ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Nihat YILMAZ HİBRİT KAVUN (Cucumis melo var. cantalupensis) ISLAHINDA TEKLİ, ÜÇLÜ VE ÇİFT MELEZLERDE HETEROZİS ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI ADANA, 2009

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HİBRİT KAVUN (Cucumis melo var. cantalupensis) ISLAHINDA TEKLİ, ÜÇLÜ VE ÇİFT MELEZLERDE HETEROZİS ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR NİHAT YILMAZ DOKTORA TEZİ BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI Bu tez 30/04/2009 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu İle Kabul Edilmiştir. İmza:. İmza:. İmza:... Prof. Dr. Nebahat SARI Prof. Dr. Naci ONUS Doç. Dr. Yıldız AKA KAÇAR DANIŞMAN ÜYE ÜYE İmza: Doç. Dr. Yeşim YALÇIN MENDİ ÜYE İmza:. Doç. Dr. Halit YETİŞİR ÜYE Bu tez Enstitümüz Bahçe Bitkileri Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü İmza ve Mühür Bu Çalışma Ç.Ü Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: ZF2007D20 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ DOKTORA TEZİ HİBRİT KAVUN (Cucumis melo var. cantalupensis) ISLAHINDA TEKLİ, ÜÇLÜ VE ÇİFT MELEZLERDE HETEROZİS ÜZERİNDE ARAŞTIRMALAR Nihat YILMAZ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI Danışman : Prof. Dr. Nebahat SARI Yıl : 2009, Sayfa: 240 Jüri : Prof. Dr. Nebahat SARI Prof. Dr. Naci ONUS Doç. Dr. Yıldız AKA KAÇAR Doç. Dr. Yeşim YALÇIN MENDİ Doç. Dr. Halit YETİŞİR Araştırmanın kantitatif heterozis çalışmaları 2007 ve 2008 yıllarında, ilkbahar üretim döneminde açık tarla yetiştiriciliği şeklinde, moleküler çalışmalar ise, yıllarında moleküler biyoloji laboratuvarında yürütülmüştür. Kavunda tekli, üçlü ve çift melezlerin ebeveynleri ile moleküler olarak kıyaslanması, ayrıca kantitatif özelliklerinin belirlenmesi için iki, üç ve dört ebeveynli melezlemeler sonucu elde edilmiş olan 53 hibrit genotip, bu hibritlerde ebeveyn olarak kullanılan 6 adet safhat ile Galia F 1 hibrit çeşidi şahit olarak kullanılmıştır. Denemede genotiplerde, tohum ekimini takiben tohum çıkış gözlemleri ve çıkış ile birlikte kotiledon ve hipokotil uzunluğu ölçümleri yapılmıştır. Bunun yanı sıra, ilk gerçek yaprak çıkış zamanı, bitki boyu, ana gövde çapı, boğum sayıları ölçümleri, ilk dişi çiçek açma zamanları, erkenci ve toplam verimler, meyve ağırlığı, meyve çapı, meyve yüksekliği, meyve et kalınlığı, meyve kabuk kalınlığı, çekirdek evi çapı, çekirdek evi yüksekliği, meyve et randımanı, suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) gibi pomolojik analizler yapılmış ve farklılıkları belirlemek için heterozis ve heterobeltiosis hesaplamaları gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, en yüksek heterozis ve heterobeltiosis değeri erkenci verimde, tekli melez grubuna ait ÖK-58 (G22 X C1) genotipinden (heteroziste % , heterobeltiosiste ise % ) sağlanmıştır. Aynı zamanda hem toplam verimde hem de erkenci verimde tekli melez grubun üstünlüğü ortaya çıkmıştır. Tekli melez grup, erken dişi çiçek açma süresi ile erkenciliği artırırken, meyve ağırlığı, meyve yüksekliği, meyve çapı, çekirdek evi açısından da daha iyi performans göstermiştir. Moleküler çalışmalarda ise, 55 adet SSR primeri taranmış ve tarama sonrasında polimorfik olan primerler ile tekli, üçlü ve çift melezlerin ebeveynleri moleküler olarak kıyaslanmıştır. SSR primer taramasında kullanılan 55 primerden 8 adedi polimorfik bulunmuş ve SSR analizleri sonucu elde edilen dendogramda benzerlik oranı arasında değişmiştir. Anahtar Kelimeler: Hibrit Kavun Islahı, Heterozis, Heterobeltiosis, SSR I

4 ABSTRACT PhD THESIS HETEROSIS STUDIES ON SINGLE, TRIPLE AND DOUBLE CROSSES HYBRIDS IN MELON (Cucumis melo var. cantalupensis) BREEDING Nihat YILMAZ DEPARTMENT OF HORTICULTURE INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF CUKUROVA Supervisor : Prof. Dr. Nebahat SARI Year : 2009, Pages: 240 Jury : Prof. Dr. Nebahat SARI Prof. Dr. Naci ONUS Assoc. Prof. Dr. Yıldız AKA KAÇAR Assoc. Prof. Dr. Yeşim YALÇIN MENDİ Assoc. Prof. Dr. Halit YETİŞİR Quantitative work of the research was conducted during spring cultivation season in open field conditions. Also, molecular part of the study was conducted during the years in molecular biology laboratory. In order to determine the quantitative characteristics of 53 hybrid melon genotypes which are obtained by double, triple and quadruple hybridization, and to molecularly compare the parent material of melons of single, triple and double hybrids, and pure lines used as parental material and Galia F 1 hybrid were used as control group. In this research, emergence was monitored and lengths of the cotyledons and hypocotyl were measured following the seed sowing. Besides, the appearance of first true leaves, plant height, main stem diameter, node number, first opening of female flower which is important in early bearing, total and early yields, fruit weight, fruit diameter, fruit height, fruit flesh thickness, fruit skin thickness, seed cavity diameter, seed cavity height, fruit flesh efficiency, total soluble solids (TSS) were determined. Also heterosis and heterobeltiosis rates were calculated. According to the results, the highest heterobeltiosis ( %) and heterosis ( %) rates was produced by OK-58 (G22 X C1) genotypes belonged to the single hybrid group in early yield. At the same time, superiority of single hybrid group was observed in both in total and early yield. Single cross increased the earliness due to early flowering and this cross was showed better performance for fruit weight, diameter and seed cavity. In molecular studies, 55 Simple Sequence Repeat (SSR) markers were screened and after screening Polymorphic SSR primer with the primer single, triple and double as a molecular hybridization of the parents were compared. SSR primers used in the screening of 55 primers, eight of the 55 SSR primers were found polymorphic. Smilarity rate was found between in the dendogram which is obtained by the results of SSR analysis. Key words: Hybrid Melon Breeding, Heterosis, Heterobeltiosis, SSR II

5 TEŞEKKÜR Doktora tez konumun belirlenmesinde ve bu araştırmanın her aşamasında yönlendirici katkıları ve değerli yardımları için Danışman Hocam Sayın Prof. Dr. Nebahat SARI ile Tez İzleme Komitesi üyeleri Prof. Dr. Naci ONUS ve Doç. Dr. Yıldız AKA KAÇAR hocalarıma sonsuz saygı ve teşekkürlerimi sunarım. Doktora tezimin yürütülmesi aşamasında Bölümümüzün tüm olanaklarını kullanmama izin veren Bölüm Başkanımız Sayın Prof. Dr. Turgut YEŞİLOĞLU na, çalışmamın planlanması aşamasından itibaren yakın ilgisini gördüğüm, öneri ve deneyimlerinden yararlandığım ve Lefke Avrupa Üniversitesi, Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi olanaklarını kullanmama izin veren Hocam Sayın Prof. Dr. İbrahim BAKTIR a en içten teşekkürü bir borç bilirim. Çalışmalarım esnasında yardımları ve deneyimlerinden yararlandığım değerli hocalarım Doç. Dr. Yeşim YALÇIN MENDİ ve Doç. Dr. Sedat SERÇE ye sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca ebeveyn hatlarının üretilmesinde katkı sağlayan Doç. Dr. Halit YETİŞİR e, melezlemeler ve analizlerim esnasında yardımlarını esirgemeyen arkadaşlarım Biyolog Özhan ŞİMŞEK, Ar. Gör. İlknur SOLMAZ, Ar. Gör. Songül ÇÖMLEKÇİOĞLU, Zir. Yük. Müh. Esma KARTAL, Biyolog Melda BONCUK, Biyolog Aygül TURUNÇ, Uzman Semra GÖNÜL e teşekkür ederim. Ayrıca, Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesindeki mesai arkadaşlarıma da sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Tezimin her aşamasında beni sabırla destekleyen ve hiçbir fedakarlıktan kaçınmadan her zaman yanımda olan sevgili eşim Zir. Yük. Müh. Gülşen YILMAZ a ve hayatımızın anlamı sevgili oğlumuz Kerem YILMAZ a, son olarak ta yaşamım boyunca gösterdikleri maddi-manevi fedakarlıklarından dolayı sevgili aileme teşekkürü bir borç bilirim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ... I ABSTRACT.... II TEŞEKKÜR.... III İÇİNDEKİLER. IV ÇİZELGELER DİZİNİ..... VII ŞEKİLLER DİZİNİ... XIII KISALTMALAR.. XVII 1. GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Kavunlarda Yapılan Kalitatif ve Kantitatif Islah Çalışmaları Farklı Türlerde Yapılan Heterozis Islahı Çalışmaları Moleküler Çalışmalar MATERYAL ve METOT Materyal Metot Arazi Çalışmaları Bitkisel İncelemeler ve Gözlemler Çıkış Oranı (%) Çıkış Süresi (gün) Kotiledon Genişliği (mm) Kotiledon Uzunluğu (mm) Hipokotil Uzunluğu (mm) İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanı (gün) Ana Gövde Boyu (cm) Kök Boğazı Çapı (mm) Ana Gövde Boğum Sayısı (adet/bitki) İlk Dişi Çiçek Oluşma Süresi (gün) Erkenci ve Toplam Verim (kg/m 2 ) Meyve Pomolojik Analizleri Meyve Ağırlığı (g) Meyve Çapı (cm). 25 IV

7 Meyve Yüksekliği (cm) Meyve Eti Kalınlığı (cm) Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) Çekirdek Evi Çapı (cm) Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) Meyve Et Randımanı (%) SÇKM (%) İstatistiksel Değerlendirme Heterozis ve Heterobeltiosisin Hesaplanması SSR (Simple Sequence Repeats-Basit Dizi Tekrarları) Markırları ile Moleküler Çalışmalar Bitkisel Materyalin Alınması ve DNA İzolasyon Aşamaları DNA İzolasyonu İçin Gerekli Çözeltilerin Hazırlanması DNA Kalitesi ve Miktarının Belirlenmesi SSR- PCR Koşulları ARAŞTIRMA BULGULARI Yılı Çalışmalarına İlişkin Bulgular Tohum Çıkış Süreleri (gün) ve Oranlarına (%) Ait Bulgular Fide Ölçümlerine Ait Bulgular (mm) İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanlarına Ait Bulgular (gün) İlk Dişi Çiçek Oluşumuna Ait Bulgular (gün) Toplam Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) Erkenci Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) Yılı Meyve Pomolojik Özelliklerine Ait Bulgular Meyve Ağırlıklarına Ait Bulgular (g) Meyve Çapına Ait Bulgular (cm) Meyve Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Meyve Et Kalınlığına Ait Bulgular (cm) Meyve Kabuk Kalınlığına Ait Bulgular (mm) Çekirdek Evi Çapına Ait Bulgular (cm) Çekirdek Evi Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Meyve Et Randımanına Ait Bulgular (%) 105 V

8 Suda Çözünür Kuru Madde (SÇKM) Değerlerine Ait Bulgular (%) Yılı Çalışmalarına İlişkin Bulgular Tohum Çıkış Süreleri (gün) ve Oranlarına (%) Ait Bulgular Kotiledon Ölçüm Değerlerine Ait Bulgular (mm) İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanlarına Ait Bulgular (gün) Ana Gövde Boyuna Ait Bulgular (cm) Kök Boğazı Çapına Ait Bulgular (mm) Ana Gövde Boğum Sayısına Ait Bulgular (adet/bitki) İlk Dişi Çiçek Oluşumuna Ait Bulgular (gün) Toplam Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) Erkenci Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) Meyve Pomolojik Özelliklerine Ait Bulgular Meyve Ağırlıklarına Ait Bulgular (g) Meyve Çapına Ait Bulgular (cm) Meyve Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Meyve Et Kalınlığına Ait Bulgular (cm) Meyve Kabuk Kalınlığına Ait Bulgular (mm) Çekirdek Evi Çapına Ait Bulgular (cm) Çekirdek Evi Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Meyve Et Randımanına Ait Bulgular (%) Suda Çözünür Kuru Madde (SÇKM) Değerlerine Ait Bulgular (%) Moleküler Çalışmalara İlişkin Bulgular DNA İzolasyonlarına Ait Bulgular Ebeveyn Hatların SSR Primer Taramasına Ait Bulgular TARTIŞMA VE SONUÇLAR KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ EK VI

9 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Deneme Parselinin Toprak Analizi Sonuçları Çizelge 3.2. Deneme Parselinin Sulama Suyu Analizi. 19 Çizelge 3.3. Araştırmada Kullanılan Genotipler Çizelge 3.4. DNA İzolasyon Yönteminde Kullanılan Tampon Çözeltisinin İçeriği Çizelge 3.5. Ebeveyn Hatların Taranmasında Kullanılan SSR Primerlerine Ait Bilgiler.. 33 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 42 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranlarında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 45 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Genişliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 48 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 52 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Hipokotil Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 55 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Dişi Çiçek Oluşum Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB).. 62 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Toplam Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 66 VII

10 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Erkenci Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB).. 70 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Ağırlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 81 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB).. 87 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Kabuk Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB).. 95 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 99 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 103 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Randımanında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin SÇKM Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 111 VIII

11 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranlarında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 118 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Genişliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Hipokotil Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün) 132 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu I. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 135 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu II. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 137 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu III. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 139 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu IV. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) 141 IX

12 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı I. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı II. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı III. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı IV. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları I. Gözlem Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları II. Gözlem Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları III. Gözlem Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları IV. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Dişi Çiçek Oluşum Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 167 X

13 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Toplam Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 170 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Erkenci Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Ağırlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Kabuk Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 193 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 200 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Randımanında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 203 XI

14 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin SÇKM Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB). 207 XII

15 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 1.1. Kavun Yetiştiriciliği Yapılan Bölgeler (Google Uydu Görüntüsü, 2009).. 1 Şekil 3.1. Araştırmanın Yürütüldüğü Yerlerin Uydu Görüntüsü (Google Uydu Görüntüsü, 2009). 18 Şekil 3.2. Genotiplerin Tohum Ekimi Sonrası Genel Görünümleri ile Bazı Genotiplerin Viyollerdeki Çıkış Sonrası Görünümleri.. 21 Şekil 3.3. Deneme Parselinde Fidelerin Dikimden Hasada Kadar Olan Genel Görünümleri.. 22 Şekil 3.4. A-E: Yaprakların Sıvı Azota Daldırılması ve Porselen Havanda Sıvı Azotta Öğütülmesi, F-I: Örneğin Santrifüj Tüplerine Doldurulması ve Derin Dondurucuda -80 o C de Saklanması Şekil 3.5. A-B: Santrifüj Makinesi ve Tüplerinin Görünümü, C-D: Pelletlerin Elde Edilmesi Öncesi, DNA ve Süpernatantların Görünümü, E ve F: Elde Edilen Pelletlerin Ters Çevrilip Kurutulması Şekil 3.6. A-C: Agaroz Jelin Plate e Dökülmesi ve Hazırlanması İşlemi, D-F: Yükleme İşleminin Yapılması ve Koşma İşleminin Başlatılması, G-I: UV Cihazına Jelin Yerleştirilmesi ve Koşma Sonrası Bantların Bilgisayar Ortamına Aktarılması 37 Şekil 3.7. A: Poliakrilamide Jelin Döküleceği Camlar, B: Poliakrilamid Jelin Dökülmesi, C: Jel Polimerize Olduktan Sonra Tarağın Jel İçerisine Yerleştirilmesi, D: Jel Aparatının Cihaza Yerleştirilmesi, E: Yüklemeye Hazır Elektroforez Aparatı, F: Yüklemenin Yapılması 38 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Süreleri Ortalamaları (gün).. 44 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranları Ortalamaları (%) 44 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Genişliği (mm) XIII

16 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Uzunluğu (mm).. 54 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Hipokotil Uzunluğu (mm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün). 60 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Dişi Çiçek Oluşum Süreleri (gün) 64 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Toplam Verimleri (kg/m 2 ). 68 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Erkenci Verimleri (kg/m 2 ) Şekil İki Ebeveynli Melez Gruba Ait Genotiplerin Resimleri.. 73 Şekil Üç Ebeveynli Melez Gruba Ait Genotiplerin Resimleri Şekil Çift (Dört Ebeveynli) Melez Gruba Ait Genotiplerin Resimleri 77 Şekil Ebeveyn Grubuna Ait Genotiplerin Resimleri Şekil Galia F 1 Çeşidinin Resmi Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Ağırlığı (g) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çapı (cm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Yüksekliği (cm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Kalınlığı (cm).. 93 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Kabuk Kalınlığı (mm). 97 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Çapı (cm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) XIV

17 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Randımanı (%) 109 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama SÇKM Değerleri (%) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Süreleri Ortalamaları (gün) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranları Ortalamaları (%). 117 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Genişliği (mm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Uzunluğu (mm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Hipokotil Uzunluğu (mm). 130 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün) Şekil yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Ana Gövde Boyu I., II., III., IV. Ölçüm Değerleri (cm) 143 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kök Boğazı Çapı I., II., III., IV. Ölçüm Değerleri (mm) Şekil yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Ana Gövde Boğum Sayıları I., II., III., IV. Gözlem Değerleri (adet/bitki) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Dişi Çiçek Oluşum Süreleri (gün) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Toplam Verimleri (kg/m 2 ). 172 XV

18 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Erkenci Verimleri (kg/m 2 ). 176 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Ağırlığı (g). 179 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çapı (cm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Yüksekliği (cm). 187 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Kalınlığı (cm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Çapı (cm). 198 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Randımanı (%) Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama SÇKM Değerleri (%) Şekil CMTCN30 Nolu SSR Primeri ile Amplifikasyon Sonucu Elde Edilen Bant Profilleri Şekil CMCTN19 Nolu SSR Primeri ile Amplifikasyon Sonucu Ebeveynlerde ve Melez Bireylerde Elde Edilen Bant Profilleri Şekil İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Mikrosatellit Analizi Sonucu Elde Edilen Dendogram Şekil İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Mikrosatellit Analizi Sonucu Elde Edilen Benzerlik İndeksi. 240 XVI

19 KISALTMALAR CTAB : Cetyltrimeyhhylamoniumbromide E 1 E 2 : Birinci Ebeveyn : İkinci Ebeveyn EDTA : Ethilenediaminetetraaceticasit g HB HT ml o C : Gram : Heterobeltiosis : Heterozis : Mililitre : Santigrad derece PAGE : Polyacrilamide Gel Elektroforez PCR : Polimeraz Zincir Reaksiyonu SÇKM : Suda Çözünebilir Kuru Madde SSR TAE Taq TE Tris UV μl _ X : Basit Dizi Tekrarı : Tris/acetate/EDTA (Buffer) : Thermus aquaticus : Tris EDTA (Buffer) : Tris (hydroxymethyl) aminomethane : Ultra Violet : Mikrolitre : Ebeveyn Ortalaması XVII

20 1. GİRİŞ Nihat YILMAZ 1. GİRİŞ Kavun (Cucumis melo L.), dünya genelinde yetiştiriciliği yapılan ve Cucurbitaceae familyasının ekonomik öneme sahip olan en önemli ürünlerinden birisidir. Anavatanı Anadolu dan Japonya ya uzanan Asya sayılmaktadır (Robinson ve Decker-Walters, 1997). Hem ılıman, hem de sıcak iklim sebzesi olarak tüm dünyada yaygın bir şekilde yetiştiriciliği yapılmaktadır. Ülkemiz, 2007 yılı verilerine göre ton olan kavun üretimi ile dünyada Çin den sonra gelen ikinci önemli kavun üreticisidir (Anonim, 2008). Türkiye nin de içinde bulunduğu Asya kıtasında İran, Afrika kıtası içerisinde yer alan Mısır ve Fas da önemli kavun üretici ülkelerdendir. Avrupa kıtasının kavun üretim liderleri konumunda olan İspanya, İtalya, Romanya ve Fransa en büyük üreticilerdir (Robinson ve Decker- Walters, 1997). Ülkemizde kavun yetiştiriciliğinde Orta Anadolu başta olmak üzere Ege, Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz bölgeleri ilk sıralarda yer almaktadır (Şekil 1.1). Kavun, Türkiye de ağırlıklı olarak açıkta yetiştirilmesinin yanında, Akdeniz bölgesinde hem açıkta ve alçak tünel altında, hem de seralarda ilkbahar yetiştiriciliği şeklinde üretilmektedir. Şekil 1.1. Kavun Yetiştiriciliği Yapılan Bölgeler (Google Uydu Görüntüsü, 2009) 1

21 1. GİRİŞ Nihat YILMAZ Kavun, sistematik açıdan Cucurbitaceae familyasının Cucumis cinsine giren Cucumis melo L. türü olarak sınıflandırılmaktadır. Temel olarak yetiştiriciliği yapılan kavun, botanik açıdan; 1. Cucumis melo var. cantalupensis, 2. Cucumis melo var. inodorus, 3. Cucumis melo var. reticulatus olarak 3 gruba ayrılmaktadır. Özellikle birinci gruba giren kantalop kavunları, hoş kokusu ve erkencilikleri açısından ön plana çıkmaktadır. Türkiye de sera ve tünel altı kavunlarının tümü ile açıktaki yetiştiriciliğin bir kısmı Cucumis melo var. cantalupensis grubuna giren çeşitler ile yapılmaktadır. Islah çalışmaları arasında heterozis ıslahı, en çok kullanılan yöntemler arasındadır. Bilindiği gibi heterozis veya bir başka deyişle melez gücü bir olguyu ifade etmektedir ve tarımsal açıdan değerlendirildiğinde melez genotiplerin büyüme, verim, erkencilik, kalite ile diğer başka özellikler açısından ebeveynlerinden daha yüksek değerlere sahip olmasıdır. Bir başka açıdan ise heterozis, ebeveyn bireylerin ortalamalarını aşması olarak ve heterobeltiosis ise üstün ebeveyn değerini geçmesi şeklinde de tanımlanmaktadır. Ayrıca pozitif veya negatif heterozis ile ortaya çıkabileceği ve bu durumun kullanılan özelliğe bağlı olarak da değişebileceği vurgulanmaktadır (Macit, 1972; Yıldırım, 1985; Birchler ve ark., 2003; Virmani ve ark., 2003; Cho ve ark., 2004). Heterozisin genetik temelleri henüz tam olarak açıklanamamasına rağmen, öne sürülen hipotezler bu konuyu açıklamaya çalışmaktadır. Bunlar, Dominansi, Süperdominansi, Epistatik etki ile Çekirdek/Sitoplazma ilişkileri hipotezleridir. Dominansi hipotezi; iki ebeveynden oluşan bir hibritte istenen dominant genlerin birikmesinden dolayı ortaya çıkan heterozisdir. Süperdominansi hipotezine göre ise, dominant genleri heterozigot yapıda taşıyan bireyler, aynı genleri homozigot halde bulunduranlardan daha güçlü olmaktadırlar. Epistatik Etki hipotezinde, farklı lokuslardaki genlerin, diğer genlerin üzerine yaptıkları etkilerin de heterozise yol açtığı ileri sürülmektedir. Çekirdek/Sitoplazma ilişkisi hipotezinde ise, ana ebeveynin 2

22 1. GİRİŞ Nihat YILMAZ sitoplazması ile sitoplazmaya yabancı olan baba ebeveyn kromozom yapısı arasındaki uyuşmazlığın heterozise sebep olduğu bildirilmektedir (Xiao ve ark., 1995; Yu ve ark., 1997; Birchler ve ark., 2003; Virmani ve ark., 2003; Li ve ark., 2008). Sebzelerde heterozis ıslahı çok eski yıllara dayanmakta olup, yapılan ilk hibrit gücü çalışmaları Hayes ve Jones adlı araştırmacılar tarafından 1916 yılında hıyar (Cucumis sativus L.) türünde meyve büyüklüğü ve meyve sayısı üzerine olmuştur (Wehner, 1999; Rai ve Rai, 2006). Daha sonraki yıllarda, kavundaki genetik erkek kısırlık özelliğinden yararlanarak kavun melezleri üretilmiş ve üretilen bu melez kavunlarda, verim ve erkencilik ile ilgili önemli heterozis tespit edilmiştir (Nadpuri ve ark., 1974). Heterozis konusunda yapılan bir diğer çalışmada ise, melez bireylerde, bitki boyu ve gövde çapının ebeveynlerine göre daha kalın ve uzun bitkiler şeklinde ortaya çıktığı belirlenmiştir (Sarı ve ark., 2003a). Ülkemizde hibrit sebze tohumu ıslahı, hemen hemen tüm sebze türlerinde önemli ölçüde dışa bağımlı olarak yapılmaktadır. Bu da önemli döviz kaybına yol açmaktadır yılında geliştirilen (Robinson ve Deckers-Walter, 1997) ilk kavun hibridinden bu güne hibrit çeşitler büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle yapılması gerekenler arasında en temel olarak kendi çeşidini kendi üreticine öner anlayışı ile ıslah çalışmalarına yön verilmesi ve hatta bu yönde geliştirilen yerli çeşitlerin iyi şekilde tanıtımı ile ülke üretimine kazandırılması amaçlanmalıdır. Son 20 yıldır, bahçe bitkileri ürünlerinin geniş bir bölümünde genetik yapıların belirlenmesi veya tanımlanması üzerine yoğunlaşan çalışmalar, biyoteknoloji alanı içerisinde yerini almıştır. Bugün ulaşılan teknikler, geçmişe nazaran genetik yapıların değerlendirilmeleri açısından daha net sonuçlara götürebilmektedir. DNA markırları, bitkilerin genetik varyasyonlarının araştırılmasında, yakın türlerin, çeşitlerin belirlenmesi ve tanımlanmasında araştırmacılara yoğun çalışma imkanı sunan güçlü bir yöntemdir (Aka Kaçar, 2001; Rajapakse, 2003). Bugün geniş bir kullanım alanına sahip moleküler yöntemler son 20 yıl içerisinde geliştirilen modern sistemlerdir. 3

23 1. GİRİŞ Nihat YILMAZ Ana yöntemler olarak adlandırabileceğimiz markırları Hibridizasyona Dayalı Metodlar ve PCR (Polmerase Chain Reaction=Polimeraz Zincir Reaksiyonu) Temeline Dayalı Yöntemler olmak üzere iki grupta inceleyebiliriz. PCR Temeline Dayalı Metodlar içerisinde; RAPD (Rastgele Çoğaltılmış DNA Farklılığı), AFLP (Çoğaltılan Parça Uzunluğu Farklılığı) ve SSR (Basit Dizi Tekrarları= Mikrosatellit) teknikleri kullanılmaktadır. Çeşitli avantajlara sahip olan SSR markırları, farklılık ve heterozigotluk özelliği yüksek, kolay ve ucuz bir şekilde uygulanabilen markırlardır (Aka Kaçar, 2001). Ayrıca, genotipler arasındaki akrabalık derecelerinin belirlenmesi ve çeşitli melez gruplarından aktarılan karakterlerin hangi ebeveyne ne kadar benzer olduğunun tespit edilmesinde daha net sonuçlar vermesi bakımından SSR markırları kullanılmaktadır. Bu çalışmada, daha önce bir TÜBİTAK projesi kapsamında safhatları geliştirilmiş olan (Sarı ve ark., 1999), daha sonra yürütülen ve DPT tarafından desteklenen bir proje ile de genel ve özel kombinasyon yeteneği testleri ile tek yönlü melezleri oluşturulan (Sarı ve ark., 2003b) genetik materyal kullanılmıştır. Sadece tekli (2 ebeveynli) melezleri yapılmış olan bu materyalde, üçlü (3 ebeveynli) melez ve çift (4 ebeveynli) melez bireyler de 2006 yılı ilkbahar aylarında yapılmıştır. Sunulan bu çalışma ile kantalop kavunlarında iki, üç ve dört ebeveynli melezlerin ebeveynleri ile moleküler olarak kıyaslanması, ayrıca kantitatif özelliklerinin belirlenmesi ve elde edilen veriler ışığında üstün genotiplerin belirlenmesi hedeflenmiştir. Kavunlarda heterozis konusunda yapılan çalışmalarda şimdiye kadar sadece tekli (iki ebeveynli) melezler üzerinde çalışılmıştır. Burada sunulan çalışmanın amacı ise, tekli melezlerin yanında üç ve dört ebeveynli melezlerin de, kantitatif ve moleküler ıslah parametreleri açılarından değerlendirilmesidir. 4

24 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Sebzelerde heterozis ıslahı çalışmalarının geçmişi oldukça eskilere dayanmaktadır. Tez konusunu oluşturan kavunlarda heterozis ıslahı konusundaki ilk çalışmalar 1970 li yıllarda başlamıştır. Bu bölümde kavunlarda ve diğer bitki türlerinde yapılan kalitatif ve kantitatif ıslah çalışmaları ile moleküler çalışmalar sunulmuştur Kavunlarda Yapılan Kalitatif ve Kantitatif Islah Çalışmaları Kitroongruang ve ark. (1992), Thai dilim kavununda (Cucumis melo L. var. acidulus Naud.) meyve kalite özellikleri, bitki büyümesi için heterozis, genetik farklılık ve kombinasyon yeteneklerinin değerlendirilmesi üzerinde çalışmalarda bulunmuşlardır. Bu amaçla Tayland da, 7 yerel kavun hattı ile 5 Amerikan çeşidi yağışlı ve kurak mevsimlerde değerlendirilmiştir. İncelenen özellikler arasında ise, ilk hasat süresi, bitki başına meyve sayısı, meyve ağırlığı, bitki başına meyve ağırlığı, meyve eti oranı, SÇKM gibi kriterler dikkate alınmıştır. Melezlemeler arasında ve bunların ebeveynlerinde incelenen özelliklerin tümünde önemli farklılıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Ebeveynlerin ve melezlerinin ortalama performansları arasında hemen hemen tüm durumlarda pozitif heterozis rapor edilmiştir. Pozitif heterozis ana ebeveynler üzerinde ilk hasat süresi hariç, tüm özellikler için ortaya çıkmıştır. Munshi ve Verma (1997), kavunda heterozis üzerine çalışmalarda bulunmuşlardır. Altı ebeveyn hattı ve yarı diallelden elde edilen 15 F 1 hibridin bahar ve yaz sezonundaki performanslarını, verim ve bunda payı olan özellikler için heterozis oranını araştırmışlardır. Bitki başına toplam verimde en yüksek değer veren ebeveynler bulunmuş, F 1 hibritler arasında ise bitki başına toplam verimde en yüksek değerleri veren hibritler belirlenmiştir. Bu hibritlerde kaydedilen en yüksek verim, erkencilikten dolayı olmuş ve meyve sayısı ile meyve ağırlığında da artış olduğu belirlenmiştir. 5

25 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ Ekiz ve ark. (1999), kavun ıslahında, hem açık tarla yetiştiriciliği hem de sera yetiştiriciliğinde; erkencilik, tat ve yüksek kuru madde içeriğine sahip, aroma, taşıma ve depolama için dayanıklı meyveler, hastalık ve zararlılara dayanıklılık ve ekonomik olarak tohum üretimi gibi kriterlerin ıslah programlarının hedefleri olması gerektiğini vurgulamışlardır. Robinson (1999), kabakgillerde erkencilik ve verimde heterozisin önemli olduğunu bildirmiştir. Hastalığa dayanıklılık açısından çoğu kabakgil geninin dominant olduğu ve bazı hastalığa dayanıklı F 1 hibritlerin sadece bir dayanıklı ebeveyn ile çaprazlanmasından meydana gelebileceği vurgulanmıştır. Sulochanamma (2001), farklı kavun (Cucumis melo L.) tiplerinde heterozis üzerinde araştırmalarda bulunmuş ve 45 F 1 hibrit kavun ve bunların ebeveynlerini değerlendirmeye çalışmıştır. En yüksek heterobeltiosis oranı % ile toplam verimde bulunmuştur. Değerlendirilen hibritlerin olumlu heterozis etkilerinin, ebeveynlerinden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sarı ve ark. (2003a), kavunlarda bitki boyu ve gövde çapı üzerinde heterozis etkisini araştırmışlardır. Yapılan çalışmada 52 hibrit ve ebeveynlerinde gövde çapı ve bitki boyu ölçümleri değerlendirilmiş ve kavunda bitki boyu ve gövde çapında heterozis etkisinin önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Paiva (2002), kavun hatları ve hibritlerinde genetik uzaklığı çalışmış ve bunun yanı sıra hatlardan üretilen hibritlerde heterozisleri ortaya çıkarmıştır. Çalışmada, 9 hat kantolop, inodorus ve momordica grubu ile cantalupensis x cantalupensis, inodorus x inodorus, cantalupensis x momordica, inodorus x momordica arasında üretilen 10 hibritte heterozis araştırılmıştır. Hatlar arasında en yüksek genetik ilerleme, SÇKM ve meyve şeklinde ortaya çıkmıştır. Cucumis melo var. inodorus ve C. melo var. cantalupensis aynı grupta yer almış, en düşük genetik uzaklık her iki ebeveynin de cantalupensis olduğu durumda ortaya çıkmıştır. Moon ve ark. (2003), Hindistan da yürüttükleri araştırmada, yaz sezonunda yarı diallelden elde edilen 28 F 1 hibrit kavunda ve ebeveyn hatlarında verim ile bazı özellikler için heterozisin derecesi üzerine çalışmalar yapmışlardır. Bitki boyu hariç tüm özelliklerde ebeveyn ve ticari kontrol çeşidin üzerinde heterozis kaydedilmiştir. 6

26 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ Bununla birlikte, bitki başına ortalama verimde en yüksek Fı hibrit performansını da belirlemişlerdir. El-Shinawy ve ark. (2004), Mısır da kavun hibritlerinin ve ümitvar yeni F 1 hibritlerin kumlu toprakta, alçak tünel şartları altında kış sezonundaki büyüme gücü ve verim açısından performanslarını değerlendirmişlerdir. Çalışmada 5 kavun saf hattı ve bunların 10 hibridini, yaygın iki ticari çeşit ile karşılaştırmışlardır. İncelenen özellikler açısından vegetatif büyüme, erkencilik ve verim kriterleri ön plana çıkarılmak istenmiştir. Araştırma sonucunda, yerli F 1 hibritlerinin çoğu, ebeveynlere ve ticari çeşitlere göre gövde uzunluğu, yaprak sayısı, toplam bitki taze ve kuru ağırlığı (hasat aşamasında), çiçeklenme ve hasatta erkencilik, bitki başına meyve sayısı, toplam ve pazarlanabilir ürün bazında daha üstün bulunmuştur. Melezleme ile heterozisin pozitif etkisinden dolayı, tüm özellikler iyi yönde gelişmiştir. Moon ve ark. (2004), Hindistan da kavunda yürüttükleri araştırmada yaz sezonunda kavun verimi ve bileşenleri üzerinde gen hareketlerinin etkilerini belirlemek için, 8 diallel ebeveynden elde edilen toplam 28 F 1 hibrit kavunda, bitki uzunluğu haricinde kalan, diğer özellikler ki bunlar; ilk dişi çiçek oluşumu, ilk meyve oluşumu, olgunluk, bitki başına verim, meyve ağırlığı, meyve çapı, meyve et kalınlığı, çekirdek evi boşluğu, ortalama bitki başına verim bakımından çok üstün sayılabilecek dominansi gösterdiklerini tespit etmişlerdir. Aravindakumar ve ark. (2005), bazı kavun hibritlerinde erkencilik ve özel kombinasyon yeteneği üzerine araştırmalarda bulunmuşlardır. Çalışmalarında toplam 49 hibrit kavunun büyüme ve erkencilik parametrelerinin etkinliği ile özel kombinasyon yeteneği ve heterozisin derecesini belirlemeye çalışmışlardır. İstenen yönlerin üzerinde maksimum heterozis gösteren hibritler ve gösterdikleri özellikler, ilk dişi çiçek açma süresi açısından, boğumlarda ilk dişi çiçek görünmesi, ilk meyve hasadı süresi, bitki uzunluğu ve bitki başına dal sayısı olmuştur. Iathet ve Piluek (2006), Thai dilim kavununda (Cucumis melo L. var. conomon makino), meyve karakterlerinin korelasyonu, heterozis ve kalıtımı üzerinde araştırmalarda bulunmuşlardır. Çalışma; dilim kavunun iki saf hattı ve bunların melezlerinde, kantitatif kalıtım ve heterozisin meyve genişliği, uzunluğu, şekil 7

27 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ indeksi ve ağırlığına olan etkileri yanında, bitki başına meyve sayısı ve verim ile bunların korelasyonları üzerine sürdürülmüştür. Meyve genişliği, meyve uzunluğu, meyve şekil indeksine dayanan ve kalıtımı işaret eden sonuçlarda meyve ağırlığı oldukça yüksek oranda bulunmuştur. Ayrıca bitki başına meyve sayısı ve verimin kalıtımının da yüksek değerlerde olduğu tespit edilmiştir. Bitki başına toplam verimde heterozis oranı % 8.20 olarak bulunmuştur. Sarı ve ark. (2007), dihaploidizasyon yöntemiyle geliştirdikleri hibrit ümitvar kavun genotipleri ile ticari olarak satılan çeşitleri açık tarla koşullarında agronomik özellikler açısından incelemişlerdir. Çalışmaları neticesinde elde ettikleri verilerde çeşit olmaya aday F 1 hibritlerin bazılarında ticari çeşitlerden daha üstün veya yakın performanslar gösterdiklerini tespit etmişlerdir Farklı Türlerde Yapılan Heterozis Islahı Çalışmaları Tasdighi ve Baker (1981), turşuluk hıyarların 13 ebeveyn hattından elde ettikleri tekli ve üç ebeveynli melezlerinin, dişi çiçeklilik ve verim açısından genel ve özel kombinasyon yeteneklerini değerlendirmişlerdir. Ebeveyn hatlarının bazıları hem tekli, hem de üç yönlü çapraz hibritlerde pazarlanabilir ürün ve toplam verimde en yüksek genel kombinasyon yeteneği sergilemişlerdir. Ayrıca eklemeli gen etkisi, hem dişi çiçeklilik hem de verimde eklemesiz etkiden daha önemli olmuştur. Hıyar ıslahçıları, ebeveyn seçimlerinde, verim için yüksek genel kombinasyon yeteneğine dayanan yüksek verimli çeşitlerin geliştirilebileceğini vurgulamışlardır. Daha da ötesi, tekli melezlemelerin ebeveyn hatlarının genel performanslarına göre daha yüksek verimli olabileceği tahmininin üç yönlü hibrit melezler için de geçerli olabileceğini vurgulamışlardır. Kesici (1993), biberlerde kendilenmiş hatlarda hibrit çeşit olabilecek adayların tespiti için 25 yerli ve yabancı biber hattı ve bunlardan elde edilen 300 F 1 hibrit kombinasyonunu sera koşullarında değerlendirmiştir. Heterozis değerlerinde elde edilen veriler; toplam verim, erkenci verim ve meyve ağırlığında pozitif yönde bulunmuştur. Biber için önemli olabilecek C vitamini içeriğinde ise, heterozis negatif 8

