UNODC 2004 DÜNYA UYUŞTURUCU RAPORU. ( Özet Tercüme )

Transkript

1 UNODC 2004 DÜNYA UYUŞTURUCU RAPORU ( Özet Tercüme )

2 İÇİNDEKİLER 1.2 DÜNYA UYUŞTURUCU PİYASALARININ DİNAMİKLERİ Dünyada şu anki uyuşturucu kullanım düzeyi nedir? Uyuşturucu sorunu nasıl bir değişim geçirmektedir? Dünya uyuşturucu piyasalarına bakış Afyon / Eroin piyasası Üretim Kaçakçılık Kullanım Koka / Kokain piyasası Kaçakçılık Kullanım Kenevir piyasası Üretim Kenevir otu Kenevir reçinesi Kaçakçılık Kenevir reçinesi kaçakçılığı Kullanım Eğilimler Amfetamin türü uyarıcılar Üretim

3 Metamfetamin Amfetamin Ecstasy Kaçakçılık Genel Bakış Metamfetamin Amfetamin Ecstasy Kullanım Amfetamin tüketimi eğilimleri

4 UNODC (Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi) 2004 DÜNYA UYUŞTURUCU RAPORU 1.2 DÜNYA UYUŞTURUCU PİYASALARININ DİNAMİKLERİ Dünyada şu anki uyuşturucu kullanım düzeyi nedir? Dünyadaki uyuşturucu kullanıcılarının toplam sayısının şu anda 185 milyon olduğu tahmin edilmektedir; bu sayı da küresel nüfusun % 3 üne ya da 15 ile 64 yaşları arasındaki nüfusun % 4,7 sine tekabül etmektedir. Son dönemde yapılan tahminler, kenevirin en yaygın kullanılan madde olduğunu (yaklaşık 150 milyon kişi) doğrulamıştır; bunu ATS (30 milyon amfetamin, özellikle de metamfetamin ve amfetamin, kullanıcısı ve 8 milyon ecstasy kullanıcısı) takip eder. 13 milyondan fazla kişi kokain kullanmaktadır, 9 milyon eroin kullanıcısı da dahil olmak üzere 15 milyon kişi de afyon türevleri (eroin, morfin, afyon, sentetik afyon türevleri) kullanmaktadır Uyuşturucu sorunu nasıl bir değişim geçirmektedir? Ele geçirme vakalarının sayısı 1990 ların başından itibaren sürekli olarak artmıştır; ancak 2002 yılında sabit kalma ya da azalma işaretleri görülmüştür. Bildirilen ele geçirme vakalarından anlaşıldığı kadarıyla toplam kaçakçılık düzeyi 1990 lardaki büyük artış döneminin ardından 2002 yılında sabit kalmış / düşüşe geçmiştir dönemindeki artış (0,3 milyon vakadan 1,3 milyon vakaya ya da ortalama % 15 artış), raporlamadaki gelişmelerin yanı sıra kaçakçılıktaki gerçek artışın da bir yansımasıydı yılında 55 ülke ve bölge UNODC ye uyuşturucu ele geçirme vakası bildirmiştir; 2002 yılında bu sayı 114 ülke ve bölgeye çıkmıştır yılında ele geçirme vakalarının sayısı 1,4 milyonla en yüksek düzeye çıkmıştır yılında bu sayı % 16 düşüşle 1,1 milyona gerilemiş ancak yine de 1990 lardaki herhangi bir yıldan daha yüksek olmuştur. Dünyada ele geçirme vakalarının gerçek sayısı muhtemelen 1,1 milyondan fazladır, çünkü hükümetler genellikle vaka sayısından (2001 / 2002 döneminde 131 vaka) ziyade ağırlık olarak (aynı dönemde 176 ülke ve bölge) uyuşturucu ele geçirme vakası bildirmiştir ların başından itibaren yöntemlerin değişmesi 2002 yılında kenevir, tüm ele geçirme vakalarının % 55 ini oluşturmuştur; onu amfetamin türü uyarıcılar (ecstasy de dahil olmak üzere % 24), afyon türevleri (% 12) ve kokain türevi maddeler (% 7) takip etmektedir ların başından itibaren ele geçirme vakalarının geçirdiği değişim kaçakçılık yöntemlerinde aşağıdaki değişikliklere işaret etmektedir: Kenevirin öneminin nispeten azalması : bu durum, tüketici pazarlarına daha yakın yerlerde kenevir üretiminin artmasının ve bunun da ele geçirme olasılığını azaltmasının yanı sıra dünyanın 4

5 birçok bölgesinde eğlence amaçlı kullanılan diğer uyuşturucu maddelerin ortaya çıkmasının bir sonucudur. Bununla birlikte, 2002 yılından beri kenevirin payı değişmemektedir. ATS nin hızlı yükselişi : ATS nin küresel ele geçirme vakaları içindeki oranı son on yıl içinde üç kattan fazla artmıştır. Bu da ATS üretimi, kaçakçılığı ve kullanımının artmakta olan önemini ortaya koymuştur. Bununla birlikte, 2001 ve 2002 yılları arasında belirgin bir değişim olmamıştır. Afyon türevleri ele geçirme vakalarında görülen artış : afyon türevlerinin toplam ele geçirme vakaları içindeki oranı 1990 ve 1999 yılları arasında artmıştır. Bu da diğerlerinin yanı sıra Afganistan daki afyon üretiminde görülen artışı yansıtmaktadır ve 2001 yıllarında bu ülkedeki üretim azalınca afyon türevlerinin küresel ele geçirme vakalarındaki oranı da azalmıştır. Afyon türevlerinin üretimiyle ele geçirilmesi arasında bir yıllık bir sürenin olduğu görülmektedir. Yine buna bağlı olarak 2001 yılında Afganistan ın afyon üretiminde görülen büyük düşüşün en büyük etkisi 2002 yılındaki ele geçirme vakalarında ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, bu düşüş eğiliminin daha fazla sürmeyeceği düşünülmektedir. 2002, 2003 ve 2004 yıllarında Afganistan da afyon üretiminin giderek arttığı göz önünde bulundurulduğunda afyon türevlerinin ele geçirilme eğiliminin tersine dönmesi beklenebilir. Kokain ele geçirme vakalarının önce artması sonra da sabit kalması : kokainin küresel ele geçirme vakalarındaki oranı 1990 larda, o dönemde Kolombiya da koka yetiştirilmesinde görülen artış doğrultusunda yükselişe geçmiştir. Son dönemlerde ise ele geçirme vakalarının sayısında bir değişiklik olmamıştır ve bu da Kolombiya daki koka üretiminin azalmasının bir sonucudur. Miktar olarak en çok ele geçirilen madde kenevirdir yılında 165, 2001 yılında 161 ve 2002 yılında 152 ülke ve bölge tarafından verilen bilgilere bakıldığında kenevir ürünlerinin (ot ve reçine hallerinde) ele geçirilen yasa dışı uyuşturucular içinde en büyük miktara sahip olduğu görülmektedir; bu ürünleri koka türü maddeler (koka yaprağı ve kokain), afyon türevleri, uyarıcılar (amfetamin ve metamfetamin) ve ecstasy takip eder. Son on yılda ATS nin önemi nispeten artsa da bu sıralama değişmemiştir. Farklı kategorilerdeki uyuşturucuları ele geçirilen ağırlıklara göre sıralamak ise pek işe yaramaz. Örneğin; kenevir otu ya da koka yaprağı, eroin ya da ecstasyden hacmen daha büyük ürünlerdir. Ele geçirilen miktarların yıldan yıla, eğilim analizi yapmak amacıyla izlenmesi ise her durumda fayda sağlayacaktır Dünya uyuşturucu piyasalarına bakış Uyuşturucu yollarının kesişme noktası Afganistan da afyon türevi piyasası Ekim, üretim ve tüketimdeki eğilimler göz önünde bulundurulduğunda, küresel eroin piyasasının 2002 yılında büyük ölçüde sabit kaldığı, bununla birlikte 2003 yılında birtakım önemsiz büyüme belirtileri olduğu görülmekte ve 2004 yılında bu büyümenin artacağı tahmin edilmektedir. Haşhaş kozası üretimi, son dönemde dünyadaki yasa dışı afyonun dörtte üçünü üreten Afganistan da giderek daha fazla yoğunlaştığından dünya eroin piyasasının kaderi büyük ölçüde bu ülkede ne olacağına bağlıdır. Geçen yıl UNODC, döneminde üretimde genel olarak bir değişme olmamasına rağmen başlıca grupların iş başında olduğunu bildirmiştir. Bu analiz 2003 yılı için gerçekleştirilmiştir. Piyasada sürmekte olan eğilimlere bir örnek olarak ekimin konsolide edilmesi ve kısılması gösterilebilir. Küresel afyon üretiminin % 90 ından fazlası Afganistan, Myanmar ve Laos ta gerçekleştirilmektedir; bu oranın büyük kısmı günümüzde Afganistan tarafından üretilmektedir yılında Myanmar ve Laos, sırasıyla eksi % 24 ve eksi % 14 5

6 oranlarıyla yetiştirmede ciddi düşüşler yaşamışlardır. Her iki ülke de son yıllarda afyonun tasfiye edilmesi yönünde kararlı bir şekilde çeşitli programlar yürütmektedir ve 1996 yılından beri, ekilen alanların % 60 ı oranında toplam bir azalma görülmüştür. Eğilimin 2004 yılında da sürmesi beklenmektedir. Bu eğilim, takip eden birkaç yılda da sürdürülürse Güneydoğu Asya, küresel yasa dışı afyon üretimi haritasından silinecektir. Bununla birlikte afyonun hızla sökülmesi, çoğu etnik azınlıklara mensup olan ve geçimlerini sağlamak için uzun zamandır afyon üreten çiftçiler üzerinde büyük bir ekonomik baskı oluşturmaktadır. Myanmar ın doğusundaki Shan eyaletinde, çiftçilikle uğraşan nüfusun ciddi bir insani kriz yaşadığı yönünde bulgular vardır. Myanmar ve Laos, uluslararası toplum tarafından UNGASS (Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Özel Oturumu) ta kararlaştırılan hedeflere ulaşılması konusunda üzerlerine düşen sorumluluğu yerine getirmektedir. Bu noktada, bağış yapan toplumların da üzerlerine düşen sorumluluğu tam olarak yerine getirmesi ve dünyanın en yoksul halkları arasında yer alan bu halklara yönelik iyileştirme ve kalkındırma yardımı sağlaması son derece önemlidir. Myanmar and Laos, 2003 yılı İnsani Gelişme Endeksi nde 175 ülke içerisinde sırasıyla 131 ve 135. olmuştur; uzaktaki afyon üretim alanlarında yaşayan etnik azınlıkların yaşam standardı ise nüfusun genelininkinden çok daha kötüdür. Afganistan da ise, aksine, 2003 yılında haşhaş kozası yetiştirme alanlarında % 8 lik bir artış görülmüştür. Bu artış, Güneydoğu Asya daki azalma sonucu ortaya çıkmıştır. Küresel olarak ise yasa dışı afyon üretiminde % 6 lık bir düşüş gözlemlenmiştir. Belki bundan daha da önemli olan ise üretimdeki kaymalardır. Bu kaymalar, eroin piyasasının arz yönüyle ilgili hususları belirlemeye devam etmektedir ve bunu gelecekte de sürdürecektir. Özellikle de afyon veriminin yetiştirme alanları arasında çeşitlilik göstermesi üretim eğilimlerini etkilemeyi sürdürmektedir. Dolayısıyla, üretimdeki büyük azalmaya rağmen Afganistan da üretimin artması ve hektar başına düşen yüksek verim (Güneydoğu Asya dakine oranla genellikle üç ya da dört kat daha fazla) 2003 yılında dünyada yasa dışı afyon üretiminde % 5 oranında artışa yol açmıştır. Özellikle de Afganistan daki üretimin 2004 yılında artacağının tahmin edilmesine bağlı olarak bu eğilimin sürmesi ve küresel afyon / eroin üretiminin artması beklenmektedir. Bu arz eğilimlerinin piyasayı, özellikle de Batı ve Doğu Avrupa, Orta Asya ve Rusya Federasyonu piyasalarını ne ölçüde belirlediği, beraberlerinde getirdikleri sosyal ve sağlıksal yıkımlar dolayısıyla daha da iyi anlaşılmıştır. Bu durum, 2002 yılında eroin kullanımında kaydedilen sabitlenmenin 2001 yılında Afganistan da afyon üretiminin yasaklanmasının bir sonucudur - sürdürülmesini tehlikeye atabilir yılında İntravenöz Uyuşturucu Kullanımı (IDU) na bağlı olarak yeni bildirilen HIV virüsü bulaşması vakalarının Avrupa nın en büyük eroin pazarı olan Rusya Federasyonu nda büyük ölçüde (eksi % 43) azaldığı yönünde belirtiler vardır. Bununla birlikte Rusya Federasyonu da dahil olmak üzere bazı ülkelerde sabitlenme oldukça yüksek düzeylerde gerçekleşmiştir. Bunlar günümüzde yerleşik eroin tüketim pazarları olduğundan, arzın tahmin edildiği üzere bu yıl ve gelecek yıl (Afganistan ın 2004 yılındaki afyon üretimi pazara ulaştığında) artması halinde uyuşturucuların kolaylıkla temin edilebilmesi talebi arttırabilir. Afganistan daki afyon üretimi sorunu Güneydoğu Asya nın aksine ülkenin genel siyasi ve sosyoekonomik durumuyla yakından ilişkilidir. Bunun sonucu olarak da tek başına çözülemez ve bu nedenle istikrar ve yeniden yapılandırma gündeminin ayrılmaz bir parçası olarak aşılması gerekmektedir. Afganistan ın yasa dışı afyon arzında oynadığı etkin rol göz önünde 6

