiye edilir kw ve üzeri kapasiteli sistemlerde ve ayrıca kapasitelerine bakılmaksızın, kızgın yağ, kaynar sulu, alçak ve yüksek basınçlı buharlı sistemlerde kullanılması zorunludur. (TS EN 1643, EN 1643) Brülöre yol verme ile işletme durumu için TS 1392 Madde ve Madde de yanma durumu için TS 1392 Madde de belirtilen hususlara uyulacaktır. Çalışma basıncı 100 mbar dan fazla olan brülörlerin gaz kontrol hattı elemanları(şekil A) Küresel Vana 2- Gaz filtresi 3- Manometre (uygun skalaya sahip) 4-Küresel vana 5- Düz regülatör 6- İşletme selenoid vanası 7-Emniyet selenoid vanası 8- Min.gaz basınç prosestatı ( Minimum Gaz Basınç Algılama Tertibatı GW 150) 9- Max.gaz basınç prosestatı ( Maksimum Gaz Basınç Algılama Tertibatı GW 500 ) 29/55

30 Çalışma basıncı 100 mbar dan fazla olan brülörlerin gaz kontrol hattı elemanları(şekil B) Küresel Vana 2- Gaz filtresi 3- Manometre (uygun skalaya sahip) 4-Küresel vana 5- Multiblok 30/55

31 8.6 Atmosferik Brülörlü Doğal Gaz Kazanları Gerekli Ekipmanlar Şekil B de verilmiş olup atmosferik yakıcılı kazanlar TS 11391, TS 11393, ve TS EN 298 e uygun olmalıdır Şekil B. Atmosferik yakıcı doğal gaz sistemleri gaz hattı elemanları 1- Küresel Vana 2- Gaz filtresi 3- Manometre (uygun skalaya sahip) 4-Küresel vana 5- Düz (Ani kapamasız) regülatör 6- İşletme selenoid vanası 7- Min.gaz basınç prosestatı ( Minimum Gaz Basınç Algılama Tertibatı GW 150) 31/55

32 8.7 Kazan Dairelerinde Havalandırma Sistemleri Kazan dairesi havalandırması için gerekli hava miktarı; teorik yanma havası, hava fazlalığı ve kazan dairesinin havalandırılması için gerekli olan hava miktarının toplamıdır. Yanma ve havalandırma için gerekli hava miktarı aşağıda belirtilen üç metodun birisinden sağlanır: a) Alt havalandırma havası tabii olarak alt menfezden sağlanır. Ortamdaki fazla hava da üst menfezden tabii sirkülasyonla atılır. b) Taze hava alt menfezlerden fan vasıtası ile sağlanır ve fazla hava yine bir fan vasıtası ile üst menfezlerden atılır. Fanların seçiminde kazan dairesinde pozitif basınç oluşacak şekilde yapılmalıdır (Cebri havalandırma-1). İki fan birbirine ve brülöre akuple çalışmalıdır. c) Taze hava alt menfezlerden fan vasıtası ile sağlanır. Fazla hava üst menfezlerden tabii yolla atılır (Cebri havalandırma-2). Bu yolla yapılan havalandırmada üst havalandırma kesiti tabii havalandırma hesabında kullanılan formül ile belirlenmelidir. Üst cebri havalandırma fanı ex-proof olmalıdır. Taze havanın tabii olarak çekilmesi ve fazla havanın fan ile atılması, kazan dairesinde negatif basınç oluşmasına sebep olacağından ve dumanın akış yönünü değiştirebileceğinden dolayı sistem olarak kullanılamaz. Sıvı yakıtlı kazanlarla gaz yakıtlı kazanların aynı kazan dairesine konulması durumunda,havalandırma hesabında sıvı yakıtlı kazanlarda doğalgaz kazanı gibi düşünülmelidir. Üst ve alt menfezler mümkün olduğu kadar üstte ve altta yerleştirilmelidir.üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm aşağıda, alt havalandırma menfezi ise en fazla 50 cm yukarıda olacak şekilde açılmalıdır.böylece pratik olarak sistemin çalışması sağlanır ve kısa devre(bypass) olayı önlenir. Üst havalandırmanın cebri olarak yapılması gereken yerlerde alt havalandırma da cebri olarak yapılmalıdır. Fanlar kazan dairesinde negatif basınç oluşturmayacak şekilde yapılmalıdır Tabii Havalandırma (Atmosferik ve fanlı brülörlü kazanlar) Tabii havalandırmanın yapılabilmesi için alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. Kazan dairesinin dış hava ile teması sadece üst menfez seviyesinde ise taze hava; uygun boyutlarda kanal ile sağlanmalıdır. Projeye uygun olarak imal edilecek havalandırma menfez ve kanalları alüminyum, bakır, galvaniz veya DKP sac olarak yapılmalıdır. DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır. 32/55