28 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ etkiye sahip olmuştur. Araştırma sonucunda, biberlerde farklı özelliklerde öne çıkan melez bireyler belirlemiştir. Dağüstü ve Bölük (2002), yaptıkları çalışmada bazı buğday melezlerinde tane verimi ve bunu oluşturan özelikler üzerinde araştırmalarda bulunmuşlardır. Çalışmada 42 F 1 melez ve 7 ebeveyn kullanılarak bazı özellikler incelenmiştir. Sonuçlar bakımından, F 1 bireylerin ebeveynlerine göre ortalama değerlerde daha yüksek veya eşit oldukları tespit edilmiştir. Birkaç özellik dışında kalan diğer özelliklerde önemli derecede pozitif heterozis elde edilmiş ve bulunan olumlu yöndeki melez bireylerin, ilerdeki ıslah çalışmalarında değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Lopez Sese ve Staub (2002), hıyarda, verim komponentlerinde kombinasyon yetenekleri üzerine çalışmalarda bulunmuşlardır. İncelenen özelliklerde, meyve sayısı, meyve uzunluğu/çap, yan dal sayısı ve dişi çiçek sayısı gibi özelliklere bakılmıştır. İncelenen özellikler açısından, kombinasyon yetenekleri önemli bulunmuştur. Genel kombinasyon yeteneği tüm özellikler için, özel kombinasyon yetenekleri ise, sadece meyve sayısı bakımından önemli bulunmuştur. Başal ve Turgut (2003), bazı pamuk çeşitlerinin yarı diallel melezlenmesiyle elde edilen bir populasyonda, verim ve lif özellikleri açısından heterozis üzerine çalışmalarda bulunmuşlardır. İncelenen özellikler açısından, ileride çalışılması uygun olabilecek çeşitleri belirlemişler ve çalışma sonucunda, genel uyuşma yetenekleri yüksek genotipler ile üçlü melezleme uygulanarak verim ve lif kalitesinin birlikte düşünülebileceğini vurgulamışlardır. Turgut (2003), bazı mısır ebeveynleri ve bunların 15 F 1 melezlerinde genetik yapılarının incelenmesi için, genel ve özel kombinasyon yeteneğine sahip bireylerde yüksek adaptasyon yeteneği gösteren melez kombinasyonların tespiti ve hibritlerin melez gücünün belirlenmesi üzerinde çalışmalarda bulunmuştur. Çalışmada genotipler ve melez bireylerde incelenen bazı agronomik özelliklerin önemli olduğu belirlenmiştir. Yapılan kombinasyon yeteneği testlerinde, genel kombinasyon yeteneği; bitki koçan sayısı dışında kalan özelliklerde önemli olmuş; buna karşılık, özel kombinasyon yeteneği özellikle bitki boyu, koçan uzunluğu, koçan püskülü 9

29 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ çıkış süresi ve tane veriminde önemli bulunmuştur. Ayrıca tane veriminde de negatiften pozitife kadar değerler elde edilmiştir. Geleta ve Labuschagne (2004), biber hibritlerinde, tek, çift ve üç yönlü melezlemede karşılaştırmalı heterozis ve performanslarını değerlendirmişlerdir. Çalışmalarında 8 tekli, 6 çift ve 6 üçlü melez hibritlerin verim potansiyelleri ve agronomik performansları standart bir kontrol ile değerlendirilmiştir. Araştırma, serada ve açık tarla şartlarında yürütülmüştür. Bu üç kategorideki hibritler, çalışılan özelliklerin çoğu için yüksek varyasyon ve farklı bir performans göstermişlerdir. Üç yönlü melezlenen hibritler, çiçeklenme günü, meyve çapı ve meyve ağırlığı açısından daha iyi performans göstermiştir. Beklendiği gibi tekli melezler, çok daha üniform olmuş ve bunu üç yönlü melezler takip etmiştir. Üç yönlü melezleme, meyve veriminde % 36.1 ve meyve uzunluğu açısından % 13.6 heterozis göstermiştir. Çift yönlü hibritlerde de yüksek heterozis, meyve veriminde (% 35.6), meyve sayısında (% 24.0) ve meyve ağırlığında (% 16.9) iyi sayılabilecek değerler göstermiştir. Bu yapılan çalışma neticesinde, üç yönlü melezlemenin biber hibrit ıslahında kullanılabileceği vurgulanmıştır. Denizer ve ark. (2005), yaptıkları çalışma ile bazı patlıcan (Solanum melongena L.) hibritleri ve ebeveynlerinde verim ve verim bileşenlerinin heterozis oranları üzerine araştırmada bulunmuşlardır. Bu çalışmada 4 farklı melezleme programı yürütmüşlerdir. Bunlar; silindirik x silindirik, silindirik x topan, topan x silindirik ve topan x topan ebeveynler arasında yapılan melezlemeler şeklindedir. Sonuç olarak; meyve sayısında heterozis oranı % ile , heterobeltiosis ise % ile arasında değişmiştir. Bunun yanısıra meyve ağırlığında heterozis oranı % ile , heterobeltiosis ise % ile arasında tespit edilmiştir. 10

30 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ Salgotra ve ark. (2005), çeltik hibritlerinin verim ve kalite açısından performanslarını araştırmışlardır. Tamamen abortif olan sitoplazmik erkek kısır hatlar kullanılarak geliştirilen 8 çeltik hibridi yanında, 1 ticari hibridin verim ve tane kalite özellikleri değerlendirilmiştir. Hibritlerin çoğunda tane verimi için önemli heterozis gözlenmiştir. Hibritlerin tümü ebeveynlerle karşılaştırıldığında orta derecede nişasta içeriğine sahip oldukları görülmüş ve hibritlerin hiçbirinin ebeveynlerden daha yüksek protein içeriğine sahip olmadığı tespit edilmiştir. Cardoso (2006), 6 Caipira tipi hıyar hattının genel ve özel kombinasyon yeteneği testlerini yapmak için, 15 deneme hibridini diallel çaprazlama ile melezlemiş ve şahit olarak kullanılan çeşitler ile birlikte pazarlanabilir meyve oranı, pazarlanabilir meyve sayısı, bitki başına toplam meyve ağırlığı gibi özellikleri araştırmışlardır. Araştırmacı, meyve verimi açısından en yüksek heterozis gösteren (% 45 51) hibridi belirlemiştir. Cerit (2006), dört at dişi mısır hattı ile bunlardan elde edilen tekli, üçlü ve çift melez mısırlarda tane verimi ve bazı agronomik özellikler üzerinde araştırmalarda bulunmuştur. Araştırmada, ebeveyn hatları ve F 1 melez gruplarındaki heterozis ve heterobeltiosis değerleri ile ebeveynler ve melez bireyler arasındaki ilişki araştırılmıştır. Yapılan ortogonal karşılaştırmalı istatistiki analiz neticesinde tekli, üçlü ve çift melez gruplar arasında istatistiki olarak bir farkın bulunmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, elde edilen veriler değerlendirildiğinde, tane verimi yüksek hatların tekli melezlerinin de tane veriminin yüksek olmayacağı belirlenmiştir. Ayrıca, heterosis ve heterobeltiosis değerlerinden elde edilen verilerde tane veriminde en yüksek, koçan püskülü çıkış süresinde ise en düşük değerler belirlenmiştir. Kumar ve Satyanarayana (2006), mısır genotiplerinde verim ve verim bileşenlerinde heterozis etkisi üzerine araştırmalarda bulunmuşlardır. Araştırmada kullandıkları mısır saf hatlarında heterozis yardımıyla üstün hibritlerin tanımlanmasına çalışmışlar, iki yönlü ve üç yönlü melezlemelerin verimleri ile verim özelliklerini değerlendirmişlerdir. Parsel başına tane verimi açısından en yüksek heterozisi belirlemişler ve buna ek olarak 100 tohum ağırlığı ve bitki yüksekliği için 11

31 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ de heterozisin ıslah programlarında önemli pozitif etkisinin olduğunu kaydetmişlerdir. Moushumi ve Sirohi (2006), 45 F 1 hibrit elde etmek için 10 ümitvar hıyar hat ve çeşitlerine yarı diallel melezleme yapmışlardır. Araştırmada farklı özelliklerin kombinasyonları değerlendirilmiştir. Bitki boyu, ilk erkek çiçek açma zamanı, ilk dişi çiçek açma zamanı, ilk dişi çiçeğin boğum sayısı, ilk meyve hasat zamanı, meyve ağırlığı ve bitki başına meyve verimi gibi farklı karakterler incelenmiştir. Sonuçta, tüm karakterlerde gen hareketi için süperdominansinin önemli etkisi ortaya çıkmıştır. Hıyarda, eklemeli olmayan genlerin dominantlığı ile kalıtımın düşüklüğü sebebiyle heterozis ıslahının avantajlı olabileceği ve bu nedenlerle önerilebileceği bildirilmiştir. Bakhsh ve ark. (2007), hibrit nohutlar ve bunların ebeveynlerinde heterozis ve tane verimi ile bunların bileşenleri üzerine araştırmalarda bulunmuşlardır. Çalışmalarında genotipler arasında farklılıkların önemli olduğunu tespit etmişlerdir. Özellikle 100 tane ağırlığında, bitki başına tane veriminde ve bitki başına genel verimde hibritler arasında maksimum heterozis değerleri veren melez bireyler elde edilmiştir. Araştırıcılar, çalışmaları sonucunda melez bireylerde maksimum kalıtsallığı 100 tane ağırlığı ve bakla başına tohum sayısında kaydetmişlerdir. Ayrıca yüksek genetik ilerleme bitki başına bakla sayısında belirlenmiştir. Hannan ve ark. (2007), domateslerde verim, ilk meyve olgunlaşma süresi ve % briks değeri üzerinde heterozis etkisini araştırmışlardır. Araştırma sonucunda, bu üç özellikte de, genotipler arasında önemli farklılıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Pozitif heterozis etkisi, her üç özellikte de ortaya çıkmıştır. Ayrıca % briks, verim ve ilk meyve olgunlaşma süresi bakımından en iyi olan kombinasyonlar belirlenmiştir. Shoba ve Mariappan (2007), yaptıkları çalışmada bamyada bazı agronomik özelliklerde heterozis etkisini araştırmışlardır. Araştırmacılar, tüm karakterlerde genotipler ile ebeveynler arasında önemli farklılıkların olduğunu tespit etmişlerdir. Değerlendirilen tüm melezler içerisinde bütün özelliklerde en yüksek heterozis sağlayan melez kombinasyonları belirlenmiştir. 12

32 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ 2.3. Moleküler Çalışmalar Garcia ve ark. (1998) kavun ıslah programlarında RAPD markırlarını kullanmışlardır. Çalışma kapsamında Galia ve Piel de Sapo genotipleri ile 7 çeşide ait 32 ıslah hattı arasındaki genetik ilişkiler incelenmiştir. Kullanılan toplam 43 RAPD primeri 115 polimorfik bant oluşturmuştur. Değerlendirilen hatlardaki genetik ilişkiler açısından, agronomik özellikler ile RAPD analizleri arasında oldukça yüksek oranda uyum bulunmuştur. Araştırıcılar, analizi yapılan ıslah hatları arasında genetik mesafenin tahmininde; agronomik özelliklerden çok, uygun markırların (RAPD) temel hibrit performansının belirlenmesinde daha yararlı olacağını vurgulamışlardır. Stepansky ve ark. (1999), 23 ülkeden topladıkları kavunları temsilen 54 genotiplik bir kavun koleksiyonunu değerlendirmişlerdir. Bu genotiplerde morfolojik özellikler ile ilgili olarak vegetatif, çiçeklenme aşamaları ve olgun meyve ile kalite parametreleri üzerinde araştırmalarda bulunmuşlardır. Elde ettikleri verileri, kültürü yapılan çeşitler içerisinde, Cucumis melo nun sınıflamasını genel olarak yansıtan bir dendogram oluşturmada kullanmışlardır. Genotipler arasındaki genetik ilişkiler Inter- SSR ve RAPD teknikleri kullanılarak belirlenmiştir. Gruplama analizi, en geniş farklılığın Kuzey Amerika ve Avrupa kantalopları ile inodorus çeşitleri arasında bir grup olarak, egzotik çeşitlerin olduğu; conomon, chito, dudaim, agrestis ve momordica nın ise ikinci bir grup oluşturduklarını göstermiştir. Moleküler analizleri büyük ölçüde kavunun sınıflanmasını iki alt tür içerisinde doğrulamış ve bu ayırım kültür çeşitleri ile de çelişmemiştir. Morfolojik farklılığa rağmen, çeşit özelliği olan gruplar arasında ayrım, DNA farklılığına dayanan belirli intra-spesifik sınıflamaya olanak kılmak için çok küçük gen sayılarına dayanabileceği bildirilmiştir. Danin-Poleg ve ark. (2001), genetik farklılık çalışmalarında kullanılmak üzere Cucumis türlerinde mikrosatellit primerleri geliştirme ve karakterize etmek için çalışmalarda bulunmuşlardır. Araştırmacılar, 61 Cucumis SSR markırı geliştirmişlerdir. Bunların 46 tanesi kavun genomik kütüphanesinden elde edilmiştir. Karakterize edilen markırların 40 tanesi (30 kavun ve 10 hıyar SSR ı), 13 kavun genotipi ve 11 hıyar (Cucumis sativus L.) genotipinde polimorfizmin tespiti için 13

33 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ değerlendirmeye alınmıştır. SSR verileri kavun ve hıyar genotipleri arasında filogenetik analizde uygulanmış ve kavunda, egzotik ve tatlı kavun grupları arasında belirgin bir ayrım gösterdiği belirlenmiştir. Hıyarda ise iki alt tür (C. sativus var. sativus ve C. sativus var. hardwickii) arasında ayrım elde edilmiştir. Chiba ve ark. (2003), kavunda mikrosatellit primerleri geliştirilmesi ve bunların temel Cucurbitaceae türlerine uygulanması üzerinde çalışmalarda bulunmuşlardır. Araştırmacılar toplam 31 set mikrosatellit markır geliştirmişlerdir. Bu markırların en etkili olanları kavun genomik kütüphanesinden izole edilen (GT/CA)n veya (GA/CT)n nin SSR larını içeren klonlardan tasarlanmıştır. Bu mikrosatellit lokuslar, 6 kavun çeşidi ile 12 hat arasında genetik ilişkilerin belirlenmesi için kullanılmıştır. Toplam 28 markır polimorfizm göstermiştir. Ayrıca bu markırların, Cucurbitaceae familyasındaki diğer 9 türe de uygulanabileceği bildirilmiştir. Bunlar arasında, temel kabakgil familyası ürünleri; hıyar, kabak, karpuz içerisinde mevcut primer setleri kullanılarak 13 markır lokusu ortaya çıkarılmıştır. Monforte ve ark. (2003), koleksiyonlarında bulunan 27 kavun genotipinin genetik farklılıklarının belirlenmesi için 18 SSR markırı kullanmışlardır. Lokus başına ortalama 6.3 ve toplam 114 allel elde edilmiş ve bunların son derece polimorfik oldukları tespit edilmiştir. Genetik verilerden elde edilen dendogram ile genotiplerin 2 ana gruba ayrılabileceğini, en büyük grubu oluşturan Cucumis melo nun iki alt türü agrestis ve melo içerisinde değerlendirilebileceği vurgulanmıştır. Staub ve ark. (2004) yaptıkları çalışmada, genetik markırların genetik kaynakların yönetiminde başarı ile kullanılmış olduğunu bildirmişlerdir. Moleküler markır teknolojisi, Cucumis türlerinin genetik farklılıklarının değerlendirilmesinde uygulanmıştır. Çalışmada, daha önceden haritalanmış olan RAPD markırları daha stabil olan SCAR markırlarına dönüştürülmüştür. Araştırmada, PCR analizlerinin etkinliği sıvı dağıtan robotların (LDM) kullanımı ile artırılmıştır.. Zhuang ve ark. (2004) yaptıkları çalışmada, Cucumis türleri arasında genetik ilişkilerin değerlendirilmesi amacıyla SSR ve RAPD markırları kullanmışlardır. 14

34 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ Araştırma sonucunda, SSR ve RAPD markırları kullanılarak ortaya konulan genetik ilişkiler oldukça uyumlu bulunmuştur. SSR ve RAPD arasında genetik mesafe korelasyonu r = 0.94 olarak tespit edilmiştir. Gonzalo ve ark. (2005), kavunda, genomik kütüphane ve EST database kaynaklı 118 SSR markırı geliştirmişlerdir. Bu markırların % 49 u haritalama populasyonu için ebeveyn olarak kullanılan kavun genotipleri arasında polimorfizm göstermiştir. Benzer polimorfizm seviyeleri genomik SSR da % 51.2 ve EST- SSR larda % 45.5 olarak bulunmuştur. Araştırmacılar, haritalamada kullanılan aynı ebeveyn genotiplerden F 2 ve katlanmış haploid olmak üzere iki populasyon geliştirmişlerdir. Her iki populasyonda da, 23 SSR markırı ve 79 RFLP markırı kavun genomu boyunca düzgün dağıtılmıştır. Katlanmış haploid populasyonu içerisine, 10 hıyar SSR, 41 gssr, 16 EST- SSR ile 3 tek nükleotid polimorfizmi (SNP) markırı ve Nsw lokusu eklendiğini bildirmişlerdir. Jose ve ark. (2005), 12 egzotik kavun ve bunların hibritleri ile inodorus kavun tipi olan Piel de Sapo nun meyve kalite özellikleri üzerinde çalışmalarda bulunmuşlardır. Bu genotipler arasında genetik ilişkiler 16 adet mikrosatellit markırı ile değerlendirilmiştir. Tüm egzotik kavunlar ve Piel de Sapo genotipi arasında çok geniş farklılıklar bulunmuştur. Hibritler analiz edildiğinde özelliklere bağlı olarak ebeveyn ile ilgili olarak aşağıdaki üç farklı durum bulunmuştur: a. Suda çözünür kuru maddede heterozis yok, b. Negatiften pozitife kadar yüksek derecede değişken (meyve ağırlığından meyve çapına) heterozis, c. Genel pozitif heterozis (yumurtalık şekli, meyve uzunluğu ve meyve şekli) Hibritler içerisinde, en iyi ebeveyn heterozisi, meyve şekli bakımından bulunmuştur. Meyve şekli heterozisi ve SSR analizleri ile değerlendirilen genetik ilişkiler arasında çok önemli bir korelasyon bulunmuştur. Bu sonuçlar daha önceki çalışmalarla da benzerlik göstermiş, meyve şeklinin son derece kalıtsal ve poligenik olduğu belirtilmiştir. Ayrıca bu genetik ve moleküler tabanlı heterozisin dikkatli incelenmesi için uygun bir sistem olduğu sonucuna varılmıştır. 15

35 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ Nakata ve ark. (2005), Japon kavun (Cucumis melo L.) çeşitlerinin RAPD ve SSR DNA markırları kullanarak genetik farklılıkları üzerine değerlendirmelerde bulunmuşlardır. Araştırmacılar, 67 kavun çeşidini değerlendirmişlerdir. Bu çeşitler 3 kavun grubunu kapsamıştır: 1. Kantalop grubu; Earl s, House, Galia, Charentais ve Ogen, 2. Inodorus grubu (Honeydew ve Casaba kavunları); Amarillo, Piel de Sapo, Rochet, Negro, Crenshaw ve Tendral, 3. Conomon grubu; Oriental market çeşit isimleri ile yer almaktadırlar. Gruplama analizinde, Güney Afrika genotipleri ile bir grup oluşturan Japonya ya özgü 15 genotipten 11 tanesinde sonuçlandığını, geriye kalan Japon Conomon grubu genotipler ya Casaba ile ya da Honeydew çeşitleri ile gruplandığı tespit edilmiştir. Japon Conomon grubu genotipler ve Güney Afrika genotipleri, çalışılan diğer tüm çeşitlerden farklı bir genetik grup oluşturmuştur. Kavun tipleri arasında var olan genetik farklılıklar melo ve agrestris alt türlerinin doğal yabani formlarından evcilleştiği sonucunu vurgulamışlardır. Kong ve ark. (2007), ESTs den elde edilen SSR ların değerli markırlar olduğunu bildirmişlerdir. Çünkü bu markırlar tanımlanmış bölgeleri temsil etmekte ve sıklıkla var olduğu kabul edilen fonksiyonlara sahip olmaktadırlar. Araştırıcılar kavun ESTs veri bankalarından mikrosatellit markırları geliştirilmişlerdir. Araştırmacılar, lokus başına ortalama 2.9 allel sayısı ile 22 polimorfik EST- SSR markır geliştirmişler ve beklenen heterozigotluk ortalamasını ise olarak belirlemişlerdir. Amplifikasyon ürünleri Cucumis sativus da 15 primer çiftiyle ortaya çıkartılmıştır. Bu bilgi verici EST-SSR markırların kavun genetik çalışmalarında kullanılabileceği sonucuna ulaşmıştır. Kohpayegani ve Behbahani (2008), İran kavun populasyonlarının SSR markırları yardımıyla genetik farklılıklarının ortaya konulması üzerinde çalışmalarda bulunmuşlardır. Çalışmalarında 35 genotipi, 15 SSR markır ile değerlendirmişlerdir. Mikrosatellit markırlar en üst seviyede polimorfizm göstermiş, bunların % 85 i polimorfik bulunmuş ve toplam 63 allel tanımlanmıştır. Polimorfik lokuslarda etkin 16

36 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Nihat YILMAZ allel sayısı arasında değişmiş ve ortalama allel sayısı 2.80 olarak tespit edilmiştir. Polimorfizme sahip genetik lokusların oranı ise % 87.6 olarak bulunmuştur. Genotiplerin gruplama analizi yabancı orijinli genotipler de dahil 5 gruba bölünmüştür. İran ve yabancı kaynaklı kavun genotipleri arasındaki genetik farklılık 0.98 olarak tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, diğer genotipler ile İran genotipleri arasında önemli farklılıklar belirlenmiştir. 17

37 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ 3. MATERYAL VE METOT Araştırmanın kantitatif ıslah çalışmasına ilişkin kısmı, 2007 ve 2008 yılı ilkbahar dönemlerinde olmak üzere iki yıl süreyle Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Lefke Avrupa Üniversitesi, Bahçe Bitkileri Üretim ve Pazarlama Bölümü Araştırma ve Uygulama arazisinde, moleküler analizler kısmı ise Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü moleküler biyoloji laboratuvarında 2008 yılı içerisinde yürütülmüştür (Şekil 3.1). Deneme parselinin toprak analizi ve sulama suyu analiz sonuçları Çizelge 3.1. ve Çizelge 3.2 de verilmiştir. Araştırmada kullanılan genotiplerin tohumları Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü nden sağlanmıştır. Ç.Ü. Bahçe Bitkileri Böl. L.A.Ü Deneme Parseli Şekil 3.1. Araştırmanın Yürütüldüğü Yerlerin Uydu Görüntüsü (Google Uydu Görüntüsü, 2009) Çizelge 3.1. Deneme Parselinin Toprak Analizi Sonuçları Derinlik Bünye (%) Toprak Tuz ph CaCO 3 Su Org. (cm) Kil Tın Kum Bünyesi (%) (%) Tutma Kap.(%) Madde (%) Tınlı-Killi

38 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Çizelge 3.2. Deneme Parselinin Sulama Suyu Analizi Sulama suyu EC değeri Sulama Suyu Sınıfı 1590 µmhos/cm C3 SAR Değeri 6,8 ph 7,8 Anyon me/l ppm Katyon me/l ppm Klor (Cl) Sodyum (Na) Sülfat (SO 4 ) Kalsiyum (Ca) 2 40 Bikarbonat (HCO 3 ) Magnezyum (Mg) Materyal Araştırmada; kavunda iki, üç ve dört ebeveynli melezlerde hibrit gücü etkilerini karşılaştırmak için 2006 yılı ilkbahar aylarında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü nde geliştirilmiş olan iki, üç ve dört ebeveynli melezlemeler sonucu elde edilmiş olan 53 hibrit genotip, bu hibritlere ebeveyn olarak kullanılan 6 adet ışınlanmış polen tekniği ile geliştirilmiş safhat ile Galia F 1 hibrit çeşidi şahit olarak kullanılmıştır (Çizelge 3.3). 19

39 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Çizelge 3.3. Araştırmada Kullanılan Genotipler Melezlemeler Genotip Adı Melezlemeler Genotip Adı Ebeveyn G22 Üçlü Melez (Devamı) ÖK-58 X 8 G2 ÖK-63 X 8 H27 ÖK-101 X 8 8 ÖK-109 X 8 H4 ÖK-111 X 8 C1 ÖK-58 X C1 Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ÖK-63 X C1 ÖK-63 (G22 X G2) ÖK-101 X C1 ÖK-101 (H27 X H4) ÖK-109 X C1 ÖK-109 (8 X H4) ÖK-111 X C1 ÖK-111 (8 X G2) Dörtlü Melez ÖK-58 X ÖK-63 Üçlü Melez ÖK-58 X H4 ÖK-58 X ÖK-101 ÖK-63 X H4 ÖK-58 X ÖK-109 ÖK-101 X H4 ÖK-63 X ÖK-58 ÖK-109 X H4 ÖK-63 X ÖK-101 ÖK-111 X H4 ÖK-63 X ÖK-109 ÖK-58 X G22 ÖK-63 X ÖK-111 ÖK-63 X G22 ÖK-101 X ÖK-58 ÖK-101 X G22 ÖK-101 X ÖK-63 ÖK-109 X G22 ÖK-101 X ÖK-109 ÖK-111 X G22 ÖK-101 X ÖK-111 ÖK-58 X G2 ÖK-109 X ÖK-58 ÖK-63 X G2 ÖK-109 X ÖK-63 ÖK-101 X G2 ÖK-109 X ÖK-101 ÖK-109 X G2 ÖK-109 X ÖK-111 ÖK-111 X G2 ÖK-111 X ÖK-58 ÖK-58 X H27 ÖK-111 X ÖK-63 ÖK-63 X H27 ÖK-111 X ÖK-101 ÖK-101 X H27 ÖK-111 X ÖK-109 ÖK-109 X H27 Şahit Hibrit Galia F 1 ÖK-111 X H27 20

40 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ 3.2. Metot Arazi Çalışmaları Araştırmada kullanılan 59 genotip ve Galia F 1 hibrit ticari çeşidi için tohum ekimleri 2007 ve 2008 yıllarında ilkbahar üretimi şeklinde iki yıl üst üste açık tarla yetiştiriciliği şeklinde sürdürülmüştür. Tohum ekimleri, ilk yıl 30 Nisan 2007, ikinci yıl ise 17 Mart 2008 tarihinde torf:perlit (2:1) karışımı içeren viyollere her genotipten toplam 45 adet tohum (15 tohum x 3 tekerrürlü) olacak şekilde ekilmiş ve ekimden sonra viyoller plastik tünel içerisine yerleştirilmiştir (Şekil 3.2). Dikim büyüklüğüne gelen fideler sıra arası ve sıra üzeri mesafe 1.8 m x 0.5 m olacak şekilde tesadüf blokları deneme desenine uygun olacak şekilde 3 tekrarlı ve her tekrarlamada 10 bitki olacak şekilde açık tarla koşullarına dikilmiştir. Hem fidelikte hem de arazi şartlarında gerekli bakım işlemleri, gübreleme, sulama ve yabancı ot mücadelesi yapılmıştır. Gübrelemede, 15.3:5.8:29.5 kg/da oranlarında N:P 2 O 5 :K 2 O belirlenmiş ve arazi damla sulama yöntemiyle sulanmıştır. Hastalık ve zararlı olarak sadece 2008 yılında mildiyö görülmesinden dolayı koruyucu ilaçlama rutin olarak yapılmıştır. Şekil 3.3 de dikimden hasada kadar parsellerin görünümleri sunulmuştur. Şekil 3.2. Genotiplerin Tohum Ekimi Sonrası Genel Görünümleri ile Bazı Genotiplerin Viyollerdeki Çıkış Sonrası Görünümleri 21

41 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Şekil 3.3. Deneme Parselinde Fidelerin Dikimden Hasada Kadar Olan Genel Görünümleri Fidelikte, tohum ekimini takiben günlük olarak tohum çıkış gözlemleri yapılmış ve çıkış ile birlikte tüm bitkilerde kotiledon ve hipokotil uzunluğu ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Denemenin ilk yılında dikimden bir ay sonra fidelerde hava sıcaklığının yüksekliğinden dolayı aşırı büyüme görüldüğünden, çiçek ve meyvelere zarar vermemek için bitki ölçümleri yapılamamıştır. Bununla beraber, 2008 yılında, dikim daha erkene alındığı için 21 Nisan 2008 tarihinde araziye dikilen fidelerde, dikimden bir ay sonra başlamak üzere 15 er gün aralıklarla düzenli olarak bitki ana gövde uzunluğu (cm), ana gövde çapı (mm) ve ana gövdedeki boğum sayısı (adet/bitki) ölçüm ve sayımları yapılmıştır. 22

42 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Araştırmada meyve hasatlarına ilk yıl 23 Temmuz 2007 tarihinde başlanmış ve 2-6 gün aralıklarla yaklaşık 1 ay süreyle hasat yapılmıştır. İkinci yılda ise 27 Haziran 2008 tarihinde hasada başlanmış ve 2-7 gün aralıklarla süren hasada 1 ay devam edilmiştir. Arazi çalışmalarında, tohum ekiminden itibaren yapılan ölçüm, gözlem ve hesaplamalar aşağıda sunulmuştur Bitkisel İncelemeler ve Gözlemler Çıkış Oranı (%) Fidelikte, tohum ekimini takiben günlük olarak çıkış gözlemleri yapılmış ve çimlenen tohum sayısının ekilen tohum sayısına oranının 100 ile çarpılmasıyla çıkış oranı elde edilmiştir Çıkış Süresi (gün) Aşağıdaki formül yardımıyla belirlenmiştir: Çıkış Süresi= Σti.ni n ti: Ekimden itibaren geçen gün sayısı ni: Gözlem yapılan günde çıkan bitki sayısı n: Toplam çıkan bitki sayısı Kotiledon Genişliği (mm) Tohum çimlenmesini takiben, ilk gerçek yaprak çıkma döneminde çıkan kotiledonun bir cetvel yardımıyla orta eksene dik olarak ölçülmesi ile belirlenmiştir Kotiledon Uzunluğu (mm) Tohum çimlenmesini takiben, ilk gerçek yaprak çıkma döneminde, çıkan kotiledonun orta eksen boyunca bir cetvel yardımıyla ölçülmesi ile belirlenmiştir Hipokotil Uzunluğu (mm) Toprak seviyesinden itibaren kotiledon yapraklarının birleştiği noktaya kadar olan hipokotil uzunluğu bir cetvel yardımıyla ölçülmüştür. 23

43 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanı (gün) Tohum ekimini takiben, kotiledon yaprakların çıkışından sonraki ilk gerçek yaprağın görüldüğü tarih olarak kaydedilmiştir Ana Gövde Boyu (cm) Genotiplerin arazi şartlarına dikiminden 1 ay sonra başlamak üzere, her 15 günde bir olmak üzere, toplam 4 kez kök boğazı seviyesinden bitki büyüme ucuna kadar olan kısmın ölçümü yapılmıştır Kök Boğazı Çapı (mm) Genotiplerin arazi şartlarına dikiminden 1 ay sonra başlamak üzere, her 15 günde bir olmak üzere, toplam 4 kez, bitki kök boğazından kompas yardımıyla belirlenmiştir Ana Gövde Boğum Sayısı (adet/bitki) Genotiplerin arazi şartlarına dikiminden 1 ay sonra, her 15 günde bir olmak üzere, toplam 4 kez, toprak seviyesinden büyüme ucuna kadar olan boğum sayıları adet olarak belirlenmiştir İlk Dişi Çiçek Oluşma Süresi (gün) Parsellerde günlük olarak dolaşılarak ilk dişi çiçeğin açtığı tarihler kaydedilmiştir Erkenci ve Toplam Verim (kg/m 2 ) Parsellerden hasat edilen meyvelerin ilk 10 günlük kısmı erkenci verim olarak değerlendirilmiştir. Parsellerden elde edilen toplam meyve miktarları da parsel alanına oranlanarak toplam meyve verimleri elde edilmiştir Meyve Pomolojik Analizleri Hasat olgunluğuna gelen meyvelerde hasatlar yapıldıktan sonra her parselden tesadüfen 3 adet meyve alınarak pomolojik analizlerinin yapılması için laboratuvar koşullarına getirilmiş ve aşağıdaki gözlemler yapılmıştır. 24

44 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Meyve Ağırlığı (g) Meyve ağırlıkları hassas terazide tartılarak belirlenmiştir Meyve Çapı (cm) Meyve iki eşit parçaya ayrılarak en geniş kısmından bir cetvel yardımıyla ölçülmüştür Meyve Yüksekliği (cm) Meyvenin çiçek burnu ile sap kısmı arasındaki mesafe cetvel yardımıyla ölçülmüştür Meyve Eti Kalınlığı (cm) Meyvenin ekvatoral bölgesinde yenilebilir meyve eti kalınlığı cetvel yardımıyla ölçülmüştür Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) Meyvenin ekvatoral bölgesinde kabuk kalınlığı kompas yardımıyla ölçülmüştür Çekirdek Evi Çapı (cm) Meyvenin çekirdek evi boşluğunun çapı cetvel yardımıyla ölçülmüştür Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) Meyvenin çiçek burnu ile sap arasına gelen çekirdek evi boşluğunun yüksekliği cetvel yardımıyla ölçülmüştür Meyve Et Randımanı (%) Meyvenin; meyve kabuğu, çekirdekler ve sulu kısmı temizlendikten sonra geriye kalan tüketilebilir meyve etinin, meyve ağırlığına bölünmesiyle bulunmuş ve % olarak ifade edilmiştir. 25

45 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ SÇKM (%) Meyvenin dört farklı kısmından alınan dilimlerin meyve sularının çıkarılması ve bir el refraktometresi yardımıyla ölçülmesiyle tespit edilmiştir İstatistiksel Değerlendirme Araştırmada elde edilen verilerin değerlendirmesinde MSTATC istatistik programı (Freed ve ark., 1989) kullanılmış, ortalamaların karşılaştırılmasında da Tukey Testi nden yararlanılmıştır Heterozisin ve Heterobeltiosisin Hesaplanması İki, üç ve dört ebeveyne sahip kavunların ebeveynleri ile birlikte yukarıda belirtilen tüm karakterler açısından heterozis oranları hesaplanmıştır. Buna göre F 1 hibridinin değerinden, ebeveynlerin ortalamalarının değeri çıkartılarak ve bu rakamın ebeveyn ortalamasına bölünüp 100 değeri ile çarpılmasıyla % heterozis (Fonseca ve Paterson, 1968, Macit, 1972; Sarı ve ark., 2003a; Virmani ve ark., 2003; Cho ve ark., 2004; Denizer ve ark., 2005; Jose ve ark., 2005; Ahmad ve ark., 2005); F 1 hibridin değerinden, ebeveynlerden üstün olanının değerinin çıkartılması ve bu değerin üstün ebeveyn değerine bölünüp 100 değeri ile çarpılmasıyla da % heterobeltiosis (Macit, 1972; Sarı ve ark., 2003b; Cho ve ark., 2004; Denizer ve ark., 2005; Jose ve ark., 2005) hesaplanmıştır. Erkencilik açısından önemli parametreler olan çıkış süresi ve ilk dişi çiçek oluşum süresinde ise rakamın küçük olması olumlu özellik olduğu için heterozis ve heterobeltiosis hesaplamalarında en kısa süreler pozitif olarak değerlendirilmiştir SSR (Simple Sequence Repeats-Basit Dizi Tekrarları) Markırları ile Moleküler Çalışmalar SSR markırları 2-4 arasında tekrarlanmakta olan nükleotid desenlerini içermektedir. Oluşan bu bölgeler Mikrosatellit olarak adlandırılmaktadır (Aka Kaçar, 2001). Bu gruplar (AT)n veya (GT)n şeklinde gösterilebilmekte ve buradaki n ardışık tekrar sayısını işaret etmektedir (Yıldırım ve Kandemir, 2001). 26

46 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ SSR, biyolojik çeşitliliğin tespit edilmesi, genetik haritalama ve kantitatif lokusların belirlenmesi çalışmalarında başvurulan moleküler markırlardan bir tanesidir (Ovesena ve ark., 2002). SSR yönteminin tercih edilme nedenleri arasında, yüksek oranda bilgi içermesi ve kodominant olması ile PCR yöntemiyle kolayca tespit edilebilmeleri gelmektedir. Yöntemin sınırlayıcı etkisi ise zaman alıcı ve fazla işgücü gerektirmesi ile bir türe ait yeni mikrosatellitlerin elde edilmesidir (Büyükünal Bal, 2003). Araştırmamızda, genotiplerin akrabalık derecelerinin belirlenmesi ve çeşitli melez gruplarında aktarılan karakterlerin ne kadarının hangi ebeveyne ait olduğunun belirlenmesi amacıyla, genetik markırlardan faydalanılmıştır. Bu amaçla SSR analizlerindeki aşamalar; DNA izolasyonu, DNA amplifikasyonu, Poliakrilamide Jel Elektroforez aşamaları şeklinde gerçekleştirilmiştir Bitkisel Materyalin Alınması ve DNA İzolasyon Aşamaları Altmış adet kavun genotipi ile Galia F 1 çeşidine ait tohumlar 2:1 oranında karıştırılmış torf:perlit ortamına ekilmiştir. Kavun genotiplerine ait olgunluğa ulaşmış taze gerçek yapraklar DNA analizleri için alınmıştır. Taze yapraklar saf su altında yıkanmış, alüminyum folyo ile sarılmış ve örnekler sıvı azot içerisine batırılmıştır. Her genotipe ait örnekler porselen havan içerisinde sıvı azot ile öğütülerek 0.1 g olacak şekilde 1.5 ml lik santrifüj tüplerine yerleştirilmiştir (Şekil 3.4). 27

47 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ A B C D E F G H I Şekil 3.4. A-E: Yaprakların Sıvı Azota Daldırılması ve Porselen Havanda Sıvı Azotta Öğütülmesi, F-I: Örneğin Santrifüj Tüplerine Doldurulması ve Derin Dondurucuda -80 o C de Saklanması DNA İzolasyonu İçin Gerekli Çözeltilerin Hazırlanması Bu çalışmada, MiniPrep DNA izolasyon yöntemi kullanılmıştır (Dellaporta ve ark., 1983). DNA izolasyonu aşamasında kullanılan tampon çözeltinin içeriği Çizelge 3.4 te gösterilmiştir. İzolasyon sırasında ekstraksiyon tampon çözeltiler dışında kloroform:izoamilalkol (24:1 oranında), Tris-EDTA (Tris 1 M ph:8, EDTA: 0.5 M ph:8), RNase A (10 mg/ml) solüsyonu, izopropanol ve etil alkol (%99) kullanılmıştır. 28

48 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Çizelge 3.4. DNA İzolasyon Yönteminde Kullanılan Tampon Çözeltisinin İçeriği Solüsyon Konsantrasyon CTAB % 2.0 NaCl (5 M) EDTA (0,5 M) ph 8,0 TRIS-HCl (1 M) ph 8,0 1.4 M 0.2 M 0.1 M DNA İzolasyon Aşamaları; Hazırlanmış olan ekstraksiyon solüsyonundan her tüpe 396 µl ve 4 µl β- merkaptoetanol eklenmiştir. Bir pipet aracılığıyla tüpler homojenlik sağlanana kadar karıştırılmıştır. Daha sonra tüpler 65 o C de 20 dakika bekletilmiş ve iki defa karıştırılmıştır. Her tüpe 400 µl kloroform:izoamilalkol eklenmiş ve 15 dakika karıştırıcı yardımıyla karıştırılmıştır. Tüpler 5 dakika devirde santrifüj edilmiştir. Bekleme sırasında her örnek için yeni temiz bir santrifüj tüpü hazırlanıp etiketlenmiştir ve her birinin içine 400 µl soğuk (-20 o C) izopropanol eklenmiştir. Santrifüj tamamlandığında tüplerin üst kısmındaki sıvı kısım, steril pipet aracılığıyla 400 mikrolitre soğuk (-20 o C) izopropanol içeren santrifüj tüplerine aktarılmıştır. Tüpler dikkatli bir şekilde karıştırılarak 1 saat süreyle 20 o C de bekletilmiştir. Bir saatin ardından tüpler 5 dakika devirde santrifüj edilmiştir. Süpernatant dikkatli bir şekilde dökülmüştür. Pelletin kuruması için tüpler ters bırakılarak bekletilmiştir. Kuruyan pellet 100 µl TE (Tris-EDTA) içerisinde çözülmüştür. Her tüpe 4 µl RNAase A eklenmiş ve 15 dakika oda sıcaklığında tüpler bekletilmiştir. Her tüpe 500 µl soğuk EtOH (%100) (buzluktan çıkmış) eklenmiş ve tüpler dikkatli bir şekilde karıştırılarak 1 saat süreyle 20 o C de bekletilmiştir. 5 dakika devirde santrifüj edilmiştir. Süpernatant dikkatli bir şekilde dökülmüştür ve pelletin kuruması için tüpler ters çevrilmiştir (yaklaşık 10 dakika). Pellet 100 µl TE (Tris-EDTA) içerisinde çözülmüştür. 29

49 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Örnekler 20 o C de saklanmıştır. DNA izolasyonu aşamaları Şekil 3.5 te gösterilmiştir A B C D Pelletler E F Şekil 3.5. A-B: Santrifüj Makinesi ve Tüplerinin Görünümü, C-D: Pelletlerin Elde Edilmesi Öncesi, DNA ve Süpernatantların Görünümü, E ve F: Elde Edilen Pelletlerin Ters Çevrilip Kurutulması DNA Kalitesi ve Kantitesinin Belirlenmesi İzolasyonu gerçekleştirilen DNA ların kalitesi ve miktarları spektrofotometre ile (NanoDrop ND 100) ölçümler yapılarak belirlenmiştir. 30