7 bulundurulduğunda bu ülkedeki afyon üretiminin durdurulması yönünde (birkaç yıl içinde) hızlı çalışmalar yapılması dünya eroin piyasasını kurutabilir. Ancak bu çalışmaların aşamalı olarak yapılması geçmişte de olduğu gibi piyasasının duruma uyum sağlamasına ve üretimin başka alanlara kaymasına sebep olacağı için zamanlama son derece önemlidir. Afgan Hükümeti, afyon üretiminin beş yıl içinde % 75 azaltılmasını ön gören ulusal bir uyuşturucu kontrol stratejisini kabul etmiştir. Bu stratejinin uygulanması önündeki başlıca engeller ise eyaletlerdeki kötü güvenlik koşulları ve yerel diktatörlerin ve bazı durumlarda illerdeki yetkililerin uyuşturucu işiyle uğraşması olarak öne çıkmaktadır. Tüketimin yayılması ile dengelenen kokain arzının kontrol edilmesi yönünde ilerleme Piyasalar farklı olsa da küresel eroin piyasasında son dönemde gözlemlenen konsolidasyon ve istikrar belirtilerinin bazıları küresel kokain piyasasında da mevcuttur. Koka yetiştirilmesi ve kokain üretiminde görülen genel istikrar ve gerileme art arda beşinci senede de sürdürülmüştür. Bu eğilimin tersine döneceği yönünde herhangi bir belirti bulunmamaktadır. Kolombiya, Peru ve Bolivya da arz azaltma çalışmaları ihtiyatlı bir şekilde devam etmektedir. Birtakım sorunlar yaşansa da bu çabaların ekim ve üretimde görülen genel düşüşleri sürdürmek için yeterli olacağı düşünülmektedir. Toplam ekili alanların yüzölçümü 2003 yılında hektara düşmüştür. Ekim ve üretim, 2003 yılında koka bitkisi yetiştirilmesinin % 56 sının ve kokain üretiminin % 67 sinin gerçekleştiği Kolombiya da yoğunlaşmıştır. UNODC geçen sene Bolivya ve Peru nun ülkelerindeki düşüşleri konsolide etmede zorluk çektiklerini bildirmiştir. Bu düşüş eğilimi Kolombiya da da sürdürülse de düşüş hızı 2002 yılında eksi % 30 dan 2003 yılında eksi % 16 ya gerilemiştir. Karşılaşılan sorunlar arasında ülkelerdeki yetiştirme alanlarında kayma da yer almaktadır. Kokain üretiminin en son zirveye çıktığı yıl 1999 olmuştur. O zamandan beri küresel kokain ele geçirme vakalarının sayısında bir değişiklik olmamış ve bu vakalar üretime bağlı olarak aşamalı bir şekilde düşüşe geçmiştir. Ne yazık ki kokain piyasası kaybettiklerini yeni coğrafyalarda geri kazanmıştır. Ele geçirme vakalarının büyük kısmı halen Amerika kıtasında gerçekleşse de 1991 yılından beri bu vakalarda genel bir eğilim doğrultusunda düzenli bir düşüş gözlemlenmiştir. Batı Avrupa da ele geçirme vakaları (ve tüketim) aynı dönemde genel ve biraz daha büyük bir eğilim doğrultusunda artmıştır. Kuzey Amerika ve Batı Avrupa da 2002 yılında gerçekleşen ele geçirme vakaları üç kaynak ülkedeki ele geçirme vakalarında görülen büyük ve cesaret verici artışa paralel olarak yaklaşık beşte bir oranında düşmüştür. Kolombiya daki ele geçirme vakaları 2002 yılında ABD deki vakaları geçmiş ve dünya çapında zirveye çıkmıştır. Bununla birlikte, politika yapıcılarla daha yakından ilgisi varmış gibi görünen ise kokain piyasasının uzun vadede dağılmasıdır. Yüksek oranda uyum sağlayabilirlik, kokain piyasasının en temel özelliğidir. Piyasayı yöneten suç örgütleri son on yıl içinde dağıtılmış ancak tekrar oluşmuştur. Bu örgütler günümüzde, on yıl öncekinden tamamen farklı bir şekilde yönetilmektedir. Bu durumun sebep olduğu muhtemel karışıklıklara, üretimdeki düşüşlere ve üretim yapısının Bolivya yı neredeyse önemsiz bir üretici konumuna getirecek ve Peru nun küresel arzın sadece beşte birini üretmesine neden olacak şekilde tamamen değişmesine rağmen günümüzde halen yeni pazarlar kurulmaktadır. 7

8 Kokain tüketimindeki artışın 1990 lardaki hızını nispeten yitirdiği yönünde göstergeler olmasına ve ABD ve Meksika gibi geleneksel pazarlarda istikrar gözlenmesine rağmen yeni pazarlar oluşmaktadır. UNODC nin Uyuşturucu Kullanımı Eğilimi Endeksi nde, kokain kullanımının Güney Amerika, Orta Amerika ve Karayipler de 1995 yılından bu yana büyük ölçüde arttığı belirtilmektedir. Kullanım oranları Brezilya ve Kolombiya da yüksektir ve gittikçe artmaktadır. Bolivya ve Peru da bu eğilimin aksi bir durum söz konusudur yılında son on yıl içinde en hızlı büyüyen kokain pazarlarından biri olan Avrupa da, özellikle de İngiltere ve Almanya da istikrar belirtileri görülmüştür. Bununla birlikte İspanya, Fransa, Benelüks ülkeleri, İtalya, İsviçre, Avusturya ve Balkanlar da dahil olmak üzere diğer Avrupa ülkelerinde 2000 yılından bu yana görülen büyüme Avrupa kokain pazarının canlı kaldığına işaret etmektedir. Bu yönde bir diğer gösterge de crack kokainin pek çok Avrupa ülkesinde kullanılmaya devam edilmesidir. Yüksek oranda şiddet ve suçla bağlantısı ve Kuzey Amerika daki kentsel toplumlar üzerindeki yıkıcı etkisi nedeniyle kötü bir şöhret edinen crack kokain yerel piyasalarda bir dayanak bulması halinde süreklilik göstermesiyle de tanınır. Bu eğilim yakından takip edilmelidir. Halen düşük düzeylerde olsa da Yakın Doğu da ve dünyanın en kalabalık ikinci ülkesi Hindistan da dahil olmak üzere Güney Asya da kokain tüketiminde belirgin bir artış gözlemlenmişir. Bu artışın büyük bölümü son üç yıl içinde olmuştur; bu da kokain piyasasının farklı coğrafyalara yayıldığının başka bir kanıtıdır. Kenevir : iyi işlemekte olan bir piyasa Yayılma, dünya kenevir piyasasının belirleyici bir özelliğidir. Kenevir dünyada en çok üretilen, kaçakçılığı yapılan ve tüketilen yasa dışı uyuşturucudur. Uyuşturucunun üretildiği, satıldığı ve tüketildiği piyasa büyümekte ve süreklilik göstermektedir. Bunun nedeni belki de uyuşturucunun pek çok yerde üretilmesi ve bunun sonucu olarak da uyuşturucuya büyük bir kolaylıkla erişilmesidir. Kenevir bitkisinin ele geçirildiği vakalar bir gösterge kabul edilirse, 1992 ve 2002 yılları arasında 142 ülkenin kenevir ürettiği sonucuna ulaşılır. Kenevir otu kaçakçılığının büyük kısmı Kuzey Amerika da gerçekleşmektedir. Küresel kenevir otu ele geçirme vakalarının % 34 ü Meksika da, % 23 ü ise ABD de gerçekleşmektedir. Bu iki ülkeyi Nijerya, Brezilya ve Güney Afrika takip etmektedir. Kenevir reçinesi üretimi 40 ülkede görülmektedir. Bu ülkelerden üçü olan Fas, Pakistan ve Afganistan başlıca üreticilerdir. Batı Avrupa da tüketim yoğundur ve gittikçe de artmaktadır. Kenevir reçinelerinin üçte ikisi burada ele geçirilmiştir ve bunun da % 80 i Fas kaynaklıdır. UNODC ve Fas Hükümeti 2003 yılında ülkenin ilk kapsamlı kenevir araştırmasının altına imza atmışlardır. Araştırma sonucunda potansiyel kenevir reçinesi üretiminin 3080 metrik ton olduğu belirlenmiştir. Bu bölümün önceki kısımlarında da belirtildiği üzere küresel kenevir piyasası iyi işlemeye devam etmektedir. Güney Amerika da tüketim artmaktadır, piyasa Afrika nın yanı sıra Batı ve Doğu Avrupa da büyümeye devam etmektedir. Avrupa nın en büyük kenevir pazarı olan İngiltere de kullanım son üç yıl içinde aşırı yüksek düzeylerde olmakla birlikte istikrar göstermektedir : şu anda nüfusun genelinde kullanım, 1990 ların başındakine oranla iki kat daha fazladır. Kenevir kullanımındaki artışların daha az dile getirildiği Asya da bile en kalabalık iki ülke olan Hindistan ve Çin de büyük artışlar olduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte, ekonomik açıdan dünyanın en büyük kenevir pazarı olan ABD de kullanım genel olarak sabit kalmıştır. 8

9 Bu eğilim, Kanada nın en kalabalık eyaleti olan Ontario da ve Meksika da da büyük ölçüde aynıdır. ATS pazarlarından karışık sinyaller ATS piyasası genişleyen ve canlı bir piyasa olsa da artış oranının son on yıl içindeki kadar hızlı olmadığı yönünde bazı göstergeler vardır. ATS piyasası parçalara ayrılmıştır ve coğrafi olarak ayrı noktalardadır. Üçü amfetamin, metamfetamin ve ecstasy - belli bölgelerde yaygın olan kimyasal açıdan ilişkili birtakım sentetik uyuşturuculardan oluşmaktadır. ATS ler aynı zamanda bitkilerden elde edilen uyuşturucuların aksine kolaylıkla hazır halde bulunabilen kimyasallarla gizli imalathanelerde üretilmektedir. Bu imalathaneler genellikle küçük ve taşınabilir olduğundan (hatta bazen mutfak imalathanesi olarak adlandırılırlar) başka yere taşınma ya da terk edilme suretiyle yasak ve cezalardan kolaylıkla kaçılabilir. Üretim genelde tüketicilere yakın yerlerde gerçekleştirilir, aynı zamanda uluslararası kaçakçılığın daha az riskli olduğu bir yer gerekmektedir. Piyasasının durumunu gelecekte de belirleyecek olan bu özellikler üreticilere ve dağıtıcılara tanıdığı uyum sağlayabilirlik imkanı dolayısıyla da son derece önemlidir. Tüketiciler özellikle ecstasy ile ilgili olarak esneklik göstermiştir. Bu da, ATS nin tüketildiği başlıca üç coğrafi bölgenin büyüdüğü ve kısmen birleştiği bir duruma yol açmıştır. Son olarak da üretim kaynaklarının başlıca pazarlara yakın olmasının erişilebilirlikteki düşüşler ve tüketimdeki düşüşler arasında çok daha doğrudan bir ilişki olduğu anlamına geldiği söylenebilir. Uluslararası alanda yasaları uygulayan kurumlar piyasanın son on yıl içinde inanılmaz bir biçimde büyümesinin nedeninin kısmen de olsa bu üretim özellikleri olduğunun farkına varmıştır. Dolayısıyla da bu kurumlar, imalathaneleri kapatmaya ve uyuşturucu yapımında kullanılan kimyasal maddeleri yasaklamaya odaklanmıştır. Bunu yapma becerilerinde açıkça görülen bir iyileşme eğilimi görülmüştür; 2002 yılında da bir önceki yıla göre % 14 lük bir artışla 9300 den fazla gizli metamfetamin imalathanesi kapatılmıştır. Kapatılan bu imalathanelerin çoğu ABD dedir. Avrupa da ecstasy ve metamfetaminin kaynağı olan Hollanda da dahil olmak üzere pek çok Batı Avrupa ülkesinde uygulama çalışmaları yoğunlaştırılmıştır. Güneydoğu Asya da büyük çaplı metamfetamin üretiminin yanı sıra ecstasy üretimi de göze çarpmaya başlamıştır. Metamfetamin, bütün ATS ler içinde sağlıksal ve sosyal açıdan en olumsuz sonuçları doğuran türdür. Kuzey Amerika da ve en büyük pazarı olan Doğu ve Güneydoğu Asya da son derece yaygındır. Bölgedeki, özellikle de Çin, Singapur, Myanmar ve Kore Cumhuriyeti ndeki metamfetamin kullanımı artmaya devam etmektedir. Nispeten yeni bir pazar olan Çin de 1997 yılından bu yana çok büyük bir artış görülmektedir. Bunun sebebinin o yıl ecstasynin ülkeye ilk kez girmesi ve son dönemde de metamfetamini geride bırakması olduğu yönünde göstergeler bulunmaktadır. Dünya da metamfetaminin kullanım oranının en yüksek olduğu ülkelerden biri olan Tayland da 2003 yılında tüketimde düşüş yaşanmıştır, Japonya da da bir istikrar / düşüş olduğu düşünülmektedir. Avrupa da bazı olumlu gelişmeler de olmuştur : İngiltere ve İrlanda da bildirilen sürekli düşüşler dolayısıyla amfetamin tüketiminin sabit kaldığı görülmektedir. Yıllarca süren ciddi artışların ardından Doğu Avrupa da amfetamin kullanımı ilk kez 2002 yılında sabit kalmıştır. Bununla birlikte, metamfetamin ve amfetamin piyasalarının yeniden canlandığı göz ardı edilemez. 9