33 Alt Havalandırma Hesabı TS 7363 e uygun olmalıdır. A a = ( Qbr 60) x 4,5 Burada; A a : Alt havalandırma net kesit alanı (cm²) Qbr : Toplam brülör anma ısı gücü (kw) Toplam anma ısı gücü 1000 kw ın üzerinde olan kazan dairelerinde net kesit alanı bilinen havalandırma yöntemlerine göre hesaplanmalıdır (TS 3419). Burada yanma havası ihtiyacı, toplam anma ısı gücünün her kw için 1.6 m³/h olacak şekilde hesaplanmalıdır. Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm. olmalıdır. Izgara kafes vb.lerin göz aralıkları 10x10 mm. olmalıdır. Havalandırma için kanatların kullanılması durumunda hesaplamalar TS 7363/Rev. Standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır Üst Havalandırma Hesabı A ü = A a /2 A ü : Üst havalandırma net kesit alanı (cm²) Net alan, havalandırma menfez kanatları arasında kalan alanların toplamıdır. Kullanılacak havalandırma menfezlerinin boyutları net alanın 1.5 ile çarpılması ile hesaplanır. Tabii havalandırmadaki max. toplam kanal uzunluğu Şekil 26 ya göre belirlenmelidir. Havalandırma kanallarının max. uzunluğu için verilen bu şekil kullanılarak belirlenen hava kanalı boyutu projede belirtilmelidir Cebri Havalandırma Tabii havalandırması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırılması gerekir. Cebri havalandırma için gerekli minimum taze hava ve fazla hava miktarları aşağıdaki formüllerden hesaplanmalıdır. Dikkat edilmesi gereken en önemli husus kazan dairesinde negatif basınç oluşmamasıdır Cebri Havalandırma Hesabı(Fanlı Brülörler İçin) Alt Havalandırma (Taze Hava) Hava debisi = Qbr x 0.9 x 3.6 (m³/ h) Qbr : Brülör kapasitesi (Kw) Üst Havalandırma (Egzoz Havası) Hava debisi = Qbr x 0.6 x 3.6 (m³/ h) Qbr : Brülör kapasitesi (kw) Cebri Havalandırma Hesabı (Atmosferik Yakıcılı Kazanlar İçin) Alt Havalandırma (Taze Hava) Hava debisi = Q k x 1.1 x 3.6 (m³/h) Üst Havalandırma ( Egzoz İçin) Hava debisi = Q k x 0.45 x 3.6 ( m³/ h) Q k : Kazan kapasitesi (Kw) Havalandırma kanallarında oluşacak basınç kayıpları düşünülerek fan seçimi yapılmalıdır. 33/55

34 8.8 Bacalar ve Hesaplanması Bacalar TS 2165, TS 11382, TS 11383, TS 11385, TS 11386, TS 11387, TS ve TS a uygun olarak yapılacaktır. İmalatlar TS 11383; Bacalar-Metal, Konut ve benzeri binalar için, TS 11382; Bacalar-Çelik (Endüstriyel), TS Bacalar-Konut ve benzeri binalar için tasarım ve yapım kuralları standartlarına uygun olmalıdır. Diğer hususlar için de TS 11384, TS 11385, TS de belirtilen şartlar aranacaktır. Bacalı sistemlerde proje ile birlikte verilecek baca hesapları ve kullanılacak malzemeler yukarıda verilen standartlarda belirtilmiştir. Bacalı cihazların bulunduğu tesisata gaz verilebilmesi için MMO dan veya Yapı denetim Kuruluşundan baca uygunluk raporu alınması gerekmektedir Hava-atık gaz baca sistemi C tipi (hermetik) cihazlarda (yoğuşmalı cihazlar dâhil); cihaz mahalinden bağımsız olarak yanma için gerekli olan taze havayı, çatı üst seviyesinde hafif betondan oluşmuş kanal vasıtası ile sağlayan, yanma sonucu oluşan atık gazı seramik malzemeden yapılmış bir baca ile çatı üst seviyesinden dışarı tahliye eden baca sistemidir (Şekil 19). 34/55

35 Hava-atık gaz baca sistemi elemanları Taze hava temini paslanmaz malzemeden oluşan şafttan veya Hafif Beton Kanal olarak adlandırılan şafttan sağlanmalıdır. Atık gaz tahliyesi; yoğuşma sıvısına mukavim malzemeden yapılmalı ve eklem yerlerinde sızdırmazlık elemanı kullanılmalıdır. Yanma sonucu oluşan atık gaz çatı üst seviyesinden tahliye edilmelidir. Hermetik bacanın ana bacaya bağlandığı noktada, sızdırmazlığın sağlanması amacı ile ısıya dayanıklı giriş adaptörü kullanılmalıdır. Bacanın üst seviyesinde; bacaya monte edilmiş, atık gazın dış atmosfere tahliyesini sağlayan ve ters rüzgârların baca kanalına girişini engelleyen paslanmaz çelik (TS EN 10088) malzemeden yapılmış baca şapkası bulunmalıdır. Bacanın alt kısmında, baca içerisine sızması muhtemel olan yağmur suyunu ve baca gazı içerisindeki yoğuşma suyunun toplanması ve tahliye edilmesi amacı ile paslanmaz malzemeden (TS EN 10088) yapılmış yoğuşma sıvısı toplayıcı ve tahliye elemanı bulunmalıdır. Yoğuşmalı cihaz kullanılması durumunda, taşan akım aralığı (Fazla hava deliği) üzerinden havalandırma bacasına yoğuşma sıvısı geçmemelidir. Yoğuşmalı cihaz kullanılması durumunda, sistemde oluşacak yoğuşma sıvısının tahliyesi Madde ye göre yapılmalı ve yoğuşma sıvısının hava boşluğuna girmemesi için hava boşluğu yalıtılmalıdır. Yine bacanın alt seviyesinde, yoğuşma sıvısı toplayıcı ve tahliye elemanının hemen üstünde bulunan, gerekli deney ve kontrollerin yapılmasını sağlayan ve baca dış duvarına sızdırmazlık contaları kullanılarak tesis edilen temizleme kapağı bulunmalıdır Hava-atık gaz baca sisteminin tesisi Hava atık gaz baca sisteminin daire içerisine açılan kısımlarına, can ve mal güvenliği açısından risk oluşturabilecek durumların yaşanmaması için kullanıcıyı bilgilendiren uyarı levhaları tesis edilmelidir. Hava atık gaz baca sisteminde atık gaz kanalının baca ile irtibatlandırıldığı bölüme; bacaya monte veya demonte edilecek cihazların sadece imalatçı firma ve ilgili gaz dağıtım şirketinin onay şartı ile yapılabileceğini belirten uyarı levhaları asılmalıdır. Hava atık gaz baca sistemine bağlanacak her bir cihazın nominal ısı gücü 30 kw ı geçmemeli ve bir sisteme bağlanacak cihaz sayısı akredite kuruluşlar tarafından verilecek rapora göre belirlenmelidir. Hava atık gaz baca sistemine, her kat için en fazla iki adet cihaz bağlanmalıdır. Aynı katta sisteme bağlanacak cihazların atık gaz boruları arasında düşeyde olması gereken mesafe akredite kurumların test ve muayene raporlarında belirtilmelidir. Yoğuşma sıvısı toplayıcı, temizleme kapağı, hava fazlalık deliği ve yoğuşma sıvısı çıkış deliğinin bulunduğu ve sistemin en alt kısmında yer alan baca bölümü, bina ortak mahali olarak adlandırılan (merdiven sahanlığı ve sığınak hariç) bölümlere tesis edilmelidir. Atık gaz boşluğu ve havalandırma boşluğu dik olarak ve herhangi bir kıvrım olmaksızın yukarı doğru yapılandırılmalıdır. Taşan akım aralığının iç kesiti, atık gaz baca boşluğunun iç kesitinin en az % 15 ve en fazla % 25 i kadar olmalıdır. 35/55