50 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ SSR- PCR Koşulları Bitkisel materyallere ait DNA lar ve sentetik olarak hazırlanan SSR primerleri ile PCR reaksiyonları gerçekleştirilmiştir. PCR ürünlerinin Li-Cor jel sisteminde görüntülenmesini sağlamak için SSR Forward primerlerinin 5 ucuna M13 Forward ya da M13 Reverse üniversal primerler eklenmiştir. Eklenen bu primerler 700 ya da 800 nm dalga boyunda etiketlendiği için PCR ürünleri bu primerler sayesinde Li-Cor jel ünitesinde rahatlıkla gözlenebilmektedir. Çalışmada kullanılan PCR protokol ve PCR döngü koşulları aşağıda belirtilmiştir. PCR reaksiyon koşulları; Kullanılan Kimyasallar Her örnek için kullanılan miktar (μl) ddh 2 O 5.00 PCR Master Mix 2X 8.00 MgCl M13 primer (Forward & Reverse) 0.50 F + R primer 1.00 DNA (5ng) 5.00 Toplam Hacim 20 μl Toplam hacim: 20 μl olacak şekilde aşağıda verilen koşullarda reaksiyon gerçekleştirilmiştir. PCR Döngü Programı PCR koşulları aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir 95 o C 5 dk ön denaturation 95 o C 1 dk DNA nın çift iplikçiğinin ayrılması denaturation 55 o C 30 sn primer bağlanması annealing 72 o C 1dk yeni iplikçiğin yazılımı extension 35 döngü, 72 o C 6 dk son yazılım 4 o C 31

51 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ SSR Primerlerinin Belirlenmesi Araştırmada kullanılan SSR primerlerini belirlemek amacıyla primer tarama çalışması yapılmıştır. Tarama çalışması için tekli, çift ve üç yönlü melez kavun genotiplerinin elde edilmesinde kullanılan ebeveyn hatları seçilmiştir. Ebeveyn hatlarının seçilmesinin en büyük nedeni, tarama sonucunda çıkacak olan DNA bantlarının ebeveynlerde polimorfik olması durumunda, melez genotiplerde de elde edilecek DNA bant profillerinin polimorfik olmasının beklenmesidir. Bunun aksine, monomorfik DNA bantları elde edilmesi neticesinde ise, tüm melez bireylerin de aynı monomorfik bantları vereceği beklenmiştir. Ebeveyn hatlarının taranmasında, Danin-Poleg ve ark. (2001) ile Katzir ve ark. (1996) tarafından geliştirilen 22 adet SSR primer çifti, karpuzda Levi ve ark. (2006) tarafından belirlenen 9 çift SSR primer ve Jarret ve ark. (1997) tarafından tespit edilen 7 çift SSR primeri kullanılmıştır. 17 çift SSR ise Gonzalo ve ark. (2005), Fazio ve ark. (2002), Chiba ve ark. (2003) tarafından karakterize edilen primerlerden kullanılmıştır. Toplamda 55 primer ile ebeveyn hatlarının taraması yapılmıştır (Çizelge 3.5). Elektroforez Koşulları Elde edilen PCR ürünlerinden 6 µl çekilerek + 1µl yükleme bufferı eklenmiş ve % 1.5 lik agaroz jelde, 1X TAE (Trizma Base, Glacial Asetic Asid, EDTA (Na 2.EDTA.H 2 O) buffer eklenerek koşulmuştur. Jel % 0.1 oranındaki ethidium bromide solusyonu ile boyanmış ve UV altında fotoğrafları çekilerek amplifikasyon ürünlerinin varlığı belirlendikten (Şekil 3.6) sonra, Polyacrilamid Gel Elektroforezde (PAGE) koşma işlemine geçilmiştir. 32

52

53

54

55

56 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ A B C D E F G H I Şekil 3.6. A-C: Agaroz Jelin Plate e Dökülmesi ve Hazırlanması İşlemi, D-F: Yükleme İşleminin Yapılması ve Koşma İşleminin Başlatılması, G-I: UV Cihazına Jelin Yerleştirilmesi ve Koşma Sonrası Bantların Bilgisayar Ortamına Aktarılması Li-Cor için Poliakrilamide Jel Hazırlığı Laboratuvar çalışması sonucunda elde edilen PCR ürünlerini koşmak amacıyla % 6.5 poliakrilamid jel hazırlanmıştır. Bu jelin hazırlanmasında kullanılan kimyasalların listesi ve kullanılan miktarları aşağıdaki gibidir; Üre 8.4 g %50 Long Ranger Akrilamide 2.6 ml 10X TBE Tampon 2.0 ml TEMED 15 µl Amonyum Persulfat (APS-%10) 150 µl Li-Cor Elektroforez Koşulları Jel polimerizasyonu tamamlandıktan sonra aparat Li-Cor Elektroforez cihazına yerleştirilmiştir. Cihazda çalışma değerleri; 1000 V, 35 ma, 25 W 45 o C de 37

57 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ yaklaşık 30 dk. ön ısıtma yapılarak ardından eşit miktarda formamide yükleme tamponu eklenmiştir ve PCR da 95 o C de 4 dk denatüre edilen örneklerden 1 µl jel e pipet yardımıyla yüklenmiştir (Şekil 3.7). Daha sonra cihaz çalışma şartları olan 1500 V, 35 ma, 50 W 48 o C de jel koşullarında 1.5 saat koşturulmuştur. A B C D E Şekil 3.7. A: Poliakrilamide Jelin Döküleceği Camlar, B: Poliakrilamid Jelin Dökülmesi, C: Jel Polimerize Olduktan Sonra Tarağın Jel İçerisine Yerleştirilmesi, D: Jel Aparatının Cihaza Yerleştirilmesi, E: Yüklemeye Hazır Elektroforez Aparatı, F: Yüklemenin Yapılması F 38

58 3. MATERYAL VE METOT Nihat YILMAZ Veri Analizi Mikrosatellit analizlerinde PAGE sonucu elde edilen bantlar, bant olma veya olmama durumlarına göre 1 veya 0 şeklinde değerlendirilerek benzerlik indeksleri oluşturulmuştur (Nei ve Li, 1979). Gruplama analizleri için UPGMA (Unweighted Pair Group Method using Arithmetic Average) metodu kullanılmıştır. Ayrıca, kavunda tekli, üçlü ve çift melezler ile ebeveynlerinde yapılan SSR analizleri sonuçlarına göre elde edilen bantlar değerlendirilerek, melez gruplarının benzerlik indekslerine dayalı dendogramları oluşturulmuştur. Dendogramların oluşturulmasında ise NTSYS (Numerical Taksonomy and Multivariarte Analysis System Version 2.0) paket programı kullanılmıştır (Rohlf, 1998). 39

59 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Araştırma bulguları, klasik ıslah çalışmalarına ilişkin 2007 ve 2008 yılı bulguları ile moleküler çalışmalara ilişkin bulgular olmak üzere iki bölüm halinde incelenmiştir Yılı Çalışmalarına İlişkin Bulgular Tohum Çıkış Süreleri (gün) ve Oranlarına (%) Ait Bulguları Tohum çıkış sürelerine ait değerler Çizelge 4.1 de verilmiştir. Çizelge incelendiğinde en uzun çıkış süresi, ebeveyn hatlarından H4 genotipinde (9.3 gün) elde edilmiştir. En kısa çıkış süresi ise yine ebeveyn hatlarından G2 genotipinden (4.5 gün) elde edilmiştir. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotipleri ile Galia F 1 çeşidinde çıkış süresi bu iki değer arasında değişmiştir. Tekli melez grup içerisinde en uzun çıkış süresi ÖK-63 (G22 X G2) genotipinden (7.4 gün), en kısa çıkış süresi ise ÖK-58 (G22 X C1) genotipinden (4.5 gün) elde edilmiştir. Üçlü melezlemelerde, ÖK-109 X H27 melezi 8.0 gün ile en uzun zamanda, ÖK-58 X H27 genotipi ise 5.2 gün ile en kısa zamanda çıkış göstermiştir. Çift melezlemelerde ise 7.6 gün ile ÖK-111 X ÖK-109 da en uzun çıkış süresi, ÖK-58 X ÖK-109 genotipinden 5.3 gün ile en hızlı çıkış değeri kaydedilmiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi 7.9 gün ile ortalarda bir değer vermiştir. Tüm genotiplerin ortalamaları açısından değerlendirilmesinde, ebeveyn hatların en geç çıkış gösterdiği, buna karşılık tekli melez grubun ise en hızlı çimlenerek diğer melez gruplarının önüne geçtiği tespit edilmiştir (Şekil 4.1). Tohum çıkış sürelerindeki heterozis ve heterobeltiosis değerleri de Çizelge 4.1 de verilmiştir. Çıkış süresinde heterobeltiosis oranı hesaplanırken, ebeveynlerden en kısa sürede çıkış yapan üstün genotip olarak değerlendirilmiştir. Çizelgenin incelenmesinden de görüleceği gibi tüm melez grupların ortalamaları içerisinde en uzun çıkış süresi çiftli ve üçlü melez gruplarında 6.6 gün ile, en kısa çıkış süresi ise, tekli melez grubunda 5.9 gün olarak bulunmuştur. Tüm melez gruplarındaki ortalama heterozis yalnızca tekli melez grubunda negatif etkiye (%-12.16) sahip iken, diğer melez gruplarında bu etki pozitif yönde gerçekleşmiştir. Tekli melez grubun negatif değer vermesi, diğer gruplardan daha önce çıkış sağlaması ve erkencilik açısından önem taşımaktadır. Ayrıca, heterobeltiosis 40

60 bakımından ise tüm melez ortalamaları pozitif olmuştur. Tohum çıkış süreleri bakımından melez genotiplerin otuzunda pozitif heterozis elde edilirken, yirmi iki melezde ise negatif heterozis saptanmış ve sadece bir genotipte heterozis etkisi sıfır olmuştur. Pozitif heterozisisin tohum çıkış süresi üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Heterobeltiosis değerleri yönünden bakıldığında ise, sadece 43 genotipte pozitif etki görülürken, 10 genotip negatif değer vermiştir. Buradan da anlaşılacağı gibi pozitif heterobeltiosisin, tohum çıkış süreleri üzerinde etkin bir şekilde varlığının olduğu görülmektedir. Çıkış oranlarına gelince, genotiplerin çoğunda %100 çıkış gerçekleşirken, en düşük çıkış oranı % 87.5 ile H27 genotipinde tespit edilmiştir (Çizelge 4.2). Melez grupların kendi içerisinde değerlendirilmesinde ise, en yüksek ortalama değeri % 100 ile tekli melez ortalaması alırken, bunu sırasıyla çift melez ortalaması (% 99.8), üçlü melez ortalaması (% 99.5) ve ebeveyn ortalaması (% 97.9) izlemiştir (Şekil 4.2). Çıkış oranları ortalamasında tekli melez grup % 100 lük bir değer ile en yüksek orana sahip olmuştur. Diğer melez gruplar ise birbirine yakın değerler vermişlerdir. Tüm melez grupların heterozis ortalamaları bakımından incelendiği tabloda, tekli melez grup (% 1.33) ile üçlü melez grup ortalamaları (% 0.67) pozitif değerler verirken, çift melez grup ortalaması (% -0.17) ise negatif yönde etkiye sahip olmuştur (Çizelge 4.2). Heterobeltiosis ortalamalarının da incelendiği aynı çizelgede üçlü ve dörtlü melez grupların ortalaması negatif yönde etkilenmiş, ancak tekli melez grupta heterobeltiosis bulunmamıştır (Çizelge 4.2). 41

61 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Çıkış Süresi (gün) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G o-t G2 4.5 t H ab b-f H4 9.3 a C1 8.5 a-c Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 4.5 s-t ÖK-63 (G22 X G2) 7.4 b-ı ÖK-101 (H27 X H4) 6.7 d-p ÖK-109 (8 X H4) 4.6 r-t ÖK-111 (8 X G2) 6.0 i-r Üçlü Melez ÖK-58 X H4 5.1 q-t ÖK-63 X H4 6.5 e-q ÖK-101 X H4 6.2 g-q ÖK-109 X H4 6.4 f-q ÖK-111 X H4 7.3 c-k ÖK-63 X G e-q ÖK-101 X G f-q ÖK-109 X G b-j ÖK-111 X G d-n ÖK-58 X G2 5.9 k-t ÖK-63 X G2 6.9 d-p ÖK-101 X G2 6.2 g-q ÖK-109 X G2 5.6 n-t ÖK-111 X G2 7.1 c-l ÖK-58 X H q-t ÖK-63 X H d-p ÖK-101 X H b-f ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H b-g ÖK-58 X m-t

62 Çizelge 4.1 in devamı. Genotip Adı Çıkış Süresi (gün) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X d-p ÖK-101 X l-t ÖK-109 X g-q ÖK-111 X b-f ÖK-58 X C1 7.0 d-n ÖK-63 X C1 7.7 b-f ÖK-101 X C1 5.8 k-t ÖK-109 X C1 6.2 f-q ÖK-111 X C1 7.1 c-m Çift Melez ÖK-58 X ÖK g-q ÖK-58 X ÖK j-s ÖK-58 X ÖK q-t ÖK-63 X ÖK d-n ÖK-63 X ÖK b-j ÖK-63 X ÖK d-o ÖK-63 X ÖK d-o ÖK-101 X ÖK b-ı ÖK-101 X ÖK h-q ÖK-101 X ÖK b-j ÖK-101 X ÖK h-q ÖK-109 X ÖK k-t ÖK-109 X ÖK p-t ÖK-109 X ÖK d-p ÖK-109 X ÖK e-q ÖK-111 X ÖK b-h ÖK-111 X ÖK d-p ÖK-111 X ÖK d-q ÖK-111 X ÖK b-g Galia 7.9 a-e Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 7.4 D (% 1)

63 10 Tohum Çıkış Süreleri (gün) ,4 5,9 6,6 6,6 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Süreleri Ortalamaları (gün) Tohum Çıkış Oranları (%) , ,5 99,8 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranları Ortalamaları (%) 44

64 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranlarında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Çıkış Oranı (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a G a H b a H a C a Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) a ÖK-101 (H27 X H4) a ÖK-109 (8 X H4) a ÖK-111 (8 X G2) a Üçlü Melez ÖK-58 X H a ÖK-63 X H a ÖK-101 X H a ÖK-109 X H a ÖK-111 X H a ÖK-63 X G a ÖK-101 X G b ÖK-109 X G a ÖK-111 X G a ÖK-58 X G a ÖK-63 X G a ÖK-101 X G a ÖK-109 X G a ÖK-111 X G a ÖK-58 X H a ÖK-63 X H a ÖK-101 X H a ÖK-109 X H a ÖK-111 X H a ÖK-58 X a

65 Çizelge 4.2 nin devamı. Genotip Adı Çıkış Oranı (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a ÖK-101 X a ÖK-109 X a ÖK-111 X a ÖK-58 X C a ÖK-63 X C a ÖK-101 X C a ÖK-109 X C a ÖK-111 X C a Çift Melez ÖK-58 X ÖK a ÖK-58 X ÖK a ÖK-58 X ÖK a ÖK-63 X ÖK a ÖK-63 X ÖK a ÖK-63 X ÖK a ÖK-63 X ÖK a ÖK-101 X ÖK a ÖK-101 X ÖK a ÖK-101 X ÖK a ÖK-101 X ÖK a ÖK-109 X ÖK a ÖK-109 X ÖK a ÖK-109 X ÖK a ÖK-109 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a Galia a Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 97.9 D (% 5)

66 Fide Ölçümlerine Ait Bulgular (mm) Kotiledon değerleri ile ilgili olarak elde edilen veriler istatistiki açıdan önemli bulunmuştur. Kotiledon genişliği ile ilgili değerler Çizelge 4.3 te görülmektedir. Kotiledon genişliği açısından en yüksek değer, üçlü melez grubu içerisinde yer alan ÖK- 63 X C1 melezinden (23.39 mm) elde edilmiştir. Kotiledon genişliğinde en düşük değere ise mm ile tekli melez grubu içerisindeki ÖK-101 (H27 X H4) sahip olmuştur. Kotiledon genişliğinde heterozis ve heterobeltiosis açısından değerlendirmelerin bulunduğu aynı çizelgede, bu özellik açısından tüm melez grupların ortalamalarında en yüksek değer çift melezlerin bulunduğu gruptan (19.27 mm) elde edilmiştir. Bunu sırasıyla üçlü (18.90 mm) ve tekli melez (17.72 mm) grupları takip etmiştir (Şekil 4.3). Kotiledon genişliği açısından 39 genotipte pozitif heterozis elde edilmiş, geriye kalan 14 genotipte ise heterozis negatif yönde gerçekleşmiştir. Bu açıdan da heterozisin kotiledon genişliğindeki etkinliği açıkça ortaya çıkmaktadır. Tüm melez genotiplerin heterozis ortalamalarına bakılacak olursa, tekli melez grup (%- 0.76) hariç, diğer iki melez grupta heterozis pozitif (% 9.16 ve % 9.81) yönde çıkmıştır. Kotiledon genişliği bakımından genel olarak heterobeltiosis ortaya çıkmamıştır. Heterobeltiosis oranları bakımından, tüm melez grupların ortalamasında tekli melez grup ortalaması (%-6.74) haricinde, diğer iki grup oldukça düşük pozitif değerler vermişlerdir. 47

67 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Genişliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kotiledon Gen. (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-h G b-h H h-j a-h H b-h C ij Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) b-h ÖK-63 (G22 X G2) a-f ÖK-101 (H27 X H4) j ÖK-109 (8 X H4) b-h ÖK-111 (8 X G2) b-h Üçlü Melez ÖK-58 X H a-e ÖK-63 X H c-ı ÖK-101 X H g-j ÖK-109 X H a-g ÖK-111 X H b-h ÖK-63 X G c-h ÖK-101 X G b-h ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G b-h ÖK-63 X G b-h ÖK-101 X G c-j ÖK-109 X G a-g ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X H a-g ÖK-63 X H a-h ÖK-101 X H f-j ÖK-109 X H e-j ÖK-111 X H c-j ÖK-58 X b-h

68 Çizelge 4.3 ün devamı. Genotip Adı Kotiledon Gen. (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-g ÖK-101 X c-j ÖK-109 X a-h ÖK-111 X c-h ÖK-58 X C a-e ÖK-63 X C a ÖK-101 X C a-h ÖK-109 X C a-g ÖK-111 X C b-h Çift Melez ÖK-58 X ÖK b-h ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK b-h ÖK-63 X ÖK a-g ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK a-h ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK b-h ÖK-111 X ÖK a-h ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK d-j ÖK-111 X ÖK a-h Galia b-h Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

69 Kotiledon uzunluğu değerleri bakımından en yüksek değer çift melez grupta yer alan ÖK-58 X ÖK-101 melezinden mm ile kaydedilmiş, benzer şekilde hipokotil uzunluğunda da aynı genotip mm ile en yüksek değere sahip olmuştur. Kotiledon uzunluğunda en düşük değeri ise mm ile tekli melez grup içerinde yer alan ÖK- 101 (H27 X H4) vermiştir (Çizelge 4.4). Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin kotiledon uzunluğunda heterozis ve heterobeltiosis oranlarını gösteren aynı çizelge incelendiğinde, tüm melez ortalamalarında en yüksek kotiledon uzunluğuna çift melez grup (35.35 mm) ulaşmıştır. Bunu, üçlü melez grup (34.95 mm) takip etmiş ve en düşük değer ise tekli melez gruptan (31.04 mm) elde edilmiştir (Şekil 4.4). Tüm melez ortalamaları heterozis açısından incelendiğinde, üçlü ve çift melez gruplarında heterozis pozitif etkiye sahip olurken, tekli melez grubu ise negatif bir etki göstermiştir. Aynı şekilde heterobeltiosis oranları açısından da üçlü ve çift melez gruplarında pozitif bir etki sağlanmış, ancak tekli melez grupta bu etkinin yönü negatif olmuştur. Heterozis, melez kavun genotiplerinin 42 sinde pozitif etki olarak kendini göstermiş, buna karşılık sadece 11 genotipte negatif etkiye sahip olmuştur. Melez kavun genotiplerinde pozitif heterozisin açık üstünlüğü belli olmuştur. Heterobeltiosis bakımından bu özellikte, genotiplerin 30 tanesi pozitif etki göstermiş, geriye kalan 23 genotipte bu etki negatif olmuştur. Çizelge 4.5 te görüldüğü gibi, hipokotil uzunluğu açısından en düşük değere yine tekli melez grupta bulunan ÖK-101 (H27 X H4) genotipi (27.40 mm) sahip olmuştur. Hipokotil uzunluğunda, tüm melez grupların ortalamalarında en yüksek değer çift melez gruptan (66.51 mm) elde edilmiştir. Bunu üçlü melez grup ortalaması (65.47 mm) takip etmiş ve en düşük değer ise tekli melezlerin bulunduğu grupta (52.08 mm) tespit edilmiştir (Şekil 4.5). Yine bu melez grupların ortalama değerlerinde heterozis oranları çift (% 32.68) ve üçlü melez (% 30.72) gruplarda pozitif oranda gerçekleşirken, tekli melez ortalamalarındaki heterozis negatif bir etki olarak kendini göstermiştir. Melez grupların ayrıntılı olarak heterozislerine bakılacak olursa toplam 48 genotipte heterozis ve hibrit gücü ortaya çıkmış, pozitif bir etki yaratmış, geriye kalan sadece 5 genotipte hibrit gücü görülmemiştir. Buradan da anlaşılacağı gibi hipokotil uzunluğunda heterozisin baskın bir şekilde etkisi görülmektedir (Çizelge 4.5). 50

70 Heterobeltiosis değerlerinde ise, tüm melez gruplardaki ortalamalar açısından heterobeltiosis üçlü ve çift melezlemelerde pozitif değerler sağlarken, tekli melezlemelerde negatif olarak bulunmuştur. Ayrıca, 44 genotipte pozitif heterobeltiosis etkisi ortaya çıkarken, sadece 9 genotipte bu etki negatif olarak çıkmıştır (Çizelge 4.5). Şahit olarak kullanılan Galia çeşidi ise, kotiledon genişliğinde mm, kotiledon uzunluğunda mm ve hipokotil uzunluğu bakımından da mm lik değerler vermiştir (Çizelge 4.3, Çizelge 4.4, Çizelge 4.5). 51

71 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kotiledon Uzun.(mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G f-m G k-n H mn a-j H b-l C l-n Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) c-m ÖK-63 (G22 X G2) b-k ÖK-101 (H27 X H4) n ÖK-109 (8 X H4) b-l ÖK-111 (8 X G2) e-m Üçlü Melez ÖK-58 X H a-g ÖK-63 X H j-n ÖK-101 X H g-m ÖK-109 X H b-k ÖK-111 X H b-l ÖK-63 X G ı-m ÖK-101 X G a-j ÖK-109 X G a-ı ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X G a-g ÖK-63 X G g-m ÖK-101 X G c-m ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-h ÖK-58 X H a-f ÖK-63 X H b-l ÖK-101 X H i-n ÖK-109 X H f-m ÖK-111 X H h-m ÖK-58 X d-m

72 Çizelge 4.4 ün devamı. Genotip Adı Kotiledon Uzun.(mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-k ÖK-101 X e-m ÖK-109 X c-m ÖK-111 X c-m ÖK-58 X C a-e ÖK-63 X C ab ÖK-101 X C a-g ÖK-109 X C a-k ÖK-111 X C b-m Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-k ÖK-58 X ÖK a ÖK-58 X ÖK c ÖK-63 X ÖK b-l ÖK-63 X ÖK c-m ÖK-63 X ÖK b-l ÖK-63 X ÖK f-m ÖK-101 X ÖK b-m ÖK-101 X ÖK b-l ÖK-101 X ÖK b-l ÖK-101 X ÖK a-j ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-k ÖK-109 X ÖK b-l ÖK-109 X ÖK b-k ÖK-111 X ÖK a-j ÖK-111 X ÖK a-j ÖK-111 X ÖK j-n ÖK-111 X ÖK b-l Galia b-m Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

73 25 Kotiledon Genişliği (mm) ,27 17,72 18,90 19,27 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Genişliği (mm) Kotiledon Uzunluğu (mm) ,37 31,04 34,95 35, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Uzunluğu (mm) 54

74 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Hipokotil Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Hipokotil Uzun.(mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G i-k G i-k H k-l f-j H c-ı C jk Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) h-k ÖK-63 (G22 X G2) f-j ÖK-101 (H27 X H4) ı ÖK-109 (8 X H4) b-h ÖK-111 (8 X G2) f-j Üçlü Melez ÖK-58 X H a-g ÖK-63 X H b-g ÖK-101 X H b-h ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H b-h ÖK-63 X G c-ı ÖK-101 X G a-g ÖK-109 X G b-h ÖK-111 X G f-j ÖK-58 X G c-ı ÖK-63 X G a-g ÖK-101 X G c-ı ÖK-109 X G a-f ÖK-111 X G a-g ÖK-58 X H ab ÖK-63 X H a-g ÖK-101 X H b-g ÖK-109 X H f-j ÖK-111 X H a-g ÖK-58 X e-ı

75 Çizelge 4.5 in devamı. Genotip Adı Hipokotil Uzun.(mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X e-j ÖK-101 X b-h ÖK-109 X b-h ÖK-111 X g-k ÖK-58 X C d-ı ÖK-63 X C c-ı ÖK-101 X C b-g ÖK-109 X C c-ı ÖK-111 X C b-h Çift Melez ÖK-58 X ÖK e-ı ÖK-58 X ÖK a ÖK-58 X ÖK a-g ÖK-63 X ÖK h-k ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK f-j ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK a-g ÖK-101 X ÖK a-g ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK b-g ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK c-ı ÖK-111 X ÖK g-k ÖK-111 X ÖK b-h ÖK-111 X ÖK d-ı ÖK-111 X ÖK c-ı Galia kl Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

76 Hipokotil Uzunluğu (mm) ,70 52,08 65,47 66, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Hipokotil Uzunluğu (mm) İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanlarına Ait Bulgular (gün) İlk gerçek yaprak çıkış zamanları açısından genotipler ayrı ayrı değerlendirildiğinde, ebeveyn hatlarda ilk gerçek yaprak çıkışı, tohum ekiminden itibaren geçen gün olarak 11 ile 15. gün arasında gerçekleşmiştir. Tekli ve üçlü melezlerde 10 ile 15. günler arasında, çift melezlerde ise 11 ile 13. günler arasında bulunmuştur (Çizelge 4.6). Aynı zamanda ortalama değerlere bakılacak olursa, 2007 yılında ortalamalar bakımından en erken ilk gerçek yaprak çıkaran grubun çift melez grubu (11.84 gün) olduğu, bunu üçlü melez grup (12.28 gün), tekli melez grup (12.40 gün) ve en son olarak ta ebeveyn hatlarının (13.20 gün) izlediği tespit edilmiştir (Şekil 4.6). Şahit olarak kullanılan Galia çeşidinde ise 15. günde ilk gerçek yapraklar çıkmıştır. Bu değerler genotiplerin genelinde ilk çıkan gerçek yaprak tarihi baz alınarak belirlenmiştir. Genel olarak, melez grupların ebeveyn hatlarına ve kontrol çeşide göre biraz daha kısa zamanda ilk gerçek yapraklarını çıkardıkları tespit edilmiştir. 57

77 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün) Ebeveyn Genotip Adı İlk Gerçek Yaprak Oluşum Tarihi Ekimden İtibaren Geçen Gün Sayısı G G H H C Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ÖK-63 (G22 X G2) ÖK-101 (H27 X H4) ÖK-109 (8 X H4) ÖK-111 (8 X G2) Üçlü Melez ÖK-58 X H ÖK-63 X H ÖK-101 X H ÖK-109 X H ÖK-111 X H ÖK-63 X G ÖK-101 X G ÖK-109 X G ÖK-111 X G ÖK-58 X G ÖK-63 X G ÖK-101 X G ÖK-109 X G ÖK-111 X G ÖK-58 X H ÖK-63 X H ÖK-101 X H ÖK-109 X H ÖK-111 X H

78 Çizelge 4.6 nın devamı. Genotip Adı İlk Gerçek Yaprak Oluşum Tarihi Ekimden İtibaren Geçen Gün Sayısı ÖK-58 X ÖK-63 X ÖK-101 X ÖK-109 X ÖK-111 X ÖK-58 X C ÖK-63 X C ÖK-101 X C ÖK-109 X C ÖK-111 X C Çift Melez ÖK-58 X ÖK ÖK-58 X ÖK ÖK-58 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK Şahit Hibrit Galia Ortalamalar Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez

79 20 İlk Gerçek Yaprak Çıkış Süresi (gün) ,20 12,40 12,28 11,84 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün) İlk Dişi Çiçek Oluşumuna Ait Bulgular (gün) İlk dişi çiçek oluşum süreleri ile ilgili veriler Çizelge 4.7 de verilmiştir. İncelenen özellik açısından genotipler, istatistiksel olarak önemli bulunmuş ve en geç dişi çiçek oluşum süresi ebeveyn genotiplerden H27 de (68.11 gün) elde edilmiştir. En erken sürede dişi çiçek oluşturan genotip ise, tekli melez grubunda bulunan ÖK-101 (H27 X H4) (56.40 gün) olmuştur. Kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi günlük bir değer vermiştir. Tüm melez grupların ilk dişi çiçek oluşum süreleri ile ilgili heterozis ve heterobeltiosis verileri aynı çizelgede verilmiştir. Melez grupların ortalamasına göre tekli melez grubu en kısa sürede (58.81 gün) dişi çiçek açarken, bunu çift melez (60.32 gün) ve üçlü melez (60.52 gün) ortalaması takip etmiştir (Şekil 4.7). Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin ilk dişi çiçek oluşum sürelerinde heterozis ortalamaları açısından tüm melez gruplarda elde edilen veriler incelendiğinde; yalnızca tekli melez grup, erken dişi çiçek açma süresi ile negatif yönde heterozis (% gün) sağlarken, diğer iki grup ortalaması daha geç dişi çiçek açmış ve pozitif 60

80 heterozis vermiştir. Genotipler heterozis açısından değerlendirildiğinde, toplam 33 genotipte pozitif etki sağlanırken, 20 genotipte bu etkinin yönü negatif olmuştur. İlk dişi çiçek oluşum sürelerinde heterobeltiosis oranı hesaplanırken, ebeveynlerden en kısa sürede dişi çiçek açanı üstün genotip olarak değerlendirilmiştir. Heterobeltiosis bakımından ise melez genotiplerin vermiş olduğu ortalama değerlerin ikisi pozitif yönde olmuştur. Sadece tekli melez genotiplerin ortalamalarının bulunduğu grupta heterobeltiosis oranı negatif (%-1.14) çıkmıştır. 61

81 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Dişi Çiçek Oluşum Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn İlk Dişi Çiçek Oluş. (gün) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-d G b-d H a b-d H b-d C a-d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) b-d ÖK-63 (G22 X G2) b-d ÖK-101 (H27 X H4) d ÖK-109 (8 X H4) b-d ÖK-111 (8 X G2) b-d Üçlü Melez ÖK-58 X H b-d ÖK-63 X H b-d ÖK-101 X H b-d ÖK-109 X H b-d ÖK-111 X H b-d ÖK-63 X G b-d ÖK-101 X G b-d ÖK-109 X G b-d ÖK-111 X G b-d ÖK-58 X G b-d ÖK-63 X G b-d ÖK-101 X G b-d ÖK-109 X G b-d ÖK-111 X G b-d ÖK-58 X H b-d ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X b-d

82 Çizelge 4.7 nin devamı. Genotip Adı İlk Dişi Çiçek Oluş. (gün) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X b-d ÖK-101 X b-d ÖK-109 X b-d ÖK-111 X a-d ÖK-58 X C ab ÖK-63 X C c-d ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C b-d ÖK-111 X C b-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK b-d ÖK-58 X ÖK b-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK b-d ÖK-101 X ÖK b-d ÖK-101 X ÖK b-d ÖK-109 X ÖK b-d ÖK-109 X ÖK b-d ÖK-109 X ÖK b-d ÖK-109 X ÖK b-d ÖK-111 X ÖK b-d ÖK-111 X ÖK b-d ÖK-111 X ÖK b-d ÖK-111 X ÖK b-d Galia b-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez ,57 Ebeveyn D (% 1)

83 İlk Dişi Çiçek Oluşum Süresi (gün) ,66 58,81 60,52 60, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Dişi Çiçek Oluşum Süreleri (gün) Toplam Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) Toplam verim değerlerinin bulunduğu Çizelge 4.8 incelendiğinde, en yüksek toplam verim ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipinden kg/m 2 ile elde edilmiş ve bunu ÖK-63 (G22 X G2) tekli melezi kg/m 2 değeri ile takip etmiştir. Toplam verimde en düşük verim üçlü melez grupta yer alan ÖK-63 X G2 genotipinden (2.170 kg/m 2 ) sağlanmıştır. Kontrol çeşit olan Galia (4.130 kg/m 2 ) nispeten yüksek verimle birçok melez genotipin üzerinde değer vermiştir. ÖK-101 (H27 X H4) genotipinin fidelerinin zayıf gelişmesinden dolayı parseldeki bitki sayısının az olması ve sadece iki defa hasat yapıldıktan sonra bitkilerin tamamının, tam verime gelmeden kuruması sebebiyle verim çok düşük olmuştur. Bu nedenle ÖK-101 genotipi değerlendirme dışı bırakılmıştır. Tüm melez grupların ortalaması alınırken de, heterozis ve heterobeltiosis hesaplamalarında ÖK-101 (H27 X H4) genotipinin ebeveyn olarak girdiği tüm melez grupları da değerlendirme dışı bırakılmıştır. Çizelge 4.8 de tüm melez kombinasyonların ortalamalarının heterozis ve heterobeltiosis oranları ayrı ayrı verilmiştir. Melez grupların ortalama değerleri 64

84 incelendiğinde, tekli melez grubun, diğer iki gruba ve ayrıca ebeveyn hatlarına göre daha yüksek bir ortalamaya sahip olduğu belirlenmiştir (Şekil 4.8). Heterozis oranları bakımından toplam 16 genotipte pozitif etki sağlanmış iken, 22 genotipte negatif heterozis oranı belirlenmiştir. En yüksek heterozis oranı tekli melez grupta yer alan ÖK- 58 genotipinde (% 89.56) saptanmıştır. Genotiplerin heterozis ortalamaları incelendiğinde, tekli melez grubunda pozitif yönde heterozis olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, aynı çizelgede heterobeltiosis değerleri de verilmiş ve en yüksek orana ÖK-58 (G22 X C1) genotipinde (% 76.19) ulaşılmıştır. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin toplam verimlerinde heterobeltiosis ortalamaları bakımından ise, sadece tekli melez grupların ortalamasında pozitif yönde heterobeltiosis elde edilirken, diğer gruplarda negatif bir etki tespit edilmiştir. 65

85 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Toplam Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Toplam Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G bc G a-c H a-c bc H a-c C a-c Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-109 (8 X H4) ab ÖK-111 (8 X G2) bc Üçlü Melez ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H bc ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-c ÖK-63 X G bc ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G bc ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H ab ÖK-63 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H ab ÖK-58 X a-c

86 Çizelge 4.8 in devamı. Genotip Adı Toplam Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X bc ÖK-101 X bc ÖK-109 X bc ÖK-111 X bc ÖK-58 X C a-c ÖK-63 X C a-c ÖK-101 X C a-c ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C ab Çift Melez ÖK-58 X ÖK bc ÖK-58 X ÖK bc ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK bc ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK ac ÖK-63 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK bc ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK bc ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

87 5 4,373 Toplam Verim (kg/m2) ,169 3,450 3, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Toplam Verimleri (kg/m 2 ) Erkenci Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) Genotiplerin ilk 10 günlük hasat kısmını içeren erkenci verim değerlerinin, istatistiksel bakımdan önemli farklılıklara sahip olduğu belirlenmiştir (Çizelge 4.9). Bu bağlamda en yüksek erkenci verim kg/m 2 lik bir değer ile tekli melez grubunda bulunan ÖK-58 (G22 X C1) genotipinden sağlanmıştır. Çizelgenin incelenmesinden de görüleceği gibi, en düşük erkenci verim, üçlü melez grupta yer alan ÖK-109 X 8 genotipinden (0.927 kg/m 2 ) elde edilmiştir. Erkenci verim açısından kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi ise kg/m 2 lik bir değer vermiştir. Tekli melez grupların ortalaması alınırken, toplam verim değerlendirmelerinde olduğu gibi ÖK-101 (H27 X H4) genotipinin verileri değerlendirme dışı bırakılmıştır. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin erkenci verimlerinde heterozis, heterobeltiosis ve ortalamalarda Çizelge 4.9 da verilmiştir. Bu bağlamda tüm melez genotiplerin erkenci verim ortalamaları sırasıyla tekli melez genotiplerde kg/m 2, üçlü melez genotiplerde kg/m 2 ve çift melez genotiplerde de kg/m 2 şeklinde bulunmuştur. 68

88 Heterozis ortalamaları açısından da tekli melez grup % lık oranla pozitif yönde olurken, diğer melez grupların ortalamasında bu etki, negatif yönde olmuştur. Aynı şekilde heterobeltiosis ortalamaları değerlendirildiğinde, tekli melez grubun heterobeltiosis oranı pozitif iken, üçlü ve çift melez gruplarda negatif etki tespit edilmiştir. Genotipler içerisinde en yüksek heterozis oranını, tekli melez grup içerisinde yer alan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi (% ) sağlamıştır. En yüksek heterobeltiosis oranı ise yine ÖK-58 (G22 X C1) genotipinden (% ) elde edilmiştir. Melez grupların erkenci verimlerinde elde edilen ortalama değerler, bir grafik yardımıyla Şekil 4.9 da gösterilmiştir. 69

89 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Erkenci Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Erkenci Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G ab G ab H ab ab H ab C ab Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-109 (8 X H4) ab ÖK-111 (8 X G2) ab Üçlü Melez ÖK-58 X H ab ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H ab ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H a ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H ab ÖK-58 X ab

90 Çizelge 4.9 un devamı Genotip Adı Erkenci Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X ab ÖK-101 X ab ÖK-109 X b ÖK-111 X ab ÖK-58 X C ab ÖK-63 X C ab ÖK-101 X C ab ÖK-109 X C ab ÖK-111 X C ab Çift Melez ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

91 5 4 3,461 Erkenci Verim (kg/m2) 3 2 2,205 2,442 2, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Erkenci Verimleri (kg/m 2 ) 72

92 Yılı Meyve Pomolojik Özelliklerine Ait Bulgular Çalışma sonunda, iki, üç ve dört ebeveynli melez gruplar ile bunların ebeveynlerinden elde edilen meyvelerin resimleri, tekli (iki ebeveynli) melez grup için Şekil 4.10, üç ebeveynli melez grup için Şekil 4.11, dört ebeveynli melez grup için Şekil 4.12, ebeveynler için Şekil 4.13 ve şahit Galia F 1 için Şekil 4.14 te gösterilmiştir. ÖK-58 ÖK-63 ÖK-101 ÖK-109 ÖK-111 Şekil İki Ebeveynli Melez Gruba Ait Genotiplerin Resimleri 73

93 ÖK-58 x H4 ÖK-63 x H4 ÖK-101 x H4 ÖK-109 x H4 ÖK-111 x H4 ÖK-58 x G22 ÖK-63 x G22 ÖK-101 x G22 ÖK-109 x G22 ÖK-111 x G22 ÖK-58 x G2 ÖK-63 x G2 Şekil Üç Ebeveynli Melez Gruba Ait Genotiplerin Resimleri 74

94 ÖK-101 x G2 ÖK-109 x G2 ÖK-111 x G2 ÖK-58 x H27 ÖK-63 x H27 ÖK-101 x H27 ÖK-109 x H27 ÖK-111 x H27 ÖK-58 x 8 ÖK-63 x 8 ÖK-101 x 8 ÖK-109 x 8 Şekil 4.11 in devamı 75

95 ÖK-109 x 8 ÖK-58 x C1 ÖK-63 x C1 ÖK-101 x C1 ÖK-109 x C1 ÖK-111 x C1 Şekil 4.11 in devamı 76

96 ÖK-58 x ÖK-63 ÖK-58 x ÖK-101 ÖK-58 x ÖK-109 ÖK-63 x ÖK-58 ÖK-63 x ÖK-101 ÖK-63 x ÖK-109 ÖK-63 x ÖK-111 ÖK-101 x ÖK-58 ÖK-101 x ÖK-63 ÖK-101 x ÖK-109 ÖK-101 x ÖK-111 ÖK-109 x ÖK-58 Şekil Çift (Dört Ebeveynli) Melez Gruba Ait Genotiplerin Resimleri 77

97 ÖK-109 x ÖK-63 ÖK-109 x ÖK-101 ÖK-109 x ÖK-111 ÖK-111 x ÖK-58 ÖK-111 x ÖK-63 ÖK-111 x ÖK-101 Şekil 4.12 nin devamı ÖK-111 x ÖK