10 Uyuşturucuların esnek üretim yapısı ve yarattıkları olumsuz sağlık durumları, kontrol ve önleme çalışmalarının yoğunlaştırılmasını zorunlu kılmaktadır. Küresel ecstasy piyasası önceki yıllara oranla daha yavaş bir hızla olsa da büyümeye devam etmektedir. Bu piyasanın geçirdiği değişim ciddi bir endişe kaynağıdır. Batı Avrupa ve Kuzey Amerika da çoktandır var olan bazı pazarlarda sabit kalma ya da gerileme göstergeleri olmasına ve Okyanusya da (dünyada en yüksek ecstasy kullanım oranının görüldüğü bölge görüntüsündedir) artış hızının yavaşladığı yönünde bilgiler gelmesine rağmen piyasa, önleme ve kontrol için kullanılan kamu kaynaklarının çok ender bulunduğu, gelişmekte olan pek çok bölgeye doğru genişlemektedir. Yukarıda belirtilen Çin örneği haricinde ecstasy piyasası Asya, Güney Amerika ve Güney Afrika nın diğer bölgelerine doğru büyümektedir AFYON / EROİN PİYASASI Üretim 2003 yılında haşhaş kozası üretimi bir miktar azalmıştır 2003 yılında küresel düzeyde yasa dışı haşhaş kozası üretimi tahminen hektar alanda gerçekleşmiştir, bu da 2002 yılındakine oranla yüzde altılık bir düşüş anlamına gelmektedir. Şu anda haşhaş kozası üretimi, yaklaşık hektar alanda üretim yapılan 90 lı yılların başına göre % 40 daha azdır. Bununla birlikte, üretimin dağılımı Güney - Doğu Asya daki düşük verimli afyon üretim alanlarında düşüş ve Afganistan daki yüksek verimli afyon üretim alanlarında artış olması dolayısıyla son on yıl içinde değişmiştir yılında yasa dışı haşhaş kozası üretiminin % 90 ı halen üç ülkede yapılmaktaydı : Afganistan, Myanmar ve Laos. Myanmar (- % 24) ve Laos (- % 14) taki düşüşler dolayısıyla bu üç ülkedeki haşhaş kozası üretiminde 2002 yılına kıyasla % 9 luk bir genel düşüş görülmüştür. Bu düşüşler, Laos ta hükümetin özellikle çiftçilere ekinlerin yasa dışı statüsü hakkında bilinç aşılama, alternatif geçim kaynakları sağlama ve ekinleri kendi rızalarıyla imha etme gibi çabalarına bağlanmaktadır. Diğer taraftan, 2002 ve 2003 yılları arasında Afganistan da haşhaş kozası üretimi tekrar artarak ( + % 8) hektara çıkmıştır. ancak afyon üretimi artmıştır Afganistan daki üretim artışı Güney - Doğu Asya dakinden (13 kg / ha) yüksek afyon verimi (45 kg / ha) ile birleşince 2002 ve 2003 yılları arasında küresel yasa dışı afyon üretiminde % 5 oranında genel bir artışa sebep olmuştur yılında Afganistan da 3600 metrik ton afyon üretilmiş ve dünyanın yasa dışı afyon arzının dörtte üçünü sağlamıştır. Bu sayı, Afganistan tarihindeki en yüksek ikinci afyon üretim tahminidir yılından beri Pakistan da haşhaş kozası üretimi 1000 hektardan az bir alanda yapılmaktaydı, hatta 1999 ve 2001 yılları arasında bu rakam 250 hektardı yılına gelindiğinde ise Pakistan Hükümeti 4200 hektarlık alanın imha edilmesinin ardından toplam 2500 hektarlık alanda haşhaş kozası üretildiğini bildirdi. Bu artışın nedeni, yüksek afyon fiyatları ve çiftçilerin komşu 10

11 Afganistan daki afyon üreticilerinin sahip oldukları açıkça görülen refaha erişebilmek istemeleri gibi pek çok etken olabilir. Güney Batı Asya kaynaklı eroin çoğunlukla komşu ülkelerin, Orta Asya nın ve Avrupa nın ihtiyacını karşılarken ABD eroin pazarının ihtiyacı esas olarak Kolombiya ve Meksika da üretilen afyondan karşılanmaktadır. Her iki ülkede de afyon üretim alanları imha edilmiş olmasına rağmen üretilen net haşhaş kozası miktarının yıllık ( ) eğilimi belirsizdir. Bu iki ülkedeki haşhaş kozası üretiminin belirli koşulları sistemsiz ekin takvimi, ulaşılamayan alanlar, Kolombiya da sıklıkla görülen bulutlu havalar ekinlerin izlenmesini zorlaştırmaktadır. Dolayısıyla, dünyanın bu bölgesi için sağlıklı tahminler yapmak halen güçtür. And Dağları civarındaki birkaç ülkeyle sınırlı olan koka üretiminin aksine haşhaş kozası dünyanın birçok yerinde yetiştirilmektedir. Vietnam, Rusya, Ukrayna, Orta Asya, Kafkaslar, Mısır, Peru ve Tayland gibi bazı ülke ve bölgelerde düşük miktarlarda yasa dışı üretim halen mevcuttur. Altmışlı yıllarda önemli bir yasa dışı haşhaş kozası üretim merkezi olan Tayland son yıllarda önemsiz bir afyon üretim kaynağı haline gelmiş, hatta üretimde 2003 yılında daha da fazla düşüş olmuştur. Bilgi yetersizliği nedeniyle bu rakamların dikkatle ele alınması gerekse de 2003 yılında afyon üretiminin dünyada çiftlik çıkışı muhtemel değerinin yaklaşık 1,2 milyar ABD Doları olduğu tahmin edilmektedir. Bu tutarın % 85 inden fazlası Afganistan da toplanmaktadır. Eroin fiyatları biraz artmıştır ABD Doları olarak telaffuz edilen eroin fiyatları 2002 yılından bu yana ABD ve Batı Avrupa da çok küçük bazı artışlar göstermiştir. Eroin fiyatlarındaki küçük artış da çelişki yaratacak şekilde eroin arzındaki artışla paralel gitmektedir. Avrupa da Euro nun dolara karşı güçlenmesinin ardından fiyatların ABD Doları cinsinden artması, fiyatlarda Euro cinsinden gerçekleşen düşüşü maskelemiştir. Daha da garibi, hem ABD de hem de Avrupa da bu yılın özellikle de Avrupa ile ilgili bilgileri eksik olsa da eroinin saflığının 2003 yılında arttığı gözlemlenmiştir. Eroinin saflığının arttığı doğrulanırsa bu, eroin piyasasının eroin arzındaki artışa daha kaliteli ve etkili türde eroini biraz daha yüksek fiyatla pazarlayarak tepki verdiği anlamına gelecektir e genel bakış : daha da fazla artış bekleniyor 2004 yılında Afganistan da üretilen haşhaş kozası miktarı, dünyanın yasa dışı afyon ve eroin arzının düzeyini belirlemeye devam edecektir. UNODC ve Afgan Hükümeti tarafından Ekim 2003 yılında, 2004 haşhaş kozası sezonu için ekim yapılacağı dönemde, Afgan çiftçilerinin niyetleriyle ilgili olarak yapılan araştırmada görüşülen afyon üreticisi çiftçilerin % 69 unun 2004 yılında haşhaş kozası üretim miktarlarını arttırmayı hedefledikleri sonucu ortaya çıkmıştır. Çiftçilerin sadece % 4 ü miktarı azaltmayı düşündüğünü belirtmiştir. Afganistan dan Şubat 2004 te edinilen son bilgiler ve BM Barış Gücü nün koza üretim alanlarıyla ilgili gözlemlerine dayanarak Mart ve Nisan 2004 te verdiği bilgiler, çiftçilerin 2004 yılında aslında 2003 yılındaki üretim düzeylerini aşacak kadar çok miktarda koza ektiğini doğrulamaktadır. 11

12 Kaçakçılık Ele geçirme vakaları 2001 yılındaki azalmanın ardından 2002 yılında tekrar artmıştır Dünyada afyon türevlerinin (eroine eşdeğer olarak telaffuz edilen eroin, morfin ve afyon,) ele geçirilme vakaları 2001 yılında % 22 azalmasının ardından 2002 yılında % 9 artmıştır. Görülen artış, morfin ele geçirme vakalarının iki katına çıkmasının bir sonucudur; bu da 2002 yılında Afganistan da büyük ölçekli haşhaş kozası üretiminin ve işlenmesinin yeniden başladığını göstermektedir. Diğer taraftan eroin ele geçirme vakaları % 10 azalmıştır, bunun muhtemel sebebi de 1999 ve 2000 yıllarındaki bereketli hasat mevsimlerinde oluşturulan büyük stokların tükenmeye başlamasıdır. Bununla birlikte, 2003 yılının ilk verilerinde eroin kaçakçılığının Afganistan daki verimli haşhaş kozası hasatının ardından yeniden hız kazandığı belirtilmektedir. Ele geçirme vakaları Asya da, özellikle de Güney Batı Asya da yoğunlaşmıştır yılında tüm afyon türevi ele geçirme vakalarının % 65 i Asya da, % 28 i Avrupa da, % 6 sı da Amerika kıtasında olmuştur. Dünyadaki afyon türevlerinin büyük bir kısmı, en büyük iki üretim alanınn bulunduğu Asya da gerçekleşmiştir. Güney Batı Asya bu iki alanın büyük olanıdır. Dolayısıyla, Afganistan ın komşuları olan İran ve Pakistan 2002 yılında dünya genelinde sırasıyla % 25 ve % 16 ile afyon türevi ele geçirme vakalarının en büyük miktarda gerçekleştiği yerler olmuştur. Güney Batı Asya bir bütün olarak 2002 yılında dünyadaki afyon türevi ele geçirme vakalarının % 43 ünün gerçekleştiği bölge olmuştur. Orta Asya ülkeleri de buna dahil edildiğinde dünyadaki ele geçirme vakalarının % 49 unun bu bölgelerde gerçekleştiği görülmektedir. Güney Batı Asya da afyon türevi ele geçirme vakaları 2002 yılında % 18 artmıştır, bu da özellikle Güney ve Doğu Afganistan da büyük ölçekli haşhaş kozası üretiminin yeniden başlamasının bir sonucudur. Orta Asya da afyon türevi ele geçirme vakaları 2002 yılında sabit kalmıştır. Bununla birlikte, afyon türevi ele geçirme vakaları 2000 yılına (Afganistan da koza yasağının uygulanmasından önceki yıl) kıyasla Orta Asya da % 24 artmış, Güney - Batı Asya da % 36 azalmıştır. Bu da eski kaçakçılık yöntemlerinin 2002 yılında tam olarak önceki gibi uygulanamadığını göstermektedir. Diğer bir deyişle, Orta Asya rotasına kayan kaçakçılar Pakistan ya da İran yoluyla geleneksel rotaya geri dönmemiştir. Eroin kendi içinde ele elınırsa Orta Asya da, Afganistan a komşu ülkelerdeki tüm ele geçirme vakalarının üçte biri gerçekleştirilmiştir. Bu oran 2002 yılında 2000 yılındakinden iki kat daha yüksekti, bu da Orta Asya kaçakçılık yolunun son yıllarda sıklıkla kullanıldığını göstermektedir. Pakistan ve İran dan ihraç edilen malların çoğu hala afyon türevi ve morfin şeklindeyken Orta Asya yoluyla kaçırılan malların çoğunun eroin şeklinde olduğu yönünde kanıtlar da vardır. Bu durum, Afganistan ın doğu ve kuzeydoğu bölgelerinde genellikle sınıra yakın yerlerde kurulmuş pek çok gizli eroin imalathanesiyle ilgili raporlarda da belirtilmiştir. Güney Batı Asya da eroin, ele geçirilen afyon türevlerinin üçte birini oluşturmaktadır. Orta Asya da ise bu oran 2002 yılında % 94 tür yılında Orta Asya da tüm eroin ele geçirme vakalarının % 78 inin gerçekleştiği Tacikistan da eroin ele geçirme vakaları 2003 yılının ilk on ayında % 80 artmıştır. 12