36 Hava atık gaz baca sisteminin montaj ve imalatını yapacak kişiler, imalatçı/ithalatçı firma tarafından sertifikalandırılmalı ve belgelendirilmelidir. Hava atık gaz baca sisteminde; sistemi tanımlayan, imalatçı firma adı ve imal tarihi bulunmalıdır Hava atık gaz baca sisteminin boyutlandırılması Baca boyutlandırması, TS EN standardına uygun olarak yapılmalıdır. Boyutlandırma hesabında hermetik cihaza ait sistem sertifikası kapsamındaki konsantrik (eş merkezli) baca; pozitif basınçlı baca kapsamında, bina içerisinde bulunan ve binaya dik olarak yükselen hava atık gaz baca sistemi; negatif basınçlı baca kapsamında değerlendirilmelidir. 8.9 Kazan Dairesinde Ses Seviyesi Uluslararası standartlara göre kazan dairelerinde kabul edilebilir ses seviyesi maksimum 85dB(A) olmalıdır. Ses seviyesinin bu değerden yüksek olması durumunda standartlara uygun ilave tedbirler alınmalıdır. Kazan dairelerinde ses seviyesinin istenilen değerde temin edilebilmesi için aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir. Uygun kesitli duman kanalları kullanılmalıdır. Keskin köşeli duman kanalları uygulamasından kaçınılmalıdır. Duman kanalları izole edilmelidir. Duman kanallarının bacaya ve kazana bağlantıları sızdırmaz olmalıdır. Doğalgaz sayaçlarından gaz hattına intikal eden sesler engellenmelidir. Sayaç ve brülör girişlerinde (belirli kapasitelere kadar) flexible eleman kullanılmalıdır. Baca üzerinde mevcut olan bağlantılar,delikler ve geçişler kapatılmalıdır. Havalandırma kanallarına bağlantılar mevcutsa iptal edilmelidir. Baca uygun kesite veya yapıya sahip hale getirilmelidir. Gerektiğinde brülör veya bacaya (duman kanalına) İZMİRGAZ onayı ile susturucu veya ses yutucu kabin takılmalıdır Kazan Dairesinde Elektrik Tesisatı Isıtma gücü en az 50 kw olan yakma sistemine ait elektrik tesisatı TS ya uygun olmalıdır. Brülör ve ısı üreteci ile brülör kontrol cihazlarına ait fiş priz bağlantı elemanları işletme şartlarına uygun olmalıdır. (Güç ve kontrol kablolarının tümü uygun kılıflar içersinden rakor bağlantılı ve yeterli sıklıkta kelepçe ile sabitlenmiş olmalıdır) Elektrikle çalışan ayar elemanlarına sahip bütün gaz yakma tesislerinin devre dışı edilmeleri için, ısı üreteçlerinin yerleştirildiği mahalin (kazan dairesi) dışına, kolayca ulaşılabilir ve herhangi bir tehlikenin de meydana gelmesine sebep olmayacak bir yere bir acil durum şalteri yerleştirilmelidir. Doğalgazın kazan dairelerinde kullanılması hâlinde, kazan dairesinde bulunan ve enerjinin alınacağı enerji tablosunun, etanj tipi olması, kumanda butonlarının pano ön kapağına monte edilmesi ve kapak açılmadan butonlar ile çalıştırılması ve kapatılması gerekir. Kazan dairelerinde aydınlatma sistemleri; tavandan 50 cm aşağıda veya uygunsa üst havalandırma seviyesinin altında kalacak şekilde, yan duvarlara etanj tipi veya contalı glop tipi armatürler ile yapılır ve tesisat antigron olarak tesis edilir. Kazan daireleri girişinde 1 adet emniyet selonoid vanası bulunması ve bu vananın en az 1 adet patlama ve kıvılcım güvenlikli kademe ayarlı gaz sensöründen kumanda alarak çalışması gerekir. 36/55

37 Topraklama Tesisatı Her kazan dairesi için özel topraklama sistemi yapılması mecburidir. Gaz tesisatı topraklaması, bina elektrik tesisatı topraklaması Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Kuvvetli ve Zayıf Akım İç Tesisat Yönetmeliği ne yapılmış ise bu topraklama hattı ile irtibatlandırılmalıdır. Binada yukarıdaki yönetmeliğe uygun topraklama olmaması veya bağlantı sağlanamaması durumunda; Topraklama en az 16 mm çapında ve 1,5 m uzunlukta bakır çubuk elektrotlar, en az 20 mm çapında ve 1,25 m uzunluğunda bakır çubuk elektrotlar, 0,5 m² ve 2 mm kalınlığında bakır levha ile yapılmalıdır. Bakır elektrotlar veya levhalar toprak içinde düşey olarak bütünüyle yerleştirilmeli ve en az 16 mm² çok telli (örgülü) bakır kablo ve iletken pabuç kullanılarak veya kaynak ile doğalgaz tesisatına izolasyon mafsalının çıkışına irtibatlandırılmalıdır. Topraklama direnci Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Kuvvetli ve Zayıf Akım İç Tesisat Yönetmeliği nde belirtilen sınırlar içinde olacaktır. Kazan dairesi ve kazana ait çelik baca için tek bir topraklama tesisi yapılması yeterlidir İşletmeye Alma ve Muayene Gaz Yakma Tesisinin İlk İşletmeye Alınması Gaz yakma tesisinin ilk işletmeye alınması, üretici firma tesisat önerileri de dikkate alınarak, imalatçı, yetkili firma veya bu konuda uzman yetkili kişi ve kuruluşlarca yerine getirilmelidir. Bu amaçla bütün ayar, kumanda ve emniyet cihazlarının yerleştirme konumlarının doğru yerleştirilip yerleştirilmedikleri, ayarlarının istenilen değerlerde olup olmadığı, fonksiyonlarını tam olarak yerine getirip getirmedikleri bakımından testten geçirilmelidir. Bu arada elektrik devrelerindeki sigortaların tesisin gücüne göre uygunluğu, istemeden dokunmalara karşı yeterli güvenlik tedbirlerinin alınıp alınmadığı, bütün ekleme ve bağlantıların tam sızdırmaz olup olmadığı kontrol edilmelidir. (TS 7363) Herhangi bir cihaz değişiminde yukarıda belirtilen devreye alma prosedürü yeniden uygulanacaktır Periyodik Muayene ve Bakım İşletmeci (apartman yöneticisi, kurum amiri vb.), gaz yakma tesisinin işletmeye hazır halde bulundurulması, fonksiyon ve ekonomik sebeplerden dolayı, gaz yakma tesisini baca dahil olmak üzere üretici firmanın önerdiği periyodik aralıklarla (senede en az 1 defa) üretici firmanın yetkili elemanlarına veya bu konuda uzman kişilere muayene ve bakımı yaptırmakla yükümlüdür. 37/55