98 G 22 G 2 H 27 8 H 4 C 1 Şekil Ebeveyn Grubuna Ait Genotiplerin Resimleri. Galia F 1 Şekil Galia F 1 Çeşidinin Resmi 79

99 Meyve Ağırlıklarına Ait Bulgular (g) Meyve ağırlıkları değerleri ile yapılan istatiksel analizler sonucunda, genotipler arasındaki farklılıklar önemli bulunmuştur. Meyve ağırlığı bakımından tekli melez olan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi ( g) en ağır meyvelere sahip olurken, en düşük değer aynı gruptan olan ÖK-101 (H27 X H4) genotipinden ( g) elde edilmiştir (Çizelge 4.10). Kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi ise g la nispeten yüksek bir değerle bu genotipler arasında yer almıştır. Tüm melez genotiplerin ortalama meyve ağırlıkları ile birlikte heterozis, heterobeltiosis oranlarına ait değerlerin bulunduğu Çizelge 4.10 ayrıntılı olarak incelendiğinde, öncelikle tekli melez ortalamaları, diğer iki grup ortalamasına göre daha yüksek bir değer vermiş, üçlü ve çift melez grup ortalamaları ise birbirine çok yakın değerler almıştır (Şekil 4.15). Heterozis ortalamaları bakımından pozitif etki gösteren grup tekli ve üçlü melez genotip ortalamaları olmuştur. Diğer grupta ise, negatif etki bulunmuştur. Melez kavun genotiplerinin meyve ağırlığında 28 genotipte hibrit gücü tespit edilmiştir. Buna karşılık 25 genotipte bu etkinin yönü negatif olmuştur. Ayrıca çizelgeden de görüleceği gibi yalnızca tekli melez grubun heterobeltiosis ortalaması pozitif yönde gerçekleşirken, diğer iki grubun heterobeltiosis ortalamalarında negatif etkinin ağırlığı görülmektedir. 80

100 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Ağırlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Ağırlığı (g) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-l G b-l H j-l a-g H j-l C i-l Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) l ÖK-109 (8 X H4) d-l ÖK-111 (8 X G2) b-l Üçlü Melez ÖK-58 X H b-l ÖK-63 X H e-l ÖK-101 X H j-l ÖK-109 X H f-l ÖK-111 X H b-l ÖK-63 X G b-l ÖK-101 X G a-i ÖK-109 X G b-l ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X G a-f ÖK-63 X G b-l ÖK-101 X G c-l ÖK-109 X G b-l ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X H a-j ÖK-63 X H k-l ÖK-101 X H g-l ÖK-109 X H h-l ÖK-111 X H c-l ÖK-58 X b-l

101 Çizelge 4.10 nun devamı. Genotip Adı Meyve Ağırlığı (g) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X b-j ÖK-109 X b-l ÖK-111 X a-h ÖK-58 X C d-l ÖK-63 X C b-k ÖK-101 X C d-l ÖK-109 X C b-k ÖK-111 X C b-l Çift Melez ÖK-58 X ÖK b-l ÖK-58 X ÖK h-l ÖK-58 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK c-l ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK b-l ÖK-101 X ÖK b-k ÖK-101 X ÖK j-l ÖK-101 X ÖK h-l ÖK-101 X ÖK c-l ÖK-109 X ÖK b-l ÖK-109 X ÖK c-l ÖK-109 X ÖK f-l ÖK-109 X ÖK a-h ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK c-l ÖK-111 X ÖK c-l ÖK-111 X ÖK b-l Galia b-l Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

102 Meyve Ağırlığı (g) , , , , Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Ağırlığı (g) Meyve Çapına Ait Bulgular (cm) Pomolojik analizler sonucu elde edilen meyve çapı değerleri açısından yapılan istatistiksel analiz neticesinde, genotipler arasında farklılıkların önemli olduğu bulunmuştur (Çizelge 4.11). Meyve çapı bakımından en yüksek değer tekli melez ÖK- 58 (G22 X C1) genotipinde (15.62 cm), en düşük çap ebeveyn hatlarından H27 genotipinde (10.38 cm) ölçülmüştür. Galia çeşidi ise cm ile bu iki değer arasında kalmıştır. Meyve çapında oluşan tüm ortalama değerler ile heterozis ve heterobeltiosis oranlarıda Çizelge 4.11 de verilmiştir. Üçlü ve çift melez grupların ortalamaları birbirine yakın değerler verirken, tekli melez grup bir miktar daha yüksek değer ile öne çıkmıştır (Şekil 4.16). Melez gruplar içerisinde en yüksek meyve çapını ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipi (15.62 cm), en düşük meyve çapını ise yine aynı grupta yer alan ÖK-101 (H27 X H4) genotipi (10.84 cm) vermiştir. 83

103 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-i G a-g H i a-e H e-i C hi Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) hi ÖK-109 (8 X H4) c-i ÖK-111 (8 X G2) a-i Üçlü Melez ÖK-58 X H a-i ÖK-63 X H c-i ÖK-101 X H g-i ÖK-109 X H e-i ÖK-111 X H c-i ÖK-63 X G a-h ÖK-101 X G a-h ÖK-109 X G b-i ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X G a-e ÖK-63 X G a-i ÖK-101 X G c-i ÖK-109 X G a-h ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-h ÖK-63 X H f-i ÖK-101 X H e-i ÖK-109 X H e-i ÖK-111 X H a-h ÖK-58 X a-i

104 Çizelge 4.11 in devamı. Genotip Adı Meyve çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-e ÖK-101 X a-g ÖK-109 X a-h ÖK-111 X a-h ÖK-58 X C e-i ÖK-63 X C a-i ÖK-101 X C e-i ÖK-109 X C a-i ÖK-111 X C a-h Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-g ÖK-58 X ÖK d-i ÖK-58 X ÖK a-g ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-i ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-101 X ÖK a-i ÖK-101 X ÖK e-i ÖK-101 X ÖK e-i ÖK-101 X ÖK a-i ÖK-109 X ÖK b-i ÖK-109 X ÖK c-i ÖK-109 X ÖK c-i ÖK-109 X ÖK a-h ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK c-i ÖK-111 X ÖK a-i ÖK-111 X ÖK c-i Galia a-h Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

105 Heterozis ortalamaları bakımından, tekli melez % 6.36, üçlü melez grup % 1.64 ve çift melez grup ise % 2.43 lük değerler ile pozitif değerler vermiştir. Bu bağlamda en yüksek heterozis oranını, çift melez grupta yer alan ÖK-109 X ÖK-101 (% 99.84) genotipi sağlamış, buna karşılık en düşük oranı % lük değer veren ÖK-58 X 8 genotipi vermiştir. Tekli melez grup heterobeltiosis ortalaması hariç, üçlü ve çift melez grupların heterobeltiosis ortalamaları negatif yönde olmuştur. En yüksek heterobeltiosis oranına ÖK-58 (G22 X C1) genotipi (%21.27) ulaşırken, en düşük oran ise % lık değerle ÖK-63 X H27 genotipinde tespit edilmiştir. 20 Meyve Çapı (cm) ,35 13,46 13,01 13, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çapı (cm) Meyve Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Pomolojik çalışmalar neticesinde elde edilen meyve yüksekliği verileri Çizelge 4.12 de verilmiş ve genotipler arasındaki farklılık istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur. Bu değerler incelendiğinde, en yüksek meyve yüksekliği ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipinden (17.49 cm) elde edilirken, en düşük meyve yüksekliği ise ebeveyn hatlarından biri olan H27 genotipinden (10.30 cm) elde edilmiştir. Elde edilen verilere göre kontrol çeşidi olan Galia ise diğer melez ve ebeveyn grupları arasında yer almıştır. 86

106 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Yüksek.(cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-g G a-g H h a-h H b-h C e-h Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) a-g ÖK-101 (H27 X H4) f-h ÖK-109 (8 X H4) a-f ÖK-111 (8 X G2) a-f Üçlü Melez ÖK-58 X H ab ÖK-63 X H a-e ÖK-101 X H c-h ÖK-109 X H b-h ÖK-111 X H a-g ÖK-63 X G a-h ÖK-101 X G a-f ÖK-109 X G a-h ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-h ÖK-101 X G a-g ÖK-109 X G a-f ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X H a-f ÖK-63 X H gh ÖK-101 X H b-h ÖK-109 X H d-h ÖK-111 X H a-g ÖK-58 X a-f

107 Çizelge 4.12 nin devamı. Genotip Adı Meyve Yüksekliği (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-f ÖK-101 X a-f ÖK-109 X a-h ÖK-111 X b-h ÖK-58 X C a-h ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C a-g ÖK-109 X C a-d ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK a-h ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK c-h ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK a-h ÖK-109 X ÖK a-h ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-h ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-h ÖK-111 X ÖK a-h Galia a-h Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

108 Meyve yüksekliği ile ilgili heterozis ve heterobeltiosis verileri de Çizelge 4.12 de verilmiştir. Tüm melez ortalamalarının değerlendirildiği çizelgede, tekli, üçlü ve çift melez ortalamaları birbirine yakın değerler vermiştir (Şekil 4.17). Bu grupların heterozis açısından incelenmesi neticesinde üç melez grubun da pozitif ortalamalar verdiği görülmüştür. Bu açıdan pozitif etkinin üstünlüğü ortaya çıkmış ve en yüksek heterozis oranı, tekli melez genotip olan ÖK-58 (G22 X C1) den % lük bir oranla elde edilmiştir. Meyve yüksekliği açısından ÖK-63 X H27 genotipinin (% ) değeri en düşük bulunmuştur. Heterobeltiosis verileri ortalamasına bakıldığında, yalnızca tekli melez (% 3.88) ortalamalarının pozitif olduğu, buna karşılık diğer iki melez grubun negatif yönde ortalamalar verdiği tespit edilmiştir. 20 Meyve Yüksekliği (cm) ,92 14,63 14,32 14,59 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Yüksekliği (cm) 89

109 Meyve Et Kalınlığına Ait Bulgular (cm) Melez kavun genotiplerinin meyve et kalınlığına ilişkin yapılan istatistiksel analizler sonucunda önemli farklılıkların olduğu belirlenmiştir (Çizelge 4.13). Çizelgede görüleceği gibi, en kalın meyve eti ÖK-58 (G22 X C1) genotipinden (4.42 cm) elde edilmiş ve bu genotip tek başına bir grup oluşturmuştur. Bir diğer tek başına grup oluşturan genotip H27 ebeveyn (2.73 cm) hattı ise en düşük değeri vermiştir. Çizelge 4.13 te, tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin meyve et kalınlığında heterozis ve heterobeltiosis değerleride verilmiştir. Tüm grupların meyve et kalınlığı ortalamaları tekli melez (3.76 cm), çift melez (3.67 cm) ve üçlü melez (3.64 cm) grupları şeklinde gerçekleşmiştir (Şekil 4.18). Melezler içerisinde en yüksek meyve et kalınlığını, tekli melez grubunda bulunan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi (4.42 cm) vermiş, bunu yine aynı grupta yer alan ÖK-63 (G22 X G2) genotipi (4.25 cm) izlemiştir. Meyve et kalınlığında en düşük değeri de ÖK-101 genotipi 2.92 cm ile vermiştir. Tüm genotiplerin değerlendirildiği çizelgede, meyve et kalınlığındaki heterozis ortalamaları bakımından tekli ve üçlü melez gruplarda pozitif etkinin olduğu gözlenmiş, çift melez grupta ise etki negatif bulunmuştur. Aynı çizelgede belirlenen bir diğer veri ise heterobeltiosis oranları olmuştur. Tekli melez grup heterobeltiosis ortalaması hariç, üçlü ve çift melez grupların ortalama değerleri negatif yönde gerçekleşmiştir. 90

110 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Et Kalınlığı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-e G a-e H e a-e H a-e C de Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 4.42 a ÖK-63 (G22 X G2) 4.25 ab ÖK-101 (H27 X H4) 2.92 c-e ÖK-109 (8 X H4) 3.50 a-e ÖK-111 (8 X G2) 3.70 a-e Üçlü Melez ÖK-58 X H a-e ÖK-63 X H a-e ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H a-e ÖK-111 X H a-e ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X G a-e ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-e ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X H a-e ÖK-63 X H b-e ÖK-101 X H b-e ÖK-109 X H b-e ÖK-111 X H a-e ÖK-58 X a-e

111 Çizelge 4.13 ün devamı. Genotip Adı Meyve Et Kalınlığı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-e ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-c ÖK-111 X a-c ÖK-58 X C a-e ÖK-63 X C a-e ÖK-101 X C b-e ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C a-e Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK b-e ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK b-e ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e Galia 3.89 a-e Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 3.38 D (% 1)

112 5 Meyve Et Kalınlığı (cm) ,38 3,76 3,64 3, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Kalınlığı (cm) Meyve Kabuk Kalınlığına Ait Bulgular (mm) Meyve kabuk kalınlığı bakımından genotipler arasındaki fark önemli bulunmuştur (Çizelge 4.14). Çizelgeden de görüldüğü üzere, meyve kabuğunun en kalın olduğu melez ÖK-63 X H27 genotipi (4.177 mm) iken, en ince kabuk kalınlığı ise ÖK-101 X C1 (1.633 mm) ve ÖK-109 X C1 (1.667 mm) genotiplerinde ölçülmüştür. Kontrol çeşit Galia ise nispeten kalın kabukla (3.047 mm) melez gruplar arasında yer almıştır. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin meyve kabuk kalınlığında heterozis ve heterobeltiosis ile ilgili olan verilerde Çizelge 4.14 te verilmiştir. Yapılan incelemede tüm melez genotiplerin ortalamaları birbirine yakın değer vermiş, ancak tekli melez genotiplerinden elde edilen ortalama, rakamsal olarak diğer iki melez genotip ortalamalarından bir miktar daha yüksek olmuştur. Tüm genotipler için heterozis ortalamalarında, tekli melez grupta % 1.46 oranında hibrit gücü görülmüş, diğer grupların ise heterozisi negatif yönde tespit edilmiştir. 93

113 Meyve kabuk kalınlığı heterozisi bakımından genotiplerin 20 si pozitif etki gösterirken, geriye kalan 33 genotipte negatif heterozis saptanmıştır. Aynı çizelgede meyve kabuk kalınlığı açısından heterobeltiosis oranları da değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda, genotip ortalamalarının negatif olduğu görülmektedir. Buna bağlı olarak, 53 melez genotip içerisinde 38 tanesinde negatif heterobeltiosisin etkisi olmuş, geriye kalan 15 melez genotipte ise pozitif etkiye rastlanmıştır. Melez ortalamaları bakımından ise; tekli melez grup, üçlü ve çift melez gruplara göre bir miktar daha kalın meyve kabuğuna sahip olmuştur (Şekil 4.19). 94

114 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Kabuk Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-e G a-e H a-e ab H c-e C c-e Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-c ÖK-63 (G22 X G2) a-e ÖK-101 (H27 X H4) c-e ÖK-109 (8 X H4) a-e ÖK-111 (8 X G2) a-e Üçlü Melez ÖK-58 X H a-e ÖK-63 X H de ÖK-101 X H b-e ÖK-109 X H b-e ÖK-111 X H a-e ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G b-e ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X G de ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G c-e ÖK-109 X G b-e ÖK-111 X G b-e ÖK-58 X H a-e ÖK-63 X H a ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H b-e ÖK-111 X H e ÖK-58 X c-e

115 Çizelge 4.14 ün devamı. Genotip Adı Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X b-e ÖK-109 X b-e ÖK-111 X a-e ÖK-58 X C e ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C e ÖK-109 X C e ÖK-111 X C a-e Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK e ÖK-58 X ÖK c-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK c-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK e ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK b-e ÖK-109 X ÖK c-e ÖK-109 X ÖK e ÖK-109 X ÖK c-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK b-e ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK b-e ÖK-111 X ÖK c-e Galia a-e Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 2.74 D (% 1)

116 5 4 Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) ,74 2,76 2,57 2,44 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) Çekirdek Evi Çapına Ait Bulgular (cm) Melez kavun genotipleri arasında yapılan pomolojik analizler neticesinde elde edilen çekirdek evi çapı verilerinin verildiği Çizelge 4.15 incelendiğinde, genotipler arasındaki farklılıkların istatistiksel anlamda önemli olduğu görülmektedir. Çizelgede de görüldüğü gibi çekirdek evi çapı açısından en yüksek değeri, tekli melez grupta bulunan ÖK-63 (G22 X G2) genotipi (7.167 cm) vermiştir. Buna karşılık en düşük çekirdek evi çapı değerini C1 (4.067 cm) ebeveyn genotipi vermiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi (5.467 cm) ise birçok melez genotipten daha yüksek değer vermiştir. Melez ortalamaları bakımından da tüm melez gruplar birbirine yakın değerler vermiştir (Şekil 4.20). Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin çekirdek evi çapı değerlerinin heterozis ve heterobeltiosis oranları (Çizelge 4.15) incelendiğinde, çekirdek evi çapı en düşük 5.32 cm ile üçlü melez grupta, en yüksek ise çift melez grubunda (5.50 cm) tespit edilmiştir. 97

117 Tekli melez ortalamaları ise, bu iki grup arasında yer alarak 5.48 cm lik çekirdek evi çapı ile üçüncü grubu oluşturmuştur. Aynı çizelgede incelenen heterozis ortalamaları bakımından da tüm melez grup ortalamaları pozitif yönde etki vermiştir. Heterozis değerleri ayrıntılı olarak incelenecek olursa, tüm genotipler içinde 30 tanesinin pozitif olarak etkilendiği, ancak kalan 23 tanesinde etkinin negatif olduğu görülmektedir. Pozitif etki gösteren en yüksek orana ÖK-63 (G22 X G2) tekli melez genotipi (%36.33) sahip olmuştur. Bunu yine aynı melez grupta yer alan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi (%33.43) takip etmiştir. Negatif heterozis gösteren melez genotipler de % ile % arasında oranlar vermişlerdir. Heterobeltiosis ortalamalarının bulunduğu sütunda, yalnızca tekli melez grubun pozitif ortalamaya sahip olduğu, diğer iki grubun ise negatif heterobeltiosis gösterdiği belirlenmiştir. Melez grupların tümünün içinde 20 genotip pozitif heterobeltiosis gösterirken, 33 genotip ise negatif heterobeltiosis oranı vermiştir. 98

118 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Çekirdek Evi Çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-d G a-d H b-d a-d H c-d C d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-d ÖK-63 (G22 X G2) a ÖK-101 (H27 X H4) cd ÖK-109 (8 X H4) b-d ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H b-d ÖK-101 X H b-d ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H c-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G b-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H c-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H b-d ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X a-d

119 Çizelge 4.15 in devamı. Genotip Adı Çekirdek Evi Çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-d ÖK-111 X a-d ÖK-58 X C b-d ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C a-d ÖK-111 X C b-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK b-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK b-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK b-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d Galia a-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 4.87 D (% 1)

120 10 Meyve Çekirdek Evi Çapı (cm) ,87 5,48 5,32 5,50 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Çapı (cm) Çekirdek Evi Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Kavun genotiplerinin çekirdek evi yüksekliğine ilişkin yapılan istatistiksel analiz sonucu farklılıklar önemli bulunmuş ve farklı grupların oluştuğu tespit edilmiştir (Çizelge 4.16). Çizelge değerlendirildiğinde en yüksek çekirdek evi cm ile ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipinde tespit edilmiştir. Buna karşılık olarak en düşük çekirdek evi, tekli melez gruptan olan ÖK-101 (H27 X H4) genotipinde (5.48 cm) belirlenmiştir. Galia çeşidi ise 9.19 cm ile birçok melez genotipin üzerinde bir değere sahip olmuştur. Melez genotiplerin çekirdek evi yüksekliği heterozis ve heterobeltiosis değerleri ile bunların ortalamalarını da içeren Çizelge 4.16 incelendiğinde, tekli melez genotipler, diğer iki gruba göre biraz daha düşük değerler vermiştir (Şekil 4.21). Bununla birlikte, melez genotipler arasında en yüksek çekirdek evi yüksekliği de tekli melez gruptaki ÖK-58 (G22 X C1) genotipinde (11.44 cm) ölçülmüştür. Çizelgeden de görüleceği gibi heterozis ortalamaları bakımından, tüm melez gruplar pozitif yönde değerlere sahip olmuştur. Bu durum meyve iriliğine paralel olarak 101

121 çekirdek evi yüksekliğinin de arttığını göstermektedir. Bu bağlamda tüm genotipler arasında toplam 40 tanesinde pozitif heterozis saptanmıştır. Geriye kalan 13 tanesinde ise negatif bir heterozis etkisi tespit edilmiştir. Çekirdek evi yüksekliğinde heterobeltiosis oranı hesaplanırken, ebeveynlerden en yüksek çekirdek evi yüksekliğine sahip olan üstün genotip olarak değerlendirilmiştir. Tüm melez grupların heterobeltiosis ortalamaları bakımından değerlendirilmesi neticesinde, sadece üçlü melez grupta pozitif yönde değerlerin elde edildiği görülmüş iken, diğer iki grupta etki kendini negatif olarak göstermiştir. Ayrıca genotipler arasında da 21 tanesinin pozitif heterobeltiosis oranına sahip olduğu tespit edilmiştir. Geriye kalan genotiplerin 32 tanesinde negatif heterobeltiosis bulunmuştur. 102

122 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Çekirdek Evi Yük. (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-e G a-d H e-h a-h H a-h C gh Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) 8.38 a-h ÖK-101 (H27 X H4) 5.48 h ÖK-109 (8 X H4) 8.85 a-h ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H a-d ÖK-101 X H c-h ÖK-109 X H a-h ÖK-111 X H a-h ÖK-63 X G a-g ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-g ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H f-h ÖK-101 X H a-g ÖK-109 X H d-h ÖK-111 X H a-f ÖK-58 X a-d

123 Çizelge 4.16 nın devamı. Genotip Adı Çekirdek Evi Yük. (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-h ÖK-109 X a-h ÖK-111 X a-h ÖK-58 X C a-h ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C a-f ÖK-109 X C a-d ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-h ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-h ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-g ÖK-111 X ÖK a-h Galia 9.19 a-f Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 7.93 D (% 1)

124 15 Meyve Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) ,93 8,86 9,29 9,62 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) Meyve Et Randımanına Ait Bulgular (%) Meyve et randımanı oranlarına ait sonuçlar Çizelge 4.17 de verilmiştir. Meyve et randımanı oranları ile ilgili olarak farklılıkların belirlenmesi için yapılan varyans analizinde, genotiplerin tamamı aynı grup içerisinde yer almış ve istatistiksel farklılık ortaya çıkmamıştır. Bununla birlikte, tekli melez grup % 80.62, çift melez grup % 79.38, üçlü melez % ve son grubu oluşturan ise ebeveyn hatları (%77.88) olmuştur (Şekil 4.22). Meyve et randımanında heterozis ve heterobeltiosis oranları ile genotiplerin tümünün ortalamalarını içeren Çizelge 4.17 incelendiğinde, melez grupların ortalama değerlerinin birbirine yakın olduğu görülecektir. Bununla beraber grupların arasında biraz daha ön plana çıkan tekli melez genotiplerinin (% 80.62) ortalaması olmuştur. Ayrıca, tekli melez genotiplerin olduğu grubun heterozis ortalaması da pozitif yönde gerçekleşmiştir. Buna karşılık, diğer iki grubun heterozis ortalamaları ise negatif yönde gerçekleşmiştir. 105

125 Meyve et randımanı heterozis oranları bakımından yapılan değerlendirmede tüm melez genotipler içinde sadece 19 tanesinde pozitif bir etkinin olduğu, buna karşın 34 tanesinde negatif heterozisin olduğu tespit edilmiştir. Heterobeltiosis oranlarının da bulunduğu Çizelge 4.17, tüm melez genotiplerin ortalamaları bakımından sadece tekli melez grubun önemsiz bir pozitif değer (% 0.97) verdiğini, buna karşılık üçlü ve çift melez ortalamalarının negatif yönde değer verdiklerini göstermektedir. 106

126 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Randımanında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Et Randımanı (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G G H H C Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ÖK-63 (G22 X G2) ÖK-101 (H27 X H4) ÖK-109 (8 X H4) ÖK-111 (8 X G2) Üçlü Melez ÖK-58 X H ÖK-63 X H ÖK-101 X H ÖK-109 X H ÖK-111 X H ÖK-63 X G ÖK-101 X G ÖK-109 X G ÖK-111 X G ÖK-58 X G ÖK-63 X G ÖK-101 X G ÖK-109 X G ÖK-111 X G ÖK-58 X H ÖK-63 X H ÖK-101 X H ÖK-109 X H ÖK-111 X H ÖK-58 X

127 Çizelge 4.17 nin devamı. Genotip Adı Meyve Et Randımanı (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X ÖK-101 X ÖK-109 X ÖK-111 X ÖK-58 X C ÖK-63 X C ÖK-101 X C ÖK-109 X C ÖK-111 X C Çift Melez ÖK-58 X ÖK ÖK-58 X ÖK ÖK-58 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK Galia Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 5) Ö.D 108

128 ,88 80,62 78,34 79,38 Meyve Et Randımanı (%) Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Randımanı (%) Suda Çözünür Kuru Madde (SÇKM) Değerlerine Ait Bulgular (%) Ebeveyn, tekli, üç ve dört ebeveynli melez gruplarında yapılan SÇKM analizlerinde % 1 düzeyinde farklılıkların olduğu tespit edilmiştir (Çizelge 4.18). En yüksek suda çözünür kuru madde oranı ÖK-63 X H27 üçlü melez genotipinde (% 10.33) belirlenmiştir. SÇKM bakımından en düşük değer ise, tekli melez grupta yer alan ÖK- 111 (8 X G2) genotipinden (% 6.96) elde edilmiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi ise % 9.16 ile genotiplerin bir çoğundan daha yüksek değer vermiştir. Kavun genotiplerinin SÇKM değerlerinde heterozis ve heterobeltiosis oranlarını içeren Çizelge 4.18 incelendiğinde, tüm melez grupların ortalamasında en yüksek rakamsal değerin üçlü melez grupta (% 8.88) olduğu, bunu % 8.61 ile çift ve en son olarak da % 7.96 lık SÇKM oranı ile tekli melez grubun takip ettiği görülmektedir (Şekil 4.23). 109

129 Bu özellik açısından melez grupların içinde en yüksek SÇKM değerini, ÖK-63 X H27 üçlü melez genotipi (% 10.33) vermiş ve bunu ÖK-101 X ÖK-63 çift melez genotipi (%10.02) takip etmiştir. Buna karşılık, en düşük değer ise ÖK-111 (8 X G2) tekli melez genotipinde (% 6.96) tespit edilmiştir. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin SÇKM değerlerinde heterozis ortalamalarını da içeren çizelgede, sadece iki melez grup ortalaması pozitif heterozis oranları verirken, tekli melez grubun heterozis ortalaması ise negatif değer vermiştir. Bu etkilerin genotipler arasındaki dağılımına gelince tüm melezler içerisinde 39 tanesi pozitif yönde etkilenmiş, geriye kalan 14 genotip ise negatif etkiye sahip olmuştur. Heterobeltiosis oranlarının bulunduğu aynı çizelgede, tüm melez grupların ortalamalarında sadece tekli melez grubun heterobeltiosis ortalaması negatif tespit edilmiştir. Üçlü ve çift melez grup heterobeltiosis ortalamaları ise pozitif yönde değere sahip olmuşlardır. Bununla beraber tüm genotipler arasında 30 tanesi pozitif yönde etkilenmesine karşın, 23 tanesinde etkinin yönü negatif olmuştur. 110

130 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin SÇKM Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı SÇKM (%) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G b-e G a-e H a-e b-e H a-e C b-e Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 8.96 a-e ÖK-63 (G22 X G2) 7.64 c-e ÖK-101 (H27 X H4) 8.24 a-e ÖK-109 (8 X H4) 8.02 a-e ÖK-111 (8 X G2) 6.96 e Üçlü Melez ÖK-58 X H a-e ÖK-63 X H a-e ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H a-e ÖK-111 X H a-d ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G b-e ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G b-e ÖK-101 X G a-e ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G de ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H a ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-e ÖK-58 X a-e

131 Çizelge 4.18 in devamı. Genotip Adı SÇKM (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-e ÖK-101 X a-e ÖK-109 X a-e ÖK-111 X a-e ÖK-58 X C a-d ÖK-63 X C a-e ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C a-e ÖK-111 X C a-e Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK b-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK b-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK b-e ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e Galia 9.16 a-e Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 8.46 D (% 1)

132 12 9 8,46 7,96 8,88 8,61 SÇKM (%) Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama SÇKM Değerleri (%) Yılı Çalışmalarına İlişkin Bulgular Tohum Çıkış Süreleri (gün) ve Oranlarına (%) Ait Bulgular Çizelge 4.19 da tohum çıkış sürelerine ait değerler verilmiştir. Çizelge incelendiğinde en uzun çıkış süresi bir üçlü melez genotip olan ÖK-58 X C1 (7.53 gün), ÖK-58 X H4 (7.50 gün) ve çift melez ÖK-58 X ÖK-63 (7.50 gün) genotiplerinden elde edilmiştir. En kısa çıkış süresi ise ebeveyn hatlarından H4 genotipinden (4.70 gün) elde edilmiştir. Tekli melez grup içerisinde en uzun çıkış süresi ÖK-101 (H27 X H4) genotipinden (6.74 gün), en kısa çıkış süresi ise ÖK-63 (G22 X G2) genotipinden (5.04 gün) elde edilmiştir. Üçlü melezlemelerde ÖK-58 X C1 melezi 7.53 gün ile en uzun zamanda, ÖK-111 X H27 genotipi ise 5.60 gün ile en kısa zamanda çıkış göstermiştir. Çift melezlemelerde ise 7.50 gün ile ÖK-58 X ÖK-63 da en uzun sürede çıkış gözlenmiş, ÖK-111 X ÖK-109 genotipinde ise 5.17 gün ile en kısa sürede çıkış kaydedilmiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia F 1 çeşidi 7.14 gün ile ortalarda bir değer vermiştir. 113

133 Tohum çıkış sürelerindeki heterozis ve heterobeltiosis değerleri de Çizelge 4.19 da verilmiştir. Çıkış süresinde heterobeltiosis oranı hesaplanırken, ebeveynlerden en kısa sürede çıkış yapan üstün genotip olarak değerlendirilmiştir. Çizelgenin incelenmesinden de görüleceği gibi tüm melez grupların ortalamaları içerisinde en uzun tohum çıkış süresi üçlü melez grubunda 6.60 gün ile, en kısa sürede çıkış ise tekli melez grubunda 6.04 gün olarak bulunmuştur (Şekil 4.24). Çıkış oranlarına gelince, en yüksek ortalama değeri % ile üçlü melez ortalaması alırken, bunu sırasıyla çift melez ortalaması (% 97.19), ebeveyn ortalaması (% 96.11) ve tekli melez ortalaması (% 95.33) izlemiştir (Şekil 4.25). Tüm melez gruplarındaki ortalama heterozis pozitif yönde gerçekleşmiştir. Ayrıca, heterobeltiosis açısından da melez ortalamalarında etki pozitif olarak gerçekleşmiştir. Tohum çıkış süreleri bakımından melez genotiplerin 41 inde pozitif heterozis elde edilirken, 12 melezde de negatif heterozis saptanmıştır. Tohum çıkışı açısından heterozisin negatif çıkması, erkencilik dikkate alınarak aslında olumlu olarak değerlendirilmektedir. Heterobeltiosis değerleri yönünden bakıldığında ise sadece 45 genotipte pozitif etki ile daha geç tohum çıkış süresi görülürken, 8 genotip negatif etki ile de daha kısa sürede tohum çıkış süresi vermiştir. Buradan da anlaşılacağı gibi pozitif heterobeltiosisin, tohum çıkışı üzerinde etkin bir şekilde varlığının olduğu görülmektedir. Tekli, üçlü ve çift melezlerde tohum çıkış oranlarına ait heterozis ve heterobeltiosis değerleri Çizelge 4.20 de gösterilmiştir. Çıkış oranları ortalamasında üçlü melez grup % lik bir değer ile en yüksek orana sahip olmuştur. Diğer melez gruplar ise, bu değerin biraz altında kalmışlardır. Her melez grubunda çıkış oranı % 95 in üzerinde gerçekleşmiştir. Tüm melez grupların heterozis ortalamaları bakımından incelendiği tabloda, üçlü melez grup (% 2.10) ile çift melez grup ortalamaları (% 2.06) pozitif değerler verirken, tekli melez grup ortalaması (% -1.58) ise negatif yönde etkiye sahip olmuştur. Heterobeltiosis ortalamalarının da incelendiği aynı çizelgede, tekli ve üçlü melez grupların ortalaması negatif yönde etkilenmiş, ancak çift melez grupta (% 0.44) heterobeltiosis pozitif yönde bulunmuştur. 114

134 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Çıkış Süresi (gün) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G c-m G k-o H g-n i-o H o C a-j Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 6.10 e-n ÖK-63 (G22 X G2) 5.04 no ÖK-101 (H27 X H4) 6.74 a-i ÖK-109 (8 X H4) 6.31 b-l ÖK-111 (8 X G2) 6.03 f-n Üçlü Melez ÖK-58 X H a ÖK-63 X H c-m ÖK-101 X H e-n ÖK-109 X H d-n ÖK-111 X H g-n ÖK-58 X G a-h ÖK-63 X G d-n ÖK-101 X G e-n ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-h ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G a-h ÖK-101 X G a-l ÖK-109 X G c-m ÖK-111 X G c-m ÖK-58 X H g-n ÖK-101 X H a-i ÖK-109 X H a-k ÖK-111 X H j-o ÖK-58 X a-i

135 Çizelge 4.19 un devamı. Genotip Adı Çıkış Süresi (gün) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-f ÖK-101 X a-e ÖK-109 X a-g ÖK-111 X c-m ÖK-58 X C a ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C d-n ÖK-109 X C b-l ÖK-111 X C a-l Çift Melez ÖK-58 X ÖK a ÖK-58 X ÖK a-ı ÖK-58 X ÖK a-g ÖK-63 X ÖK c-m ÖK-63 X ÖK a-l ÖK-63 X ÖK c-m ÖK-63 X ÖK a-k ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK h-n ÖK-101 X ÖK c-m ÖK-101 X ÖK a-h ÖK-109 X ÖK c-m ÖK-109 X ÖK c-m ÖK-109 X ÖK a-h ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-111 X ÖK l-o ÖK-111 X ÖK a-i ÖK-111 X ÖK c-m ÖK-111 X ÖK m-o Galia 7.14 a-f Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 5.80 D (% 1)

136 10 8 Tohum Çıkış Süreleri (gün) ,80 6,04 6,60 6,51 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Süreleri Ortalamaları (gün) ,11 95,33 97,7 97,19 Tohum Çıkış Oranı (%) Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranları Ortalamaları (%) 117

137 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Tohum Çıkış Oranlarında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Çıkış Oranı (%) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G b G b H b a H a C e Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) c ÖK-101 (H27 X H4) c ÖK-109 (8 X H4) b ÖK-111 (8 X G2) c Üçlü Melez ÖK-58 X H a ÖK-63 X H b ÖK-101 X H b ÖK-109 X H a ÖK-111 X H a ÖK-58 X G b ÖK-63 X G a ÖK-101 X G b ÖK-109 X G b ÖK-111 X G c ÖK-58 X G a ÖK-63 X G a ÖK-101 X G a ÖK-109 X G a ÖK-111 X G a ÖK-58 X H a ÖK-101 X H c ÖK-109 X H a ÖK-111 X H a ÖK-58 X a

138 Çizelge 4.20 nin devamı. Genotip Adı Çıkış Oranı (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X d ÖK-101 X c ÖK-109 X a ÖK-111 X a ÖK-58 X C c ÖK-63 X C b ÖK-101 X C b ÖK-109 X C c ÖK-111 X C a Çift Melez ÖK-58 X ÖK a ÖK-58 X ÖK b ÖK-58 X ÖK c ÖK-63 X ÖK b ÖK-63 X ÖK a ÖK-63 X ÖK a ÖK-63 X ÖK c ÖK-101 X ÖK c ÖK-101 X ÖK b ÖK-101 X ÖK a ÖK-101 X ÖK a ÖK-109 X ÖK a ÖK-109 X ÖK b ÖK-109 X ÖK a ÖK-109 X ÖK b ÖK-111 X ÖK b ÖK-111 X ÖK d ÖK-111 X ÖK b ÖK-111 X ÖK a Galia d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

139 Kotiledon Ölçüm Değerlerine Ait Bulgular (mm) Kotiledon değerleri ile ilgili olarak elde edilen veriler istatistiki açıdan önemli bulunmuştur. Çizelge 4.21 incelendiğinde, kotiledon genişliği ile ilgili değerler görülecektir. Kotiledon genişliği açısından en yüksek değer çift melez grubu içerisinde yer alan ÖK-63 X ÖK-58 melezinden (30.23 mm) elde edilmiştir. Kotiledon genişliğinde en düşük değere ise mm ile, üçlü melez grubu içerisindeki ÖK-58 X G2 melezi sahip olmuştur. Kotiledon genişliği açısından tüm melez grupların ortalamalarında en yüksek değer, üçlü melezlerin bulunduğu gruptan (23.11 mm) elde edilmiştir. Bunu sırasıyla tekli (22.51 mm) ve çift melez grupları (22.22 mm) sağlamış ve ebeveyn hatlarının (20.82 mm) ortalaması en düşük değer ile melez grupların altında kalmıştır (Şekil 4.26). Kotiledon genişliğinde heterozis ve heterobeltiosis değerlendirmelerinin bulunduğu Çizelge 4.21 e bakıldığında, kotiledon genişliği açısından 25 genotipte pozitif heterozis elde edilmiş, geriye kalan 28 genotipte ise heterozis negatif yönde gerçekleşmiştir. Bu açıdan da heterozisin kotiledon genişliğinde etkinliği de açıkça ortaya çıkmaktadır. Tüm melez genotiplerin ortalama heterozislerine bakılacak olursa tekli melez grup (% 5.61) ve üçlü melez grup (%7.11) pozitif değerler verirken, çift melez grupta heterozis negatif (% -1.08) yönde olmuştur. Heterobeltiosis oranları bakımından tekli ve çift melez grupların ortalaması negatif değerler vermişlerdir. Yalnızca üçlü melez grup heterobeltiosis ortalaması pozitif değer vermiştir. Ayrıntılı olarak incelendiğinde, kotiledon genişliği açısından 18 genotipte pozitif heterobeltiosis gözlenirken, geriye kalan 35 genotipte negatif heterobeltiosis oluşmuştur. 120

140 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Genişliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kotiledon Genişliği (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-h G b-i H h-i g-i H a-i C f-i Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) b-i ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) b-i ÖK-109 (8 X H4) d-i ÖK-111 (8 X G2) c-i Üçlü Melez ÖK-58 X H b-i ÖK-63 X H a-h ÖK-101 X H a-h ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H b-i ÖK-58 X G a-h ÖK-63 X G a-g ÖK-101 X G b-i ÖK-109 X G d-i ÖK-111 X G d-i ÖK-58 X G i ÖK-63 X G c-i ÖK-101 X G g-i ÖK-109 X G a-i ÖK-111 X G a-i ÖK-58 X H a-h ÖK-101 X H h-i ÖK-109 X H d-i ÖK-111 X H b-i ÖK-58 X a-h

141 Çizelge 4.21 in devamı. Genotip Adı Kotiledon Genişliği (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X f-i ÖK-101 X g-i ÖK-109 X b-i ÖK-111 X a-h ÖK-58 X C g-i ÖK-63 X C d-i ÖK-101 X C f-i ÖK-109 X C b-i ÖK-111 X C a-i Çift Melez ÖK-58 X ÖK b-i ÖK-58 X ÖK a-h ÖK-58 X ÖK b-i ÖK-63 X ÖK a ÖK-63 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK g-i ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK g-i ÖK-101 X ÖK a-i ÖK-101 X ÖK a-h ÖK-101 X ÖK b-i ÖK-109 X ÖK b-i ÖK-109 X ÖK a-i ÖK-109 X ÖK a-i ÖK-109 X ÖK e-i ÖK-111 X ÖK b-i ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-i ÖK-111 X ÖK a-c Galia b-i Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