13 Güney Doğu Asya da da birtakım ele geçirme vakaları olmuştur... Asya daki ikinci üretim alanı, 2002 yılında dünyada afyon türevi ele geçirme vakalarının % 14 ünün gerçekleştiği Güney Doğu Asya dır. Bu oran, Myanmar ve Lao Demokratik Halk Cumhuriyeti nde afyon üretiminde sürmekte olan azalma dolayısıyla 2002 yılında % 23 düşmüştür (Altın Üçgen deki afyon üretimi de 2002 yılında % 23 azalmıştır) yılında Güney Doğu Asya daki afyon türevi ele geçirme vakaları, Orta ve Güney Batı Asya daki afyon türevi ele geçirme vakalarının % 29 u oranındaydı. Aynı şekilde Güney Doğu Asya için 2002 yılı afyon üretim tahminleri, Güney Batı Asya için yapılan tahminlerin yaklaşık % 28 ine eşitti. Dolayısıyla bu bölgelerdeki ele geçirme oranları (aşağıda verilmiştir) birbirleriyle benzerlik göstermektedir : 2002 yılında Orta ve Güney Batı Asya da % 11, Güney Doğu Asya da % 12, yılları arasındaki dönemde Myanmar, Çin e bağlı özel idare bölgesi Hong Kong, Hindistan ve Malezya da eroin imalathanelerinin kapatıldığına ilişkin bilgiler alınmıştır yılında Çin in Tayvan eyaletinde ve 2003 yılında Avustralya da ele geçirilen eroinlerin Güney Doğu Asya ya da Güney Batı Asya dan gelen eroinle aynı özelliklere sahip olmaması Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore) nde eroin üretiliyor olabileceği yönünde şüpheler uyandırmıştır. Avrupa da da ele geçirme vakaları gerçekleşmiştir 2002 yılında dünyadaki afyon türevi ele geçirme vakalarının % 28 i Avrupa da gerçekleşmiştir. Avrupa pazarlarına yönlendirilen afyon türevlerinin % 90 ının Afganistan dan geldiği tahmin edilmektedir. Büyük ve hızlı gelişen CIS (Bağımsız Devletler Topluluğu) pazarının büyük bir bölümüne Orta Asya ülkelerinden geçirilen afyon türevleri sunulmaktadır. Batı Avrupa ya yönlendirilen eroinin büyük kısmı halen Balkanlar üzerinden getirilmektedir. Türkiye de en önemli aktarma noktası olmaya devam etmektedir. Bugüne kadar Orta Asya yoluyla gelen afyon türevlerinin önemli bir kısmının sadece Kuzey ülkelerine, özellikle de Finlandiya ya gittiği bildirilmiştir. St. Petersburg ve Baltık ülkeleri bu faaliyetlerde önemli aktarma noktaları görüntüsündedir. Küçük miktarlar Rusya ve Beyaz Rusya yoluyla Polonya ya götürülmekte, oradan da Almanya ya sokulmaktadır. Almanya piyasasındaki eroinin küçük bir kısmı da doğrudan Orta Asya dan Almanya ya sevk edilmektedir yılında Avrupa daki afyon türevi ele geçirme vakaları yaklaşık % 20 artmış ve 2000 yılında bildirilen seviyeye gelmiştir. Bu artış, 2002 yılında dünyada afyon türevi ele geçirme vakalarında üçüncü sırada yer alan Türkiye de morfin ele geçirme vakalarının büyük bir artış göstermesine bağlıdır. Türk yetkililer özellikle ülkenin doğu bölgelerinde eroin imalathanelerini kapatmaya devam etmişlerdir. Son yıllarda (Kosova, Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti ve Arnavutluk kökenli) Arnavut gruplar bazı Batı Avrupa ülkelerinde önemli bir pazar payı elde etse de Batı Avrupa daki toptan eroin satışının büyük bir bölümünün Türk / Kürt gruplar tarafından kontrol edildiği belirtilmektedir. İngiltere nin kuzey kesimlerinde eroin işleri Asya kökenli gruplar tarafından kontrol edilmekte ve eroin doğrudan Pakistan dan temin edilmektedir. İngiltere nin güney kesimlerinde ise Türk gruplar toptan eroin satışını büyük ölçüde kontrol etmeye devam etmektedir. 13

14 Diğer taraftan Avrupa daki perakende eroin satışı ise nadiren Türk gruplar tarafından kontrol edilmektedir. Türkiye den gelen veriler hariç tutulduğunda 2002 yılında Avrupa da afyon türevi ele geçirme vakaları % 10 azalmış ve 2000 yılındaki sayının % 16 altına inmiştir yılında eroin ele geçirme vakaları % 16 azalmıştır. Ele geçirme vakalarındaki azalma uygulamanın zayıf olmasının bir sonucu olsaydı arz artar ve eroin fiyatları düşerdi. Oysa bu söz konusu olmamıştır yılında eroin fiyatları, ele geçirme vakalarının azalmasının daha az kaçakçılık yapılmasının bir sonucu olduğunu doğrulayacak şekilde sabit kalmıştır. Afyonun üretilmesi ve eroinin Avrupa piyasasına ulaşması arasında 6 ila 18 aylık bir süre bulunduğundan 2002 yılındaki bu azalmanın büyük ölçüde Afganistan da 2001 yılında afyon üretiminin ciddi biçimde azalmasının bir sonucu olduğu söylenebilir yılında Afganistan da haşhaş kozası üretiminin yeniden başlaması, 2003 yılında verimli bir hasat yapılması ve 2004 yılında bunun daha da artacağı yönünde belirtiler olması Avrupa ya uyuşturucu kaçakçılığının tekrar artabileceği anlamına gelmektedir. Örneğin; Almanya daha şimdiden 2003 yılının ilk iki çeyreğinde eroin ele geçirme vakalarında bir önceki seneye göre % 42 artış olduğunu bildirmiştir. Aynı şekilde, Türkiye de eroin ele geçirme vakaları 2003 yılının ilk üç çeyreğinde bir önceki yıla oranla % 70 artmıştır yılında fiyatların artan ele geçirme vakalarına açık bir tepki verdiği yönünde herhangi bir belirti yoktur yılında, toptan eroin fiyatları Euro bazında düşse de ABD Doları bazında büyük ölçüde sabit kalmıştır. Ele geçirme vakalarının arttığı ve fiyatların sabit kaldığı / düştüğü yönündeki belirtiler, afyon türevlerinin Batı Avrupa ya yasa dışı yollardan sokulmasının 2003 yılında tekrar artabileceğini ve 2004 yılında da bu artışın sürebileceğini ortaya koymaktadır. AVRUPA Kullanım Batı Avrupa da değişmeyen / düşüşe geçen eroin kullanımı eğilimleri UNODC ye Batı Avrupa ülkelerinden gelen bilgilere göre eroin kullanımı istikrarlı bir eğilimden sonra düşüşe geçmiştir. Bu eğilimler; hane halkı anketleri, eroin kullanımı dolayısıyla tedavi edilmekte olan kişilerin sayısı ve yaşı, uyuşturucu bağımlıları arasında HIV / AIDS görülme oranı, uyuşturucuyla ilgili kanunları ihlal suçunu ilk kez işleyen suçluların sayısı ve uyuşturucuya bağlı ölümler de dahil olmak üzere birtakım istatistiki verilerle doğrulanmıştır. Bu belirtilerin birçoğu 1980 lerde gerileme göstermiştir. Bu kullanım eğilimleri son yıllarda pek çok Batı Avrupa ülkesinde sabit kalmış ve hatta düşüşe geçmiş, 2001 ve 2002 yıllarında daha çok telaffuz edilir hale gelmiştir. Dolayısıyla, bildirimde bulunan 16 ülkeden sadece ikisinde 2002 yılında afyon türevlerinin kullanımında artış olmuştur. Bu ülkelerin onu istikrarlı bir eğilim olduğunu, dördü de düşüş görüldüğünü bildirmiştir. UNODC, bölgesel uyuşturucu kullanımı eğilimlerine ilişkin daha ayrıntılı bir analiz yapabilmek amacıyla birkaç yıl içinde Üye Ülkelerden toplanan eğilim bilgilerinden faydalanarak Uyuşturucu Kullanımı Eğilimleri Üzerine Ağırlıklı Analiz (kısaca Uyuşturucu Kullanımı Eğilimi Endeksi de denir) adı verilen yeni bir analitik araç tasarlamıştır. 14

15 Afganistan da büyük ölçekli afyon üretimi yeniden başladığı ve 2004 yılında Afganistan ın afyon üretiminde daha da büyük bir artış beklendiği için bu olumlu eğilimin önümüzdeki birkaç yıl boyunca devam etmesi ne yazık ki oldukça güçtür ların ortalarından itibaren Batı Avrupa da uyuşturucu kullanımı sorununun bir miktar arttığı görülmüştür. Batı Avrupa da uyuşturucu kullanımı sorunu esasen afyon türevlerinin kullanımıyla ilgili olsa da artış eroin kullanımıyla değil, birden çok uyuşturucu (başta crack kokain olmak üzere kokain ve amfetamin kullanımı da dahil) kullanımıyla ilgilidir. Uyuşturucu (genellikle afyon türevleri) kullanımına ilişkin yaygınlık tahminleri Batı Avrupa da yaşları arasındaki nüfusta % 0,2 ile % 1 (ortalama % 0,4 civarında) dolaylarındadır. Hane halkı anketlerinde belirlenen eroin kullanım seviyeleri oldukça düşüktür (çoğu kez nüfusun genelinin % 0,1 i ile % 0,2 si arasındadır) ve genelde sabittir ya da düşmektedir. Doğu Avrupa da eroin kullanımı eğilimleri 2002 yılı dışında artmıştır Doğu Avrupa da eroin kullanımı son on yıl içinde büyük ölçüde artmıştır. Bu durum, UNODC nin Uyuşturucu Kullanımı Eğilimi Endeksi nde açıkça belirtilmiştir yılı, yüksek seviyede (geçici) istikrarın gözlemlendiği tek yıl olmuştur yılında Polonya, Slovakya ve Hırvatistan da eroin kullanımında azalma olduğu bildirilmiş, Ukrayna, Bulgaristan, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti nde ise kullanımın sabit kaldığı görülmüştür. Rusya Federasyonu ndan gelen raporlarda da eroin kullanımında büyük artışın yaşandığı yılların ardından yüksek oranda istikrar görüldüğüne işaret edilmiştir. Diğer taraftan Beyaz Rusya, Letonya ve Romanya da eroin kullanımında artış olduğu bildirilmiştir. Arnavutluk da büyük artışlar olduğunu bildirmiştir, bu da Arnavutluk un Bulgaristan, Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti ve Arnavutluk yoluyla Türkiye den İtalya ya sevk edilen eroin için önemli bir aktarma (ve yerel piyasaya dağılma) noktası olma rolünün giderek daha önemli bir hale gelmesinin açık bir sonucudur. Rusya nın uyuşturucu bağımlıları ile ilgili kayıtlarındaki veriler, Uyuşturucu Kullanımı Eğilimi Endeksi nin Doğu Avrupa ya yönelik gizli eğilim yöntemlerinin en iyi yansımasıdır. Bağımlıların sayısı 1991 ve 1995 yılları arasında iki katına, 1995 ve 2000 yılları arasında ise üç katına çıkmıştır yılındaki büyük bir artışın ardından 2002 yılında neredeyse hiç değişmemiştir ancak 2003 yılında büyük parti Afgan eroininin Rusya piyasasına girmesiyle birlikte tekrar artmıştır. Bu durum fiyatları etkilemiş ve Rus halkının eroine daha kolay ulaşmasını sağlamıştır yılında eroinin gram fiyatı 38 $ iken bu fiyat 2002 yılında 42 $ a çıkmış, ardından 2003 yılında ortalama 25 $ a (fiyatlar Kazakistan sınırı yakınlarında 12 $, Finlandiya sınırı yakınlarında 45 $ olacak şekilde çeşitlilik gösterir) düşmüştür. Çeşitli kaynaklardan alınan verilere göre Rusya Federasyonu, Avrupa nın en büyük eroin pazarıdır. Rus yetkililer şu anda Rusya Federasyonu ndaki uyuşturucu kullanıcılarının toplam sayısının (ülke çapında yapılmış epidemiyolojik araştırmaların yokluğunda bu sayılarla ilgili belirsizlikler bulunmasına rağmen) 3 ila 4 milyon kişi olduğunu tahmin etmektedir. Bu nüfusun 2 milyonunun (15 64 yaşları arasındaki nüfusun % 2,1 i) yaklaşık 1 milyon eroin kullanıcısı ( ile arasında değişir) da dahil olmak üzere afyon türevleri kullandığı tahmin edilmektedir. Batı Avrupa nın en büyük eroin pazarları İngiltere (260000), İtalya (260000), 15