38 Kazan Dairelerinde İlave Tedbirler Kazan dairesi kotu kanalizasyon kotunun altında ise pis su çukuru ve pompası mevcut değilse, projede not olarak belirtilecektir. Ayrıca pis su pompası konulması ve tesisat tanziminden abone sorumlu olacaktır. Kazan dairesi kapıları yanmaz malzemeden yapılmalıdır. Kapılar kazan dairesinin dışına açılacak şekilde yapılmalıdır. Kazan dairelerine cihazların kullanım talimatları asılacaktır. Kazan dairesine emniyet kuralları ile ilgili talimatname bir çerçeveyle asılacak ve bir kopyası da imza karşılığı aboneye verilecektir. Dönüşümü yapan firma sistemi işletmeye alma formunun bir kopyasını aboneye verecektir. Dönüşümü yapan firma kullandığı cihazlara (kazan, brülör) ait garanti belgelerini yetkili servislerin listesini, acil durumlarda başvurulması gereken telefonları aboneye verecektir. Kazan dönüşümüne ait projeler Makina Mühendisleri Odası Mekanik Tesisat Yetki Belgesine sahip Makina Mühendislerince, Proje Müellifi Sicil Durum Belgesi ile birlikte İZMİRGAZ şartnamesine göre yapılacaktır. Kazan dairesi ara kat veya çatı katında ise, döşeme su sızdırmaz şekilde olmalı, kazan kaidesi titreşim ve ses izolasyonu sağlayacak şekilde yapılmalı ve binadaki yeni statik yük dağılımı, İnşaat Mühendisleri Odasından veya Üniversitelerden onaylı projeden kontrol edilmelidir. Kazanlarda su seviyesi emniyet cihazı kullanılmalıdır Atık Gaz Oranları Kalorifer kazanından çıkıp bacaya girmeden önce atık gaz oranları: Oksijen : % 3-5 Karbondioksit : %8-10 Karbonmonoksit : <100 ppm olmalıdır. Baca gazı analiz raporu 9. BAKIR BORU TESİSAT UYGULAMALARI TS 9872, EN1057'ye uygun dikişsiz (düz çekme) bakır borular kullanılacaktır. Dış çapla ilgili asgari et kalınlıkları. Ø< 22 mm ye kadar 1.0 mm 22<Ø<42 mm ye kadar 1.5 mm 42<Ø<89 mm ye kadar 2.0 mm 89<Ø<108 mm ye kadar 2.5 mm 108< Ø mm ye kadar 3.0 mm Bina bağlantı hattı, kolon hattı ve kazan dairelerinde çelik doğal gaz borusu kullanılmalıdır. Sadece sayaçtan sonraki evsel hatlarda düz çekme bakır boru kullanılabilir. Düz çekme borular uygun bir teknik araç vasıtasıyla Tablo 4 de verilen ortalama bükülebilme yarıçaplarına göre, sadece 18 mm dış çapa kadar bükülebilecektir. Hesaplamalar ekteki tabloya göre yapılacaktır. 38/55

39 39/55

40 Dış Çap ( mm ) Tablo 4. Düz Çekme Bakır Boruları için Bükülme Yarıçapları Et Kalınlığı ( mm ) , Bükülebilme Yarıçapı Min.( mm ) t: 15 mm ye kadar dış çap için ortalama bükülebilme çapı 3,5 misli, 18 mm için ise dış çapın 4 mislidir. 9.1 İşaretleme İlgili norma göre borular, boylamasına sürekli ve silinmeyecek şekilde işaretlenecektir. İki işaretleme arasındaki mesafe 500 mm.yi geçmeyecektir. İşaretleme aşağıdakileri kapsayacaktır; Boru dış çapı, et kalınlığı, EN 1057, imalatçı adı. EN 1057-SFCU 37-22x1 veya EN x1 EN 1057 SFCU F 22x1x5 22 x1xrg 5m 40/55

41 Tablo 5. Bakır Boru Ölçüleri DIŞ BORU ET KALINLIĞI ÇAP 0, X X 4 8 X X 6 10 X X 8 12 X * ) X * X ) * X ) * X ) X * * * X X * * * X * X * X 100 SADECE BAŞKA BİRLEŞTİRME METODLARI İÇİN 133 * * * * 250 Not: Gaz tesisatına * işaretli ölçüler kullanılacaktır. Lehim seçimi ve lehim metotları seçimi her defadaki çalışma şartlarına bağlıdır. 41/55