142 Çizelge 4.22 incelendiğinde, kotiledon uzunluğu değerleri bakımından en yüksek değer, tekli melez grupta yer alan ÖK-63 (G22 X G2) melezinde mm ile ölçülmüş, kotiledon uzunluğunda en düşük değeri ise mm ile çift melez grup içerinde yer alan ÖK-58 X ÖK-109 vermiştir. Melez ortalamalarında en yüksek kotiledon uzunluğuna çift melez grup (38.66 mm) sahip olurken, tekli melez grup (38.63 mm) bunu takip etmiş ve en düşük değer ise üçlü melez gruptan (37.04 mm) alınmıştır. Ebeveyn hatları ortalaması ise bu melez grupların altında bir değer vermiştir (Şekil 4.27). Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin kotiledon uzunluğunda heterozis ve heterobeltiosis oranlarını da gösteren Çizelge 4.22 incelendiğinde, tüm melez ortalamalarında en yüksek kotiledon uzunluğu çift melez grupta (38.66 mm) belirlenmiştir. Bunu, çok yakın bir değerle tekli melez grup (38.63 mm) takip etmiş ve en düşük değer ise üçlü melez gruptan (37.04 mm) elde edilmiştir. Tüm melez ortalamaları heterozis açısından ise sadece çift melez grup negatif etki gösterirken, diğer iki grupta etki pozitif olmuştur. Kotiledon uzunluğunda heterobeltiosis incelendiğinde bütün gruplar negatif bir etki göstermiştir. Heterozis, melez kavun genotiplerinin 25 inde pozitif etki olarak kendini göstermiş, buna karşılık sadece 28 genotipte negatif etkiye sahip olmuştur. Heterobeltiosis bakımından bu özellikte, genotiplerin 16 tanesi pozitif etki göstermiş, geriye kalan 37 genotipte bu etki negatif olmuştur. 123

143 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kotiledon Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kotiledon Uzun. (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-k G i-t H o-b n-v H a-e C r-v Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) t-v ÖK-63 (G22 X G2) a ÖK-101 (H27 X H4) i-s ÖK-109 (8 X H4) f-q ÖK-111 (8 X G2) h-q Üçlü Melez ÖK-58 X H d-n ÖK-63 X H a-g ÖK-101 X H a-h ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H p-v ÖK-58 X G a-g ÖK-63 X G d-n ÖK-101 X G i-r ÖK-109 X G m-u ÖK-111 X G o-v ÖK-58 X G t-v ÖK-63 X G l-t ÖK-101 X G o-v ÖK-109 X G e-n ÖK-111 X G c-h ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H p-v ÖK-109 X H i-s ÖK-111 X H j-t ÖK-58 X b-i

144 Çizelge 4.22 nin devamı. Genotip Adı Kotiledon Uzun. (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X q-v ÖK-101 X s-v ÖK-109 X i-s ÖK-111 X f-p ÖK-58 X C k-t ÖK-63 X C uv ÖK-101 X C s-v ÖK-109 X C h-q ÖK-111 X C e-p Çift Melez ÖK-58 X ÖK t-v ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-58 X ÖK v ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK e-o ÖK-63 X ÖK m-v ÖK-63 X ÖK b-i ÖK-101 X ÖK s-v ÖK-101 X ÖK b-k ÖK-101 X ÖK b-j ÖK-101 X ÖK c-m ÖK-109 X ÖK m-u ÖK-109 X ÖK d-n ÖK-109 X ÖK g-q ÖK-109 X ÖK i-s ÖK-111 X ÖK o-v ÖK-111 X ÖK a-g ÖK-111 X ÖK c-l ÖK-111 X ÖK a-g Galia n-v Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

145 25 20,82 22,51 23,11 22,22 20 Kotiledon Genişliği (mm) Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Genişliği (mm) Kotiledon Uzunluğu (mm) ,53 38,63 37,04 38, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kotiledon Uzunluğu (mm) 126

146 Çizelge 4.23 incelendiğinde, hipokotil uzunluğunda sırasıyla ÖK-101 X ÖK-109 (61.70 mm) ve ÖK-101 X H4 genotipleri (61.20 mm) en yüksek değerlere sahip olmuşlar ve aynı grup içerisinde yer almışlardır. Hipokotil uzunluğu açısından en düşük değere yine üçlü melez grupta bulunan ÖK-63 X C1 genotipi (28.27 mm) sahip olmuştur. Grupların ortalama değerleri açısından ise tekli melez mm ile ilk sırayı alırken, çift melez grup mm, üçlü melez grup mm ve ebeveyn hatları mm şeklinde sıralanmışlardır (Şekil 4.28). Tekli, üçlü ve çift melez grupların hipokotil uzunluğunun heterozis ve heterobeltiosis oranlarının değerlendirildiği aynı çizelge incelendiğinde, tüm melez grupların ortalamalarında en yüksek değer, tekli melez gruptan (46.61 mm) elde edilmiştir. Bunu çift melez grup ortalaması takip etmiş ve en düşük değer ise üçlü melezlerin bulunduğu grupta (42.92 mm) tespit edilmiştir. Yine bu melez grupların ortalama değerlerinde heterozis oranları çift (% -2.80) melez grupta negatif oranda gerçekleşirken, tekli ve üçlü melez ortalamalarındaki heterozis pozitif bir etki olarak kendini göstermiştir. Melez grupların ayrıntılı olarak heterozislerine bakılacak olursa, toplam 27 genotipte pozitif bir etki yaratmış, geriye kalan 26 genotipte negatif etki göstermiştir. Çizelgeden görülecek bir diğer oran ise heterobeltiosis değerleridir. Tüm melez gruplardaki ortalamalar açısından üçlü ve çift melezlemeler negatif değerler sağlarken, tekli melezlemeler de pozitif olarak bulunmuştur. Ayrıca, 19 genotipte pozitif heterobeltiosis etkisi ortaya çıkmışken, 34 genotipte bu etki negatif olarak çıkmıştır. Şahit olarak kullanılan Galia çeşidi ise, kotiledon genişliğinde mm, kotiledon uzunluğunda mm ve hipokotil uzunluğu bakımından da mm lik değerlere sahip olmuştur (Çizelge 4.21, Çizelge 4.22, Çizelge 4.23). 127

147 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Hipokotil Uzunluğunda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Hipokotil Uzunluğu (mm E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G e-n G f-r H l-r s-u H e-m C m-u Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) n-t ÖK-63 (G22 X G2) a-c ÖK-101 (H27 X H4) a-c ÖK-109 (8 X H4) j-r ÖK-111 (8 X G2) k-r Üçlü Melez ÖK-58 X H d-m ÖK-63 X H d-m ÖK-101 X H a ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H tu ÖK-58 X G b-f ÖK-63 X G c-k ÖK-101 X G f-r ÖK-109 X G e-p ÖK-111 X G m-t ÖK-58 X G r-u ÖK-63 X G i-r ÖK-101 X G m-u ÖK-109 X G h-r ÖK-111 X G c-l ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H m-u ÖK-109 X H b-j ÖK-111 X H d-m ÖK-58 X e-p

148 Çizelge 4.23 ün devamı. Genotip Adı Hipokotil Uzunluğu (mm E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X o-v ÖK-101 X o-u ÖK-109 X f-q ÖK-111 X i-r ÖK-58 X C m-s ÖK-63 X C u ÖK-101 X C p-u ÖK-109 X C g-r ÖK-111 X C f-q Çift Melez ÖK-58 X ÖK n-u ÖK-58 X ÖK b-i ÖK-58 X ÖK q-u ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK b-i ÖK-63 X ÖK q-u ÖK-63 X ÖK c-l ÖK-101 X ÖK q-u ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK a ÖK-101 X ÖK b-g ÖK-109 X ÖK g-r ÖK-109 X ÖK f-p ÖK-109 X ÖK e-p ÖK-109 X ÖK m-u ÖK-111 X ÖK l-s ÖK-111 X ÖK b-f ÖK-111 X ÖK e-o ÖK-111 X ÖK a-c Galia l-s Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

149 Hipokotil Uzunluğu (mm) ,02 46,61 42,92 45, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Hipokotil Uzunluğu (mm) 130

150 İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanlarına Ait Bulgular (gün) İlk gerçek yaprak çıkış zamanları sonuçlarının verildiği Çizelge 4.24 incelendiğinde, tekli melez gruplarında 12 ile 15. günler arasında, üçlü melez gruplarında 11 ile 16. günler arasında, çift melez gruplarında 11 ile 15. günler arasında ilk gerçek yapraklar çıkarken, ebeveyn hatlarda ilk gerçek yaprak çıkışı tohum ekiminden itibaren 10 ile 16. günler arasında gerçekleşmiştir. Şahit olarak kullanılan Galia çeşidi ise 15. günde ilk gerçek yapraklarını çıkarmıştır. Ebeveyn ortalaması ile üçlü melez grup aynı değerlere sahip olurken, diğer iki grup ise birbirlerine yakın değerler vermişlerdir (Şekil 4.29). 20 İlk Gerçek Yaprak Çıkış Süresi (gün) ,83 13,60 13,83 13,68 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün) 131

151 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Gerçek Yaprak Çıkış Zamanları (gün) Ebeveyn Genotip Adı İlk Gerçek Yaprak Oluşum Tarihi Ekimden İtibaren Geçen Gün Sayısı G G H H C Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ÖK-63 (G22 X G2) ÖK-101 (H27 X H4) ÖK-109 (8 X H4) ÖK-111 (8 X G2) Üçlü Melez ÖK-58 X H ÖK-63 X H ÖK-101 X H ÖK-109 X H ÖK-111 X H ÖK-58 X G ÖK-63 X G ÖK-101 X G ÖK-109 X G ÖK-111 X G ÖK-58 X G ÖK-63 X G ÖK-101 X G ÖK-109 X G ÖK-111 X G ÖK-58 X H ÖK-101 X H ÖK-109 X H ÖK-111 X H ÖK-58 X ÖK-63 X

152 Çizelge 4.24 ün devamı. ÖK-101 X ÖK-109 X ÖK-111 X ÖK-58 X C ÖK-63 X C ÖK-101 X C ÖK-109 X C ÖK-111 X C Çift Melez ÖK-58 X ÖK ÖK-58 X ÖK ÖK-58 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-63 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-101 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-109 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK ÖK-111 X ÖK Şahit Hibrit Galia Ortalamalar Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez

153 Ana Gövde Boyuna Ait Bulgular (cm) Bitki ana gövde boyuna ait birinci ölçüm bulguları Çizelge 4.25 te sunulmuştur. Ana gövde boyu bakımından genotipler arasındaki fark ilk 3 ölçümde önemli bulunmuştur. Birinci ölçüm neticesinde en uzun boy değeri, çift melez grupta yer alan ÖK-111 X ÖK-58 genotipinde (33.03 cm) ölçülmüştür. Buna karşın birinci ölçüm sonucunda en kısa boylu bitkiler ebeveyn hatlardan olan C1 genotipinde (11.33 cm) ölçülmüştür. Birinci ölçüm sonucunda kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi ise cm lik bir değer ile nispeten uzun bir boya sahip olmuştur. İkinci ölçümde en uzun boy değeri, ebeveyn hatlarından H4 genotipinde (55.72 cm) kaydedilmiştir. Yine bu ölçüm sonucunda en kısa boylu bitkiler, ebeveyn hatlardan olan C1 (34.93 cm) den elde edilmiştir. Galia çeşidi ise cm ile birçok genotipten daha yüksek bir değer vermiştir (Çizelge 4.26). Üçüncü ölçüm sonucunda, en uzun bitki boyu ilk iki ölçümde olduğu gibi çift melez grupta yer alan ÖK-111 X ÖK-58 genotipte ( cm) belirlenmiştir. Buna karşın en kısa boy değerini ebeveyn hatlardan olan C1 (67.79 cm) genotipi vermiştir (Çizelge 4.27). Boy ölçümlerinin sonuncusu olan dördüncü ölçüm sonuçları da istatistiksel açıdan önemli (% 5 önem seviyesinde) bulunmuştur. Son ölçümde en uzun boy değerine tekli melez grupta yer alan ÖK-58 genotipinde cm ile ulaşılmıştır. Buna karşın en kısa boylu bitkiler, bütün ölçümler neticesinde de aynı çizgide devam eden, ebeveyn hatlardan olan C1 (97.83 cm) genotipinde tespit edilmiştir (Çizelge 4.28). Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin melez ortalamaları açısından ise birinci ölçümde tekli melez grup ortalamasının (26.43 cm) boyunun diğer grupların üzerinde bir değer verdiği, bunu çift melez ortalaması (25.63 cm) ve üçlü melez ortalamalarının (24.37 cm) takip ettiği izlenmektedir. En düşük boy ortalamasını ebeveyn hatlar (20.60 cm) sağlamıştır. İkinci ölçüm sonucunda ise, melez ortalamaları birbirine yakın değerler ile ebeveyn hatlardan yüksek değerler vermişlerdir. 134

154 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu I. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G b-d G a-d H a-d a-d H a-c C d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-c ÖK-63 (G22 X G2) a-c ÖK-101 (H27 X H4) ab ÖK-109 (8 X H4) a-c ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H a-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-c ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X cd

155 Çizelge 4.25 in devamı Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-c ÖK-109 X a-d ÖK-111 X b-d ÖK-58 X C b-d ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C a-c ÖK-109 X C a-d ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-c Galia a-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

156 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu II. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G b-d G a-d H a-d a-d H a C d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-d ÖK-63 (G22 X G2) a-d ÖK-101 (H27 X H4) a-d ÖK-109 (8 X H4) a-d ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H a-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X cd

157 Çizelge 4.26 nın devamı. Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-d ÖK-111 X a-d ÖK-58 X C a-d ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C a-d ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d Galia a-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

158 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu III. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G a-d G a-d H a-d a-d H a-d C d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-d ÖK-63 (G22 X G2) a-d ÖK-101 (H27 X H4) a-d ÖK-109 (8 X H4) a-d ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H a-c ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G c-d ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X a-d

159 Çizelge 4.27 nin devamı. Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-c ÖK-109 X a-d ÖK-111 X cd ÖK-58 X C cd ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C b-d ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d Galia a-c Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

160 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boyu IV. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G a-f G a-f H a-e a-f H a-d C f Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) a-f ÖK-101 (H27 X H4) a-d ÖK-109 (8 X H4) a-c ÖK-111 (8 X G2) a-f Üçlü Melez ÖK-58 X H a-f ÖK-63 X H a-e ÖK-101 X H a-f ÖK-109 X H a-e ÖK-111 X H a-e ÖK-58 X G a-f ÖK-63 X G a-f ÖK-101 X G a-e ÖK-109 X G a-f ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X G a-e ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-f ÖK-109 X G a-f ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H a-f ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H a-f ÖK-111 X H a-f ÖK-58 X a-f

161 Çizelge 4.28 in devamı. Genotip Adı Bitki Boy (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-f ÖK-101 X a-e ÖK-109 X a-f ÖK-111 X ef ÖK-58 X C d-f ÖK-63 X C a-f ÖK-101 X C a-f ÖK-109 X C b-f ÖK-111 X C b-f Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK c-f ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK c-f ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-f Galia a-e Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 5)

162 Üçüncü ölçümler sonucunda, melez ortalamaları bakımından tekli melez (88.51 cm) grup ortalaması boy uzunluğu, diğer ortalamaların üzerinde bir değer verdiği, bunu çift melez ortalaması (86.49 cm) ve üçlü melez ortalamalarının (85.74 cm) takip ettiği görülmektedir. En düşük boy ortalamasını ebeveyn hatlar (82.19 cm) sağlamıştır. Son ölçüm olan dördüncü ölçüm değerleri melez ortalamalarında en yüksek değeri, tekli melez grup ortalaması cm ile vermiştir. Melez grupların tüm ölçümlerinde elde edilen ortalama değerler bir grafik yardımıyla Şekil 4.30 da aşağıda gösterilmiştir. Bitki Boyu Ölçümleri (cm) ,60 82,19 128,61 144,8 131,56 88,51 85,74 86,49 44,52 47,31 47,34 47,32 26,43 24,37 25,63 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler 128,19 Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Ana Gövde Boyu I., II., III., IV. Ölçüm Değerleri (cm) I. Ölçüm değerlerinde; tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin bitki boyuna ait heterozis ve heterobeltiosis oranlarını gösteren Çizelge 4.25 incelendiğinde, tüm melez grupların ortalaması bakımından en yüksek bitki boyuna tekli melez grubu (26.43 cm) ulaşırken, bunu çift melez ve üçlü melez grup takip etmiştir. Heterozis değerleri açısından ise, tekli melez (% 29.84) ve üçlü melez grubun (% 4.93) ortalama 143

163 heterozisinin pozitif yönde olduğu, buna karşın çift melez grubun ortalama heterozisinin negatif yönde olduğu görülmektedir. Heterobeltiosis oranları bakımından yapılan değerlendirmede ise, yine tekli melez grubu (% 14.00) pozitif yönde değer verirken, diğer gruplar negatif etkiye sahip olmuşlardır. II. Ölçüm değerlerinde; bitki boyu heterozis ve heterobeltiosis değerleri Çizelge 4.26 da verilmiştir. Çizelgeye göre tüm melez grupları birbirine yakın değerler vermişlerdir. Bitki boyuna ait heterozis değerlerinde; tekli, üçlü ve çift melez grup heterozis pozitif yönde bulunmuştur. Heterobeltiosis değerlerinde ise tekli melez grup haricindeki diğer gruplarda etkinin yönü negatif olmuştur. III. Ölçüm değerlerinde; melez ortalamaları bakımından en yüksek bitki boyuna tekli melez grubu (88.55 cm) ulaşırken, bunu çift melez (86.49 cm) ve üçlü melez grubu (85.74 cm) takip etmiştir. Heterozis değerlerinin bulunduğu aynı çizelgede, tekli ve üçlü melez grupta etkinin yönü pozitif olurken, diğer melez grupta bu etki kendini negatif yönde göstermiştir. Heterobeltiosis bakımından ise pozitif etki sadece tekli melez grupta (% 4.37) ortaya çıkmış, buna karşın diğer gruplarda bu değer negatif olarak bulunmuştur (Çizelge 4.27). IV. Ölçüm döneminde; yapılan heterozis ve heterobeltiosis değerlendirmesi Çizelge 4.28 de verilmiştir. Buna göre tüm melez ortalamaları açısından en yüksek bitki boyuna tekli melez grupta ( cm) ulaşılırken, bunu üçlü melez grubu ( cm) takip etmiştir. Çift melez grup ise cm ile en düşük ortalamayı vermiştir. Heterozis değerleri bakımından da tekli melez grup (%11.56) ortalaması pozitif yönde olurken, diğer iki grupta bu etkinin yönü negatif olmuştur. Aynı şekilde heterobeltiosis ortalamaları incelendiğinde de, tıpkı heteroziste olduğu gibi tekli melez grup pozitif heterobeltiosis verirken, diğer gruplarda etkinin yönü negatif olmuştur. 144

164 Kök Boğazı Çapına Ait Bulgular (mm) Tekli, üçlü ve çift melez ve ebeveyn hatları kavun genotiplerinin kök boğazı çapına ait birinci ölçüm verilerinin bulunduğu Çizelge 4.29 incelendiğinde, en yüksek kök boğazı çapı ÖK-111 X H27 genotipinde (9.64 mm) ölçülürken, en düşük değeri aynı grupta yer alan ÖK-101 X H27 (6.33 mm) ile ÖK-111 X 8 genotipleri (6.34 mm) vermiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia F 1 çeşidi ise 8.92 mm ile ortalarda bir değer vermiştir. Çizelge 4.30 da yer alan ikinci ölçüm sonucunda ise, en yüksek kök boğazı çapı, üçlü melez grupta yer alan ÖK-111 X H27 genotipinde (10.49 mm) ölçülmüştür. En düşük değeri ise yine üçlü melez grupta yer alan ÖK-111 X 8 genotipi (7.23 mm) vermiştir. Galia F 1 çeşidi ise mm lik bir değer ile birçok genotipten yüksek değere ulaşmıştır. Üçüncü ölçüm değerleri de istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur. Bu ölçüm neticesinde en yüksek kök boğazı çapına, kontrol olarak kullanılan Galia F 1 çeşidinde mm ile ulaşılmıştır. En düşük değeri ise ebeveyn hatlarından olan H27 genotipi (8.02 mm) vermiştir (Çizelge 4.31). Dördüncü ölçümler sonucunda da elde edilen veriler istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur. Bunun neticesinde en yüksek kök boğazı çapı ÖK-109 X G2 genotipinden (13.60 mm) elde edilmiş, en düşük kök boğazı çapını ise mm ile üçlü melez grupta yer alan ÖK-111 X 8 genotipi vermiştir (Çizelge 4.32). Melez grupların kök boğazı çapları I., II., III., IV., ölçümlerinde elde edilen ortalama değerler, bir grafik yardımıyla Şekil 4.31 de gösterilmiştir. 145

165 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı I. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G ab G ab H ab ab H ab C ab Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ab ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) ab ÖK-109 (8 X H4) ab ÖK-111 (8 X G2) ab Üçlü Melez ÖK-58 X H ab ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H ab ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H ab ÖK-101 X H b ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H a ÖK-58 X ab

166 Çizelge 4.29 un devamı. Genotip Adı Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X ab ÖK-101 X ab ÖK-109 X ab ÖK-111 X b ÖK-58 X C ab ÖK-63 X C ab ÖK-101 X C ab ÖK-109 X C ab ÖK-111 X C ab Çift Melez ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 7.51 D (% 1)

167 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı II. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-d G a-d H cd a-d H a-d C a-d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-d ÖK-63 (G22 X G2) a-d ÖK-101 (H27 X H4) a-d ÖK-109 (8 X H4) a-d ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H a-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G b-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H d ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a ÖK-58 X a-d

168 Çizelge 4.30 un devamı. Genotip Adı Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-d ÖK-111 X d ÖK-58 X C a-d ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 8.38 D (% 1)

169 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı III. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G cd G cd H d cd H b-d C a-d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-d ÖK-63 (G22 X G2) a-d ÖK-101 (H27 X H4) a-d ÖK-109 (8 X H4) cd ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H b-d ÖK-63 X H a-c ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H b-d ÖK-111 X H b-d ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G cd ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G cd ÖK-101 X G b-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H cd ÖK-109 X H cd ÖK-111 X H ab ÖK-58 X a-d

170 Çizelge 4.31 in devamı. Genotip Adı Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-d ÖK-111 X cd ÖK-58 X C a-d ÖK-63 X C a-c ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK cd ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK cd ÖK-63 X ÖK cd ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK b-d ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-d Galia a Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 9.14 D (% 1)

171 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Kök Boğazı Çapı IV. Ölçüm Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G ab G ab H ab ab H ab C ab Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ab ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) ab ÖK-109 (8 X H4) ab ÖK-111 (8 X G2) ab Üçlü Melez ÖK-58 X H ab ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H ab ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G a ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H ab ÖK-58 X ab

172 Çizelge 4.32 nin devamı Genotip Adı Kök Boğazı Çapı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X ab ÖK-101 X ab ÖK-109 X ab ÖK-111 X b ÖK-58 X C ab ÖK-63 X C ab ÖK-101 X C ab ÖK-109 X C ab ÖK-111 X C ab Çift Melez ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 5)

173 15 Bitki Ana Gövde Çapı Ölçümleri (mm) ,01 11,81 11,81 11,19 9,74 9,76 9,78 9,14 8,73 8,71 8,84 8,38 7,51 7,74 7,70 7,68 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Kök Boğazı Çapı I., II., III., IV. Ölçüm Değerleri (mm) I. Ölçüm değerlerinde; tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin kök boğazı çapına ait heterozis ve heterobeltiosis değerleri Çizelge 4.29 da verilmiştir. Tekli melez grubun ortalama değeri kök boğazı çapı bakımından en yüksek değeri vermiştir. Heterozis bakımından ise tekli ve üçlü melez gruplarda etki pozitif yönde sağlanırken, çift melez grubunun heterozis değeri negatif olmuştur. Heterobeltiosis açısından tüm melez gruplarda kök boğazı çapında etkinin yönü negatif olarak bulunmuştur. II. Ölçüm değerlerinde; heterozis ve heterobeltiosis incelemesi Çizelge 4.30 da verilmiştir. En yüksek kök boğazı çapı ortalamasına çift melez (8.84 mm) ile ulaşılırken, bunu birbirlerine yakın değerler veren tekli ve üçlü melez gruplar takip etmiştir. Heterozis ortalamaları tüm melez gruplarda pozitif yönde bir etki göstermiştir. Ancak buna karşılık, kök boğazı çapına ait heterobeltiosis değerlendirmesinde ise tekli melez grup haricinde diğer iki melez grubunda etkinin yönü negatif bulunmuştur. III. Ölçüm değerlerinde; yapılan incelemede tüm melez gruplarında heterozis ve heterobeltiosis ortalamaları bakımından kök boğazı çapına ait veriler birbirine yakın değerler vermişlerdir. Heterozis değerlendirmesinde ise tüm melez gruplarda pozitif bir 154

174 etkinin olduğu Çizelge 4.31 de görülmektedir. Ancak heterobeltiosis açısından, sadece tekli melez grubu (% 3.80) pozitif yönde etkilenirken, diğer iki grupta bu etkinin negatif yönde olduğu bulunmuştur (Çizelge 4.31). IV. Ölçüm değerlerinde; elde edilen verilerin bulunduğu kök boğazı çapına ait heterosis ve heterobeltiosis değerleri Çizelge 4.32 de verilmiştir. Ortalama ana gövde çapı bakımından en yüksek değer tekli melez grubunda mm değeri ile elde edilirken, bunu birbirine yakın değerler veren üçlü ve çift melez ortalamaları takip etmiştir. Heterozis ortalamaları bakımından ise tekli ve üçlü melez grupları pozitif yönde etkilenirken, çift melez grubu negatif etki göstermiştir. Kök boğazı çapında heterobeltiosis ortalamaları açısından sadece tekli melez grup (% 3.76) pozitif yönde etkilenmiş, buna karşın diğer iki grupta etkinin yönü negatif olmuştur Ana Gövde Boğum Sayısına Ait Bulgular (adet/bitki) Tekli, üçlü, çift melez ve ebeveyn hatlarının ana gövde boğum sayılarına ait birinci gözlem verileri Çizelge 4.33 te sunulmuştur. Bu incelenen özellik açısından birinci gözlem sonucunda en yüksek boğum sayısını çift melez grupta yer alan ÖK-111 X ÖK-58 genotipi (11.03 adet) vermiştir. En düşük değer ise ebeveyn hatlardan olan C1 (6.63 adet) den elde edilmiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia F 1 çeşidi ise 9.90 adet ile birçok genotipten yüksek değer vermiştir. İkinci gözlem neticesinde en yüksek boğum sayısını tekli melez grupta yer alan ÖK-58 genotipi (13.43 adet) sağlamıştır. Buna karşılık, en düşük boğum sayısını ebeveyn hatlardan olan C1 (8.63 adet) genotipi vermiştir (Çizelge 4.34). Üçüncü gözlemlerde ise, en yüksek boğum sayısını ÖK-109 genotipi (18.18 adet) ve ÖK-58 (18.10 adet) verirken, en düşük değer ise ebeveyn hatlardan olan 8 genotipinde (13.57 adet) sayılmıştır (Çizelge 4.35). Son ölçüm olan dördüncü ölçümde ise, en yüksek boğum sayısını ÖK-109 (8 X H4) genotipi vermiştir. Buna karşılık en düşük değer ise çift melez grupta yer alan ÖK- 109 X ÖK-63 genotipinden (21.03 adet) elde edilmiştir. Şahit olarak kullanılan Galia F 1 çeşidi ise adet ile ortalarda bir değer vermiştir (Çizelge 4.36). 155

175 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları I. Gözlem Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G ab G ab H ab ab H ab C b Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ab ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) ab ÖK-109 (8 X H4) ab ÖK-111 (8 X G2) ab Üçlü Melez ÖK-58 X H ab ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H ab ÖK-58 X G bc ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G ab ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H ab ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H ab ÖK-111 X H ab ÖK-58 X ab

176 Çizelge 4.33 ün devamı. Genotip Adı Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X ab ÖK-101 X ab ÖK-109 X ab ÖK-111 X ab ÖK-58 X C ab ÖK-63 X C ab ÖK-101 X C ab ÖK-109 X C b ÖK-111 X C ab Çift Melez ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 8.19 D (% 1)

177 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları II. Gözlem Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G bc G a-e H bc bc H ab C c Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) a-c ÖK-101 (H27 X H4) a-c ÖK-109 (8 X H4) a-c ÖK-111 (8 X G2) a-c Üçlü Melez ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-e ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-c ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G a-c ÖK-101 X G ab ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X a-c

178 Çizelge 4.34 ün devamı. Genotip Adı Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-c ÖK-101 X ab ÖK-109 X a-c ÖK-111 X a-c ÖK-58 X C a-c ÖK-63 X C a-c ÖK-101 X C ab ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C ab Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK ab ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK ab Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

179 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları III. Gözlem Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G fg G a-g H c-g g H a-g C e-g Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) a-e ÖK-101 (H27 X H4) a-e ÖK-109 (8 X H4) a ÖK-111 (8 X G2) a-g Üçlü Melez ÖK-58 X H a-f ÖK-63 X H a-g ÖK-101 X H a-g ÖK-109 X H a-g ÖK-111 X H a-g ÖK-58 X G b-g ÖK-63 X G d-g ÖK-101 X G a-g ÖK-109 X G a-g ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-g ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H a-f ÖK-109 X H a-f ÖK-111 X H a-g ÖK-58 X a-g

180 Çizelge 4.35 in devamı. Genotip Adı Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-g ÖK-101 X a-c ÖK-109 X a-g ÖK-111 X a-g ÖK-58 X C a-g ÖK-63 X C a-g ÖK-101 X C a-g ÖK-109 X C d-g ÖK-111 X C a-f Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-e Galia a-c Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

181 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Ana Gövde Boğum Sayıları IV. Gözlem Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-c G a-c H a-c bc H ab C a-c Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) ab ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) a-c ÖK-109 (8 X H4) a ÖK-111 (8 X G2) ab Üçlü Melez ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-c ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-c ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X a-c

182 Çizelge 4.36 nın devamı. Genotip Adı Boğum Sayısı (adet/bitki) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-c ÖK-101 X a-c ÖK-109 X a-c ÖK-111 X a-c ÖK-58 X C a-c ÖK-63 X C a-c ÖK-101 X C a-dc ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C a-c Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK bc ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK c ÖK-109 X ÖK bc ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c Galia a-c Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

183 Melez grupların bitki boğum sayıları I., II., III., IV. gözlemlerinde elde edilen ortalama değerler bir grafik yardımıyla Şekil 4.32 de gösterilmiştir. 40 Bitki Boğum Sayıları Gözlemleri (adet/bitki) ,49 14,91 10,16 8,19 27,04 24,30 23,29 17,29 16,31 16,99 11,80 12,11 9,10 8,808,47 9,21 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Ana Gövde Boğum Sayıları I., II., III., IV. Gözlem Değerleri (adet/bitki) I. Gözlem değerlerinde; heterozis ve heterobeltiosis incelemesi Çizelge 4.33 te verilmiştir. Buna göre, melez gruplar arasında en yüksek boğum sayısı ortalaması 9.21 adet/bitki ile çift melez grupta belirlenmiştir. Heterozis ortalamaları bakımından ise tüm melez gruplar pozitif yönde etkilenmişlerdir. Ancak heterobeltiosis, tüm melez gruplarında negatif yönde kendini göstermiştir. II. Gözlem değerlerinde; tüm melez gruplarındaki heterozis ve heterobeltiosis değerlerinin bulunduğu Çizelge 4.34 incelediğinde, melez ortalamaları açısından en yüksek boğum sayısını çift melez grubu verdiği görülmektedir. Bunu tekli ve üçlü melez grup ortalamaları takip etmiştir. İkinci gözlem tarihinde ( ) boğum sayılarına ait heterozis ortalamaları bakımından tüm melez grupları pozitif heterozis göstermiştir. Heterobeltiosis ortalamaları değerlendirildiğinde ise, tekli melez grup pozitif heterobeltiosis gösterirken, diğer iki melez grup negatif heterobeltiosis göstermiştir. 164

184 III. Gözlem değerlerinde; boğum sayılarına ait heterozis ve heterobeltiosis değerleri Çizelge 4.35 de verilmiştir. Tüm melez grup ortalamaları bakımından en yüksek değeri tekli melez grup sağlarken, bunu çift melez izlemiş ve en düşük değeri ise üçlü melez grup ortalaması vermiştir. Boğum sayılarındaki heterosis değerlendirmesinde, tekli ve üçlü melez gruplar pozitif yönde etkilenirken, çift melez grup negatif yönde değerler vermiştir. Heterobeltiosis bakımından ise pozitif etki sadece tekli melez grupta ortaya çıkmıştır. IV. Gözlem değerlerinde; melez gruplara ait heterozis ve heterobeltiosis değerleri Çizelge 4.36 da verilmiştir. Melez ortalamaları bakımından en yüksek boğum sayısı tekli melez grupta (27.04 adet/bitki) tespit edilmiştir. Heterozis ortalamaları açısından ise; yalnızca tekli melez grup pozitif yönde etkilenirken, diğer gruplar negatif etkilenmişlerdir. Heterobeltiosis ortalamaları bakımından aynı şekilde tekli melez grup ortalaması pozitif yönde etkiye sahip olurken, diğer iki grupta etkinin yönü negatif çıkmıştır İlk Dişi Çiçek Oluşumuna Ait Bulgular (gün) Çizelge 4.37 de ilk dişi çiçek oluşum süreleri ile ilgili veriler sunulmuştur. İncelenen özellik açısından veriler istatistiksel olarak önemli bulunmuş ve en uzun dişi çiçek oluşum süresi ebeveyn genotiplerden H27 den (89.97 gün) elde edilmiştir. Galia çeşidi ise en kısa sürede (66.46 gün) dişi çiçek oluşturan genotip olmuştur. Tüm melez grupların ilk dişi çiçek oluşum süreleri ile ilgili heterozis ve heterobeltiosis verileri de Çizelge 4.37 de verilmiştir. Melez grupların ortalamasına göre, tekli melez grubu en kısa sürede (78.47 gün) dişi çiçek açarken, bunu üçlü melez (80.51 gün) ve çift melezler (80.58 gün) takip etmiştir. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin ilk dişi çiçek oluşum sürelerinde heterozis ortalamaları açısından tüm melez gruplarda elde edilen veriler incelendiğinde; yalnızca tekli melez grupta daha erken dişi çiçek oluşmuştur. Bir diğer ifadeyle, heterozis negatif (%- 3.34) çıkmıştır. Buna karşılık, üçlü ve çift melez grup ortalamaları pozitif heterozis vermiş, yani ebeveynlere göre daha geç çiçeklenmiştir. Genotipler heterozis açısından değerlendirildiğinde, toplam 33 genotipte pozitif etki (daha geç dişi 165

185 çiçek açımı) bulunmuş, 20 genotipte ise etkinin yönü negatif olmuş ve daha erken dişi çiçek açımı gerçekleşmiştir. İlk dişi çiçek oluşum sürelerinde heterobeltiosis oranı hesaplanırken, ebeveynlerden en kısa sürede dişi çiçek açanı üstün genotip olarak değerlendirilmiştir. Heterobeltiosis bakımından ise melez genotiplerin vermiş olduğu ortalama değerlerin hepsi pozitif yönde olmuştur. Genotipler bazında ise, 10 genotip üstün ebeveyne göre negatif değerler vermiş, yani erken dişi çiçek açımı sağlamıştır. Melez ortalamaları açısından ise, tekli melez grup diğerlerine göre daha kısa sürede dişi çiçek oluşturmuş ve oluşan bu değerler bir grafik yardımıyla Şekil 4.33 te gösterilmiştir. 166

186 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin İlk Dişi Çiçek Oluşum Sürelerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn İlk Dişi Çiçek Oluşumu (gün) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-c G a-f H a ab H hı C e-ı Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-f ÖK-63 (G22 X G2) a-f ÖK-101 (H27 X H4) d-ı ÖK-109 (8 X H4) a-f ÖK-111 (8 X G2) g-ı Üçlü Melez ÖK-58 X H b-h ÖK-63 X H b-h ÖK-101 X H f-ı ÖK-109 X H a-f ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X G b-h ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-f ÖK-109 X G a-f ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X G a-f ÖK-63 X G b-h ÖK-101 X G b-h ÖK-109 X G b-h ÖK-111 X G a-g ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H a-f ÖK-109 X H a-f ÖK-111 X H d-h ÖK-58 X c-h

187 Çizelge 4.37 nin devamı. Genotip Adı İlk Dişi Çiçek Oluşumu (gün) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-f ÖK-101 X a-f ÖK-109 X c-h ÖK-111 X b-h ÖK-58 X C a-f ÖK-63 X C b-h ÖK-101 X C a-d ÖK-109 X C b-h ÖK-111 X C a-g Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK b-h ÖK-63 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK a-g ÖK-101 X ÖK b-h ÖK-101 X ÖK d-h ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK b-h ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK b-h ÖK-111 X ÖK c-h Galia ı Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

188 100 İlk Dişi Çiçek Oluşum Süresi (gün) ,48 78,47 80,51 80, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama İlk Dişi Çiçek Oluşum Süreleri (gün) Toplam Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) İstatistiksel açıdan önemli farklıkların tespit edildiği toplam verim değerlerinin bulunduğu Çizelge 4.38 incelendiğinde, en yüksek toplam verim 2007 yılında olduğu gibi 2008 yılında da ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipinden kg/m 2 ile elde edilmiş ve bunu ÖK-63 (G22 X G2) tekli melezi kg/m 2 değeri ile takip etmiştir. Toplam verimde en düşük değer, 2007 yılında olduğu gibi üçlü melez grupta yer alan ÖK-63 X G2 genotipinden (2.152 kg/m 2 ) elde edilmiştir. Kontrol çeşit olan Galia F 1 (4.069 kg/m 2 ) nispeten yüksek verimle birçok melez genotipin üzerinde değer vermiştir. Melez grupların ortalama değerleri incelendiğinde, tekli melez grubun, diğer iki gruba göre daha yüksek bir ortalamaya sahip olduğu belirlenmiştir (Şekil 4.34). 169

189 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Toplam Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Toplam Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-e G b-e H b-e de H b-e C d-e Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) b-e ÖK-109 (8 X H4) a-c ÖK-111 (8 X G2) b-e Üçlü Melez ÖK-58 X H b-e ÖK-63 X H a-d ÖK-101 X H b-e ÖK-109 X H b-e ÖK-111 X H b-e ÖK-58 X G b-e ÖK-63 X G de ÖK-101 X G b-e ÖK-109 X G b-e ÖK-111 X G b-e ÖK-58 X G a-e ÖK-63 X G e ÖK-101 X G b-e ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H b-e ÖK-111 X H a-e ÖK-58 X b-e

190 Çizelge 4.38 in devamı. Genotip Adı Toplam Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X b-e ÖK-101 X b-e ÖK-109 X b-e ÖK-111 X de ÖK-58 X C c-e ÖK-63 X C b-e ÖK-101 X C b-e ÖK-109 X C b-e ÖK-111 X C a-e Çift Melez ÖK-58 X ÖK c-e ÖK-58 X ÖK de ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK b-e ÖK-63 X ÖK b-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK b-e ÖK-101 X ÖK b-e ÖK-101 X ÖK b-e ÖK-101 X ÖK d-e ÖK-101 X ÖK b-e ÖK-109 X ÖK b-e ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK b-e ÖK-111 X ÖK de ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e Galia a-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 2.84 D (% 1)

191 Çizelge 4.38 de tüm melez kombinasyonların ortalamalarının toplam verim değerlerinde heterozis ve heterobeltiosis oranları ayrı ayrı incelenmiştir. Heterozis oranları bakımından toplam 21 genotipte pozitif etki sağlanmış iken, 32 genotipte negatif heterozis oranı elde edilmiştir. Genotiplerin heterozis ortalamaları incelendiğinde yalnızca tekli melez grupta (% 36.99) pozitif heterozisin sağlandığı, diğer gruplarda negatif heterozis olduğu görülmektedir. Çizelge 4.38 de heterobeltiosis değerleri de verilmiş ve en yüksek oran ÖK-58 (G22 X C1) genotipinde (% 53.80) tespit edilmiştir. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin toplam verimlerinde heterobeltiosis ortalamaları bakımından ise sadece tekli melez grupların ortalamasında pozitif yönde heterobeltiosis (% 28.66) elde edilirken, diğer gruplarda negatif etki (% ve %-24.28) olduğu belirlenmiştir ,93 Toplam Verim (kg/m2) 3 2 2,84 3,13 3, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Toplam Verimleri (kg/m 2 ) 172

192 Erkenci Verime Ait Bulgular (kg/m 2 ) Genotiplerin ilk 10 günlük hasatlarını içeren erkenci verim değerlerinin istatistiki bakımdan önemli farklılıklara sahip olduğu Çizelge 4.39 da görülmektedir. Bu bağlamda en yüksek erkenci verim kg/m 2 lik bir değer ile üçlü melez grubunda bulunan ÖK-111 X 8 ile kg/m 2 lık bir değer ile ÖK-63 X H4 genotipinden elde edilmiştir. En düşük erkenci verim, çift melez grupta yer alan ÖK-63 X ÖK-109 genotipinde (0.376 kg/m 2 ) belirlenmiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi ise kg/m 2 lik bir erkenci verim değerine sahip olmuştur. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin erkenci verimlerinde heterozis ve heterobeltiosis oranları ile bunların tümündeki ortalamalarda Çizelge 4.39 da verilmiştir. Heterozis ortalamaları değerlendirildiğinde, tekli ve üçlü melez gruplarda etkinin yönü pozitif olmuş, diğer grupta ise etki negatif yönde bulunmuştur. Melez grupların heterozis oranları genotipler bazında ayrıntılı olarak incelenecek olursa, en yüksek heterozis oranını, üçlü melez grup içerisinde yer alan ÖK-111 X 8 genotipi (% ) sağlamıştır. Heterobeltiosis ortalamaları açısından ise bütün melez ortalamaları negatif yönde gerçekleşmiştir. En yüksek heterobeltiosis oranını ise heteroziste olduğu gibi ÖK-111 X 8 genotipi (% ) vermiştir. Tüm melez genotiplerin erkenci verim ortalamaları, üçlü melez genotipler 1.38 kg/m 2, tekli melez genotipler 1.36 kg/m 2 ve çift melez genotipler ortalaması da 1.18 kg/m 2 şeklinde oluşmuştur (Şekil 4.35). 173