16 Almanya (170000), Fransa (165000), İspanya (145000) belirtilen kesin sayılara göre Rusya dan oldukça küçüktür KOKA / KOKAİN PİYASASI Kaçakçılık Kokain ele geçirme eğiliminde 2002 yılında bir değişim olmamıştır 2002 yılında kokain ele geçirme vakaları sabit kalmış, dünyada kokain üretiminin en son zirveye çıktığı yıl olan 1999 dakinden % 10 daha az gerçekleşmiştir. Kokain ele geçirme vakaları 1980 lerde kokain üretimiyle doğru orantılı olarak büyük ölçüde arttıktan sonra son yıllarda küresel üretim eğilimi doğrultusunda sabit kalmıştır. Kaçakçılık Amerika kıtasında ve daha az olmakla birlikte Batı Avrupa da yoğunlaşmaya devam etmiştir Kokainin büyük kısmı Amerika kıtasında ele geçirilmeye devam etmektedir yılında tüm kokain ele geçirme vakalarının % 55 i (Orta Amerika ve Karayipler de dahil) Güney Amerika da, % 32 si Kuzey Amerika da, % 13 ü ise (bunun da % 99 u Batı Avrupa da olmak üzere) Avrupa da gerçekleşmiştir. Son on yılda Kuzey Amerika da eğilim sabitken / düşüşteyken Batı Avrupa da artış olduğu bildirilmiştir Son yıllardaki en çarpıcı eğilim, kaçakçılıktaki gizli kaymalara bağlı olarak Avrupa da kokain ele geçirme vakalarında görülen büyük artıştır yılında Avrupa da rekor seviyede gerçekleşen kokain ele geçirme vakaları 2002 yılında tekrarlanmasa da Avrupa da ele geçirilen kokainin oranı (2002 yılında dünyadaki ele geçirme vakalarının % 13 ü) 1990 (% 6) ve 2000 (% 8) yıllarındakinden çok daha yüksektir. Kaçakçılıktaki artış, bazı Batı Avrupa ülkelerinde artan kokain kullanımı seviyesiyle paralel gitmiştir. Kaçakçıların doymuş ve yüksek risk taşıyan Kuzey Amerika pazarından daha karlı ve muhtemelen daha az riskli olan Batı Avrupa piyasasına geçiş yaptıkları görülmektedir. Kokainin toptan ve perakende fiyatları arasında yapılan karşılaştırmada bir kaçakçı için Avrupa piyasasının genellikle durgun olan ABD piyasasından daha çekici olduğu sonucu ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, bu sonuç son yıllarda pek fazla dile getirilmemektedir. Kısa vadeli eğilimler Kuzey Amerika ve Batı Avrupa da benzer şekildeyken... Kuzey Amerika ve Batı Avrupa da kokain ele geçirme vakaları 1999 yılında artmış, 2000 yılında azalmış, 2001 yılında tekrar artmış ve 2002 yılında tekrar azalmıştır yılındaki azalma, birbirlerine paralel iki etkenin sonucudur : koka imhasındaki artış ve kaynak ülkelerde kokain kaçakçılığına yönelik daha etkili uygulama önlemleri alınması. And Dağları bölgesinde koka yetiştirilen toplam alan 2002 yılında % 18 azalmıştır. İmha faaliyetlerinin çoğu yıl sonuna doğru gerçekleştirildiği için kokain üretimindeki gerçek azalma daha az olmuştur (- % 3). Bununla birlikte, Güney Amerika da daha etkili uygulamalar yapılması 2002 yılında kokain ele geçirme 16

17 vakalarının beşte bir oranında artmasına yol açmış ve bu da dünyada kokaine erişim durumunu etkilemiştir. Amerikalı öğrencilerden edinilen bilgilere göre, kokain kullanımı 2001 ve 2003 yılları arasında % 12 azalmıştır. İspanya ve Hollanda kokainin Avrupa ya girdiği başlıca noktalar olmaya devam etmektedir... Son on yılda İspanya ve Hollanda Avrupa da en çok kokain ele geçirme vakası bildiren ülkeler olmuştur; diğer ülkeler iki ülkenin aynı zamanda önemli aktarma noktaları olduğunu belirtmişlerdir ve 2002 yılı verileri de bu bilgiyi doğrulamıştır. İspanya da kokain ele geçirme vakaları 2001 yılında son derece yüksek bir seviyeye çıkmış, ardından 2002 yılında 1990 ların ikinci yarısında bildirilen seviyelere inmiştir. En büyük ikinci giriş noktası olan Hollanda da ele geçirme vakaları 2002 yılında bir nebze azalmıştır yılının başında alınan önlemler, Amsterdam Havaalanı na gelen kokain kuryelerinin sayısını azaltmıştır. Bu azalmalara rağmen 2002 yılında iki ülkede gerçekleştirilen kokain ele geçirme vakaları, Avrupa da gerçekleştirilen tüm ele geçirme vakalarının yarısından çoğunu teşkil etmiştir yılında İtalya, Fransa, Belçika, Almanya ve düşük seviyelerden başlayarak Doğu Avrupa ülkelerinde kokain ele geçirme vakalarında belirgin bir artış olduğu belirtilmiştir. İtalya 2002 yılında Fransa, Belçika ve Portekiz in bir adım önünde Avrupa da en çok kokain ele geçirme vakasının gerçekleştiği üçüncü ülke olmuştur. ancak diğer ülkelere doğrudan kokain ithalatı artmaktadır Kokainin doğrudan denizaşırı ithalatı, Avrupa piyasasına mal tedarik edilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu sevkiyatları genellikle Güney Amerikalı gruplar gerçekleştirmektedir. Kolombiya en çok adı geçen kaynak ülkedir; Peru ve Bolivya Kolombiya yı takip eder. Venezuela, Brezilya ve daha az olmakla birlikte Ekvador, Surinam, Aruba, Hollanda Antilleri ve Jamaika adı geçen diğer önemli denizaşırı transit ülkelerdir yılında İspanya (koka üreten üç ülkeden de kokain ithal edildiği bildirilmiştir) ve Hollanda nın (kokain genellikle Surinam ya da Hollanda Antilleri üzerinden alınmaktadır) yanı sıra İtalya (Kolombiya ve Venezuela dan), Fransa (Kolombiya ve Peru dan), Belçika (Kolombiya dan) ve Almanya (Kolombiya ve Ekvador dan) da da Güney Amerika dan önemli ölçüde doğrudan ithalat yapıldığı bildirilmiştir. Çoğu durumda, Güney Amerikalı kaçakçı grupların işi kokain Avrupa ya girdiğinde bitmektedir. Avrupa ülkeleri arasında kaçakçılık artmaktadır Avrupa ülkeleri arasında kokain kaçakçılığı artmaktadır. İtalya da ele geçirilen kokainin büyük bir bölümü İspanya ya da Hollanda üzerinden gelmektedir. İngiltere de ele geçirilen kokain, Güney Amerika ve Karayipler den doğrudan sevkiyat yapan şebekelerin çökertilmesinin ardından İspanya ve Fransa üzerinden gelmektedir. AB ye yeni katılan bazı ülkeler Birliğe girmeden çok önce Pan Avrupa kaçakçılık şebekelerinin faaliyet verdiği ülkeler arasına katılmıştır. Güney Amerika dan bu ülkelere diğer Avrupa ülkelerine ihraç edilmek üzere doğrudan kokain sevkiyatları yapılmıştır. Buna ek olarak, Polonyalı yetkililer Türkiye nin Almanya, Hollanda ve İngiltere ye götürülmek üzere ülkelerinde bulunan kokain için önemli bir aktarma noktası olduğunu belirtmişlerdir. Çek Cumhuriyeti, kendi sınırları içinde ele geçirilen kokainin sıklıkla Fransa ve Hollanda üzerinden gelip Almanya ya 17

18 sevk edilmekte olduğunu bildirmiştir. Macaristan; Avusturya, Hollanda ve İspanya üzerinden İtalya ya kokain ihraç edildiğini bildirmiştir. Bu kaçakçılık olayları, Avrupa daki kaçakçılık rotalarının çok çeşitli ve önceki yıllara oranla çok daha az tahmin edilebilir olduğunu göstermektedir. Kıta Avrupasının pek çok ülkesinin bildirdiği bir diğer özellik de Batı Afrika kökenli suç gruplarının kokainin (ve diğer uyuşturucuların) yerel dağıtımında gittikçe artan bir öneme sahip olduğudur. İngiltere de Karayip kökenli gruplar önemli bir rol üstlenmeye devam etmektedir Kullanım Avrupa da kokain kullanımı önceki yıllara oranla daha yavaş olsa da artmaya devam etmektedir UNODC Uyuşturucu Kullanımı Eğilimi Endeksi nde son on yılda kokain kullanımında büyük bir artış olduğu belirtilmektedir lardaki genel artış Kuzey Amerika da (Karayipler ve Orta Amerika dahil) gözlemlenen artışla benzeşmektedir. Bununla birlikte son iki yılda istikrar belirtileri görülmüştür yılında artıştan çok istikrar ya da azalma bildiren Avrupa ülkelerinin sayısı 5 ti ancak bu sayı 2001 yılında 1 e ve 2002 yılında - 4 e düşmüştür. Bununla birlikte bu olumlu gelişme, kokainin en tehlikeli türlerinden biri olan crack kokainin (genellikle şiddeti ve suçu teşvik eder) son yıllarda pek çok Avrupa pazarında ortaya çıkması nedeniyle dengelenmiştir. Kokaine ilişkin bildirimde bulunan 29 Avrupa ülkesinden 16 sı 2002 yılında crack kokain kullanımı eğilimlerine ilişkin bilgi vermiştir (bu ülkelerin üçte ikisi Batı Avrupa dadır). Yedi ülkede crack kokain kullanımında artış olmuştur, 7 ülke önemli bir değişme olmadığını bildirmiştir, 2 ülkede de azalma görülmüştür. Crack kokain kullanımı Avrupa nın bazı bölgelerinde halen yoğundur ancak yerel pazarlara girmesi halinde bütün kıtaya yayılması riski vardır yılında kokain kullanımındaki artışın büyük bölümü güney doğu Avrupa ülkelerinin (Balkan ülkelerinin çoğu) yanı sıra İspanya, Fransa, Benelüks ülkeleri, İtalya, İsviçre ve Avusturya da dahil olmak üzere güney batı Avrupa ülkelerinde gözlemlenmiştir. Avrupa nın geri kalan kısmının büyük bölümünde 2002 yılında kokain kullanımında istikrar görüldüğü belirtilmiştir. İsveç, Finlandiya ve AB ye yeni katılan ülkelerin yanı sıra yıllarca süren artışın ardından Almanya ve İngiltere de de aynı istikrar söz konusudur. Macaristan ve Ukrayna da 2002 yılında kokain kullanımında azalma olduğu belirtilmiştir KENEVİR PİYASASI Üretim 18

19 Kenevir otu Üretim tüm dünyaya yayılmıştır yılları arasındaki dönemde 79 ülke kendi sınırları içerisinde kenevir üretimi gerçekleştirildiğini belirterek UNODC ye kenevir üretim tahminleriyle ilgili bilgi vermişlerdir. Ancak halen kenevir üreten pek çok ülke vardır yılında kenevir otu ele geçirdiğini bildiren doksan dört ülke, kaynak ülke olarak 82 farklı ülkeyi göstermiştir yılları arasındaki dönemde kenevir otu üreten 111 kaynak ülke bu yaklaşımla belirlenmiştir. Kenevir bitkisi ele geçirme vakaları yurt içi kenevir üretiminin bir göstergesi kabul edilirse (bu tip bitkiler genellikle bir ülkeden bir başka ülkeye sevk edilmez) yılları arasındaki dönemde 124 ya da yılları arasındaki dönemde 142 kaynak ülke tespit edilmiştir. UNODC ye kenevir üretimi tahminleri ve kenevir bitkisi ele geçirme vakaları ile ilgili olarak bilgi veren ülkelerin sayısına bakıldığında kenevir üreten kaynak ülkelerin büyük çoğunluğunun Amerika kıtasında olduğu görülmektedir. Bununla birlikte, diğer ülkeler tarafından kenevir otu kaynağı olarak gösterilen ülkelerin büyük bir bölümü Afrika dadır. Veriler aynı zamanda dünyanın her köşesinde kenevir kaynağı ülkelerin bulunduğunu ve dolayısıyla da kenevir üretiminin gerçek bir küresel sorun olduğunu göstermektedir. Her şeye rağmen bazı yoğunlaşmalar açıklanabilir yılları arasında dünyadaki kenevir otu ele geçirme vakalarının 2/3 ünün gerçekleştiği Kuzey Amerika dünyanın en büyük kenevir pazarı görüntüsündedir. ABD li yetkililer kenevir otu üretiminin üçte ikisinin yurt içinde gerçekleştirildiğini belirtmektedir yılında ABD ye giren kenevir otlarının % 63 ü Meksika dan, % 23 ü Kanada dan gelmiştir. Meksika kendi piyasasındaki kenevir otlarının % 95 inin yurt içindeki kaynaklardan geldiğini, % 5 inin ise Guatemala dan ithal edildiğini bildirmiştir. Kanadalı yetkililer ele geçirilen bütün kenevir otlarının yurt içindeki kaynaklarca üretildiğini belirtmiştir. Güney Amerika da Kolombiya (Venezuela ve Amerika kıtasındaki diğer pek çok ülke için) başlıca kaynak ülkedir. Afrika da kenevir üretildiği hemen hemen her ülke tarafından bildirilmektedir. Yine Afrika ülkeleri arasında önemli ölçüde kenevir otu hareketi görülmektedir. Avrupa ülkelerinin birçoğu da yurt içinde kenevir üretildiğini bildirmiştir. Avrupa da en sık adı geçen kaynak ülke; Yunanistan, İtalya, Slovenya, Avusturya ve İsveç in yanı sıra Balkanlardaki birçok ülkeye de (Bulgaristan, Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti, Sırbistan Karadağ, Hırvatistan) uyuşturucu tedarik eden Arnavutluk tur yılında Avrupa da en çok adı geçen ikinci kaynak ülke ise Hollanda olmuştur. Buna ek olarak pek çok Doğu Avrupa ülkesi, Rusya Federasyonu ndan kenevir otu ithal eden suç örgütlerinin başlıca kenevir otu kaynağı olduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte, Rusya Federasyonu Devlet Uyuşturucu Merkez Komitesi kendi piyasasındaki kenevir otlarının sadece % 30 unun Rus menşeli olduğunu, % 70 inin ise Kazakistan dan geldiğini belirtmiştir. 19