42 Tablo 6. Bakır Çalışma Şartları Lehim Cinsi Sert Lehimler Sert Lehim İçin Tipik Misaller III. Kadmiyumsuz Gümüş L-Ag 34 Sn L-Ag 44 Sn Veya IV. Kadmiyumlu Gümüş L-Ag 40 Cd L-Ag 30 Cd Veya Bakır/Fosfor L-Ag 2p L-Cu P6 Çalışma Sıcaklığı Boru Dış Çap Ölçüsüne Göre Çalışma Basıncı 6-28 mm mm mm ) Seçim kullanım sahasına ve yürürlükteki standartlara uygun olacaktır. D D L 1 L 2 R e s i m 1. İ ç L e h i m R e s i m 2. D ı ş L e h i m 42/55

43 Çap D Tablo 7. Bakır boruda İç/dış lehim uzunlukları İç lehim uzunluğu Dış lehim uzunluğu Uzunluk sınır değerleri L1 ve L2 (+ ve - olarak) 1,2 1,4 1, Boruların iç ve dış yüzeyi temiz ve gaz tesisatlarında kullanıma uygun olmalıdır. Borular yırtık, kırık ve eğilmiş olmamalıdır. Gaz boruları topraklama olarak kullanılmayacaktır. Fittingler çatlak, ezik, gözeneklerden, çapaklardan arınmış ve temiz işlenmiş olmalıdır. Kullanılacak bakır boru veya fittingler de TSE normu yoksa uluslararası normlar aranacaktır. Hesaplamalarda ekteki tablolar kullanılacaktır. Teknolojik şartlara bağlı olarak İZMİRGAZ her türlü değişiklik yapma hakkına sahiptir. 43/55

44 10. YARARLANILAN KAYNAKLAR I - EPDK İç Tesisat Yönetmeliği ve ilgili diğer tüm mevzuatlar II - Kalorifer Kazanlarının Doğal Gaza Dönüşüm Kuralları Kitapçığı III -British Gas Dökümanları IV -Türk Standartları (Tablo 8) V -MMO Doğalgaz İç Tesisat Kitapçığı VI -MMO Şemalarla Bina İçi Doğalgaz Tesisatı Kitapçığı VII-MMO Gaz Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları Tablo 8. Yararlanılan TSE Standartları S.NO: T.S NO TARİHİ AÇIKLAMA 1 TS Boru bağlantı parçaları Temper dökme demir 2 TS 61EN Ani su ısıtıcı (şofbenler)-gaz yakan atm. brülörlü 3 TS Vidalar (Biçim ve boyutlar) 4 TS EN Basınç regülatörleri-gaz cihazları için giriş basıncı 200 mbar a kadar 5 TS EN Otomatik kapanma valfleri-gaz brülörleri ve gaz cihazları için 6 TS EN Gaz yakan Merkezi ısıtma kazanları-anma Isı yükü 70 kw yi aşmayan atmosferik.brülörlü B11 ve B12 BS tipi kazanlar 7 TS Borular dikişsiz ve dikişli vida dişi açılabilir vidalı çelik 8 TS Borular(Hassas,dikişsiz,çelik) 9 TS Borular(Yuvarlak,dikişsiz,alaşımsız çelik) 10 TS Radyatör-ısıtma(Kalorifer)tesisatı için dökme demirden 11 TS Kazanlar,çelik malzemeden (kaynaklı) silindir,(tasarım bas.0.5 Mpa-2.5 Mpa) 12 TS Borular-Bakır (Dikişsiz,genel amaçlar için) 13 TS Borular-Dikişli(kaynaklı)çelik,genel amaçlar için 14 TS Kazanlar -dökme demirden 15 TS Pr EN Merkezi ısıtma kazanları-gaz yakan-anma ısı yükü 70 k W yi aşmayan C Tipi kazanlar 16 TS Kazanlar-Çelik malzemeden (Kaynaklı) 17 TS Pr EN Müstakil gaz yakan konveksiyonlu ısıtıcılar 18 TS EN Isıtıcılar- Müstakil- Gaz Yakan- Konveksiyonlu 19 TS TS EN Merkezi ısıtma kazanları-gaz yakan-anma ısı yükü 70 k W yi aşmayan kombine kazanlar-birleşik ısıtma kazanları (kombi) Kullanım suyu üretim için Gaz yakan merkezi ısıtma kazanları anma ısı yükü 70 k W yi aşmayan yoğuşmalı kazanlar için belirli şartlar 21 TS Flanşlar(Borular için,boyunları kaynaklı) 22 TS Flanşlar (Borular için dökme demir) 23 TS Flanşlar boruya kaynaklı,düz 24 TS Binalarda pis su tesisatı yapım kuralları 25 TS Lifli ısı ve ses yalıtma malzemesi 26 TS Galvanizeleme (Sıcak daldırma metodu ile) 27 TS Boru bağlantı parçaları çelik vidalı 28 TS Binalarda sıcak sulu ısıtma santrallerinin düzenlenmesi 29 TS Metalik Kaplamalar-Baz Metale Uygulanan Anodik Kaplamanın Dışındaki Kaplamalar-Hızlandırılmış Korozyon Deneyleri Sonuçları Değerlendirme Yöntemi 44/55