193 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Erkenci Verimlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Erkenci Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-g G a-g H a-e a-g H a-g C a-g Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-d ÖK-63 (G22 X G2) b-g ÖK-101 (H27 X H4) b-g ÖK-109 (8 X H4) a-g ÖK-111 (8 X G2) a-g Üçlü Melez ÖK-58 X H a-g ÖK-63 X H a ÖK-101 X H b-g ÖK-109 X H e-g ÖK-111 X H a-g ÖK-58 X G a-g ÖK-63 X G b-g ÖK-101 X G a-g ÖK-109 X G a-g ÖK-111 X G a-g ÖK-58 X G b-g ÖK-63 X G b-g ÖK-101 X G b-g ÖK-109 X G a-g ÖK-111 X G c-g ÖK-58 X H a-g ÖK-101 X H a-g ÖK-109 X H a-g ÖK-111 X H a-g ÖK-58 X a-e

194 Çizelge 4.39 un devamı. Genotip Adı Erkenci Verim (kg/m 2 ) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-g ÖK-101 X a-e ÖK-109 X a-c ÖK-111 X a ÖK-58 X C a-g ÖK-63 X C b-g ÖK-101 X C b-g ÖK-109 X C c-g ÖK-111 X C a-g Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-g ÖK-58 X ÖK a-g ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK a-g ÖK-63 X ÖK a-g ÖK-63 X ÖK g ÖK-63 X ÖK a-g ÖK-101 X ÖK e-g ÖK-101 X ÖK a-g ÖK-101 X ÖK b-g ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-109 X ÖK a-g ÖK-111 X ÖK d-g ÖK-111 X ÖK fg ÖK-111 X ÖK e-g ÖK-111 X ÖK b-g Galia c-g Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 1.37 D (% 1)

195 5 4 Erkenci Verim (kg/m2) 3 2 1,37 1,36 1,38 1, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Erkenci Verimleri (kg/m 2 ) Meyve Pomolojik Özelliklerine Ait Bulgular Meyve Ağırlıklarına Ait Bulgular (g) Meyve pomolojik analizlerinde elde edilen meyve ağırlıkları değerleri ile yapılan istatiksel analizler neticesinde genotipler arasındaki farklılıklar önemli bulunmuştur. Meyve ağırlığı bakımından tekli melez olan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi ( g) en yüksek değere sahip olurken, en düşük değer yine aynı gruptan olan ÖK- 101 (H27 X H4) ( g) ile ebeveyn hatlarından H4 den ( g) elde edilmiştir (Çizelge 4.40). Kontrol olarak kullanılan Galia çeşidi ise g la nispeten yüksek bir değerle bu genotipler arasında yer almıştır. Tüm melez genotiplerin ortalama meyve ağırlıkları ile birlikte heterozis ve heterobeltiosis oranlarına ait değerlerin bulunduğu Çizelge 4.40 incelendiğinde, öncelikle tekli melez ortalamalarının diğer iki grup ortalamasına göre daha yüksek bir değer verdiği, üçlü ve çift melez grup ortalamalarının ise birbirine çok yakın olduğu görülmektedir (Şekil 4.36). 176

196 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Ağırlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Ağırlığı (g) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G b-ı G b-ı H g-ı a-c H ı C c-ı Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) ı ÖK-109 (8 X H4) b-ı ÖK-111 (8 X G2) b-ı Üçlü Melez ÖK-58 X H b-ı ÖK-63 X H b-ı ÖK-101 X H f-ı ÖK-109 X H f-ı ÖK-111 X H b-ı ÖK-58 X G b-ı ÖK-63 X G b-h ÖK-101 X G b-h ÖK-109 X G b-ı ÖK-111 X G a-h ÖK-58 X G a-h ÖK-63 X G b-ı ÖK-101 X G c-ı ÖK-109 X G b-ı ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X H a-f ÖK-101 X H f-ı ÖK-109 X H c-ı ÖK-111 X H b-ı ÖK-58 X b-ı

197 Çizelge 4.40 ın devamı. Genotip Adı Meyve Ağırlığı (g) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-e ÖK-101 X a-g ÖK-109 X b-ı ÖK-111 X a-e ÖK-58 X C b-ı ÖK-63 X C b-ı ÖK-101 X C b-ı ÖK-109 X C b-h ÖK-111 X C b-ı Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-58 X ÖK e-ı ÖK-58 X ÖK a-h ÖK-63 X ÖK b-ı ÖK-63 X ÖK b-ı ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK b-ı ÖK-101 X ÖK b-ı ÖK-101 X ÖK e-ı ÖK-101 X ÖK h-ı ÖK-101 X ÖK c-ı ÖK-109 X ÖK b-ı ÖK-109 X ÖK b-ı ÖK-109 X ÖK d-ı ÖK-109 X ÖK b-h ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK b-ı ÖK-111 X ÖK b-ı ÖK-111 X ÖK e-ı Galia b-ı Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 5)

198 Melez gruplar içerisinde meyve ağırlığı bakımından en yüksek değere ÖK-58 (G22 X C1) genotipi g ile ulaşmıştır. Buna karşılık ÖK-101 tekli melezi ise g ile en düşük meyve ağırlığı değerini vermiştir. Heterozis ortalamaları bakımından pozitif etki gösteren grup, tekli ve üçlü melez genotip ortalamaları olmuştur. Diğer grup, negatif etkiye sahip değerler vermiştir. Melez kavun genotiplerinin meyve ağırlığında heterozis oranları 25 genotipte pozitif olarak bulunurken, 28 genotipte bu etkinin yönü negatif olmuştur. Ayrıca çizelgeden de görüleceği gibi heterobeltiosis ortalamasında tekli melez grup pozitif etki verirken, diğer melez grupların heterobeltiosis ortalamalarında negatif etkinin ağırlığı görülmektedir Meyve Ağırlığı (g) , , , , Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Ağırlığı (g) 179

199 Meyve Çapına Ait Bulgular (cm) Pomolojik analizler sonucu elde edilen meyve çapı değerleri bakımından, genotipler arasında farklılıkların önemli olduğu bulunmuştur (Çizelge 4.41). Meyve çapı bakımından en yüksek değeri tekli melez ÖK-58 (G22 X C1) genotipi (13.38 cm) ile çift melez ÖK-111 X ÖK-58 genotipleri, en düşük değeri ise ebeveyn hatlarından H27 genotipi (9.87 cm) vermiştir. Galia F 1 çeşidi ise cm ile bu iki değer arasında kalmıştır. Bir önceki yılda olduğu gibi, üçlü ve çift melez grupların ortalamaları birbirine yakın değerler verirken, tekli melez grup bir miktar daha yüksek değer ile öne çıkmıştır (Şekil 4.37). 180

200 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-e G a-e H e ab H b-e C a-e Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) ab ÖK-101 (H27 X H4) de ÖK-109 (8 X H4) a-e ÖK-111 (8 X G2) a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-e ÖK-63 X H a-e ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H a-e ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a- e ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G ab ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-e ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G ab ÖK-58 X H a-e ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H a-e ÖK-111 X H a-e ÖK-58 X a-e

201 Çizelge 4.41 nin devamı. Genotip Adı Meyve Çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-c ÖK-101 X ab ÖK-109 X a-e ÖK-111 X ab ÖK-58 X C a-e ÖK-63 X C a-e ÖK-101 X C a-e ÖK-109 X C a-e ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK c-e ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e Galia ab Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

202 Çizelge 4.41 de meyve çapı açısından ortalama değerler ile heterozis ve heterobeltiosis oranları sunulmuştur. Melez gruplar içerisinde en yüksek meyve çapını ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipi (13.38 cm), en düşük meyve çapını ise yine aynı grupta yer alan ÖK-101 (H27 X H4) genotipi (10.28 cm) vermiştir. Heterozis ortalamaları bakımından tekli melez (% 7.10) ve üçlü melez grup (% 1.68) hibrit gücü gösterirken, çift melez grupta (%-2.55) ise etkinin yönü negatif olmuş, bir diğer ifade ile hibrit gücü görülmemiştir. Aynı çizelgede yer alan bir diğer özellik ise, heterobeltiosis oranı olmuştur. Tekli melez grup heterobeltiosis ortalaması hariç, üçlü ve çift melez grupların heterobeltiosis ortalamaları negatif yönde olmuştur Meyve Çapı (cm) 10 11,34 12,29 12,00 11, Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çapı (cm) 183

203 Meyve Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Pomolojik çalışmalar neticesinde elde edilen meyve yüksekliği verileri Çizelge 4.42 de verilmiş ve genotipler arasındaki farklılık istatistiksel açıdan önemli bulunmuştur. Yapılan meyve yüksekliği gruplandırmasında % 1 önem seviyesinde farklı grupların oluştuğu görülmüştür. Bu değerler incelendiğinde, en yüksek meyve yüksekliğini ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipi cm ile verirken, en düşük meyve yüksekliği ise ebeveyn hatlarından biri olan H27 genotipinde (8.93 cm) ölçülmüştür. Eldeki verilerde kontrol çeşidi olan Galia ise diğer melez ve ebeveyn grupları arasında yer almıştır. Meyve yüksekliği ile ilgili tüm heterozis ve heterobeltiosis verileri de Çizelge 4.42 de verilmiştir. Tüm melez ortalamalarının değerlendirildiği çizelgede, tekli, üçlü ve çift melez ortalamaları birbirine yakın değerler vermiştir (Şekil 4.38). Bu grupların heterozis açısından incelenmesi neticesinde tekli ve üçlü melez grubun da pozitif ortalamalar verdiği görülmüştür. Bu açıdan pozitif etkinin üstünlüğü ortaya çıkmış ve en önemli heterozis oranı üçlü melez genotip olan ÖK-101 X G22 den % lık bir oranla elde edilmiştir. Heterobeltiosis verileri melez grup ortalamasına bakıldığında, tüm melez ortalamalarının negatif olduğu tespit edilmiştir. 184

204 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Yüksekliği (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-c G b-f H f a-c H b-f C a-e Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a ÖK-63 (G22 X G2) a-c ÖK-101 (H27 X H4) e-f ÖK-109 (8 X H4) a-f ÖK-111 (8 X G2) a-e Üçlü Melez ÖK-58 X H b-e ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H a-e ÖK-109 X H b-f ÖK-111 X H a-e ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G b-f ÖK-109 X G b-f ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-e ÖK-101 X H d-f ÖK-109 X H ef ÖK-111 X H b-f ÖK-58 X a-e

205 Çizelge 4.42 nin devamı. Genotip Adı Meyve Yüksekliği (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-e ÖK-101 X a-d ÖK-109 X b-e ÖK-111 X a-c ÖK-58 X C a-e ÖK-63 X C a-e ÖK-101 X C a-e ÖK-109 X C a-e ÖK-111 X C a-e Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-b ÖK-58 X ÖK b-f ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK c-f ÖK-101 X ÖK b-f ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK b-f ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK b-f ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a-e Galia a-e Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

206 20 15 Meyve Yüksekliği (cm) ,91 12,69 12,50 12,56 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Yüksekliği (cm) Meyve Et Kalınlığına Ait Bulgular (cm) Melez kavun genotiplerinin meyve et kalınlığına ilişkin yapılan istatistik analizlerde % 5 düzeyinde farklılıkların olduğu belirlenmiştir (Çizelge 4.43). Çizelgeden görüleceği gibi, en kalın meyve eti, ÖK-111 X ÖK-58 genotipinden (4.69 cm) elde edilmiş ve bu genotip tek başına bir grup oluşturmuştur. Bir diğer tek başına grup oluşturan genotip H27 ebeveyn (2.84 cm) hattı ise en düşük değeri vermiştir. Çizelge 4.43 te, tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin meyve et kalınlığında heterozis ve heterobeltiosis değerleri de sunulmuştur. Tüm grupların meyve et kalınlığı ortalamaları tekli melez (4.01 cm), çift melez (3.92 cm) ve üçlü melez (3.82 cm) grupları şeklinde gerçekleşmiştir (Şekil 4.39). Melezler içerisinde en yüksek meyve et kalınlığına ÖK-111 X ÖK-58 genotipinde (4.69 cm) ulaşılmış, bu genotipi tekli melez grubunda bulunan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi (4.58 cm) izlemiştir. Meyve et kalınlığında en düşük değeri de ÖK-109 X H4 genotipi 3.22 cm ile vermiştir. 187

207 Tüm genotiplerin heterozis ortalamaları bakımından değerlendirildiği Çizelge 4.43 te, meyve et kalınlığının tekli ve üçlü melez gruplarda pozitif etkide olduğu tespit edilmiş, diğer grupta ise etki negatif yönde olmuştur. Heterozis oranlarında tüm genotiplerin 29 tanesinde pozitif heterozis ortaya çıkarken, geriye kalan 24 tanesinde meyve et kalınlığında heterozis negatif olarak belirlenmiştir. Aynı çizelgede belirlenen bir diğer veri ise, heterobeltiosis oranları olmuştur. Tekli melez grup heterobeltiosis ortalaması hariç, üçlü ve çift melez grupların ortalama değerleri negatif yönde gerçekleşmiştir. Meyve et kalınlığı bakımından değerlendirildiğinde 14 genotipin heterobeltiosis oranı pozitif yönde ortaya çıkmış, 37 genotip negatif değer vermiş ve ÖK-111 X 8 ile ÖK-111 X C1 üçlü genotiplerinde heterobeltiosis oranında herhangi bir etki olmamış ve sıfır olarak kalmıştır. 188

208 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Et Kalınlığı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G22 3,63 a-d G a-e H e a-e H c-e C a-e Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 4.58 ab ÖK-63 (G22 X G2) 4.29 a-d ÖK-101 (H27 X H4) 3.56 a-e ÖK-109 (8 X H4) 3.60 a-e ÖK-111 (8 X G2) 4.03 a-d Üçlü Melez ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H a-e ÖK-101 X H b-e ÖK-109 X H de ÖK-111 X H b-e ÖK-58 X G a-e ÖK-63 X G a-e ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-e ÖK-111 X G a-e ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G b-e ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-e ÖK-101 X H c-e ÖK-109 X H c-e ÖK-111 X H b-e ÖK-58 X a-e

209 Çizelge 4.43 ün devamı. Genotip Adı Meyve Et Kalınlığı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-d ÖK-111 X a-d ÖK-58 X C a-e ÖK-63 X C a-e ÖK-101 X C b-e ÖK-109 X C a-e ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-e ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK de ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-109 X ÖK de ÖK-109 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK c-e ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d Galia 4.19 a-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 3.55 D (% 5)

210 5 4 3,55 4,01 3,82 3,92 Meyve Et Kalınlığı (cm) Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Kalınlığı (cm) Meyve Kabuk Kalınlığına Ait Bulgular (mm) Meyve kabuk kalınlığı bakımından genotipler arası farklılıkların önemli olduğu tespit edilmiştir (Çizelge 4.44). Çizelgeden de görüldüğü üzere meyve kabuğunun en kalın olduğu melez ÖK-109 (3.27 mm) ve ÖK-111 X ÖK-109 genotipleri iken, en ince kabuk kalınlığına ise ÖK-101 (1.81 mm) sahip olmuştur. Kontrol çeşit Galia ise nispeten kalın kabukla melez gruplar arasında yer almıştır. Melez ortalamaları bakımından ise, tekli melez grup (2.69 mm), çift ve üç yönlü melez gruplara göre bir miktar daha kalın meyve kabuğu meydana getirmiştir (Şekil 4.40). Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin meyve kabuk kalınlığında heterozis ve heterobeltiosis ile ilgili olan veriler de Çizelge 4.44 de verilmiştir. Yapılan incelemede tüm melez genotiplerin ortalamaları birbirine yakın değerler vermiş, ancak tekli melez genotiplerinden elde edilen ortalama, rakamsal olarak diğer iki melez genotip ortalamalarından bir miktar daha yüksek olmuştur. 191

211 Tüm genotipler için heterozis ortalamalarına bakıldığında tekli melez grup hariç, diğer grupların negatif yönde olduğu izlenmektedir. Meyve kabuk kalınlığı heterozisi bakımından genotiplerin 23 ü pozitif etki gösterirken, geriye kalan 30 genotipte negatif heterozis saptanmıştır. Meyve kabuk kalınlığına ait heterobeltiosis sonuçları da Çizelge 4.44 de sunulmuştur. Tekli melez grup haricinde kalan üçlü ve çift melez gruplarında negatif heterobeltiosis oluşmuştur. Buna bağlı olarak, 53 melez genotip içerisinde 46 tanesinde negatif heterobeltiosis etkisi, geriye kalan 7 melez genotipte ise pozitif heterobeltiosis saptanmıştır. 192

212 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Kabuk Kalınlığında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-d G a-c H a-d a-d H a-d C a-d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 2.57 a-d ÖK-63 (G22 X G2) 2.64 a-d ÖK-101 (H27 X H4) 1.81 d ÖK-109 (8 X H4) 3.27 a ÖK-111 (8 X G2) 3.17 ab Üçlü Melez ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H a-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H a-d ÖK-111 X H a-d ÖK-58 X a-d

213 Çizelge 4.44 ün devamı. Genotip Adı Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-d ÖK-111 X a-d ÖK-58 X C a-d ÖK-63 X C a-d ÖK-101 X C b-d ÖK-109 X C b-d ÖK-111 X C a-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK c-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK cd ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a Galia 2.48 a-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 2.53 D (% 1)

214 5 Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) ,53 2,69 2,54 2,49 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Kabuk Kalınlığı (mm) Çekirdek Evi Çapına Ait Bulgular (cm) Melez kavun genotipleri arasında yapılan pomolojik analizler neticesinde elde edilen çekirdek evi çapı verilerinin değerlendirildiği Çizelge 4.45 incelendiğinde, genotipler arasındaki farklılıkların % 1 düzeyinde istatistiksel olarak önemli olduğu görülmüştür. Çekirdek evi çapı açısından en yüksek değeri çift melez olan ÖK-111 X ÖK-58 genotipi (6.57 cm), buna karşılık en düşük çekirdek evi çapı değerini ÖK-101 X G2 (4.11 cm) ve ÖK-101 X ÖK-109 genotipleri vermiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia F 1 çeşidi (5.62 cm) ise birçok melez genotipten daha yüksek değer vermiştir. Melez ortalamaları bakımından da tekli melezler, diğer melez gruplardan bir miktar daha yüksek değere sahip olmuştur (Şekil 4.41). 195

215 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Çapında Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Çekirdek Evi Çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-d G a-d H b-d a-d H b-d C a-d Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 5.80 a-d ÖK-63 (G22 X G2) 5.41 a-d ÖK-101 (H27 X H4) 4.41 cd ÖK-109 (8 X H4) 5.39 a-d ÖK-111 (8 X G2) 6.13 a-c Üçlü Melez ÖK-58 X H a-d ÖK-63 X H a-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H b-d ÖK-111 X H ab ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-d ÖK-109 X G a-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X G a-d ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G d ÖK-109 X G b-d ÖK-111 X G a-d ÖK-58 X H a-d ÖK-101 X H a-d ÖK-109 X H b-d ÖK-111 X H b-d ÖK-58 X a-d

216 Çizelge 4.45 in devamı. Genotip Adı Çekirdek Evi Çapı (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-d ÖK-101 X a-d ÖK-109 X a-d ÖK-111 X a-d ÖK-58 X C a-d ÖK-63 X C c-d ÖK-101 X C b-d ÖK-109 X C a-d ÖK-111 X C b-d Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK b-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-63 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-101 X ÖK d ÖK-101 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK b-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-109 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a ÖK-111 X ÖK b-d ÖK-111 X ÖK a-d ÖK-111 X ÖK a-d Galia 5.62 a-d Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 5.01 D (% 1)

217 10 Meyve Çekirdek Evi Çapı (cm) ,01 5,43 5,12 5,17 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Çapı (cm) Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin çekirdek evi çapı değerlerinin heterozis ve heterobeltiosis oranları (Çizelge 4.45) incelendiğinde, melez gruplar arasında en düşük 5.12 cm ile üçlü melez, en yüksek grubun 5.43 cm ile tekli melez olduğu görülmüştür. Çift melez ortalamaları ise bu iki grup arasında yer alarak 5.17 cm lik çekirdek evi çapı ile üçüncü grubu oluşturmuştur. Aynı çizelgede incelenen heterozis ortalamaları bakımından da, tekli melez grup ortalamaları pozitif yönde etki vermiştir. Heterozis değerleri ayrıntılı olarak incelenecek olursa, tüm genotipler içinde 21 tanesinin pozitif olarak etkilendiği, ancak kalan 32 tanesinde etkinin negatif olduğu görülmektedir. Heterobeltiosis değerleri açısından, yalnızca tekli melez grubun pozitif ortalamaya sahip olduğu, diğer iki grubun ise negatif heterobeltiosis gösterdiği belirlenmiştir. Melez grupların tümünün içinde 13 genotip pozitif heterobeltiosis gösterirken, 40 genotip ise negatif heterobeltiosis oranı vermiştir. 198

218 Çekirdek Evi Yüksekliğine Ait Bulgular (cm) Çizelge 4.46 da kavun genotiplerinin çekirdek evi yüksekliğine ilişkin yapılan istatistiksel analiz sonuçları sunulmuştur. Çizelge değerlendirildiğinde en yüksek çekirdek evine 9.28 cm ile ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipi sahip olmuştur. Buna karşılık, en düşük çekirdek evi yüksekliğine ise ebeveynlerden olan H27 genotipi (5.02 cm) sahip olmuştur. Galia F 1 çeşidi ise 7.36 cm ile birçok melez genotipin üzerinde bir değere sahip olmuştur. Melez genotiplerin çekirdek evi yüksekliği, heterozis ve heterobeltiosis değerleri ile bunların ortalamalarını içeren Çizelge 4.46 incelendiğinde, üçlü melez genotip ortalaması, diğer iki gruba göre biraz daha düşük değer vermiştir (Şekil 4.42). Bununla birlikte, melez gruplar arasında en yüksek çekirdek evi yüksekliği tekli melez gruptaki ÖK-58 (G22 X C1) genotipinde (9.28 cm) tespit edilmiştir. Çizelgeden de görüleceği gibi heterozis ortalamaları bakımından tekli melez grubu hariç, diğer grupların negatif yönde değerler verdiği belirlenmiştir. Bu durum meyve iriliğine paralel olarak çekirdek evi uzunluğunun da arttığını göstermektedir. Tüm genotipler birlikte değerlendirildiğinde, toplam 22 hibritte pozitif, geriye kalan 31 tanesinde ise negatif heterozisin bulunduğu tespit edilmiştir. Çekirdek evi yüksekliği açısından, genellikle negatif yöndeki heterozisin varlığı ortaya çıkmıştır. Çekirdek evi yüksekliğinde tüm melez grupların heterobeltiosis ortalamaları bakımından değerlendirilmesi neticesinde tekli melez grupta % 0.42 lik düşük bir değer de olsa heterobeltiosis pozitif olurken, diğer iki grupta negatif yönde değerlerin elde edildiği tespit edilmiştir. Ayrıca genotipler arasında 7 tanesinin pozitif heterobeltiosis oranına, geriye kalan 46 tanesinin ise negatif heterobeltiosis oranına sahip olduğu tespit edilmiştir. 199

219 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Çekirdek Evi Yüksekliğinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-d G a-f H f a-f H a-f C a-f Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 9.28 a ÖK-63 (G22 X G2) 7.82 a-f ÖK-101 (H27 X H4) 5.44 ef ÖK-109 (8 X H4) 7.70 a-f ÖK-111 (8 X G2) 7.54 a-f Üçlü Melez ÖK-58 X H a-f ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H a-f ÖK-109 X H b-f ÖK-111 X H a-f ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-d ÖK-101 X G a-e ÖK-109 X G a-f ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X G a-e ÖK-63 X G a-f ÖK-101 X G b-f ÖK-109 X G b-f ÖK-111 X G a-f ÖK-58 X H a-f ÖK-101 X H b-f ÖK-109 X H b-f ÖK-111 X H c-f ÖK-58 X a-f

220 Çizelge 4.46 nın devamı. Genotip Adı Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-f ÖK-101 X a-f ÖK-109 X d-f ÖK-111 X a-f ÖK-58 X C a-f ÖK-63 X C a-f ÖK-101 X C a-f ÖK-109 X C a-f ÖK-111 X C a-f Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-d ÖK-58 X ÖK b-f ÖK-58 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK a-e ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-63 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-e ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-101 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-109 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-e ÖK-111 X ÖK b-f ÖK-111 X ÖK a-f ÖK-111 X ÖK a-f Galia 7.36 a-f Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 6.88 D (% 1)

221 10 Meyve Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) ,88 7,56 7,10 7,23 0 Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Çekirdek Evi Yüksekliği (cm) Meyve Et Randımanına Ait Bulgular (%) Kavun genotiplerinde yapılan çalışmada tüm genotiplerden elde edilen meyve et randımanına ait sonuçlar Çizelge 4.47 de verilmiştir. Meyve et randımanı oranları ile ilgili olarak, farklılıkların belirlenmesi için yapılan varyans analizinde bu özellik % 1 düzeyinde önemli bulunmuştur. En yüksek meyve et randımanına kontrol çeşit olan Galia (% 83.26) sahip olmuş, buna karşılık en düşük oranı çift melez olan ÖK-109 X ÖK-101 (% 70.58) genotipi vermiştir. 202

222 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Meyve Et Randımanda Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı Ebeveyn Meyve Et Randımanı (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) G a-c G ab H a-c a-c H a-c C a-c Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) a-c ÖK-63 (G22 X G2) a-c ÖK-101 (H27 X H4) a-c ÖK-109 (8 X H4) a-c ÖK-111 (8 X G2) a-c Üçlü Melez ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H ab ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-c ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G ab ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X ab

223 Çizelge 4.47 nin devamı. Genotip Adı Meyve Et Randımanı (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-c ÖK-101 X a-c ÖK-109 X a-c ÖK-111 X a-c ÖK-58 X C a-c ÖK-63 X C a-c ÖK-101 X C a-c ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C ab Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK ab ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK ab ÖK-101 X ÖK b-c ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK c ÖK-109 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK ab ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c Galia a Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn D (% 1)

224 Meyve et randımanında heterozis ve heterobeltiosis oranları ile genotiplerin tamamının ortalamalarını içeren Çizelge 4.47 incelendiğinde, melez grupların ortalama değerlerinin birbirine yakın olduğu görülmektedir (Şekil 4.43). Tekli melez genotiplerin olduğu grubun heterozis ortalaması negatif yönde gerçekleşmiştir. Buna karşın diğer iki grubun ortalamaları ise pozitif yönde gerçekleşmiştir. Heterobeltiosis oranlarının da bulunduğu Çizelge 4.47 de meyve et randımanı açısından, tüm melez genotiplerin ortalamaları bakımından, üçlü melez grup haricinde kalan diğer iki melez grubun ortalamalarının negatif yönde etkilendikleri belirlenmiştir ,01 77,18 78,36 78,08 Meyve Et Randımanı (%) Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama Meyve Et Randımanı (%) 205

225 Suda Çözünür Kuru Madde (SÇKM) Değerlerine Ait Bulgular (%) Ebeveyn, iki, üç ve dört ebeveynli melez gruplarında yapılan SÇKM analizlerinde % 1 düzeyinde farklılıkların olduğu tespit edilmiştir (Çizelge 4.48). Çizelgeden de görüleceği gibi en yüksek SÇKM oranı ÖK-101 X ÖK-63 çift melez genotipinde (% 10.11) belirlenmiştir. Suda çözünür kuru madde bakımından en düşük oran ise, üçlü melez grupta yer alan ÖK-111 X H4 genotipinden (% 7.33) elde edilmiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia F 1 çeşidi (% 8.56) ise, bu genotiplerin arasında bir değer vermiştir. Kavun genotiplerinin SÇKM değerlerinde heterozis ve heterobeltiosis oranlarını içeren Çizelge 4.48 incelendiğinde, tüm melez grupların SÇKM içeriklerinin birbirine yakın olduğu, bununla birlikte, en yüksek rakamsal değerin çift melez gruptan (% 8.72) elde edildiği, bunu % 8.65 ile üçlü ve en son olarak da % 8.50 lik SÇKM oranı ile tekli melez grubun takip ettiği görülmektedir. Ebeveyn ortalamaları ise % 8.17 olarak tespit edilmiştir (Şekil 4.44). Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin SÇKM değerlerinde heterozis ortalamalarını da içeren çizelgede, tüm melez grup ortalamaları pozitif heterozis oranları vermiştir. Bu etkilerin genotipler arasındaki dağılımına bakılacak olursa, tüm melezler içerisinde 38 tanesi pozitif yönde etkilenmiş, geriye kalan 15 genotip ise negatif etkiye sahip olmuştur. Heterobeltiosis oranlarının bulunduğu aynı çizelgede, tüm melez grupların ortalamalarında heterobeltiosis ortalaması tekli melez grupta negatif etki göstermiş, diğer iki grupta ise heterobeltiosis etkisinin yönü pozitif olmuştur. Bununla beraber tüm genotipler arasında 25 tanesi pozitif yönde etkilenmesine karşılık, 27 tanesinde etkinin yönü negatif olmuştur. Sadece bir genotipte (ÖK-109 X G22 üçlü melezinde) heterobeltiosis etkisi saptanmamıştır. 206

226 Çizelge Yılı Denemelerinde İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin SÇKM Değerlerinde Heterozis (HT) ve Heterobeltiosis (HB) Genotip Adı SÇKM (%) E 1 E 2 Ebeveyn _ X HT (%) HB (%) G bc G a-c H bc bc H a-c C bc Tekli Melez ÖK-58 (G22 X C1) 8.51 a-c ÖK-63 (G22 X G2) 8.29 a-c ÖK-101 (H27 X H4) 9.11 a-c ÖK-109 (8 X H4) 8.29 a-c ÖK-111 (8 X G2) 8.31 a-c Üçlü Melez ÖK-58 X H a-c ÖK-63 X H a-c ÖK-101 X H ab ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G bc ÖK-101 X G bc ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X G a-c ÖK-63 X G a-c ÖK-101 X G a-c ÖK-109 X G a-c ÖK-111 X G a-c ÖK-58 X H a-c ÖK-101 X H a-c ÖK-109 X H a-c ÖK-111 X H a-c ÖK-58 X a-c

227 Çizelge 4.48 in devamı. Genotip Adı SÇKM (%) E 1 E 2 _ X HT (%) HB (%) ÖK-63 X a-c ÖK-101 X bc ÖK-109 X ab ÖK-111 X a-c ÖK-58 X C a-c ÖK-63 X C a-c ÖK-101 X C a-c ÖK-109 X C a-c ÖK-111 X C a-c Çift Melez ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-58 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK bc ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-63 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-101 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-109 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-c ÖK-111 X ÖK a-d Galia 8.56 a-c Ortalamalar Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Ebeveyn 8.17 D (% 1)

228 12 9 8,17 8,50 8,65 8,72 SÇKM (%) Ebeveyn Tekli Melez Üçlü Melez Çift Melez Genotipler Şekil Yılı Tekli, Üçlü ve Çift Melez Kavun Genotiplerinin Ortalama SÇKM Değerleri(%) 209

229 4.3. Moleküler Çalışmalara İlişkin Bulgular DNA İzolasyonlarına Ait Bulgular Araştırmada kullanılan genotiplere ait DNA izolasyonu sonuçlarından elde edilen DNA lara ait spektrofotometre değerleri belirlenmiştir. Elde edilen spektrofotometre sonuçları değerlendirilip ilgili hesaplamalar yapılmıştır ve DNA konsantrasyonları önce 50 ng a ve ardından 5 ng a seyreltilmiştir. Çalışmada kullanılan genotipler incelendiğinde DNA izolasyonu sonucunda DNA miktarları oldukça yüksek bulunmuştur. En yüksek DNA konsantrasyonu ÖK-109 X G2 üçlü melez genotipinden ( ng DNA/ µl), en düşük DNA miktarı ise ÖK-111 X H4 üçlü melez genotipinden ( DNA/ µl) elde edilmiştir. DNA nın saflığını ölçmek için genel olarak 260 ve 280 nm absorbiyon değerleri oranları kullanılmakta; arasındaki oranların saflığı yüksek olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada kullanılan genotiplere ait saflık değerleri arasında değişmiştir Ebeveyn Hatların SSR Primer Taramasına Ait Bulgular Araştırmada, tekli, üçlü ve çift melez gruplar ile Galia F 1 çeşidi için kullanılacak SSR primerlerinin belirlenmesi amacıyla bir ön çalışma yapılmıştır. Bu ön çalışma ile genotiplerin ebeveyn hatları taranmıştır. Bir başka ifade ile, ebeveynlerde ortaya çıkacak amplifikasyonun, bu ebeveynlerden elde edilen genotiplerde de aynı şekilde etkilenebileceği düşünülerek, çalışma yönlendirilmiştir. Bu çalışma ile toplam 55 SSR primeri taranmıştır. Ebeveyn hatlarında taranacak primerlerin seçilmesinde ise, daha önceki çalışmalarda Cucurbitaceae familyasında, kavun, karpuz ve hıyarlarda amplifikasyon verdiği bildirilen primerler belirlenmiştir (Danin-Poleg ve ark., 2001; Katzir ve ark., 1996; Jarret ve ark., 1996; Levi et al. 2006; Gonzalo ve ark., 2005; Fazio ve ark., 2002; Chiba ve ark., 2003). SSR primerleri ile PCR reaksiyonları gerçekleştirilmiş ve PCR ürünlerinden PAGE sonucu elde edilen sonuçlar değerlendirilerek amplifikasyon veren ve polimorfik olan SSR primerleri belirlenmiştir. Bu çalışma neticesinde kullanılan; toplam 55 SSR primeri ile ebeveyn hatlarında yapılan ön tarama sonucunda toplamda 8 SSR primerinin 210

230 polimorfik bant verdiği tespit edilmiştir. Primer taraması sonucunda elde edilen toplam 8 polimorfik primer (CMGA128, CMAGN68, CMAGN73, CMTCN41, CMTCN30, CMCTN19, CMTCN62, CMMS35-4), tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin tamamında uygulanmıştır. Bu tarama neticesinde elde edilen sonuçlar ise; Danin-Poleg ve ark., (2001) ile Katzir ve ark., (1996) tarafından geliştirilen 22 adet primer çiftinden 8 tanesinde monomorfik bant elde edilmiş, 13 tanesinde amplifikasyon elde edilememiştir. Yalnızca 1 primer polimorfik (Katzir 3 kodlu CMGA128) bant vermiştir. Gonzalo ve ark., (2005), Fazio ve ark., (2002), Chiba ve ark., (2003) tarafından geliştirilen toplam 17 çift primerin 7 tanesi ki bunlar; CMAGN68, CMAGN73, CMTCN41, CMTCN30, CMCTN19, CMTCN62, CMMS35-4 polimorfik bant verirken (Şekil 4.45; Şekil 4.46), geriye kalan 6 tanesi monomorfik ve 4 tanesi ise, amplifikasyon vermemiştir. Ayrıca, Levi ve ark., (2006) tarafından karpuzlarda karakterize edilen 9 çift primer (Cgb4765, CLG7996, CLG7992, CGB4767, ASUW2, ASUW13, ASUW19, CGB5009, CLG8218) ile Jarret ve ark., (1996) tarafından karakterize edilen 7 çift primerde (CI. 1-06, C.I. 1-12, C.I. 1-20, C.I 1-21, C.I. 2-23, C.I. 2-61, C.I ) de (Çizelge 3.5) herhangi bir amplifikasyon elde edilememiştir. 211

231 230 bp M 200 bp Tekli Melez Ebeveynler Üçlü Melez 230 bp M 200 bp Üçlü Melez Çift Melez Galia F 1 Şekil CMTCN30 nolu SSR Primeri ile Amplifikasyon Sonucu Ebeveynlerde ve Melez Bireylerde Elde Edilen Bant Profilleri 212

232 145 bp M M 100 bp Tekli Melez Ebeveynler Üçlü Melez Çift Melez 145 bp M M Çift Melez Galia F bp Şekil CMCTN19 nolu SSR Primeri ile Amplifikasyon Sonucu Ebeveynlerde ve Melez Bireylerde Elde Edilen Bant Profilleri 213

233 Kavunda tekli, üçlü ve çift melezler ile ebeveynlerinde yapılan SSR analizleri sonuçlarına göre, elde edilen bantlar değerlendirilerek; melez gruplarının benzerlik indekslerine dayalı dendogramları oluşturulmuştur. SSR analizleri sonucu elde edilen dendogramda benzerlik oranı arasında değişmiştir (Şekil 4.47). Yapılan çalışma sonucunda oluşturulan dendogram 1 ve 2 şeklinde numaralandırılmış ve iki ana kola ayrılmıştır. 1 ve 2 numaralı ana kol SSR sonuçlarına göre genetik olarak birbirine % 54 oranında yakın, yaklaşık olarak % 46 oranında uzak bulunmuştur. Dendogram üzerinde 1 şeklinde numaralandırılmış ana kol içerisinde çalışmada kullanılan melez bireylerin elde edilmesinde kullanılan C1 ebeveyni yer almıştır. Bu genotip tez kapsamında kullanılan diğer tüm melez ve ebeveyn hatlarına genetik olarak % 54 oranında benzer bulunmuştur. 2 numaralı ana kol ise kendi içerisinde 2 gruba ayrılmıştır. Bu iki grup dendogram üzerinde 2.1 ve 2.2. şeklinde gösterilmiştir ve SSR markırlarıyla yapılan çalışmanın sonucuna göre, bu iki grupta yer alan bireyler genetik olarak birbirlerine % 62 düzeyinde yakınlık göstermişlerdir. 2.1 grubu içerisinde yalnızca ebeveyn hatlarından biri olan 8 genotipi yer almıştır. 2.2 grubu ise tekrar kendi içerisinde iki alt gruba ayrılmıştır. Bu iki alt grup dendogram üzerinde ve şeklinde belirtilmiştir grubu içerisinde yalnızca ebeveyn hatlarından biri olan G22 genotipi yer almıştır grubu ise dendogram üzerinde A ve B harfleriyle gösterilmiş iki ayrı kol oluşturmuştur. A ve B kolları içerisinde kümelenmiş genotipler SSR sonuçlarına göre yaklaşık olarak birbirlerine % 71 oranında benzer bulunmuşlardır. Dendogramda A harfiyle gösterilmiş kol kendi içerisinde tekrar iki bölüme ayrılmıştır. Bu bölümler A1 ve A2 şeklinde belirtilmiştir. A1 bölümü içerisinde çalışmada kullanılan melez bireylerden ÖK-58 X H4 ve ÖK-109 X C1 numaralı genotipler bulunmaktadır. Bu iki genotip birbirine % 79 oranında benzer bulunmuştur. A2 bölümü ise dendogram üzerinde A2.1 ve A2.2 şeklinde numaralandırılmış iki alt bölüme ayrılmıştır. Bu iki alt bölüm içerisinde yer alan genotipler birbirlerine genetik olarak % 75 oranında yakınlık göstermişlerdir. 214

234 Şekil İki, Üç ve Dört Ebeveynli Melez Kavun Genotiplerinin Mikrosatellit Analizi Sonucu Elde Edilen Dendogram 215