20 Bütün Orta Asya ülkeleri, piyasalarındaki kenevirin yurt içi menşeli olduğunu ve Rusya nın da başlıca ihraç pazarı olduğunu bildirmiştir. Yakın ve Orta Doğu ülkelerindeyse Lübnan ve Mısır başlıca kaynak ülkeler olarak belirlenmiştir. Lübnan aynı zamanda Türkiye deki kenevirin de başlıca kaynağıdır. Güney Asya daki en önemli kaynak ülke Hindistan; Güney Doğu Asya dakiler ise Kamboçya, Tayland ve Filipinler dir. Güney Doğu Asya dan Avrupa ya ihraç edilen kenevir otu ile ilgili olarak 2002 yılında adı en sık geçen ülke Tayland olmuştur. Üretim arttı ve 2002 yılında tona ulaştı UNODC nin 1990 ların ortası için önceden yaptığı tahminler dünya kenevir üretiminin (kenevir otuna eşdeğer olarak belirtilen kenevir otu ve kenevir reçinesi) ton civarında olduğunu öne sürmekteydi. Günümüzde yapılan tahminler ise bu büyüklük sıralamasının sayılar biraz artsa da doğru olduğunu göstermektedir. ABD yönetiminin tahminleri, ABD dışındaki kenevir otu üretiminin 1999 yılında ton iken 2002 yılında tona yükseldiğini göstermektedir. ABD li yetkililer, ABD deki yıllık marihuana üretiminin 2001 / 2002 yıllarında tondan fazla olduğunu tahmin etmiştir. Bu da dünyada tondan fazla kenevir otu üretilmesiyle sonuçlanmıştır. Bu sayılara ABD, Meksika ve Kolombiya dışındaki ülkelerde 3500 ton kenevir otu üretildiği yönünde bir tahmin de dahildir. Üye ülkelerin son birkaç yıl içinde UNODC ye bildirdiği tahminlerde 3500 tonluk üretimin aslında daha yüksek, neredeyse 9000 tona (bu bile iyimser bir tahmindir) yakın olabileceğine işaret edilmiştir. Dolayısıyla dünyadaki kenevir otu üretimi de ton olabilir (Bu tahmin, daha fazla bilgiye ulaşıldığı takdirde büyük ölçüde değişebilecek olan ve kesin olmayan bir tahmindir) Kenevir reçinesi Dünya kenevir reçinesi üretimi Pakistan ve Afganistan ın yanı sıra Fas ta yoğunlaşmıştır yılları arasında kenevir reçinesi kaynağı olarak adı en sık geçen ülke Fas olmuştur. Fas ı Pakistan ve Afganistan takip etmiştir. Dünyanın en büyük kenevir reçinesi piyasası olan ve 2002 yılında tüm kenevir reçinesi ele geçirme vakalarının üçte ikisinden fazlasının gerçekleştiği Batı Avrupa daki kenevir reçinesinin yaklaşık % 80 inin Fas tan geldiği tahmin edilmektedir yılında tüm kenevir reçinesi ele geçirme vakalarının % 20 den fazlası Yakın ve Orta Doğu / Güney Batı Asya bölgelerinde gerçekleşmiştir. Bu bölgedeki başlıca kaynak ülkeler Pakistan ve Afganistan dır. Belirlenen diğer önemli kaynak ülkeler ise Hindistan, Lübnan, Arnavutluk, Orta Asya ülkeleri (özellikle Kazakistan ve Kırgızistan), Nepal, bazı Afrika ülkeleri ve Rusya Federasyonu dur. Amerika kıtasında önemli bir kenevir reçinesi kaynak ülkesi olarak adı geçen tek ülke Jamaika dır. Çok sayıda Avrupa ülkesi yukarıda belirtilen ülkelerin dışında İspanya ve Hollanda nın da suç örgütlerinin kendi ülkelerine giren kenevir reçinesini tedarik ettiği ülkeler arasında olduğunu belirtmiştir. 20

21 Kaçakçılık Kenevir, dünyada kaçakçılığı en yaygın olarak yapılan uyuşturucudur İki kenevir ürünü kenevir otu (marihuana) ve kenevir reçinesi (esrar) dünyada kaçakçılığı en yaygın olarak yapılan uyuşturuculardır. Dünyanın hemen hemen bütün ülkeleri kenevir kaçakçılığından etkilenmektedir. Neredeyse bütün ülkelerde kenevir ele geçirme vakaları diğer uyuşturucu ele geçirme vakalarından fazladır yılında dünya çapında toplam 5800 ton kenevir ürünü ele geçirilmiştir. Bu toplamın içinde 4700 tondan fazla kenevir otu, 1000 tondan fazla kenevir reçinesi ve 1 tondan fazla da kenevir yağı bulunmaktadır. Ele geçirilen kenevir ürünlerinin hacmi, ele geçirilen kokainin hacminden 15 kattan daha fazla, ele geçirilen eroinin hacminden ise 100 kattan daha fazladır yılında kenevir otu ele geçirme vakalarının sayısında bir değişiklik olmazken kenevir reçinesi ele geçirme vakaları artmıştır 1990 ların başında kenevir ele geçirma vakalarında başlayan artış eğilimi 2002 yılında da sürmüştür. Kenevir otu ele geçirme vakaları genel olarak istikrar göstermiş ancak kenevir reçinesi ele geçirme vakaları 2002 yılında artmış ve bir önceki yıl bildirilen azalmayı dengelemiştir yılındaki toplam kenevir ele geçirme vakaları on yıl öncekinin neredeyse iki katıdır. Kenevir ele geçirme vakaları Amerika ve Afrika kıtalarında yoğunlaşmıştır yılları arasında tüm kenevir ele geçirme vakalarının % 55 inin Amerika kıtasında, % 20 sinin Afrika da, % 16 sının Avrupa da, % 9 unun Asya da ve % 1 den azının Okyanusya da gerçekleştiği bildirilmiştir yılında kenevir ele geçirme vakaları Okyanusya ve Afrika da azalırken Asya, Amerika ve Avrupa da artmıştır Kenevir reçinesi kaçakçılığı Avrupa en büyük hedeftir Ana üretim alanlarının haricinde en büyük tüketim bölgesi Avrupa dır (Avrupa da sadece Arnavutluk bazı komşuları tarafından kenevir reçinesi kaynağı olarak gösterilmektedir). Batı Avrupa nın kenevir reçinesi ithalatının büyük bölümü (% 80) Fas tan gerçekleştirilmektedir. Örneğin; Fransa 2002 yılında kendi piyasasında bulunan kenevir reçinesinin % 82 sinin Fas tan geldiğini bildirmiştir. Belçika kendi piyasasındaki kenevir reçinesinin % 80 inin, İsveç % 85 inin, Çek Cumhuriyeti ise % 70 inin Fas tan geldiğini belirtmiştir. İspanya, İtalya, Danimarka, Finlandiya ve İrlanda kendi piyasalarındaki kenevir reçinesinin neredeyse tamamının Fas kaynaklı olduğunu ifade etmiştir. İngiltere kendi piyasasındaki kenevir reçinesinin büyük bir kısmının İber Yarımadası, Fransa ve Benelüks ülkeleri vasıtasıyla Fas tan geldiğini tahmin etmektedir. Aynı şekilde Almanya da kendi piyasasındaki kenevir reçinesinin çoğunun İspanya ve Hollanda yoluyla Fas tan geldiğini belirlemiştir. 21

22 Avrupa ülkeleri için en büyük ikinci kenevir reçinesi kaynağı ise Afganistan / Pakistan dır (Belçika da ele geçirilenlerin % 10 u, Çek Cumhuriyeti nde ele geçirilenlerin % 30 u, Rusya Federasyonu nda ele geçirilenlerin hemen hemen yarısı). Pek çok Avrupa ülkesi (Afganistan ın değil) Pakistan ın bir kaynak ülke olduğunu söylese de Pakistanlı yetkililer kendi piyasalarındaki kenevir reçinesinin büyük bölümünün Afganistan dan geldiğini tahmin etmektedir. İran da son yıllarda Afganistan dan kenevir reçinesi ithalatının büyük bir artış gösterdiğini belirtmiştir. Türkiye, kaçakçıların kenevir reçinesini Almanya ya götürmek üzere İran dan tedarik ettiğini bildirmiştir. Afganistan dan gelen kenevir reçinesi de ülkeyi kuzey sınırlarından terk etmektedir. Tacikistan, büyük bölümü Afganistan dan gelen ve ele geçirilen kenevir reçinesinin % 80 inin Rusya Federasyonu na, % 10 unun da diğer orta Asya ülkelerine götürülmek üzereyken yakalandığını belirtmiştir. Orta Asya da üretilen kenevir reçinesi de CIS bölgesinde önemli bir rol oynar. Rus yetkililer ülkelerine gelen kenevir reçinesinin yaklaşık % 30 unun Kazakistan, % 20 sinin ise Kırgızistan kaynaklı olduğunu tahmin etmektedir. İthal edilen uyuşturucuların % 30 u Baltık ülkelerine gönderilmektedir. Bu, bazı Baltık ülkelerinden gelen raporlarla dolaylı olarak doğrulanmıştır Kullanım Eğilimler AVRUPA Avrupa da kenevir kullanımı artmaya devam etmektedir Son on yılda Avrupa da kenevir kullanımı UNODC nin Uyuşturucu Kullanımı Eğilimi Endeksi nde de belirtildiği üzere artmıştır. Kuzey Amerika da ise kenevir kullanımı son yıllarda aksine sabit kalmış ya da azalmıştır. Bu süre boyunca pek çok Avrupa ülkesi uyuşturucu kanunlarının kenevirle ilgili hükümlerini yumuşatmıştır. Kuzey Avrupa ülkeleri (Finlandiya, Norveç, İsveç), (büyük artışların görüldüğü yılların ardından) İngiltere ve diğer birkaç ülke Avrupa da kenevir tüketiminde bir istikrar gözlemlendiğini bildirmiştir. Bu istisnaların haricinde, kıta Avrupasındaki ülkelerin çoğu kenevir kullanımı düzeyinin arttığını bildirmeye devam etmiştir. Doğu Avrupa da gittikçe artan kenevir kullanma genel eğilimi Son on yıl içinde Doğu Avrupa da yapılan çeşitli okul araştırmalarında 1990 larda kenevir kullanımında gözlemlenen artışın (düşük seviyeden başlasa da) 1990 ların hem ilk hem de ikinci yarısında Batı Avrupa dakinden daha büyük olduğu görülmüştür. Doğu Avrupa ülkelerinin çoğunda Avrupa Konseyi himayesinde yapılan ESPAD (Avrupa Alkol ve Diğer Uyuşturucular Okul Araştırması) okul araştırmaları 1995 ve 1999 yılları arasında yaşlarındaki gençlerde yaşam boyu kullanım oranının iki kat arttığını ortaya çıkarmıştır. Dolayısıyla (genel uyuşturucu kullanımının yanı sıra) kenevir kullanımı Batı Avrupa da gözlemlenen uyuşturucu kullanımı düzeylerine yaklaşma eğilimi göstermiştir. Örneğin; 1999 yılında Çek Cumhuriyeti ndeki kenevir kullanımının Fransa ya da İngiltere deki (15 16 yaşındakilerde yaşam boyu kullanım oranı % 22