45 30 TS Valf Doğrulama Sistemleri-Gaz Brülörleri ve Gaz Yakan Cihazların Otomatik Kapama Valfleri İçin 31 TS Kalorifer tesisatı projelendirme kuralları 32 TS Bacalar,baca boyutlarının yakma tekniği bakımından hesaplanması-terimler ve ayrıntı hesap metotlar. 33 TS Yeraltında kullanılan çelik boruların korozyondan korunma kuralları 34 TS Kalorifer tesisatı yerleştirme kuralları 35 TS Boru bağlantı parçaları,çelik (kaynak ağızlı veya flanşlı) 36 TS Çıkış suyu sıcaklığı 110 C daha yüksek kızgın sulu ısıtma tesisleri 37 TS Alçak basınçlı buhar üreticilerde güvenlik kuralları 38 TS Sabit kazanların yapım kuralları 39 TS Basınç ve sıcaklık terimleri 40 TS Havalandırma ve iklimlendirme tesislerinin projelendirilmesi kuralları 41 TS Mineral liften ısı yalıtım malzemesinin ısıtma ve havalandırma tesisatına uygulanmasının kuralları 42 TS Isıtma sistemleri-gazlı Merkezi yakma tesislerinin tasarımı yerleştirmesi ve güvenlik kuralları. 43 TS Kazanlar-Isı tekniği ve ekonomisi açısından aranacak özellikler. 44 TS Kazanlar-Anma ısı gücü ve verim deneyleri esasları. 45 TS TS Çelik Borular-Korozyona karşı korumak için polietilen ile kaplanması kuralları. Çelik borular-korozyona karşı koruma-maden kömürü katranı epoksi reçinesi ile kaplanması kuralları 47 TS Yeraltı çelik boru hatlarının katodik koruması 48 TS Boru vida dişleri-sızdırmazlık sağlayan kısım-kısa gösteriş,boyut ve tolerans 49 TS Sayaçlar gazlar için türbin çarkı(25m³/h-2500m³/h) 50 TS Reglaj kuralları-doğal gaz bölge regülatörleri için 51 TS Bina içi tesisatlarda doğal gaz basınç reglaj kuralları 52 TS Doğal gaz boru hatlarında gaz basınç reglaj kuralları 53 TS Sayaçlar-Tabii gaz için körüklü(2.5m³/h -400m³/h) 54 TS Hat borusu,çelik-petrol ve tabii gaz endüstrisi çelik boru hatları için 55 TS Gaz yakan ev aletleri için spiral hortumlu bağlantı elemanları 56 TS Boru bağlantı parçaları-yüksek yoğunluk polietilen-doğal gaz dağıtım şebeke ve tesisatında kullanılan 57 TS Gaz dağıtım şebekelerinde basınç kayıplarının hesaplanması 58 TS Kaynakçı sertifikalarının verilmesi. 59 TS Doğal gaz bina iç tesisatı projelendirme ve uygunluk kuralları. 60 TS Doğal gaz boru hattı donanımında kullanılan terimler ve tarifler. 61 TS 9197 EN Termostatlar-Mekanik gaz yakan cihazlar için 62 TS Contalık malzemeler-elastomerik iç tesisat-gaz armatürlerinde kullanılan 63 TS Küresel vanalar,yanıcı gazlar (doğal gaz,havagazı,lp için) 64 TS Filtreler,dahili gaz tesisatlarında kullanılan. 65 TS Patlama ağzı ve kapaklar-kazanlar için yapım kuralları ve 45/55

46 boyutlar. 66 TS Gaz regülatörleri yanıcı gazlar (doğal gaz,havagazı,lpg için) giriş basıncı 4 bar a kadar 67 TS Hortumlar esnek öndüleli-paslanmaz çelik(16 Bara kadar gaz yakan cihazlar için) 68 TS Borular,polietilen (PE)-Gaz yakıtların nakli için-yeraltına döşenen Metrik seri. 69 TS Elektronik hacim düzelticileri,gaz sayaçları için 70 TS Esnek bağlantı elemanları-gaz tesisatlarında kullanılan 71 TS Kompansatörler-Çelik körüklü gaz boru hatları ve tesislerinde kullanılan 72 TS Ar-contalık levhalar, gaz armatürleri cihazları ve boru hatlarında kullanılan 73 TS Contalık levhalar, lastik, mantar ve asbest esaslı gaz armatürleri ve cihazlarda kullanılan 74 TS Contalık levhalar, sentetik, elyaf ve grafit esaslı, gaz armatürleri, boru hatlarında kullanılan 75 TS Yağlayıcılar,yanıcı gaz ortamında çalışan gaz armatürleri ve EN 377 kontrol cihazları için 76 TS Contalık malzemeler, sertleşmeyen bina içi gaz ve su tesisatındaki metrik vidalı bağlantılarda kullanılan 77 TS Contalık malzemeler, sertleşen gaz armatürleri ve cihazlardaki vidalı bağlantı için 78 TS Contalık malzemeler-yer altı gaz boru hattı bağlantı yerlerinin sonradan sızdırmazlığı için kullanılan 79 TS Köpük meydana getirici malzemeler.gaz boru hattında kaçak tespitinde kullanılır. 80 TS Üflemeli ve üflemesiz gaz brülörleri ve gaz cihazları için yakma EN 298 otomatları 81 TS Basınç şalterleri-gaz tüketim cihazları ve yakma tesisleri için 0.1 Mpa a kadar 82 TS Basınç şalterleri-gaz tesisatları için(0.1 Mpa-40.Mpa) 83 TS Yanma havası kapama klapeleri, mekanik kumandalı 84 TS Bacalar-Çelik(Endüstriyel) 85 TS Bacalar-Metal, konut ve benzeri binalar için 86 TS Bacalar-Konut vb.bina bacaları, ekleme parçaları, tasarım ve yapım kuralları 87 TS Bacalar-Konut vb. binalar için deney bacaları deneyleri için şartlar ve değerlendirme kriterleri (kuralları) 88 TS Bacalar-Konut vb. binalar için tasarım ve yapım kuralları 89 TS Bacalar-Konut vb. binalarda baca temizleme tertibatı yapım kuralları 90 TS Bacalar-Boyutlandırma hesapları, çok ocaklı bacalar için yaklaşık olarak sonuç veren hesaplama 91 TS Bacalar-boyutlandırma hesapları, tek ocaklı bacalar için yaklaşık hesaplama metodu 92 TS Gaz brülörleri-atmosferik,genel kurallar 93 TS Pr EN TS Brülörler-Vantilatörlü-Gaz yakıtlar için Gaz tüketim cihazları-vantilatörsüz atmosferik brülörlü,terimler kurallar ve deneme 46/55