235 A2.1 alt bölümünde ÖK-58, ÖK-63 X C1, ÖK-58 X 8, ÖK-58 X ÖK-63, ÖK-63 X ÖK-58, ÖK-111 X C1, ÖK-58 X C1, ÖK-101 X C1, ÖK-63 X ÖK-101 genotipleri yer almıştır. Bu genotipler arasında ÖK-58 ve ÖK-63 X C1 ayrıca ÖK-58 X ÖK-63 - ÖK-63 X ÖK-58 numaralı genotipler arasında SSR analizlerine dayanılarak herhangi bir genetik farklılık tespit edilememiştir. A2.2 alt bölümünde ise H27, ÖK-101, ÖK-101 X H27, ÖK-101 X H4, ÖK-109 X H27, ÖK-101 X G22, ÖK-63 X H27, ÖK-111 X ÖK-58, ÖK-111 X ÖK-101, ÖK-101 X 8, ÖK-58 X G2, ÖK-58 X H27, ÖK-101 X ÖK-58, ÖK-109 X ÖK-58, Galia F1, ÖK- 101 X ÖK-111, ÖK-109 X ÖK-101, ÖK-111 X H27, ÖK-111 X 8, ÖK-109 X 8 genotipleri kümelenmiştir. Bu genotipler arasında ÖK-101 ve ÖK-101 X H27, ÖK-101 X H4 ve ÖK-109 X H27, ÖK-101 X G22 ve ÖK-63 X H27, ÖK-111 X ÖK-58 ve ÖK-111 X ÖK-101, ÖK- 58 X H27 ve ÖK-101 X ÖK-58, ÖK-101 X ÖK-111 ve ÖK-109 X ÖK-101, ÖK-111 X H27- ÖK-111 X 8 genotipleri arasında bu çalışmanın sonuçlarına göre genetik olarak benzer oldukları tespit edilmiştir. Dendogramda B harfiyle gösterilmiş kol ise kendi içerisinde tekrar iki bölüme ayrılmıştır. Bu bölümler dendogram üzerinde B1 ve B2 şeklinde gösterilmiştir. Bu iki bölüm içerisinde yer alan genotipler birbirlerine yaklaşık olarak % 72 oranında benzer, % 28 oranında uzak bulunmuşlardır. B1 bölümü içersinde çalışmada kullanılan ebeveyn hatlarına ait H4 genotipi ve melez bireylere ait ÖK-63 X H4 ve ÖK-109 X H4 genotip yer almıştır. B2 bölümü ise kendi içerisinde iki alt bölüme ayrılmıştır. Bu iki alt bölüm dendogramda B2.1 ve B2.2 şeklinde belirtilmiştir. B2.2 alt bölümünde yalnızca, çalışmada ebeveyn olarak seçilen G2 genotipi yer almıştır ve B2.2 şeklinde kodlanmış alt bölümde yer alan genotiplere yaklaşık olarak % 72 oranında benzer bulunmuştur. B2.1 alt bölümünde ise ÖK-63, ÖK-63 X G22, ÖK-63 X G2, ÖK-111 X G22, ÖK- 111 X ÖK-109, ÖK-63 X 8, ÖK-109 X ÖK-63, ÖK-111 X ÖK-63, ÖK-111, ÖK-111 X G2, ÖK-111 X H4, ÖK-109, ÖK-63 X ÖK-109, ÖK-109 X G22, ÖK-63 X ÖK-111, ÖK-58 X ÖK-101, ÖK-101 X G2, ÖK-101 X ÖK-109, ÖK-109 X G2, ÖK-109 X ÖK- 111, ÖK-58 X G22, ÖK-58 X ÖK-109 ve ÖK-101 X ÖK-63 genotipleri kümelenmiştir. 216

236 Bu genotipler arasında ÖK-63, ÖK-63 X G22 ve ÖK-63 X G2, ÖK-111 X G22- ÖK-111 X ÖK-109 ve ÖK-63 X 8, ÖK-109 X ÖK-63 ve ÖK-111 X ÖK-63, ÖK-111 ve ÖK-111 X G2 genotipleri arasında SSR analizlerine göre herhangi bir genetik farklılık tespit edilememiştir. SSR analizlerine dayanılarak elde edilen benzerlik indeksi Şekil 4.48 da gösterilmiştir. Buna göre, melez gruplar bakımından incelenecek olursa; genetik benzerlik, üçlü melez gruplar içerisinde; ÖK-63 X G22 melezi ile H27 ebeveyni, ÖK-63 X G2 melezi ile H27 ebeveyn hattı ve ÖK-63 X G22 melezi arasında, ÖK-111 X G2 ile C1 ebeveyni, ÖK-63 X H27 ile ÖK-101 X G22, ÖK-101 X H27 ile 8 ebeveyni, ÖK- 109 X H27 genotipi ile ÖK-101 X H4, ÖK-63 X 8 ile ÖK-111 X G22, ÖK-111 X 8 genotipi ile ÖK-111 X H27, ÖK-63 X C1 genotipi ile G2 ebeveyni arasında genetiksel olarak bir fark bulunmamaktadır. Benzerlik oranları 1.00 olarak bulunmuştur. Tekli melez genotiplerinden; G22 ve C1 melezi olan ÖK-58 genotipinin, ana ebeveyni olan G22 ye 0.28 oranında, baba ebeveyni olan C1 e ise 0.67 oranında benzerliği bulunmaktadır. Bir diğer tekli melez olan ÖK-63 genotipinin ise, ana ebeveynine olan benzerliği 0.53, babaya olan benzerliği 0.59 olarak bulunmuştur. H27 ve H4 melezi olan ÖK-101 genotipi, ana ebeveyni H27 ye 0.59 oranında, baba ebeveyn olan H4 e ise 0.67 oranında benzer bulunmuştur. 8 ve H4 melezi olan ÖK-109 genotipinin ise, kendisini meydana getiren ana ebeveyne (8) benzerliği 0.69 olarak bulunmuş, baba ebeveyne olan benzerliği ise 0.61 oranında çıkmıştır. ÖK-111 melezi ise kendisini oluşturan ana ebeveyni olan 8 e 0.75 oranında, baba ebeveynine ise 0.58 oranında benzer bulunmuştur. Aynı şekil içerisinde, genetik olarak birbirine benzeyen genotipler de bulunmaktadır. ÖK-58 X ÖK-63 ve ÖK-63 X ÖK-58 çift melezlerinin, ebeveynlerinin yer değiştirilmesi sonucunda genetik olarak benzerlikleri 1.00 e çıkmıştır. Bu genotiplerde dendogram içerisinde de SSR analizlerine dayanılarak herhangi bir genetik farklılık tespit edilememiştir. Ayrıca, ÖK-101 X ÖK-58 ile ÖK-58 X H27 çift melezi, ÖK-109 X ÖK-101 ile ÖK-101 X ÖK-111, ÖK-111 X ÖK-63 ile ÖK-109 X ÖK-63, ÖK-111 X ÖK-101 ile ÖK-111 X ÖK-58, ÖK-111 X ÖK-109 ile ÖK-63 X 8 ve ÖK- 111 X G22 çift melezleri arasında genetiksel olarak bir farklılık bulunmamaktadır. Bunlarda benzerlik oranı 1.00 olarak tespit edilmiştir. 217

237 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Ülkemizde hibrit sebze tohumculuğu önemli oranda dışa bağımlı olarak yapılmaktadır. Kavun türünde de açıkta tarla koşullarında yetiştirilen kışlık kavun genotipleri yerli materyaller olmakla birlikte, seralarda yetiştirilen erkenci hibrit kavun tohumlarının hemen hemen tamamı yurt dışından satın alınmaktadır. Yapılan literatür incelemesinde kavunda F1 hibrit ıslahında günümüze kadar sadece tekli melezlerin mevcut olduğu bildirilmektedir. Ancak, hıyar (Tasdighi ve Baker, 1981), biber (Geleta ve Labuschagne, 2004) ve mısır (Cerit, 2006; Kumar ve Satyanarayana, 2006) gibi türlerde ise üç ya da dört ebeveynli olan üçlü ve çift melez hibritlerin özellikle daha önemli bir yer tutabileceği bildirilmiştir. Yürütülen bu tez çalışması ile, 1. Kantalop kavunlarında tekli, üçlü ve çift melezlerin ebeveynleri ile moleküler olarak kıyaslanması, ayrıca kantitatif özelliklerinin belirlenmesi ve elde edilecek olan veriler ışığında üstün genotiplerin belirlenmesi, 2. Üretilecek bazı temel bilgiler sayesinde kavunda farklı melez gruplarının kıyaslanması konusunda bilime katkı sağlamak hedeflenmiştir. Tohum çıkış sürelerine ve oranlarına ait veriler incelendiğinde 2007 yılı yetiştirme döneminde en uzun çıkış süresi ebeveyn hatlarından H4 genotipinden (9.3 gün), en kısa çıkış süresi ise yine ebeveyn hatlarından G2 genotipinden 4.5 gün ile elde edilmiştir yılında bu özellik bakımından, tohum çıkış sürelerine ait veriler değerlendirildiğinde en geç çıkış süresi üçlü melez grupta yer alan ÖK-58 X C1 genotipinden (7.53 gün), en kısa çıkış süresi ise ebeveyn hatlarından H4 genotipinden (4.70 gün) elde edilmiştir. Kontrol olarak kullanılan Galia F1 çeşidi her iki yıllık üretimde birbirine yakın değerler vermiştir (sırasıyla 7.90 gün ile 7.14 gün). Çıkış süreleri bakımından genotipler yıldan yıla farklılık göstermişlerdir. Bunun nedeni 2008 yılı denemelerinin, 2007 yılına göre yaklaşık 1,5 ay daha erken kurulması ve genotiplerin sıcaklığa karşı reaksiyonları şeklinde yorumlanabilir. Bu da 2008 yılında tohumları ekilen genotiplerde, bir önceki yıla nazaran daha kısa sürede çıkışın gerçekleşmesi sonucunu ortaya çıkarmıştır. 218

238 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ Tohum çıkış sürelerindeki heterozis ve heterobeltiosis değerlerinde, her iki yılda tekli melez grubun en kısa sürede çıkış sağladığı tespit edilmiştir yılı verilerinde tüm melez gruplarındaki ortalama heterozis, yalnızca tekli melez grubunda negatif (daha erken çıkış) etkiye (% ) sahip iken, diğer iki melez grubunda bu etki pozitif (daha geç çıkış) yönde gerçekleşmiştir yılında ise tüm melez gruplarındaki ortalama heterozis pozitif yönde gerçekleşmiştir. Çıkış sürelerinin negatif olması, ebeveynlerinden daha kısa sürede çıkış sağlamış olması şeklinde yorumlanabilir. Bu da tohum çıkış süresinde, erkencilik açısından tekli melezlemenin önemli olduğunu ortaya çıkarmıştır. Çıkış oranları bakımından her iki yılda da gerek ebeveynlerde, gerekse melez gruplarında önemli bir farklılık gerçekleşmemiş ve % 95 in üzerinde çıkış gerçekleşmiştir. Tüm melez grupların tohum çıkış oranlarında heterozis ortalamaları bakımından her iki yılda da pozitif etkilenen grup üçlü melezler olmuştur. Heterobeltiosis ortalamalarının da incelendiği 2007 yılı, üçlü ve dörtlü melez grupların ortalaması düşük de olsa negatif yönde etkilenmiş, sadece tekli melez grupta heterobeltiosisin etkisi bulunmamıştır yılında heterobeltiosis ortalamaları, tekli ve üçlü melez grupların ortalaması negatif yönde etkilenmiş, ancak dörtlü melez grupta heterobeltiosis pozitif yönde bulunmuştur ve 2008 yıllarında kotiledon ölçüm değerleri ile ilgili olarak elde edilen verilerde üçlü ve çift melez genotiplerin ebeveynlerine göre daha büyük bir kotiledon genişliği, uzunluğu ve hipokotil uzunluğuna sahip oldukları belirlenmiştir. Kotiledon genişliği açısından en yüksek değer, üçlü melez grubu içerisinde yer alan ÖK-63 X C1 melezinden (23.39 mm) elde edilmiştir. Kotiledon genişliğinde en düşük değer ise mm ile tekli melez grubu içerisindeki ÖK-101 (H27 X H4) de tespit edilmiştir yılında yapılan ölçümlerde kotiledon genişliği açısından en yüksek değer, dörtlü melez grubu içerisinde yer alan ÖK-63 X ÖK-58 melezinden (30.23 mm) elde edilmiş, buna karşın en düşük değer ise mm ile üçlü melez grubu içerisindeki ÖK-58 X G2 de belirlenmiştir. Tüm melez genotiplerin ortalama heterozislerine bakılacak olursa, 2007 yılında tekli melez grup (%- 0.76) hariç, diğer iki grupta heterozis pozitif (% 1.56 ve % 0.50) çıkmıştır. Ancak 2008 yılında heterozis ortalamalarında tekli ve üçlü melez grupta etkinin yönünün pozitif olduğu 219

239 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ bulunmuş, buna karşın kalan diğer grupta heterozisin yönü negatif (%-1.08) çıkmıştır. Her iki yılın heterozis ortalama değerlendirmesinde kotiledon genişliği bakımından pozitif etkinin ortaya çıktığı grubun üçlü melez olduğu tespit edilmiştir. Heterobeltiosis ortalama değerlerinden de görüleceği gibi her iki yılın verilerinde üçlü melez grup pozitif etki ile öne çıkan gurubu oluşturmuştur. Üçlü melez grup ta gerek heterozis gerekse de heterobeltiosis değerlendirilmesinde önemli bir grubu oluşturmuştur. Kotiledon uzunluğu değerleri açısından farklılıklar tespit edilmiştir. Her iki yılda ön plana çıkan gruplar tekli melez ve dörtlü melez grup olmuştur. Dörtlü melez grupta yer alan ÖK-58 X ÖK-101 genopinin kotiledon uzunluğu mm olmuş, en düşük değeri ise mm ile tekli melez grup içerinde yer alan ÖK-101 (H27 X H4) genotipi vermiştir yılındaki ölçümlerde kotiledon uzunluğu değerleri bakımından en yüksek rakam, tekli melez grupta yer alan ÖK-63 (G22 X G2) melezi, bu özellik bakımından en düşük değer ise mm ile dörtlü melez grup içerinde yer alan ÖK-58 X ÖK-109 melezi olmuştur. Melez kavun genotiplerinin kotiledon uzunluğu 2007 ve 2008 yılı heterozis ortalamaları açısından incelendiğinde, üçlü melez grubu pozitif etkiye sahip olmuştur. Aynı şekilde heterobeltiosis ortalamaları açısından da 2007 yılı verilerinde üçlü melez grup olumlu yönde etkilenmiştir. Hipokotil uzunluğu açısından ise, her iki yılda da en uzun hipokotil dörtlü melez grupta yer alan ÖK-58 X ÖK-101 genotipinden elde edilmiştir. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinin 2007 yılında ortalama heterozis değerleri üçlü (% 30.72) ve dörtlü melez (% 32.68) gruplarda pozitif oranda gerçekleşirken, tekli melezlerde heterozis negatif (%-0.28) bir etki olarak kendini göstermiştir. Buna karşılık, 2008 yılı verilerinde melez grupların ortalama heterozis değerlerinde çift (% -2.80) melez grubu, negatif oranda gerçekleşirken, tekli melez ve üçlü melez grup ortalamalarındaki heterozis pozitif bir etki olarak kendini göstermiştir. Hipokotil uzunluğu heterobeltiosis değerlerinin melez gruplar içerisinde ortalamalarına bakıldığında, üçlü ve çift melezlemelerde pozitif değerler sağlanırken, tekli melez grupta (%-5.29) negatif olarak bulunmuştur yılında ise, üçlü ve dörtlü melezler 2008 yılında negatif yönde etkilenmiş, tekli melezlemeler ise pozitif olarak bulunmuştur. 220

240 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ Fide ölçümlerinde dikkate değer olarak bulunan gruplar, tekli melez ile dört ebeveynli bireylerin oluşturduğu çift melez grup olmuştur. Nitekim bu özellik, tekli melez grupta, bitki ana gövde boyu ile doğru orantılı olarak kendini göstermiştir. Bitki boyunda en uzun boy, dördüncü ölçüm sonrasında ortaya çıkmış ve bu orana tekli melez grupta yer alan ÖK-58 genotipinde cm ile ulaşılmıştır. Aynı şekilde en kısa boy ise yine dördüncü ve son ölçüm değerlerine bakıldığında aynı çizgide devam eden ebeveyn hatlardan olan C1 (97.83 cm) genotipinden elde edilmiştir. ÖK-58 tekli melezinin ticari çeşit olan Galia F1 ile karşılaştırıldığında da üstünlük sağladığı tespit edilmiştir. Sarı ve ark. (2003a), bu çalışmada da bir bölümü yer alan tekli melez kavun genotipleri ile yaptıkları çalışmada bitki boyu açısından heterozis tespit etmişlerdir. Mısırda yapılan F 1 hibrit melezlemeler ile ticari çeşitlerin kıyaslanmasında F 1 hibritlerinin çoğu, ebeveynlere ve ticari çeşitlere göre gövde uzunluğu ve yaprak sayısı bakımından daha üstün bulunmuştur (El-Shinawy ve ark., 2004). Aynı şekilde heterozis değerleri bakımından da tekli melez grup ortalaması (% 11.56) pozitif yönde olurken, diğer iki grupta bu etkinin yönü negatif çıkmıştır. Yapılan değerlendirmeler neticesinde bitki boyu ile ilgili olarak tekli melez grupta tüm ölçümlerde pozitif heterozis etkisinin olduğu ortaya çıkmıştır. Melezleme ile heterozisin pozitif etkisinden dolayı tekli melez grup iyi yönde gelişmiştir (El- Shinawy ve ark., 2004). Aynı şekilde heterobeltiosis ortalamaları incelendiğinde de heterosiste olduğu gibi benzer şekilde dördüncü ve son ölçümde elde edilen verilerde tekli melez grup pozitif heterobeltiosis verirken, diğer gruplarda etkinin yönü negatif olmuştur. Bu sonuçlarda da, tekli melez gruplarda, pozitif heterobeltiosisin varlığı tespit edilmiştir. Buradan çıkan sonuç ise, hem heterozisin hem de heterobeltiosisin pozitif olarak tekli melez grupta bitki boyuna olan olumlu katkısıdır. Bu sonuçlar, El-Shinawy ve ark. (2004) ile Aravindakumar ve ark. (2005) nın elde ettikleri sonuçlarla uyumlu bulunmuştur. Ana gövde çapına ait verilerde ise, son ölçüm değerleri açısından bakılacak olursa, en kalın ana gövde çapı ÖK-109 X G2 genotipinden, buna karşılık en ince gövde çapı ise üçlü melez grupta yer alan ÖK-111 X 8 genotipinden elde edilmiştir. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinde heterozis ortalamaları bakımından ise tekli ve üçlü melez grupları pozitif yönde etkilenirken, dörtlü melez grubu negatif 221

241 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ etki göstermiştir. Ana gövde çapında heterobeltiosis ortalamaları açısından son ölçüm sonucunda, sadece tekli melez grup (3.76 mm) pozitif yönde etkilenmiş, buna karşın diğer iki grupta etkinin yönü negatif olmuştur. Ana gövde çapı bakımından, tekli melez grup ortalamaları, hem heterozis hem de heterobeltiosis açılarından pozitif yönde bulunmuştur. Tekli, üçlü ve çift melez kavun genotiplerinde son ölçümler olan dördüncü ölçümde en fazla bitki ana gövde boğum sayısını aynı grupta yer alarak bir grup oluşturan H4 ebeveyni (27.50 adet/bitki) ile tekli melez grupta yer alan ÖK-109 (8 X H4) genotipleri (27.75 adet/bitki) vermiştir. Burada dikkati çeken H4 ebeveynidir. Çünkü ebeveyni olduğu melezi ile birlikte yer alarak boğum sayısında üstünlüğü sağlamıştır. Buna karşın en düşük değeri ise, dörtlü melez grupta yer alan ÖK-109 X ÖK-63 genotipi (21.03 adet/bitki) vermiştir. Şahit olarak kullanılan Galia F 1 çeşidi ise adet ile ortalarda bir değer göstermiştir. Ayrıca yapılan heterozis ortalamaları açısından ise yalnızca tekli melez grup pozitif yönde etkilenirken, diğer gruplar negatif etkilenmiştir. Heterobeltiosis ortalamaları bakımından ise, aynı şekilde tekli melez grup ortalaması pozitif yönde etkiye sahip olmuştur. Diğer iki grupta etkinin yönü negatif olmuştur. Bu özellik için yapılan heterozis ve heterobeltiosis değerlendirmeleri sonucunda tekli melez grubun, her iki durumda da olumlu yönde etkilendiği ortaya çıkmıştır. Erkencilik açısından oldukça önemli olan ilk dişi çiçek oluşum süresi, melez bireylerde kendini göstermiştir. Kavun ıslahında, hem açık tarla yetiştiriciliği hem de sera yetiştiriciliğinde; erkencilik gibi kriterlerin ıslah programlarının hedefleri olması gerektiği Ekiz ve ark. (1999) tarafından vurgulanmıştır. Aynı şekilde kabakgillerde erkencilik açısından heterozisin önemli olduğu Robinson (1999) tarafından bildirmiştir. Bu durumun aksine, bazı durumlarda da geççilik ön plana çıkabilmektedir. Bunda piyasa şartları, pazar durumu ve ekolojik istekler gibi bazı kriterler önem taşımaktadır. Bu bakımdan, uzun dişi çiçek oluşum süresinin de önem kazanabileceği düşünülmelidir. Dişi çiçek oluşumu bakımından H27 ebeveyninin her iki yetiştirme döneminde de en uzun sürede dişi çiçek oluşumu gösterdiği tespit edilmiştir. 222

242 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ Tüm melez grupların ilk dişi çiçek oluşum süreleri ile ilgili heterozis değerlendirmeleri bakımından 2007 yılında yalnızca tekli melez grup, erken dişi çiçek açma süresi ile negatif yönde heterozis (%-3.36 gün) sağlarken, diğer iki melez grup ortalaması daha geç dişi çiçek açmış ve pozitif heterozis vermiştir. Bu özelliğin 2008 yılı verilerine bakılacak olursa, benzer şekilde, tekli melez grup negatif yönde (daha erken çiçeklenme) heterozis (% gün) sağlarken, diğer iki grup ortalaması pozitif heterozis vermiştir. Heterozis, melez bireylerin ebeveyn ortalamalarına göre üstünlükleri olarak değerlendirildiğinde, melez genotiplerden tekli melez grubun negatif yönde etkilenmesi, aslında olumlu sayılabilecek bir veridir. Bir başka açıdan ise heterozis, ebeveyn bireylerin ortalamalarını aşması olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca heterozisin pozitif veya negatif olarak ortaya çıkabileceği ve bu durumun kullanılan özelliğe bağlı olarak da değişebileceği değişik araştırmacılarca vurgulanmaktadır (Birchler ve ark., 2003; Virmani ve ark., 2003; Cho ve ark., 2004). İncelenen özellik bakımından, erken dişi çiçek oluşturması bireylerin erkencilikleri açısından son derece önem arz etmektedir. Bu bakımdan ilk dişi çiçek oluşumu tekli melez grupta olumlu etki ile sonuçlanmıştır. Aravindakumar ve ark. (2005) nın yaptıkları araştırma da benzer sonuçlar vermiş, ilk dişi çiçek oluşumunda özel kombinasyon yeteneğine sahip melezlemelerde hibrit bireylerin maksimum heterozis gösterdikleri tespit edilmiştir ve 2008 yıllarında yapılan toplam verim değerlerinde melezler arasında önemli farklıkların bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bakımdan, 2007 yılında önemli sayılabilecek düzeyde bir fark yaratan ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipi, kg/m 2 ile diğer tüm melez genotipler ve kendisini oluşturan ebeveyn hatlarından çok daha yüksek bir performans sergilemiştir. Aynı yılda bunu ÖK-63 (G22 X G2) tekli melezi kg/m 2 değeri ile takip etmiştir. Ayrıca, bu iki genotipin de içinde bulunduğu tekli melez grup ortalaması ebeveyn hatları, üçlü ve çift melez grup ortalamalarının da üstünde bir değer vermişlerdir yılında da tekli melez grubun elemanları olan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi (4.997 kg/m 2 ) ile ÖK-63 (G22 X G2) genotipi (4.394 kg/m 2 ) en yüksek verim değerleri sağlamışlardır. F 1 melezlerde kantitatif bir parametre olan verim çalışmaları oldukça önem taşıdığı için bu konuda yoğun çalışmalar yapılmaktadır. El-Shinawy ve ark. (2004), da yaptıkları bir 223

243 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ araştırmada ümitvar F 1 kavun hibritlerinin, ebeveynlerine ve ticari olarak yetiştirilen çeşitlere göre verim bakımından daha üstün olduklarını tespit etmişlerdir. Bu sonuçlar ışığında, tekli melez grubun diğer gruplara göre, toplam verim bakımından daha üstün bir grup oluşturduğu belirlenmiştir. Bu farkın ortaya çıkmasında etkili olan melezler ÖK-58 (G22 X C1) ile ÖK-63 (G22 X G2) genotipleri olmuştur. Ayrıca bu genotipler heterozis ve heterobeltiosis değerlerinde de her iki yılda pozitif yönde etkiler göstermişlerdir. Tüm melez kombinasyonların toplam verimdeki heterozis oranları bakımından ise, 2007 yılında toplam 16 genotipte pozitif etki sağlanmış, 22 genotipte negatif heterozis elde edilmiştir yılı verilerinde ise, melez ortalamaları incelendiğinde ortaya çıkan sonuç, bir önceki yıl ile paralellik göstermiş ve tekli melez grup ortalaması en yüksek verimi vererek diğer grupların önüne geçmiştir. Genotiplerin heterozis ortalamaları incelendiğinde, yalnızca tekli melez grupta pozitif yönde heterozis olduğu bulunmuştur. Toplam verimde en yüksek heterozis oranı yıllara göre % , heterobeltiosis % sırasıyla tekli melez grupta (ÖK-58) gözlenmiştir. Sulochanamma (2001), kavunda yaptığı araştırmada en yüksek heterobeltiosis değerini toplam verimde, tekli melez hibritlerde elde etmiştir. Araştırmacı hibritlerin olumlu heterozis ve heterobeltiosis etkilerinin ebeveynlerinden daha yüksek olduğunu belirlemiştir. Aynı şekilde Moon ve ark. (2003), yaptıkları çalışma sonucunda kavunlarda ortalama bitki başına verimde kayda değer heterozis oranını F 1 bireylerinden elde etmişlerdir. Sarı ve ark. (2008) tarafından da, ÖK-58 ve ÖK-63 tekli melez genotiplerinin bazı ticari çeşitlere yakın verim değerlerine sahip oldukları vurgulanmıştır. Erkenci verim değerleri bakımından da önemli farklılıklar belirlenmiştir yılında en yüksek erkenci verim kg/m 2 lik bir değer ile tekli melez grubunda bulunan ÖK-58 (G22 X C1) genotipinden sağlanmıştır yılı değerlendirmelerinde ise en yüksek erkenci verim kg/m 2 lik bir değer ile üçlü melez grubunda bulunan ÖK-111 X 8 genotipinde tespit edilmiştir. Munshi ve Verma (1997) da, kavunda yaptıkları çalışmada hibritlerde, ebeveynlerine göre daha yüksek erkencilik elde etmişlerdir. 224

244 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ Erkencilikte heterozis ortalamaları açısından, 2007 yılında tekli melez grup % lık oranla, üçlü melez grup ise % 2.32 lik değerle pozitif yönde olurken, diğer grubun ortalamasında bu etki negatif yönde olmuştur yılı heterozis ortalamaları melez gruplar bazında tekli (% 7.91) ve üçlü (% 5.94) gruplarda etkinin yönü pozitif olmuş, diğer grupta ise etki negatif yönde olmuştur. Her iki yıl heterozis ortalamaları bakımından erkencilikte önem arz eden veriler değerlendirildiğinde, tekli ve üçlü melez gruplarda pozitif bir etkinin olduğu tespit edilmiştir. Pomolojik özellikler açısından yapılan değerlendirmelerde meyve ağırlığı bakımından 2007 ve 2008 yılı verilerinde tekli melez olan ÖK-58 (G22 X C1) genotipi sırasıyla g ve g ile en fazla meyve ağırlığına sahip olmuştur. En düşük değer yine aynı gruptan olan ÖK-101 (H27 X H4) genotipinde belirlenmiştir. Ortalamalar açısından ise her iki yıldaki değerlerde meyve ağırlıklarında fark yaratan grubun, tekli melez grup olduğu belirlenmiştir. Munshi ve Verma (1997) da, yaptıkları çalışmada F 1 hibritlerde meyve ağırlığında da artış olduğunu belirlemişlerdir. Aynı şekilde, Kitroongruang ve ark. (1992) yaptıkları çalışmada melez bireylerde ebeveynlerine göre meyve ağırlığında pozitif heterozisin ortaya çıktığı sonucuna ulaşmışlardır. Meyve ağırlığı bakımından 2007 ve 2008 yılı verilerinde pozitif etki gösteren grup tekli ve üçlü melez genotip ortalamaları olmuştur. Bir diğer önemli kriter ise heterobeltiosis verileridir yılında yalnızca tekli melez grubun heterobeltiosis ortalaması pozitif yönde gerçekleşirken, diğer iki grubun heterobeltiosis ortalamalarında negatif etki bulunmuştur. Meyve çapı bakımından elde edilen en yüksek değer, meyve ağırlığında olduğu gibi tekli melez ÖK-58 (G22 X C1) genotipinden (sırasıyla cm ve cm), en düşük meyve çapı ebeveyn hatlarından H27 genotipinden (10.38 cm ve 9.87 cm) alınmıştır yılında meyve çapı bakımından 25 genotipte heterozis oranı pozitif etkiye sahip olurken, 1 genotipte (ÖK 63 X C1) heterozis elde edilmemiş ve geriye kalan 27 genotip ise negatif heterozis etki göstermiştir. Meyve yüksekliği değeri, her iki yılda da paralellik göstermiş ve en fazla meyve yüksekliğini ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipi vermiştir. Diğer taraftan en küçük meyve yüksekliği ise ebeveyn hatlarından biri olan H27 genotipinden elde 225

245 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ edilmiştir. Genel anlamda yapılacak bir değerlendirmede meyve ağırlığı, meyve çapı ve meyve yükseklikleri arasında birbirlerini destekler yönde paralellik olduğu ortaya çıkmıştır. Meyve et kalınlığı bakımından tekli ve üçlü melez gruplarda heterozis pozitif yönde bulunmuş, çift melezlerde ise etki, negatif olmuştur. En kalın kabuk 2007 yılında ÖK-63 X H27 genotipinde (4.177 mm) tespit edilirken, 2008 yılında ise, ÖK- 109 genotipinde (3.270 mm) belirlenmiştir. Buna karşılık, en ince kabuk ise 2007 yılında ÖK-101 X C1 (1.633 mm) ve ÖK-109 X C1 (1.667 mm) genotiplerinde ölçülmüştür. Heterozis ortalamalarında elde edilen veriler, 2007 ve 2008 yıllarında tekli melez grup haricinde, diğer grupların negatif yönde olduğunu göstermektedir. Çekirdek evi çapı açısından en yüksek değeri, 2007 yılı verilerinde tekli melez grupta bulunan ÖK-63 (G22 X G2) genotipi ile, 2008 yılında ise, dörtlü melez olan ÖK-111 X ÖK-58 genotipi vermiştir. Buna karşılık, en düşük çekirdek evi çapı değeri, 2007 yılında C1 (4.067 cm) ebeveyni ve 2008 yılında ÖK-111 X G2 (4.11 cm) genotipinden sağlanmıştır. Heterozis değerlerinde 2007 yılında tüm melez grup ortalamalarının pozitif yönde etkilendiği; ancak ertesi yılki değerlendirmelerde yalnızca tekli melez grubun pozitif yönde etkilendiği, diğer iki grubun ise negatif heterozise sahip oldukları tespit edilmiştir ve 2008 yılı heterobeltiosis ortalamalarında yalnızca tekli melez grubun pozitif ortalamaya sahip olduğu, diğer iki melez grubun ise, negatif heterobeltiosis gösterdiği belirlenmiştir ve 2008 yılı verilerinde en uzun çekirdek evine cm ve 9.28 cm sırasıyla ÖK-58 (G22 X C1) tekli melez genotipi sahip olmuştur. Bu durum, meyve iriliğine paralel olarak çekirdek evi uzunluğunun da arttığını göstermektedir. Melez genotiplerin çekirdek evi uzunluğu heterozis ortalamaları 2007 yılında tüm melez gruplarda pozitif yönde değerlere sahip olmuştur. Ancak 2008 yılı için sadece tekli melez grup heterozis ortalamalarında pozitif etkinin olduğu bulunmuştur. Çekirdek evi yüksekliği, 2007 yılında yapılan incelemelerde, tüm melez grupların heterobeltiosis ortalamalarında sadece üçlü melez grupta pozitif yönde değerler elde edilmiş ve diğer iki melez grupta etki kendini negatif olarak göstermiştir yılı verilerinde ise bu özellik verileri neticesinde tekli melez 226

246 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ grupta % 0.42 lik düşük bir değer de olsa pozitif olurken, diğer iki grupta negatif yönde değerlerin elde edildiği tespit edilmiştir. Kavunlarda çekirdek evinin yüksekliği meyve iriliği ile orantılı olarak değişmekle birlikte, olumlu olarak değerlendirilecek bir özellik değildir. Kavun genotiplerinde, 2007 yılında meyve et randımanı oranları bakımından, tekli melez grup, diğer gruplara göre bir miktar daha yüksek ortalama ile ön plana çıkmıştır yılı meyve et randımanı oranlarına rakamsal olarak kontrol çeşit olan Galia % ile en yüksek değere ulaşılmıştır. Heterozis ortalamalarında tekli melez grubun 2007 yılı ortalaması pozitif yönde gerçekleşmiştir. Buna karşın, diğer iki grubun heterozis ortalamaları ise, negatif yönde gerçekleşmiştir yılı verilerinde ise heterozis ortalamaları arasında tekli melez genotiplerin olduğu grubun heterozis ortalaması negatif yönde gerçekleşmiştir. Buna karşılık, diğer iki grubun ortalamaları ise pozitif yönde gerçekleşmiştir. Heterobeltiosis oranlarında, 2007 yılı açısından tekli melez grup pozitif değer vermiştir yılında ise heterobeltiosis ortalamalarında üçlü melez grup ortalaması haricinde kalan diğer iki grup negatif yönde etkilendikleri belirlenmiştir. Kavun ıslahında, açık tarla yetiştiriciliği ve sera yetiştiriciliğinde; tat ve yüksek şeker içeriğine sahip genotiplerin, ıslah programları hedefleri çerçevesinde değerlendirilmesi hususu Ekiz ve ark. (1999) tarafından vurgulanmıştır. Kalite kriteri olarak değerlendirilen SÇKM bakımından, ilk yıl değerlerinde en yüksek oranı ÖK-63 X H27 üçlü melez genotipi (% 10.33) vermiştir. İkinci yılki değerler açısından ise, en yüksek SÇKM oranı ÖK-101 X ÖK-63 dörtlü melez genotipinden (% 10.11) elde edilmiştir. Tekli, üç ve dört ebeveynli melez gruplarında yapılan heterozis verilerinde ilk yılki ortalama değerlerde tekli melez grubun negatif yönde etkilendiği, buna karşılık, üçlü ve dörtlü melez gruplarında pozitif etkinin varlığı tespit edilmiştir. İkinci yıl yapılan değerlendirmelerde ise tüm melez grup ortalamaları pozitif heterozis oranları vermiştir. Kitroongruang ve ark. (1992) kavunda melez bireylerde elde ettikleri sonuçların, ebeveynlerine göre, SÇKM özelliği açısından pozitif heterozise sahip olduğunu rapor etmişlerdir. Ayrıca, Hannan ve ark. (2007), domateslerde yaptıkları çalışma ile SÇKM üzerinde pozitif heterozis etkisinin, bu özellikte ortaya çıktığını 227

247 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ bildirmektedirler. Bizim çalışmamızda da, her iki yılda ve her üç melez grupta (ilk yıl tekli melez hariç) SÇKM açısından pozitif heterozis tespit edilmiştir. Heterobeltiosis oranlarındaki değerlendirmelerde, 2007 yılında tüm melez grupların ortalamalarında sadece tekli melez grubun heterobeltiosis ortalaması negatif etki göstermiş, buna karşılık üçlü ve dörtlü melez grup heterobeltiosis ortalamaları ise pozitif yönde etkiler vermişlerdir yılı heterobeltiosis ortalamalarında, tekli melez grup negatif etki göstermiş, diğer iki grupta ise heterobeltiosis etkisinin yönü pozitif olmuştur. DNA izolasyonu, bitki moleküler biyolojisi çalışmalarında son derece önemli bir aşamadır. PCR a dayalı moleküler tekniklerde DNA nın miktarı ve özellikle saflığı, amplifikasyon açısından daha da önem kazanmaktadır (Ergül, 2000). Bitki moleküler biyoloji çalışmalarında iyi bir DNA izolasyonu, başarıyı önemli ölçüde etkilemektedir. Çalışmamızda, DNA konsantrasyonları oldukça yüksek (en düşük ÖK-111 X H4 üçlü melezinde ng DNA/µl, en yüksek ÖK-109 X G2 üçlü melezinde ng DNA/µl) bulunmuştur. DNA lar kalite bakımından değerlendirildiğinde, kaliteli DNA larda saflığın A260/A280 oranının, yaklaşık 2.0 civarında bulunması beklenmektedir. Elde edilen değerin 2.0 dan yüksek olması; örneğin RNA, kloroform ya da fenol ile kirli olduğunu ve 1.6 değerinden düşük olması ise örnek içerisinde proteinler ya da fenolik (polifenol) bileşikler bulunduğunun göstergesidir (Hoisington, 1992). Çalışmamızda DNA saflık değerleri arasında değişmiştir. Moleküler çalışmalarda, 6 adet ebeveyn hattı (G22, G2, H27, H4, C1 ve 8) kullanılmıştır. SSR analizleri sonucu elde edilen dendogramda benzerlik oranı arasında değişmiştir. Dendogramda benzerliklerin yerine, melez bireyler ile ebeveynlerinin durumun değerlendirilmesi daha doğru bir açıklama olacaktır. Bu bakımdan değerlendirildiğinde, özellikle H27 ebeveyni ile ÖK-101 (H27 X H4) tekli melezi, ÖK-101 X H27 ve ÖK-109 X H27 üçlü melezleri beklendiği şekilde aynı dal içerisinde yer almışlardır. Bir başka durumda ise ÖK-58 (G22 X C1) ile ÖK-63 X C1 üçlü melezleri ile ÖK-58 X ÖK-63 ve ÖK-63 X ÖK-58 numaralı genotipler arasında ebeveynlerinin en az birisi ortaktır ve SSR analizlerine dayanılarak herhangi bir genetik farklılığın olmadığı (% 100 benzer) gözlenmiştir. H4 ebeveyni ile ÖK-63 X 228

248 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ H4 ile ÖK-109 X H4 üçlü melezleri beklendiği şekilde aynı dal içerisinde yer almışlardır. Bu iki dal içerisinde yer alan genotipler birbirlerine yaklaşık olarak % 72 oranında benzer, % 28 oranında uzak bulunmuşlardır. SSR analizlerine göre, ÖK-63 tekli melezi ile bu genotipin ebeveyn olarak kullanıldığı, ÖK-63 X G22 ve ÖK-63 X G2 üçlü melezleri arasında genetik bir farklılık bulunamamıştır. Ayrıca, ÖK-111 X G22 ve ÖK-111 X ÖK-109 ve ÖK-63 X 8, ÖK-109 X ÖK-63 ve ÖK-111 X ÖK-63, ÖK-111 ve ÖK-111 X G2 genotipleri arasında herhangi bir genetik farklılık tespit edilmemiştir. C1 ebeveyninde olduğu gibi, G22 ve G2 ebeveynleri anlamlı olarak tek bir kolda yer almışlardır. Çünkü bir çok melezin ebeveynleri konumunda yer almaktadırlar ve tekli melez, üçlü melez ve çift melezlerde türetilen genotipler bu ebeveynlerden oluşturulmuştur. Ayrıca çalışmada kontrol amaçlı kullanılan Galia F 1 genotipinin de elde edilen melez bireylerin arasında kümelendiği tespit edilmiştir. Genotipler arasında yapılan benzerlik indekslerinde denemelerde yer alan ebeveyn, tekli, üçlü ve çift melezler ile Galia F1 çeşidinin birbirlerine % 28 ile % 100 arasında benzerlikleri ortaya çıkmıştır. Tekli melez genotiplerinden ÖK-58, ana ebeveyn G22 ye % 28, baba ebeveyn C1 e % 67 oranında; ÖK-63 e ana ebeveyn G22 %53, baba ebeveyn G2 % 59; ÖK-101 e ana ebeveyn H27 % 59, baba ebeveyn H4 % 67; ÖK-109 a ana ebeveyn 8 % 69, baba ebeveyn H4 % 61; ÖK-111 e ana ebeveyn 8 % 75, baba ebeveyn G2 ise % 58 benzer bulunmuştur. Buradan 8 numaralı genotipin yüksek oranda benzerliği fark edilmektedir. Zira, 1995 yılında başlayan ve 1999 yılında tamamlanan (Sarı ve ark., 1999) ve bu çalışmanın ana materyalini oluşturan bir TÜBİTAK projesinde önce geriye melezleme ıslahı ile Fusarium oxyporum spp. melonis in 0 ve 1 numaralı ırklarına dayanıklılık çalışılmıştır. Bu çalışmada donör (verici) olarak her iki ırka dayanıklılığı tespit edilen 8 numaralı genotip kullanılmıştır. Daha sonra GM1 generasyonunda ışınlanmış polen uyartımları ile haploid bitkiler geliştirilmiş ve kolhisinle katlanarak dihaploidleri oluşturulmuştur. Dolayısıyla 8 numaralı hattan makro ya da mikro genlerin diğer tüm melezlere geçişi ve benzerliği doğaldır. 229