23 35) kadar çok olduğu ve Slovenya daki kenevir kullanımının da (% 25) İtalya daki kadar olduğu belirlenmiştir. Moskova (% 22), Ukrayna (% 20), Slovakya Cumhuriyeti (% 19), Letonya (% 17) ve Hırvatistan (% 16) dan da oldukça yüksek oranlar bildirilmiştir. Diğer taraftan Romanya (% 1), Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti (% 8), Macaristan (% 11) ve Bulgaristan (% 12) dan da nispeten düşük oranlar bildirilmiştir AMFETAMIN TÜRÜ UYARICILAR Üretim ATS üretimi : ağırlık olarak eroinden fazla, kokainden azdır Amfetamin türü uyarıcılar gibi sentetik uyuşturucuların üretim miktarını değerlendirmek bitkisel uyuşturucuların üretimini tahmin etmekten daha zordur. Bitkisel uyuşturucuların yetiştirildiği alanlar zemin incelemeleri ve / veya uydu fotoğraflarının analiz edilmesi yoluyla tahmin edilebilir. Üretim rakamlarını belirlemek için halen üretim yapılmakta olan alanlardan alınan sonuçlar hektar başına düşen verimle (çiftçilerle görüşülerek ve / veya verimi test alanlarında ölçerek bulunur) çarpılmaktadır. Sentetik uyuşturucular söz konusu olduğunda ise dolaylı yöntemler kullanılmalıdır. UNODC tarafından 2003 Küresel Ecstasy ve Amfetamin Araştırması için yapılan tahminler uyuşturucu ele geçirme vakalarına, bu uyuşturucuların üretimi için gereken malzemelere ve tüketici talebi tahminlerine dayanmaktaydı. Bu tahminler yıllık ATS üretiminin 520 ton ( ton arası) olduğunu, bunun da ağırlık olarak küresel eroin üretiminden fazla fakat küresel kokain üretiminden az olduğunu ifade etmiştir. Üretim sırasıyla metamfetamin, ecstasy ve amfetamine yoğunlaşmıştır ATS üretiminin kesin çöküşünün özünde olan karmaşıklığı doğrulayan tüm göstergeler metamfetaminin küresel ATS üretiminin çoğunluğunu teşkil ettiğine, onu ecstasy ve amfetaminin takip ettiğine işaret etmektedir. Amfetaminler örneğin; metamfetamin ve amfetamin birlikte küresel ATS üretiminin % 80 ini, ecstasy ise % 20 sini oluşturmaktadır. Amfetamin üretiminin en az üçte ikisini metamfetamin teşkil etmektedir (Bu oran, yılları arasındaki dönemde amfetamin ele geçirme vakalarının sekteye uğramasına bağlı olarak % 80 e çıkabilir). Küresel ATS üretimi son on yılda artmıştır Bildirilen ATS ele geçirme vakalarının çok büyük bir kısmında gizli imalathanelerde üretilen uyuşturucular söz konusudur. Yasa dışı üretim eğiliminin bir göstergesi de tespit edilen ve ele geçirilen gizli imalathanelerin sayısıdır. ARQ (Yıllık Raporlama Anketi) verilerine göre her türlü uyuşturucu maddenin üretildiği yaklaşık gizli imalathane kapatılmıştır ve bu imalathanelerin % 80 inden fazlasında (9800) ATS üretilmektedir. Bu oran 1990 ların başında % 20 den azdı. Gizli imalathanelerin boyutları büyük bir çeşitlilik gösterse de son on yılda kapatılan ATS imalathanelerinin sayısının artması küresel ATS üretiminde bir artış olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, gizli imalathanelerin ele geçirilme vakalarının artmasının 2002 yılında küresel ATS üretiminin sabit kalmasına yol açtığı yönünde işaretler vardır. Bu tip imalathanelerin kapatıldığı bazı ülkelerden alınan ele geçirme ve tüketim verileri de aynı noktayı işaret etmektedir. 23

24 Tespit edilen gizli imalathanelerin çoğunda metamfetamin üretilmektedir Kapatılan ATS imalathanelerinin çoğu (2001 ve 2002 yıllarında yaklaşık % 95 i) metamfetamin üretmekteydi. ATS kombinasyonları (çoğunlukla metamfetamin, metkatinon, amfetamin ve ecstasy) üreten imalathaneler onları takip etmekteydi, onları da sadece amfetamin (2001 yılında % 1) ve sadece ecstasy (2002 yılında yaklaşık % 1) üreten imalathaneler izlemekteydi. Kapatılan imalathanelerin sadece % 0,2 sinde diğer sentetik uyarıcılar imal edilmekteydi. ATS imalathanelerinin tespit edilmesi son yirmi yılda amfetaminden metamfetamine doğru bir kaymaya yol açmıştır. Kapatılan ATS imalathanelerinin 1985 yılında % 26 sı, 1990 yılında % 17 si, 2002 yılında ise sadece % 1 i amfetamin üretmekteydi. Bu sırada metamfetamin imalathanelerinin oranı 1985 yılında % 69 iken 1990 yılında % 88 e ve 2002 yılında da % 95 e çıkmıştır (Bununla birlikte, bu eğilimler büyük ölçüde ABD tarafından verilen bilgilere dayanmaktadır çünkü ATS imalathanesi tespit etme vakalarının büyük bir çoğunluğu ABD de gerçekleşmiştir) Metamfetamin 2002 yılında rekor sayıda metamfetamin imalathanesi ve metamfetamin yapımında kullanılan kimyasal ele geçirilmiştir 2002 yılında metamfetamin üreten 9300 den fazla gizli imalathane kapatılmıştır (bir yıl öncekinden % 14 fazla). Buna ek olarak, 2002 yılında tüm dünyada 160 ton psödoefedrin ve efedrin ele geçirilmiştir (2001 yılında 31 ton). Bu maddeler metamfetamin üretimi için gereken ham maddelerdir. Bu miktar, 2002 yılında 110 ton metamfetamin üretmek için yeterliydi. Çok sayıda sipariş alma ihtimali, bazı sevkiyatların önleneceği düşünülerek göz ardı edilse de 2002 yılında metamfetamin yapımında kullanılan maddelerin ele geçirilmesi küresel arzın azaltılması açısından bu miktarda (15 ton) metamfetamin ele geçirilmesinden çok daha önemliydi. Efedrin ve psödoefedrinin büyük kısmı halen Doğu ve Güney Doğu Asya bölgesi ve Güney Asya kaynaklıdır. Kuzey Amerika daki metamfetamin imalathanelerinin çoğu kapatılmıştır Son yirmi yılda gizli metamfetamin imalathanelerinin en çok kapatıldığı yer Kuzey amerika olmuştur yılında tespit edildiği bildirilen tüm metamfetamin imalathanelerinin % 97 si ABD dedir yılında metamfetamin yapımında kullanılan malzemelerin ele geçirildiği tüm vakaların % 95 i (2001 yılında % 72) Kuzey Amerika da gerçekleşmiştir. Bu vakalarda, ABD ye genellikle Kanada üzerinden sokulan psödoefedrin gittikçe daha çok (2002 yılında Kuzey Amerika da gerçekleştirilen tüm metamfetamin imal malzemesi ele geçirme vakalarının % 96 sı) ele geçirilmiştir (2003 yılında Kanada da yürürlüğe giren daha etkili yasalar uyuşturucu yapımında kullanılan malzemelerin bu şekilde çeşitlilik göstermesini gelecekte daha da zorlaştıracaktır) yılında ABD li yetkililer 9024 metamfetamin imalathanesinin tespit edildiğini (2001 yılında 7990) bildirmiştir yılında Kanada da 14 (2001 yılında 13), Meksika da ise 10 (2001 yılında 19) gizli metamfetamin imalathanesi kapatılmıştır. Son yıllarda Kuzey Amerika da metamfetamin imalathanelerini kapatma çabalarının, bu imalathanelerin çoğu küçük ölçekli üretim birimleri olsa da, olumlu bir etkisi olmuştur. Erişimdeki azalma, 12. sınıf öğrencileri arasında yılları arasında yıllık metamfetamin kullanımı yaygınlığında % 30 oranında gerçekleştiği tahmin edilen azalmaya yol açmıştır. Bu azalma, 1990 lı yıllar boyunca 24

25 süren artıştan sonra gayet olumlu bir gelişme olmuştur yılında Doğu ve Güney Doğu Asya da kapatılan ATS imalathanelerinin çoğunun Çin (13), Myanmar (4) ve Filipinler (4) de olduğu bildirilmiştir yılında Doğu ve Güney Doğu Asya da kapatılan imalathanelerin sayısı bir önceki yıla oranla (2001 yılında Çin de 44, Tayland da 10, Myanmar da 5, Filipinler de 3 ve Kore Cumhuriyeti nde 1) azalmıştır. Bu bölgede kapatılan imalathaneler ABD de ele geçirilen imalathanelerden (genellikle) belirgin derecede büyük olsa da imalathane tespit etme vakalarının sayısı çok fazla değildir. Bu da metamfetaminin büyük bir kısmının bölgede kaçakçılık için uygun halde bulunmasına yol açmıştır. Dolayısıyla, yılları arasındaki dönemde dünyadaki metamfetamin ele geçirme vakalarının % 87 si bu bölgede gerçekleşmiştir. Dahası Çin, Myanmar ve Filipinler 2002 yılı boyunca efedrin ele geçirme vakası bildirmiştir. Hindistan da birkaç kere efedrin ele geçirme vakası bildirmiştir. Avrupa da gizli metamfetamin imalathanelerinin en çok ele geçirildiği ülke Çek Cumhuriyeti olmuştur (2001 yılında 28 iken 2002 yılında 104 e çıkmıştır). Almanya da iki gizli metamfetamin imalathanesi kapatılmıştır. Afrika da faaliyet gösterdiği belirlenen tek gizli metamfetamin imalathanesi Güney Afrika da tespit edilmiştir Amfetamin 2002 yılında tespit edilen gizli imalathanelerin sayısı artmaya devam etmiştir Tespit edilen amfetamin imalathanelerinin sayısı 1990 larda düştükten sonra son yıllarda tekrar artmıştır. Bazı ülkeler tespit edilen imalathanelerde üretilen belirli türde ATS leri ( kombine ATS ) bildirmemektedir. Bu imalathanelerin bazılarının amfetamin ürettiği düşünülmektedir. Amfetamin ve kombine ATS imalathanesi tespit vakalarının sayısı 2002 yılında % 5 artmıştır. Bu oran, on yıl öncekinin 6 katından daha fazladır. Avrupa da amfetamin üretiminin yoğunlaşması 2002 yılında Rusya Federasyonu ve diğer Avrupa ülkeleri (Hollanda ve Polonya, onları takiben Almanya, Belçika, Bulgaristan, Baltık ülkeleri, İngiltere ve Fransa) amfetamin imalathanelerinin kapatıldığını bildirmiştir yılında amfetamin yapımı için gerekli başlıca malzeme olan P2P (1 - fenil propanon; BMK benzil metil keton - olarak da bilinir) ele geçirme vakalarının % 80 inden fazlası Avrupa da gerçekleşmiştir. Üretim Doğu Avrupa ya kaymıştır Üretimin 1990 ların ortalarından itibaren Batı Avrupa dan Doğu Avrupa ya kaydığı gözlemlenmiştir yılında kapatılan amfetamin imalathanelerinin sayısı Doğu Avrupa da artarken Batı Avrupa da azalmıştır. Herşeye rağmen Hollanda 2002 yılında Polonya ve Belçika nın önünde (diğer ülkeler tarafından) adı en sık telaffuz edilen amfetamin kaynak ülkesi olmuştur Ecstasy Kapatılan gizli ecstasy imalathanelerinin sayısı yılları arasındaki dönemde neredeyse üç kattan fazla artmıştır Kapatılan ecstasy imalathanelerinin sayısı 2002 yılında biraz azalsa da on yıl öncekinden neredeyse üç kat daha fazladır. MDA ve daha az olmakla birlikte MDEA ve diğer ecstasy türü 25

26 maddeler üreten imalathaneler 1980 lerin sonunda ve 1990 ların başında hala etkin bir rol oynasalar da 2000 yılında ve sonrasında ele geçirilen imalathanelerin hemen hemen hepsi MDMA (ecstasy) üretmekteydi. Avrupa daki ecstasy imalathanelerinin büyük kısmı kapatılmıştır ancak Asya da üretim artmaktadır yılları arasındaki dönemde tüm ecstasy imalathanelerinin % 56 sı Avrupa da (bunların da % 98 i Batı Avrupa da), % 27 si Kuzey Amerika da, % 13 ü Asya da (özellikle Doğu ve Güney Doğu Asya da) ve % 4 ü de dünyanın diğer bölgelerinde (özellikle Okyanusya ve Güney Afrika da) kapatılmıştır yılında en çok ecstasy imalathanesi Hollanda da kapatılmıştır (18); Hollanda yı Çin (11), ABD (9), Kanada (8), belçika (4), İngiltere (3) ve Endonezya (2) takip etmektedir. Dahası Hollanda, diğer ülkelerin kendi piyasalarındaki ecstasynin kaynak ülkesi olarak adını en çok telaffuz ettiği ülke olmaya devam etmiştir. Son yıllardaki en çarpıcı eğilim, Doğu ve Güney Doğu Asya da ecstasy üretiminin artmasıdır. Kapatılan ecstasy imalathanelerinin sayısı Avrupa da düşerken ve Kuzey Amerika da aşağı yukarı sabit kalırken Asya da büyük ölçüde artmıştır. Ecstasy yapımında kullanılan malzemelerin ele geçirildiği vakalar 2002 yılında artmıştır 2002 yılında dünyada ecstasy yapımında kullanılan malzemelerin ele geçirilmesi (MDMA ya eşdeğer olarak telaffuz edilmektedir) vakalarında % 17 artış olmuştur. Bu oran, on yıl öncekinden 76 kat daha fazladır ve dolayısıyla dünyada ecstasy üretiminin son on yıl içinde arttığının başka bir göstergesidir. Ecstasy yapımında kullanılan malzemelerin ele geçirilme vakaları (potansiyel MDMA üretimini 2002 yılında 12 ton azaltmıştır) bu miktarda (2002 yılında 5 ton) ecstasy ele geçirme vakalarından daha fazla gerçekleşmiştir. Ecstasy yapımında kullanılan başlıca malzeme halen 3,4 MDP 2 - P (PMK olarak da bilinir) dir. Tüm ecstasy yapımında kullanılan malzeme ele geçirme vakalarının % 60 ını oluşturmaktadır yılında tüm PMK ların yüzde seksen yedisi Avrupa da ele geçirilmiştir ve 2002 yılları Hollandalı yetkililerin en çok PMK ele geçirme vakası bildirdiği yıllar olmuştur; Belçik ise en çok PMK ele geçirme vakasını 2000 yılında bildirmiştir yılında, ecstasy yapımında kullanılan bir ön malzeme olan piperonal ele geçirme vakalarında (esasen Meksika dan bildirilen pek çok ele geçirme vakası dolayısıyla) büyük bir artış olduğu belirtilmiştir. Ecstasy yapımında kullanılan bir diğer malzeme olan safrol ele geçirme vakaları (Hollanda nın en çok ele geçirme vakası bildirdiği yıl olan) 2000 yılındaki rakamların altında kalsa da 2002 yılında artmıştır yılındaki safrol ele geçirme vakalarının yüzde doksan dokuzu Avrupa da gerçekleşmiştir. Güney Doğu Asya ülkeleri başlıca PMK ve safrol kaynağı görüntüsündedir. 26