47 95 TS Bağlantı fişli gaz hortumları ve gaz bağlantı armatürleri- Emniyetli(10 K pa a kadar) 96 TS Yakma tesisleri elektrik donanımı 97 TS Boru ekleme parçaları-sökülebilir-metal gaz boruları için 98 TS Emniyet Basınç Tahliye ve Ani Kapama Vanaları İşletme Basıncı 10 MPa (100 bar)'a Kadar Olan Gaz Besleme Tesisleri İçin 99 TS Pr En Gaz yakan merkezi ısıtma kazanları-anma ısı yükü 70 k W-300 k W olan atmosferik B Tipi kazanlar 100 TS Doğalgaz boru hattı-çelik boru donanımı tesis kuralları 101 TS Pr En Doğalgaz boru hattı-çelik boru donanımı tesis kuralları 102 TS Otomatik Gaz Kesme Cihazları-Sismik Deprem Vanaları 103 ISO ISO/DIS 3183 Buried polyethylene (PE) pipes for the supply of gaseous fuels -- Metric series -- Specifications Petroleum and natural gas industries -- Steel pipe for pipeline transportation systems 105 ISO Flanged steel ball valves 106 ISO Metallic flanges -- Part 1: Steel flanges 107 ISO Natural gas -- Quality designation Tablo 9. Bakır Borular İçin Max. Debi Ve Çapa Bağlı Olarak Akış Hızı(V) ve Özgül Basınç Kaybı (R) Tablosu 47/55

48 48/55

49 DOĞALGAZ KULLANAN BİNALARDA UYULACAK GÜVENLİK KURALLARI Acil durumlarda kapatılacak ana gaz vanasının yerini mutlaka öğreniniz. Can ve mal güvenliğiniz için İZMİRGAZ ın bilgisi dışında tesisatta değişiklik yapmayınız. Tehlike halleri haricinde ana vanayı kapatmayınız. Mecburi hallerde kapatılan ana vana İZMİRGAZ görevlileri tarafından açılacaktır.ana vana açılması esnasında evinde bulunmayan abonelerimizin sayaç vanaları kapatılacaktır. Doğal gaz borularını paslanmaya karşı boyalı tutunuz. Her kış sezonundan önce bacalarınızı kontrol ettirerek temizlettiriniz. Takılmış olan havalandırma menfezlerini iptal etmeyiniz veya yerlerini değiştirmeyiniz. Doğal gaz cihazlarınızın bakım ve onarımlarını yetkili servislere yaptırınız. Bina içerisinde gaz kokusu duyarsanız; D İ K K A T!... Dairelere haber vererek ana vanayı ve daire sayaç vanalarını kapalı konuma getiriniz. Elektrikli cihazları çalıştırmayınız, aydınlatma düğmeleri açıksa kapatmayınız, kapalıysa açmayınız. Ortamı derhal havalandırınız. İZMİRGAZ ın 187 nolu acil çağrı telefonuna doğru ve açık adres ile bilgi verip yardım isteyiniz. İZMİRGAZ görevlileri gelinceye kadar hiçbir vanayı açmayınız. 49/55

50 DOĞALGAZ KULLANAN KAZAN DAİRELERİNDE UYULACAK GÜVENLİK KURALLARI Acil durumlarda kapatılacak ana gaz vanasının yerini mutlaka öğreniniz. Can ve mal güvenliğiniz için İZMİRGAZ ın bilgisi dışında tesisatta değişiklik yapmayınız. Tehlike halleri haricinde ana vanayı kapatmayınız. Mecburi hallerde kapatılan ana vana KESİNLİKLE İZMİRGAZ görevlileri tarafından açılacaktır. Ana vana açılması esnasında evinde bulunmayan abonelerimizin sayaç vanaları kapatılacaktır. Doğalgaz boruları paslanmaya karşı boyalı tutunuz. Her kış sezonundan önce, bacalarınızı kontrol ettirerek temizlettiriniz. İZMİRGAZ tarafından gaz verilirken takılan havalandırma menfezlerini iptal etmeyiniz veya yerlerini değiştirmeyiniz. Doğalgaz cihazlarınızın bakım ve onarımlarını yetkili servislere yaptırınız. D İ K K A T!... Kazan Dairesinde gaz kokusu duyarsanız, ya da gaz alarm cihazı alarm verirse; Önce sayaç giriş vanasını kapalı konuma getiriniz. Elektrikli cihazları çalıştırmayınız, aydınlatma düğmeleri açıksa kapatmayınız, kapalıysa açmayınız. Ortamı derhal havalandırınız. İZMİRGAZ ın 187 nolu acil çağrı telefonuna doğru ve açık adres ile bilgi verip yardım isteyiniz. İZMİRGAZ görevlileri gelinceye kadar hiçbir vanayı açmayınız. Brülör bakım ve onarımları için aranacak yetkili servis telefonları : 50/55

51 BETON PLAKALI YOL GEÇİŞİ DETAYI TABİİ ZEMİN BETON PLAKA SERVİS KUTUSUNDAN SONRA BAHÇE İÇİ HENDEK DETAYI GERI DOLGU KAZIDAN ÇIKAN MALZEME GERI DOLGU İKAZ BANDI (Sari Renkli 40 cm Genislikte) İKAZ BANDI (Sari Renkli 40 cm Genislikte) KUM KUM GAZ BORUSU GAZ BORUSU BETON PLAKA DETAYI EK:1 HENDEK DETAYLARI 51/55

52 1- PE DAGITIM HATTI 2- PE SERVIS HATTI 3- IZMIRGAZ SERVIS KUTUSU 4- ACIL KESME VANASI 5- DEPREME DUYARLI ACIL GAZ KESME VANASI 6- DEPREM SENSOR PANOSU 7- KOLON HATTI 8- DAGITIM HATTI 9- SAYAC VE BAGLANTI ELEMANLARI 10- SAYAC 11- TUKETIM HATTI 12- YAKICI CIHAZ BINA IC TESISAT SEMASI 52/55