249 5. TARTIŞMA VE SONUÇLAR Nihat YILMAZ Benzerlik matrislerinde dikkati çeken bir diğer durum ise Galia F 1 in de elde edilen hibritlere ya da ebeveynlerine tam uzak olmayışıdır. Bu da çalışmada kullanılan ebeveynler ve bunlardan elde edilen melezlerin orijini ile Galia nın orijininin birbirlerinden çok uzak olmadığı ifade etmektedir. Bu çalışma ile kantalop kavunlarında kantitatif bazı ıslah parametreleri açısından çeşitli melez grupların etkinlikleri araştırılmış ve önemli sonuçlar elde edilmiştir. Moleküler çalışmalarda ise genotiplerin birbirlerine olan benzerlikleri belirlenmiştir. Bundan sonraki çalışmalarda kavunlarda moleküler heterozisin daha iyi aydınlatılması bakımından birbirinden uzak hatlarla melezlemelerin yapılması ve melezlerle ebeveynlerin değerlendirilmesi önem taşımaktadır. 230

250 KAYNAKLAR AHMAD, S., MUHAMMAD, S. K., MUHAMMAD, S.S., GUL, S.S., IFTIKHAR, H. K., A Study on Heterosis and Inbreeding Depression in Sunflower (Helianthus annuus L.). Songklanakarin J. Sci. Technol., 27(1) : 1-8. AKA KAÇAR, Y., Türkiye de Yetiştirilen Önemli Kiraz (Prunus avium L.) ve Vişne (Prunus cerasus L.) Çeşit ve Tiplerinin DNA Parmakizi Yöntemi ile Sınıflandırılması, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana, Doktora Tezi, 192s. ARAVINDAKUMAR, J. S., PRABHAKAR, M., PITCHAIMUTHU, M., GOWDA, N. C. N., Heterosis and Combining Ability Studies in Musk-Melon (Cucumis Melo L.) for Earliness and Growth Parameters. Karnataka Journal of Horticulture, 1 (4): ANONİM, BAKHSH, A., MALIK, S.R., IQBAL, U., ARSHAD, W., Heterosis and Heritability Studies for Superior Segregants Selection in Chickpea. Pak. J. Bot., 39 (7): BAŞAL, H., TURGUT, İ., Yarı Diallel Pamuk (G. hirsutum L.) Populasyonunda Verim Komponentleri ve Lif Kalite Özelliklerinin Heterozis ve Uyuşma Yetenekleri. Türk. J. Agric. For., 27: BÜYÜKÜNAL BAL, E.B., Arpa Mikrosatellitlerinin Ekmeklik Buğdaydaki Genetik Çalışmalar için Kullanım Olanaklarının Araştırılması, KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi, 6(2): BIRCHLER, A.J., DONALD, L., AUGER, L.D., RIDDLE, C.N., In Search of the Molecular Basis of Heterosis. The Plant Cell, Vol. 15, CARDOSO, A. A. I., Diallel Among Lines of a 'Caipira' Type Cucumber Population. Horticultura Brasileira, 24 (2): p. 231

251 CERİT, İ., Dört At Dişi Mısır (Zea mays indentata sturt.) Homozigot Hattından Elde Edilen Tek Melez, Üçlü Melez ve Çift Melezlerde Tane Verimi ve Bazı Agronomik Özelliklerin Saptanması. Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Adana, 142s CHIBA, N., SUWABE, K., NUNOME, T., HIRAI, M., Development of Microsatellite Markers in Melon (Cucumis melo L.) and Their Application to Major Cucurbit Crops. Breeding Science, Vol. 53, No CHO, Y., PARK, C.W., KWON, S.W., CHIN, J.H., JI, H.S., PARK, K.J., Key DNA Markers for Predicting Heterosis in F 1 Hybrids of Japonice Rice. Breeding Science, 54: DAĞÜSTÜ, N., BÖLÜK, M., Yedi Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Diallel Melezlerinin Kimi Tarımsal Özelliklerinde Heterosis. Uludağ Üniv. Zir. Fak. Dergisi,16: DANIN-POLEG, Y., REIS, N., TZURI, G., KATZIR, N., Development and Characterization of Microsatellite Markers in Cucumis. Theor. Appl. Genet., 102: DELLAPORTA, S.L., WOOD J, HICKS J.B., A plant DNA Mini Preparation: Version II. Plant Mol. Biol. Rep. 1: DENİZER, B., ŞAN, A., BOYACI, H.F., IŞIK E. A., Patlıcanda (Solanum melongenae L.) Verim ve Verim Bileşenlerinde Heterosis Oranları. Türkiye II. Tohumculuk Kongresi, 9-11 Kasım 2005, Adana, EKİZ, H., FIRAT, A. F., OZTURK, A., Studies on Hybrid Cucumber and Melon Breeding. Acta Horticulturae (No. 491), EL-SHINAWY, M. Z., GLALA, A. A., OMAR, N. M., HELAL, R. M., Producing Some New Egyptian Melon Hybrids: II- Growth Vigor, Earliness and Yield Performance of Some New Promising F1 Hybrids. ERGÜL, A., Asmalarda (Vitis vinifera L. cvs) Genomik DNA Parmakizi Analizleri ile Moleküler Karakterizasyon. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı. 232

252 FAZIO G., STAUB, J.E., SANG MIN, C., Development and Characterization of PCR Markers in Cucumber. Journal of the American Society for Horticultural Science, Vol.127, no: 4, FONSECA, S., PATERSON, F.L., Hybrid Vigor in A Seven Parent Diallel Cross in Common Winter Wheat (Triticum aestivum L.). Crop Sci., 8: FREED, R., EINENSMITH, S. P., GUETZ, S., REICOSKY, D., SMAIL, V.W., WOLBERG, P., User s Guide to MSTAT-C Analysis of Agronomic Research Experiments, Michigan State Univ. USA. GARCIA, E., JAMILENA, M., ALVAREZ, J. I., ARNEDO, T., OLIVER, J. L., LOZANO, R Genetic Relationships among Melon Breeding Lines Revealed by RAPD Markers and Agronomic Traits. Theor. Appl. Genet., 96, GELETA, F. L., LABUSCHAGNE, T., Comparative Performance and Heterosis in Single, Three-Way and Double Cross Pepper Hybrids. The Journal of Agricultural Science, 142:6: Cambridge University Pres. 2B088901AA3509CD11DA7FF8.tomcat1?fromPage=online&aid= GONZALO, M. J., OLIVER, M., GARCIA-MAS, J., MONFORT, A., DOLCET-SANJUAN, R., KATZIR, N., ARUS, P., MONFORTE, A.J., Simple Sequence Repeat Markers Used in Merging Linkage Maps of Melon (Cucumis melo L.). Theor. Appl. Genet., 110: GOOGLE UYDU GÖRÜNTÜSÜ, 2009: HAMADA, H., PETRINO, M.G., KAKUNAGA, T., A Novel Repeated Element with Z-DNA Forming Potential is Widely Found in Evolutionarily Diverse Eukaryotic Genomes. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 79: HANNAN, M.M., AHMED, M.B., ROY, U.K., RAZVY, M.A., HAYDAR, A., RAHMAN, M.A., ISLAM, M.A., ISLAM, R., Heterosis, Combining Ability and Genetics for Brix %, Days to First Fruit Ripening and Yield in Tomato (Lycopersicon esculentum Mill.) Middle-East Journal of Scientific Research, 2(3-4):

253 HOISINGTON, D., Laboratory Protocols. CIMMTY Applied Molecular Genetics Lab. Mexico, D.F. CIMMITY. IATHET, C., PILUEK, K., Heterosis and Correlations of Fruit Characters and Yield in Thai Slicing Melon (Cucumis melo L. var. conomon makino). Kasetsart Journal, Natural Sciences 40 (1): JARRET, R.L., MERRICK, L.C., HOLMS, T., EVANS, J., ARADHYA, M.K., Simple sequence repeats in watermelon (Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai). Genome, 40(4): JOSE, M. A., IBAN, E., SILVIA, A., PERE, A Inheritance Mode of Fruit Traits in Melon: Heterosis for Fruit Shape and its Correlation with Genetic Distance. Euphytica, 144 (1/2) : KATZIR, N., DANIN-POLEG, Y., TZURI, G., KARCHI, Z., LEVI, U., CREGAN, P.B., Length Polymorphism and Homologies of Microsatellites in Several Cucurbitaceae Species. Theor. Appl. Genet., 93: KESİCİ, S., Biberlerde Verim, Erkencilik ve Bazı Kalite Özelliklerinde Heterozis Etkisi Üzerinde Araştırmalar. Çukurova Üni. Fen. Bil. Enst. Doktora Tezi, Adana. KIRKBRIDE, J. H., Biyosystematics Monograph of the Genus Cucumis (Cucurbitaceae). Botanical Identification of Cucumbers and Melon. Parkway Publisher Inc., Bone, North Carolina. KITROONGRUANG, M., POO-SWANG, W., TOKUMASU, S., Evaluation of Combining Ability, Heterosis and Genetic Variance for Plant Growth and Fruit Quality Characteristics in Thai-Melon (Cucumis melo L. var. acidulus Naud.). Scientia Horticulturae, 50 (1 2) : KOHPAYEGANI, J.A., BEHBAHANI, M., Genetic Diversity of Some Populations of Iranian Melon Using SSR Markers. Biotechnology, 7 (1):

254 KONG, Q., XIANG, C., YU, Z., ZHANG, C., LIU, F., PENG, C., PENG, X., Mining and Charactering Microsatellites in Cucumis melo Expressed Sequence Tags from Sequence Database. Molecular Ecology Notes, 7, KUMAR, P. P., SATYANARAYANA, E., Heterosis for Yield and Yield Components in Full Season Maize Genotypes. Indian Journal of Dryland Agricultural Research and Development, 21 (1): LEVI, A., THOMAS, C.E., KING, J., KARALIUS, J., NEWMAN, M., REDDY, O.U.K., XU, Y., ZHANG, X., An Extended Linkage Map for Watermelon Based on SRAP, AFLP, SSR, ISSR and RAPD Markers. J.Amer.Soc. Hort. Sci., 131(3): LI, L., LU, K., CHEN, Z., MU, T., HU, Z., LI, X., Dominance, Overdominance and Epistasis Condition the Heterosis in Two Heterotic Rice Hybrids. Genetics, 180: LOPEZ SESE, I.A., STAUB, J., Combining Ability Analysis of Yield Componenets in Cucumber. J.Amer.Soc. Hort. Sci., 127(6): MACİT, F., Sera Domateslerinde Fı Hibrit Gücü ve Kombinasyon Kabiliyetleri Üzerinde Araştırmalar. Ege Üniversitesi Matbaası, İzmir. MONFORTE, A. J., GARCIA-MAS, J., ARUS, P., Genetic Variability in Melon Based on Microsatellite Variation. Plant Breeding, 122, MOON, S. S., VERMA, V. K., MUNSHI, A. D Heterosis for Yield and its Components in Muskmelon (Cucumis melo L.). Annals of Agricultural Research, 24 (4) : MOON, S. S., VERMA, V. K., MUNSHI, A. D Gene Action for Yield and its Components in Muskmelon (Cucumis melo L.). Annals of Agricultural Research, 25 (1): MOUSHUMI S., SIROHI, P. S Gene Action of Quantitative Characters Including Yield in Cucumber (Cucumis sativus L.). Indian Journal of Horticulture, 63 (3) : MUNSHI, A. D., VERMA, V. K Studies on Heterosis in Muskmelon (Cucumis melo L.). Vegetable Science, 24 (2):

255 NADPURI, K.S., SINGH, S., LAL, T., Study on The Comperative Performance of F 1 Hybrids and Their Parents in Muskmelon. Punjab Agric. Univ. J.Res., 11, 230. NAKATA, E., STAUB, J.E., LOPEZ-SESE, A.I., KATZIR, N., Genetic Diversity of Japanese Melon Cultivars (Cucumis melo L.) as Assessed By Random Amplified Polymorphic DNA and Simple Sequence Repeat Markers. Genetic Resources and Crop Evolution, 52: NEI, M., LI, W., Mathematical Model for Studying Genetic Variation in Terms of Restriction Endonucleases. Proc. Natl. Acad. Sct. USA. Genetics. Vol. 76, No. 10, pp OVESENA, J., POLAKOVALEONA, K., LEISOVA, L., DNA Analysis and Their Applications in Plant Breeding. Czech J. Genet. Plant Breed., 38, 2002 (1): PAIVA, W.O., Genetic Divergence Among Melon Lines and The Heterosis in Their Hybrids (Divergência Genética Entre Linhagens de Melão e a Heterose de Seus Híbridos). Horticultura Brasileira, Brasília, V. 20, n. 1, p RAI, N., RAI, M., Heterosis Breeding in Vegetable Crops. New India Publishing Agency New Delhi. RAJAPAKSE, S., Progress in Application of Molecular Markers to Genetic Improvement of Horticultural Crops. Acta.Hort., ROBINSON, R. W., DECKER-WALTERS, D.S., Cucurbits. CAB Int. University Pres, Cambridge. 226 s. ROBINSON, R. W Rationale and Methods for Producing Hybrid Cucurbit Seed. Journal of New Seeds, 1 (3/4): ROHLF, F.J., NTSYS-PC Numerical Taxonomy and Multivariate Analysis System. Version Exeter Software, Setauket, New York. SALGOTRA, R. K., KATOCH, P. C., SOOD, M., Performance of Rice Hybrids for Yield and Quality Traits in Mid Hills of Himachal Pradesh, India. Oryza, 42 (2) :

256 SARI, N., YÜCEL, S., EKİZ, H., YETİŞİR, H., TUNALI, C., Dihaploidizasyon Yöntemiyle Örtüaltı Tarımına Elverişli ve Fusarium oxysporum f.sp.melonis e Dayanıklı Kavun Çeşitlerinin Geliştirilmesi. TÜBİTAK-TOGTAG 1430 No lu Proje Sonuç Raporu. SARI, N., YETİŞİR, H., EKBİÇ, E., GÖK, P., 2003a. Kavunlarda Bitki Boyu ve Gövde Çapı Üzerine Heterozis Etkisi. IV. Sebze Tarımı Sempozyumu Bildiri Kitabı, Eylül 2002, Uludağ Üniv Basımevi, Bursa, SARI, N., YETİŞİR, H., EKİZ, H., EKBİÇ, E., YÜCEL, S., 2003b. Kavunda Fusarium Solgunluğuna Dayanıklı F 1 Hibrit Çeşit Islahı. DPT Araştırma Projesi Sonuç Raporu. SARI, N., SOLMAZ, İ., KESER, E., YETİŞİR, H., Işınlanmış Polen Tekniği Kullanılarak Geliştirilen F I Hibrit Kavunların Tarla Koşullarındaki Verim ve Bazı Agronomik Özellikleri. V.Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi, Erzurum, 4-7 Eylül 2007, SARI, N., SOLMAZ, İ., ÜNLÜ, H., Dihaploidizasyon Yöntemiyle Geliştirilen Hibrit Kavun Genotiplerinin Cam Sera Koşullarında Verim ve Bazı Agronomik Özelliklerinin Saptanması. Alatarım, 7(1): SHOBA, K., MARIAPPAN, S., Heterosis Studies in Okra (Abelmoschus esculentus L.) for Some Important Biometrical Traits. I. International Conference on Indigenous Vegetables and Legumes, Acta Horticulture, 752. STAUB, J. E., ROBBINS, M.D., CHUNG, S., LOPEZ-SESE, A.I., Molecular Methodologies for Improved Genetic Diversity Assesment in Cucumber and Melon. Acta Hort., 637. STEPANSKY, A., KOVALSKI, I., PERL-TREVES, R., Intraspecific Classification of Melons (Cucumis melo L.) in View of Their Phenotypic and Molecular Variation. Plant Systematics & Evolution: June 1999, Vol. 217: SULOCHANAMMA, B. N Heterosis in Diverse Muskmelon (Cucumis melo L.,) Types Journal of Research ANGRAU, 29 (1):

257 TASDIGHI, M., BAKER, R.L., Combining Ability for Femaleness and Yield in Single and 3-Way Crosses of Pickling Cucumbers Intented for Once- Over Harvest. Euphytica, Vol.30: TURGUT, İ., Mısırda (Zea mays indentata Sturt.) Line x Tester Analiz Yöntemiyle Uyum Yeteneği Etkilerinin ve Heterosisin Belirlenmesi. Uludağ Üniv. Zir. Fak Dergisi, 17(2): VIRMANI, S.S., SUN Z.X., MOU, T.M., JAUHAR ALI, A., MAO C.X., Two-Line Hybrid Rice Breeding Manual. Los Baños (Philippines): International Rice Research Institute, 88 p. YILDIRIM, M.B., Populasyon Genetiği 2. Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları, İzmir. YILDIRIM, A., KANDEMİR, N., Genetik Markörler ve Analiz Metodları (S. Özcan., E. Gürel ve M. Babaloğlu). Bitki Biyoteknolojisi Genetik Mühendisliği ve Uygulamaları, Selçuk Üniversitesi Basımevi, Konya, s. YU, S.B., LI, J.X., TAN, Y.F., GAO, Y.J., LI, X.H., ZHANG, Q., MAROOF, M.A.S., Importance of Epistasis as the Genetic Basis Heterosis in an Elite Rice Hybrid. Proc. Natl. Acad. Sci. USA. Vol. 94: XIAO, J., YUAN, L., TANKSLEY, S.D., Dominance is the Major Genetic Basis of Heterosis in Rice as Revealed by QTL Analysis Using Molecular Markers. Genetics, 140: WEHNER, T.C., Heterosis in Vegetable Crops. The Genetics and Exploitation of Heterosis in Crops. ASA-CSSA-SSSA, 677 South Segoe Road, Madison, WI 53711, USA. Chapter 36, ZHUANG, F.Y., CHEN, J. F., STAUB, J. E., QIAN, C. T., Assessment of Genetic Relationships Among Cucumis Spp. by SSR and RAPD Marker Analysis. Plant Breeding, 123,

258 ÖZGEÇMİŞ 1971 yılında Osmaniye de doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Adana da tamamladı yılında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ne girdi yılında Ziraat Mühendisi unvanı ile mezun oldu. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı nda Yüksek Lisans Eğitimini, 2002 yılında tamamladı ve Ziraat Yüksek Mühendisi unvanı ile mezun oldu yılından itibaren ise, Lefke Avrupa Üniversitesi, Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesinde Araştırma Görevlisi kadrosunda çalışmaktadır yılında Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı nda Doktora Eğitimine başladı ve halen aynı Ana Bilim Dalı nda Doktora Eğitimine devam etmektedir. 239

259 ÖK-58 (G22 X C1) ÖK-63 (G22 X G2) ÖK-101(H27 X H4) ÖK-109 (8 X H4) ÖK-111(8 X G2) G22 G2 H27 H4 C1 ÖK-58 X H4 ÖK-63 X H4 ÖK-101 X H4 ÖK-109 X H4 ÖK-111 X H4 ÖK-58 X G22 ÖK-63 X G22 ÖK-101 X G22 ÖK-109 X G22 ÖK-111 X G22 ÖK-58 X G2 ÖK-63 X G2 ÖK-101 X G2 ÖK-109 X G2 ÖK-111 X G2 ÖK-58 X H27 ÖK-63 X H27 ÖK-101 X H27 ÖK-109 X H27 ÖK-111 X H27 ÖK-58 X 8 ÖK-63 X 8 ÖK-101 X 8 ÖK-109 X 8 ÖK-111 X 8 ÖK-58 X C1 ÖK-63 X C1 ÖK-101 X C1 ÖK-109 X C1 ÖK-111 X C1 ÖK-58 X ÖK-63 ÖK-58 X ÖK-101 ÖK-58 X ÖK-109 ÖK-63 X ÖK-58 ÖK-63 X ÖK-101 ÖK-63 X ÖK-109 ÖK-63 X ÖK-111 ÖK-101 X ÖK-58 ÖK-101 X ÖK-63 ÖK-101 X ÖK-109 ÖK-101 X ÖK-111 ÖK-109 X ÖK-58 ÖK-109 X ÖK-63 ÖK-109 X ÖK-101 ÖK-109 X ÖK-111 ÖK-111 X ÖK-58 ÖK-111 X ÖK-63 ÖK-111 X ÖK-101 ÖK-111 X ÖK-109 GALIA F1 8 ÖK-58 (G22 X C1) 1,00 ÖK-63 (G22 X G2) 0,57 1,00 ÖK-101(H27 X H4) 0,50 0,50 1,00 ÖK-109 (8 X H4) 0,53 0,44 0,79 1,00 ÖK-111(8 X G2) 0,56 0,67 0,59 0,44 1,00 G22 0,28 0,53 0,47 0,41 0,44 1,00 G2 0,59 0,59 0,61 0,56 0,58 0,65 1,00 H27 0,79 0,79 0,59 0,53 0,75 0,44 0,76 1,00 8 0,53 0,53 0,87 0,69 0,71 0,50 0,63 0,61 1,00 H4 0,65 0,65 0,67 0,61 0,82 0,45 0,65 0,82 0,78 1,00 C1 0,67 0,79 0,59 0,63 0,65 0,53 0,67 0,87 0,61 0,82 1,00 ÖK-58 X H4 0,56 0,56 0,67 0,61 0,72 0,53 0,83 0,72 0,78 0,79 0,63 1,00 ÖK-63 X H4 0,67 0,67 0,59 0,44 0,87 0,37 0,58 0,75 0,71 0,82 0,65 0,72 1,00 ÖK-101 X H4 0,50 0,59 0,81 0,65 0,76 0,56 0,68 0,67 0,94 0,83 0,67 0,83 0,76 1,00 ÖK-109 X H4 0,47 0,67 0,59 0,44 0,87 0,53 0,50 0,65 0,71 0,82 0,65 0,63 0,75 0,76 1,00 ÖK-111 X H4 0,63 0,73 0,56 0,59 0,71 0,50 0,63 0,81 0,67 0,88 0,93 0,68 0,71 0,72 0,71 1,00 ÖK-58 X G22 0,73 0,63 0,47 0,42 0,61 0,50 0,82 0,81 0,50 0,68 0,71 0,68 0,71 0,55 0,53 0,67 1,00 ÖK-63 X G22 0,79 0,79 0,59 0,53 0,75 0,44 0,76 1,00 0,61 0,82 0,87 0,72 0,75 0,67 0,65 0,81 0,81 1,00 ÖK-101 X G22 0,67 0,56 0,80 0,73 0,56 0,53 0,76 0,75 0,81 0,72 0,75 0,72 0,56 0,76 0,56 0,71 0,61 0,75 1,00 ÖK-109 X G22 0,73 0,63 0,65 0,59 0,71 0,42 0,63 0,81 0,67 0,88 0,81 0,68 0,81 0,72 0,71 0,76 0,76 0,81 0,71 1,00 ÖK-111 X G22 0,73 0,73 0,65 0,59 0,71 0,50 0,72 0,93 0,67 0,88 0,93 0,68 0,71 0,72 0,71 0,88 0,76 0,93 0,81 0,88 1,00 ÖK-58 X G2 0,67 0,67 0,69 0,63 0,65 0,53 0,88 0,87 0,71 0,72 0,75 0,82 0,65 0,76 0,56 0,71 0,71 0,87 0,87 0,71 0,81 1,00 ÖK-63 X G2 0,79 0,79 0,59 0,53 0,75 0,44 0,76 1,00 0,61 0,82 0,87 0,72 0,75 0,67 0,65 0,81 0,81 1,00 0,75 0,81 0,93 0,87 1,00 ÖK-101 X G2 0,56 0,79 0,69 0,63 0,75 0,53 0,58 0,75 0,71 0,82 0,87 0,63 0,75 0,76 0,75 0,81 0,61 0,75 0,65 0,81 0,81 0,65 0,75 1,00 ÖK-109 X G2 0,60 0,85 0,63 0,47 0,69 0,56 0,61 0,80 0,65 0,76 0,80 0,58 0,69 0,71 0,80 0,75 0,65 0,80 0,69 0,75 0,87 0,69 0,80 0,80 1,00 ÖK-111 X G2 0,67 0,79 0,59 0,63 0,65 0,53 0,67 0,87 0,61 0,82 1,00 0,63 0,65 0,67 0,65 0,93 0,71 0,87 0,75 0,81 0,93 0,75 0,87 0,87 0,80 1,00 ÖK-58 X H27 0,59 0,59 0,81 0,75 0,67 0,56 0,78 0,76 0,82 0,83 0,76 0,83 0,67 0,88 0,67 0,72 0,63 0,76 0,88 0,82 0,82 0,88 0,76 0,76 0,71 0,76 1,00 ÖK-63 X H27 0,67 0,56 0,80 0,73 0,56 0,53 0,76 0,75 0,81 0,72 0,75 0,72 0,56 0,76 0,56 0,71 0,61 0,75 1,00 0,71 0,81 0,87 0,75 0,65 0,69 0,75 0,88 1,00 ÖK-101 X H27 0,53 0,53 0,87 0,69 0,71 0,50 0,63 0,61 1,00 0,78 0,61 0,78 0,71 0,94 0,71 0,67 0,50 0,61 0,81 0,67 0,67 0,71 0,61 0,71 0,65 0,61 0,82 0,81 1,00 ÖK-109 X H27 0,50 0,59 0,81 0,65 0,76 0,56 0,68 0,67 0,94 0,83 0,67 0,83 0,76 1,00 0,76 0,72 0,55 0,67 0,76 0,72 0,72 0,76 0,67 0,76 0,71 0,67 0,88 0,76 0,94 1,00 ÖK-111 X H27 0,56 0,67 0,69 0,73 0,56 0,63 0,76 0,75 0,71 0,72 0,87 0,72 0,56 0,76 0,56 0,81 0,61 0,75 0,87 0,71 0,81 0,87 0,75 0,75 0,69 0,87 0,88 0,87 0,71 0,76 1,00 ÖK-58 X 8 0,56 0,56 0,67 0,61 0,55 0,71 0,94 0,72 0,68 0,70 0,72 0,79 0,55 0,74 0,55 0,68 0,78 0,72 0,82 0,68 0,78 0,82 0,72 0,63 0,67 0,72 0,83 0,82 0,68 0,74 0,82 1,00 ÖK-63 X 8 0,73 0,73 0,65 0,59 0,71 0,50 0,72 0,93 0,67 0,88 0,93 0,68 0,71 0,72 0,71 0,88 0,76 0,93 0,81 0,88 1,00 0,81 0,93 0,81 0,87 0,93 0,82 0,81 0,67 0,72 0,81 0,78 1,00 ÖK-101 X 8 0,63 0,53 0,87 0,80 0,61 0,50 0,72 0,71 0,88 0,78 0,71 0,78 0,61 0,82 0,61 0,67 0,58 0,71 0,93 0,76 0,76 0,81 0,71 0,71 0,65 0,71 0,94 0,93 0,88 0,82 0,81 0,78 0,76 1,00 ÖK-109 X 8 0,50 0,60 0,73 0,79 0,50 0,56 0,71 0,69 0,65 0,67 0,80 0,67 0,50 0,71 0,50 0,75 0,56 0,69 0,80 0,65 0,75 0,80 0,69 0,69 0,63 0,80 0,81 0,80 0,65 0,71 0,93 0,76 0,75 0,75 1,00 ÖK-111 X 8 0,56 0,67 0,69 0,73 0,56 0,63 0,76 0,75 0,71 0,72 0,87 0,72 0,56 0,76 0,56 0,81 0,61 0,75 0,87 0,71 0,81 0,87 0,75 0,75 0,69 0,87 0,88 0,87 0,71 0,76 1,00 0,82 0,81 0,81 0,93 1,00 ÖK-58 X C1 0,53 0,63 0,75 0,59 0,61 0,69 0,82 0,71 0,76 0,68 0,71 0,68 0,61 0,82 0,61 0,67 0,67 0,71 0,81 0,67 0,76 0,81 0,71 0,71 0,75 0,71 0,82 0,81 0,76 0,82 0,81 0,88 0,76 0,76 0,75 0,81 1,00 ÖK-63 X C1 0,59 0,59 0,61 0,56 0,58 0,65 1,00 0,76 0,63 0,65 0,67 0,83 0,58 0,68 0,50 0,63 0,82 0,76 0,76 0,63 0,72 0,88 0,76 0,58 0,61 0,67 0,78 0,76 0,63 0,68 0,76 0,94 0,72 0,72 0,71 0,76 0,82 1,00 ÖK-101 X C1 0,44 0,63 0,65 0,50 0,53 0,80 0,82 0,61 0,67 0,60 0,61 0,68 0,53 0,72 0,61 0,58 0,67 0,61 0,71 0,58 0,67 0,71 0,61 0,61 0,75 0,61 0,72 0,71 0,67 0,72 0,71 0,88 0,67 0,67 0,65 0,71 0,88 0,82 1,00 ÖK-109 X C1 0,40 0,47 0,67 0,53 0,72 0,71 0,74 0,55 0,78 0,70 0,55 0,79 0,63 0,83 0,72 0,60 0,60 0,55 0,63 0,60 0,60 0,63 0,55 0,63 0,58 0,55 0,74 0,63 0,78 0,83 0,63 0,79 0,60 0,68 0,58 0,63 0,78 0,74 0,78 1,00 ÖK-111 X C1 0,44 0,63 0,56 0,59 0,45 0,80 0,82 0,61 0,58 0,60 0,71 0,68 0,45 0,63 0,53 0,67 0,67 0,61 0,71 0,58 0,67 0,71 0,61 0,61 0,65 0,71 0,72 0,71 0,58 0,63 0,81 0,88 0,67 0,67 0,75 0,81 0,76 0,82 0,88 0,68 1,00 ÖK-58 X ÖK-63 0,56 0,67 0,59 0,53 0,56 0,63 0,88 0,75 0,61 0,63 0,65 0,82 0,56 0,67 0,56 0,61 0,71 0,75 0,75 0,61 0,71 0,87 0,75 0,56 0,69 0,65 0,76 0,75 0,61 0,67 0,75 0,82 0,71 0,71 0,69 0,75 0,71 0,88 0,81 0,63 0,81 1,00 ÖK-58 X ÖK-101 0,73 0,63 0,75 0,69 0,71 0,42 0,63 0,81 0,76 0,88 0,81 0,68 0,71 0,72 0,71 0,76 0,67 0,81 0,81 0,88 0,88 0,71 0,81 0,81 0,75 0,81 0,82 0,81 0,76 0,72 0,71 0,68 0,88 0,88 0,65 0,71 0,67 0,63 0,58 0,60 0,58 0,61 1,00 ÖK-58 X ÖK-109 0,59 0,69 0,61 0,47 0,76 0,56 0,78 0,76 0,63 0,74 0,67 0,74 0,76 0,68 0,67 0,63 0,82 0,76 0,58 0,72 0,72 0,67 0,76 0,76 0,71 0,67 0,68 0,58 0,63 0,68 0,58 0,74 0,72 0,63 0,53 0,58 0,72 0,78 0,72 0,74 0,63 0,67 0,72 1,00 ÖK-63 X ÖK-58 0,56 0,67 0,59 0,53 0,56 0,63 0,88 0,75 0,61 0,63 0,65 0,82 0,56 0,67 0,56 0,61 0,71 0,75 0,75 0,61 0,71 0,87 0,75 0,56 0,69 0,65 0,76 0,75 0,61 0,67 0,75 0,82 0,71 0,71 0,69 0,75 0,71 0,88 0,81 0,63 0,81 1,00 0,61 0,67 1,00 ÖK-63 X ÖK-101 0,53 0,63 0,75 0,59 0,61 0,69 0,82 0,71 0,76 0,68 0,71 0,78 0,61 0,82 0,61 0,67 0,67 0,71 0,81 0,67 0,76 0,81 0,71 0,71 0,75 0,71 0,82 0,81 0,76 0,82 0,81 0,88 0,76 0,76 0,75 0,81 0,88 0,82 0,88 0,78 0,76 0,81 0,67 0,72 0,81 1,00 ÖK-63 X ÖK-109 0,69 0,69 0,61 0,56 0,76 0,47 0,68 0,88 0,72 0,94 0,88 0,74 0,76 0,78 0,76 0,94 0,72 0,88 0,76 0,82 0,94 0,76 0,88 0,76 0,81 0,88 0,78 0,76 0,72 0,78 0,76 0,74 0,94 0,72 0,71 0,76 0,72 0,68 0,63 0,65 0,63 0,67 0,82 0,68 0,67 0,72 1,00 ÖK-63 X ÖK-111 0,69 0,69 0,71 0,65 0,76 0,47 0,68 0,88 0,72 0,94 0,88 0,74 0,76 0,78 0,76 0,82 0,72 0,88 0,76 0,94 0,94 0,76 0,88 0,88 0,81 0,88 0,88 0,76 0,72 0,78 0,76 0,74 0,94 0,82 0,71 0,76 0,72 0,68 0,63 0,65 0,63 0,67 0,94 0,78 0,67 0,72 0,88 1,00 ÖK-101 X ÖK-58 0,59 0,59 0,81 0,75 0,67 0,56 0,78 0,76 0,82 0,83 0,76 0,83 0,67 0,88 0,67 0,72 0,63 0,76 0,88 0,82 0,82 0,88 0,76 0,76 0,71 0,76 1,00 0,88 0,82 0,88 0,88 0,83 0,82 0,94 0,81 0,88 0,82 0,78 0,72 0,74 0,72 0,76 0,82 0,68 0,76 0,82 0,78 0,88 1,00 ÖK-101 X ÖK-63 0,69 0,69 0,61 0,56 0,76 0,47 0,78 0,88 0,63 0,83 0,76 0,83 0,76 0,68 0,67 0,72 0,82 0,88 0,67 0,82 0,82 0,76 0,88 0,76 0,71 0,76 0,78 0,67 0,63 0,68 0,67 0,74 0,82 0,72 0,61 0,67 0,63 0,78 0,63 0,65 0,63 0,76 0,82 0,88 0,76 0,72 0,78 0,88 0,78 1,00 ÖK-101 X ÖK-109 0,63 0,73 0,75 0,59 0,81 0,50 0,63 0,81 0,76 0,88 0,81 0,68 0,81 0,82 0,81 0,76 0,67 0,81 0,71 0,88 0,88 0,71 0,81 0,93 0,87 0,81 0,82 0,71 0,76 0,82 0,71 0,68 0,88 0,76 0,65 0,71 0,76 0,63 0,67 0,68 0,58 0,61 0,88 0,82 0,61 0,76 0,82 0,94 0,82 0,82 1,00 ÖK-101 X ÖK-111 0,53 0,63 0,87 0,69 0,71 0,59 0,72 0,71 0,88 0,78 0,71 0,78 0,71 0,94 0,71 0,67 0,58 0,71 0,81 0,76 0,76 0,81 0,71 0,81 0,75 0,71 0,94 0,81 0,88 0,94 0,81 0,78 0,76 0,88 0,75 0,81 0,88 0,72 0,76 0,78 0,67 0,71 0,76 0,72 0,71 0,88 0,72 0,82 0,94 0,72 0,88 1,00 ÖK-109 X ÖK-58 0,56 0,56 0,76 0,71 0,63 0,61 0,83 0,72 0,78 0,79 0,72 0,79 0,63 0,83 0,63 0,68 0,68 0,72 0,82 0,78 0,78 0,82 0,72 0,72 0,67 0,72 0,94 0,82 0,78 0,83 0,82 0,89 0,78 0,88 0,76 0,82 0,88 0,83 0,78 0,79 0,78 0,72 0,78 0,74 0,72 0,78 0,74 0,83 0,94 0,74 0,78 0,88 1,00 ÖK-109 X ÖK-63 0,69 0,69 0,61 0,56 0,67 0,56 0,78 0,88 0,63 0,83 0,88 0,74 0,67 0,68 0,67 0,82 0,82 0,88 0,76 0,82 0,94 0,76 0,88 0,76 0,81 0,88 0,78 0,76 0,63 0,68 0,76 0,83 0,94 0,72 0,71 0,76 0,72 0,78 0,72 0,65 0,72 0,76 0,82 0,78 0,76 0,82 0,88 0,88 0,78 0,88 0,82 0,72 0,74 1,00 ÖK-109 X ÖK-101 0,53 0,63 0,87 0,69 0,71 0,59 0,72 0,71 0,88 0,78 0,71 0,78 0,71 0,94 0,71 0,67 0,58 0,71 0,81 0,76 0,76 0,81 0,71 0,81 0,75 0,71 0,94 0,81 0,88 0,94 0,81 0,78 0,76 0,88 0,75 0,81 0,88 0,72 0,76 0,78 0,67 0,71 0,76 0,72 0,71 0,88 0,72 0,82 0,94 0,72 0,88 1,00 0,88 0,72 1,00 ÖK-109 X ÖK-111 0,67 0,79 0,69 0,53 0,75 0,53 0,67 0,87 0,71 0,82 0,87 0,63 0,75 0,76 0,75 0,81 0,71 0,87 0,75 0,81 0,93 0,75 0,87 0,87 0,93 0,87 0,76 0,75 0,71 0,76 0,75 0,72 0,93 0,71 0,69 0,75 0,81 0,67 0,71 0,63 0,61 0,65 0,81 0,76 0,65 0,81 0,88 0,88 0,76 0,76 0,93 0,81 0,72 0,88 0,81 1,00 ÖK-111 X ÖK-58 0,63 0,63 0,75 0,69 0,61 0,59 0,82 0,81 0,76 0,78 0,81 0,78 0,61 0,82 0,61 0,76 0,67 0,81 0,93 0,76 0,88 0,93 0,81 0,71 0,75 0,81 0,94 0,93 0,76 0,82 0,93 0,88 0,88 0,88 0,87 0,93 0,88 0,82 0,76 0,68 0,76 0,81 0,76 0,63 0,81 0,88 0,82 0,82 0,94 0,72 0,76 0,88 0,88 0,82 0,88 0,81 1,00 ÖK-111 X ÖK-63 0,69 0,69 0,61 0,56 0,67 0,56 0,78 0,88 0,63 0,83 0,88 0,74 0,67 0,68 0,67 0,82 0,82 0,88 0,76 0,82 0,94 0,76 0,88 0,76 0,81 0,88 0,78 0,76 0,63 0,68 0,76 0,83 0,94 0,72 0,71 0,76 0,72 0,78 0,72 0,65 0,72 0,76 0,82 0,78 0,76 0,82 0,88 0,88 0,78 0,88 0,82 0,72 0,74 1,00 0,72 0,88 0,82 1,00 ÖK-111 X ÖK-101 0,63 0,63 0,75 0,69 0,61 0,59 0,82 0,81 0,76 0,78 0,81 0,78 0,61 0,82 0,61 0,76 0,67 0,81 0,93 0,76 0,88 0,93 0,81 0,71 0,75 0,81 0,94 0,93 0,76 0,82 0,93 0,88 0,88 0,88 0,87 0,93 0,88 0,82 0,76 0,68 0,76 0,81 0,76 0,63 0,81 0,88 0,82 0,82 0,94 0,72 0,76 0,88 0,88 0,82 0,88 0,81 1,00 0,82 1,00 ÖK-111 X ÖK-109 0,73 0,73 0,65 0,59 0,71 0,50 0,72 0,93 0,67 0,88 0,93 0,68 0,71 0,72 0,71 0,88 0,76 0,93 0,81 0,88 1,00 0,81 0,93 0,81 0,87 0,93 0,82 0,81 0,67 0,72 0,81 0,78 1,00 0,76 0,75 0,81 0,76 0,72 0,67 0,60 0,67 0,71 0,88 0,72 0,71 0,76 0,94 0,94 0,82 0,82 0,88 0,76 0,78 0,94 0,76 0,93 0,88 0,94 0,88 1,00 GALIA F1 0,53 0,63 0,75 0,69 0,61 0,59 0,72 0,71 0,76 0,78 0,71 0,78 0,61 0,82 0,71 0,67 0,58 0,71 0,81 0,76 0,76 0,81 0,71 0,71 0,75 0,71 0,94 0,81 0,76 0,82 0,81 0,78 0,76 0,88 0,75 0,81 0,76 0,72 0,76 0,68 0,76 0,81 0,76 0,63 0,81 0,76 0,72 0,82 0,94 0,72 0,76 0,88 0,88 0,72 0,88 0,71 0,88 0,72 0,88 0,76 1,00 Şekil İki, Üç ve Dört Ebeveynli Kavun Genotiplerinin Mikrosatellit Sonucu Elde Edilen Benzerlik İndeksi