53 EK:5 TS7363 DOĞALGAZLI CİHAZLAR İÇİN EŞ ZAMAN VE TÜKETİM FAKTÖRÜ TABLSOU TS 7363 / TEMMUZ 1989 DOĞALGAZ İLE ÇALIŞAN CİHAZLARA AİT KONUT SAYISINA GÖRE EŞ ZAMAN FAKTÖRÜ VE TÜKETİM DEĞERİ KONUT SAYISI OCAK OCAK + ŞOFBEN OCAK + KOMBİ OCAK + KAT KAL. SOBA OCAK + KALORİFER+ŞOFBEN f 1,6 f 1,6+2,2 f 1,6+2,5 f 1,6+3,2 f 3*0,7 3*1,2 f 1,6+3,2+1,3 1 0,563 0,9 0,701 3,4 0,819 3,5 0,876 4,2 0,738 1,6 2,7 0,852 5,2 2 0,469 1,6 0,438 4,2 0, ,773 7,4 0,559 2,4 4 0,59 7,2 3 0,375 1,8 0, ,772 9,5 0, ,515 3,3 5,6 0, ,328 2,1 0,281 5,4 0,719 11,8 0, ,452 3,8 6,5 0,439 10,7 5 0,3 2,4 0,25 6 0, ,7 16,8 0,419 4,4 7,5 0,41 12,5 6 0,27 2,6 0,218 6,3 0,67 16,5 0,677 19,5 0,4 5 8,6 0,377 13,8 7 0,25 2,8 0,19 6,4 0,644 18,5 0,669 22,5 0,381 5,6 9,6 0,363 15,5 8 0, , ,625 20,5 0, ,363 6,1 10,5 0, ,222 3,2 0,171 7,4 0,609 22,5 0, ,349 6,6 11,3 0,337 18,5 10 0,212 3,4 0,162 7,8 0,597 24,5 0, ,338 7,1 12,2 0, ,204 3,6 0,157 8,3 0,587 26,5 0,62 32,7 0,329 7,6 13 0,316 21,2 12 0,197 3,8 0,147 8,5 0,579 28,5 0,616 35,5 0,325 8,2 14 0,309 22,6 13 0,187 3,9 0,141 8,8 0,566 30,2 0,611 38,1 0,318 8,7 14,9 0, ,183 4,1 0,133 8,9 0, ,607 40,8 0,309 9,1 15,6 0,294 25,1 15 0,179 4,3 0,131 9,4 0,552 33,9 0,602 43,3 0,303 9,5 16,4 0,29 26,5 16 0,171 4,4 0,127 9,8 0,548 35,9 0,598 45,9 0, ,1 0, ,169 4,6 0, , ,593 48,4 0,294 10,5 18 0,285 29,6 18 0,163 4,7 0,121 10,5 0, ,588 50,8 0,285 10,8 18,5 0,283 31,1 19 0,161 4,9 0,118 10,8 0, ,583 53,2 0,28 11,2 19,2 0,278 32,2 20 0, ,114 10,9 0, ,578 55,5 0,278 11,7 20 0,275 33,6 22 0,15 5,3 0,108 11,4 0, ,574 60,6 0,272 12,6 21,5 0,27 36,2 24 0,145 5,6 0, , ,569 65,5 0,262 13,2 22,6 0,262 38,4 26 0,141 5,9 0,1 12,5 0,499 53,2 0,564 70,4 0,254 13,9 23,8 0,259 41,1 28 0,138 6,2 0,095 12,8 0,49 56,3 0,559 75,1 0,248 14,6 25 0,257 43,9 30 0,133 6,4 0,093 13,4 0,477 58,7 0,555 79,9 0,246 15,5 26,6 0,251 45,9 35 0, ,086 14,4 0,461 66,2 0,549 92,2 0,234 17,2 29,5 0,244 52,1 40 0,121 7,7 0,082 15,7 0, , ,3 0, ,5 0,233 56,9 45 0,115 8,3 0,077 16,6 0,441 81,4 0, ,22 20,8 35,6 0,23 63,1 50 0,11 8,8 0,074 17,8 0,433 88,8 0, ,4 0,211 22,2 38 0,226 68,9 55 0,105 9,2 0, ,427 96,3 0, ,6 0,206 23,8 40,8 0,221 74,1 60 0,102 9,8 0,069 19,9 0, ,6 0,52 149,8 0,202 25,5 43,6 0,219 80,2 65 0,1 10,4 0,067 20,9 0, ,1 0, ,3 0,196 26,8 45,9 0,214 84,9 70 0, ,065 21,8 0, ,5 0, ,7 0,193 28,4 48,6 0,211 90,1 75 0,095 11,4 0,063 22,7 0, ,8 0, ,19 29,9 51,3 0,208 95,2 80 1,095 11,9 0,062 23,8 0, ,2 0, ,1 0,185 31,1 53,3 0, ,095 12,4 0,061 24,9 0, ,4 0, ,4 0,181 32,3 55,4 0, ,3 90 3, ,06 25,9 0, , ,7 0,177 33,5 57,3 0,2 109,8 95 4,095 13,4 0,059 26,9 0, ,4 0, ,9 0,174 34,7 59,5 0, , ,095 13,9 0,058 27,8 0, ,8 0, ,171 35,9 61,6 0, ,6 53/55

54 BORU ÇAPI KÖŞEBENT L PLAK AXBXS PLAK DEL.ÇAP PLAK DEL.SAY. DUBEL ÇAPI ASKI ÇUBUK ÇAPI U CİVATA ÇAPI AÇIKLAMALAR 1/2",1" 30X30X4 150X100X5 10" 2 M /4",1 1/2" 40X40X5 150X100X5 12" 2 M B D 3 SADECE DÜŞEY HATLARDA 2" 2" 50X50X6 12" 2" M KULLANILIR. 2 1/2",2" 50X50X6 50X50X6 12" 2" M B D 3 KULLANILAMAZ. Şekil BORU DESTEKLERİ TARİH: REV.NO: 00 54/55

55 Şekil A / Şekil B TANIM ADET 1 2 SAYAÇ SAYAÇ REKORU REKOR CONTASI ESNEK BORU SAYAÇ VANASI KÜRESEL TEST NİPELİ min 5D min 5D D Küresel vana 2. Filtre 3. Rotary sayaç 4. Flanş 5. Boru ROTARY SAYAÇ BAĞLANTISI Şekil a Körüklü sayaç bağlantısı Şekil b Rotary sayaç bağlantısı TARİH: REV.NO: 00 55/55