27 Kaçakçılık Genel Bakış ATS ele geçirme vakaları 1990 lardaki büyük artışlardan sonra 2002 yılında azalmıştır... Amfetamin türü uyarıcıların (ATS) ele geçirildiği vakalar 1990 ların özellikle ikinci yarısında büyük bir artış eğilimi göstermiş ve 2000 yılında zirveye çıkmıştır. Bu durum ATS üretimi, kaçakçılığı ve tüketiminde gözlemlenen genel bir artış eğilimi ile de paraleldir. Bununla birlikte, yılları arasında ATS ele geçirme vakaları Çin de metamfetamin ele geçirme vakalarının düşüşe geçmesi dolayısıyla % 7 oranında azalmıştır yılları arasındaki dönemde en çok ATS ele geçirme vakasını bildiren ülke Çin olmuş, onu Tayland, ABD, İngiltere ve Hollanda takip etmiştir ve 2002 yıllarında dünyada en çok ATS ele geçirme vakası Tayland tarafından bildirilmiş, Tayland ı Çin izlemiştir. Yukarıda belirtilen 2001 ve 2002 yıllarındaki düşüşe rağmen son on yılda ATS ele geçirme vakaları eroin ya da kokain ele geçirme vakalarından çok daha hızlı artmıştır yılını temel alırsak ATS ele geçirme vakaları 2000 yılına kadar on kattan fazla artmıştır ve 2002 yıllarında azalmasına rağmen bu yıllarda yine de 1998 yılından yüksek seviyede olmuştur ve 1990 yılındakinden de altı kat daha fazla gerçekleşmiştir yıllarında dünyada ATS ele geçirme vakalarının % 60 ından fazlasını metamfetamin ele geçirme vakaları oluşturmuştur, % 20 ye yakını ise ecstasy ele geçirme vakasıdır. Geriye kalan vakaların büyük bölümü amfetamin ele geçirme vakasıdır (% 14). Tüm ATS ele geçirme vakalarının % 6 sında genel ATS sınıflandırması dışında kesin bir sınıflandırma yapılamamıştır. Ele geçirme vakaları Doğu / Güney Doğu Asya da ve onu takiben Batı Avrupa ve Kuzey Amerika da yoğunlaşmıştır Son yıllarda ATS ele geçirme vakaları Doğu ve Güney Doğu Asya da yoğunlaşmış, bu bölgeleri Batı Avrupa ve Kuzey Amerika izlemiştir / 2002 yıllarında tüm ATS ele geçirme vakalarının % 55 i Doğu ve Güney Doğu Asya da gerçekleşmiştir. Bu oran 1991 / 1992 yıllarında % 39 dur. Bu artışın büyük bölümü 1990 ların sonunda olmuştur / 2002 yıllrında toplam ATS ele geçirme vakalarının % 25 i Avrupa da, % 12 si ise Kuzey Amerika da gerçekleşmiştir. Dünyadaki ATS ele geçirme vakalarının sadece % 8 i bu üç bölgenin dışında gerçekleşmiştir yılında ATS ele geçirme vakaları Doğu ve Güney Doğu Asya da azalmaya devam etmiştir. Kuzey Amerika da da vakalar büyük bir düşüş göstermiştir. Bunun sebebi de muhtemelen ABD deki ATS imalathanelerinin çoğunun kapatılması ve dolayısıyla Kuzey Amerika daki iç talebin ve kaçakçılığın azalmasıdır. Bununla birlikte, Batı Avrupa da önemli artışlar olduğu bildirilmiştir Metamfetamin 1990 lardaki büyük artışın ardından metamfetamin ele geçirme vakaları 2000 yılında zirveye çıkmıştır yılından bu yana ise özellikle de 2002 yılında % 27 azalarak bir düşüş eğilimi içine girmiştir. Metamfetamin kaçakçılığı iki bölgede yoğunlaşmıştır : Doğu ve Güney Doğu Asya (2001 / 2002 yıllarındaki tüm ele geçirme vakalarının % 87 si) ve Kuzey Amerika (% 13). Bununla birlikte her iki bölgede de ele geçirme vakaları 2002 yılında azalmıştır. Kuzey Amerika daki azalmanın sebebi muhtemelen ABD deki imalathanelerin büyük ölçüde 27

28 kapatılmasıdır. Ulusal öğrenci araştırmaları da 2002 yılında metamfetamine erişimde bir azalma olduğunu doğrulamıştır. Doğu ve Güney Doğu Asya daki azalma ise esas olarak Çin de 1999 ve 2000 yıllarında rekor seviyeye ulaşan metamfetamin ele geçirme vakalarının azalmaya devam etmesinin bir sonucudur yılında metamfetamin ele geçirme vakaları Filipinler ve Myanmar da da azalmıştır. Aynı yıl kırk ülke metamfetamin ele geçirme vakası bildirmiştir. Dünyada en çok vaka Tayland (% 56), Çin ( % 21), ABD (% 7), Myanmar (% 6), Japonya (% 3) ve Meksika (% 3) da gerçekleşmiştir. Tayland, 2002 yılında ele geçirme vakalarında küçük bir artış olduğunu bildirmiştir. Bunun sebebi, kaçakçılık faaliyetlerindeki artıştan ziyade yoğun yasa uygulama çalışmalarıdır yılında Tayland kaçakçılıkla mücadele faaliyetlerini arttırmış ve bu da metamfetamin piyasasına büyük bir darbe indirmiştir yılında on sekiz ülkenin metamfetamin kaynağı olduğu belirlenmiştir. Başlıca kaynak ülkeler Myanmar (Tayland için), Çin ve Filipinler dir. Bununla birlikte, Filipinler den ihraç edilen metamfetaminin bir kısmı Çin kaynaklıdır. Çinli yetkililer kendi piyasalarındaki metamfetaminin % 18 inin esasen Myanmar kaynaklı olduğunu bildirmiştir. Japon yetkililer, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore) nin kaynak ülke (ya da en azından önemli bir transit ülke) olduğunu sıkça belirtmişlerdir. Kuzey Amerika için başlıca kaynak ülkeler ise ABD ve Meksika ve az da olsa Filipinler dir. Avustralya piyasasındaki metamfetaminin başlıca kaynakları ise Çin ve daha az olmakla birlikte Tayland ve Filipinler dir Amfetamin 2002 yılında elli sekiz ülke amfetamin ele geçirme vakası bildirmiştir. Metamfetamin ele geçirme vakalarından çok daha az olsa da amfetamin ele geçirme vakaları 2002 yılında sürmekte olan bir artış göstermiştir (+ % 25) / 2002 yıllarında dünyadaki amfetamin ele geçirme vakalarının yaklaşık % 90 ı Avrupa da, Avrupa içinde ise vakaların % 90 ından fazlası Batı Avrupa da gerçekleşmiştir. Avrupa dışında en çok amfetamin ele geçirme vakası Yakın ve Orta Doğu da, Kuzey Afrika da ve Kuzey Amerika da bildirilmiştir. Son yıllarda dünyada en çok amfetamin ele geçirme vakası (dünyadaki ele geçirme vakalarının üçte birinden fazlası) İngiltere de gerçekleştirilmiştir; bu da ülkenin dünyanın en büyük amfetamin piyasası olduğunu kanıtlamaktadır yılında İngiltere yi Belçika (% 11), Hollanda (% 10), Almanya (% 8) ve İsveç (% 7) izlemiştir yılında amfetamin ele geçirme vakaları Batı Avrupa da artmış, Doğu Avrupa da da daha büyük bir artış görülmüştür ancak dünyanın geri kalan kısmında azalmıştır yılında yirmi bir ülkenin amfetamin kaynağı olduğu belirlenmiştir. Hollanda en önemli kaynak ülke olmaya devam etmiştir : ele geçirdiği amfetaminin kaynağını belirten ülkelerin % 40 ı Hollanda yı başlıca kaynak olarak göstermiştir. İngiliz yetkililer ülkelerine giren amfetaminin % 90 ının Hollanda kaynaklı olduğunu tahmin etmektedir. İsveçli yetkililer kendi piyasalarındaki amfetaminin % 65 inin Hollanda dan geldiğini tahmin etmektedir. Fransız yetkililer kendi piyasalarındaki amfetaminin % 46 sının Hollanda, % 33 ünün ise Belçika kaynaklı olduğunu belirlemiştir. Amfetamin ihracatında adı en çok geçen kaynak ülkeler Polonya ve Belçika ve onları takiben Baltık ülkeleri (Estonya ve Litvanya) olmuştur Ecstasy 2002 yılında ele geçirme vakalarında büyük artış olmuştur 28

29 Ecstasy ele geçirme vakaları 1990 larda belirgin bir şekilde artış eğilimi göstermiş, 1999 ve 2001 yılları arasında geçici bir istikrar görülmüş, bir önceki yıla oranla % 42 artış görülen 2002 yılında ise yeniden artış eğilimi içine girmiştir. Ecstasy grubuna giren maddelerin (MDMA, MDA, MDEA) ayrı bir kategori halinde bildirilmesi, Hükümetlerin başlıca veri kaynağı olan yıllık Raporlama Anketi nin gözden geçirildiği 2000 yılında mümkün olmuştur. Bundan önce ecstasy ele geçirme vakaları diğer halüsinojenler kategorisinde bildirilmekteydi. Ele geçirme verileri incelendiğinde diğer halüsinojenler kategorisinde bildirilen maddelerin büyük kısmının (2001 / 2002 yıllarında % 95) ecstasy olduğu görülmüştür. Dolayısıyla bu kategori son on yıldaki ecstasy eğilimini izlemek için son derece makul bir araç görüntüsündedir. Ele geçirme vakaları Avrupa da yoğunlaşmıştır ancak diğer bölgelerde de artmaktadır 1990 ların başında ecstasy kaçakçılığı yalnızca Avrupa da yoğundu fakat son yıllarda bütün dünyaya yaılmıştır. Dolayısıyla Avrupa nın dünya ecstasy ele geçirme vakalarındaki oranı 1993 / 1994 yıllarında % 80 iken 2001 / 2002 yıllarında % 62 ye gerilemiştir. Bu vakaların % 95 inden fazlası Batı Avrupa da gerçekleşmiştir / 2002 yıllarında dünyanın geri kalan kısmında ecstasy ele geçirme vakalarının bölgesel dağılımı şu şekilde olmuştur : Kuzey Amerika da % 19, Okyanusya da % 9, Doğu ve Güney Doğu Asya da % 6, Güney Amerika da % 2 (Karayipler dahil), Yakın ve Orta Doğu da % yılında Okyanusya, Güney Amerika, Karayipler, Yakın ve Orta Doğu ve Avrupa da ecstasy ele geçirme vakaları büyük ölçüde artarken Kuzey Amerika da art arda ikinci kez azalmıştır yılında 79 ülke ecstasy ele geçirme vakası bildirmiştir. Bu rakam 2001 yılında 67, 1995 yılında 37 ve 1992 yılında 20 dir. Dünyada en çok ele geçirme vakasının % 25 ve % 24 ile sırasıyla Belçika ve Hollanda da gerçekleştiği bildirilmiştir. İngiltere, ABD, Almanya, Çin, Fransa, İspanya, İsrail, Kanada ve Güney Afrika da da önemli sayıda ecstasy ele geçirme vakası gerçekleşmiştir. Üretimin yoğunlaşmasına rağmen kaçakçılığın uluslararasılaştırılması 2002 yılında ülkelerin yaklaşık % 70 i kendi piyasalarında bulunan ecstasynin Hollanda kaynaklı olduğunu bildirmiştir yılında ise bu oran % 75 di. Hollandalı suç örgütleri ecstasy üretse de uluslararası kaçakçılık işine açıkça girmemiştir. Son yıllarda Hollanda dan ve diğer Avrupa ülkelerinden ABD ye okyanus aşırı ecstasy sevkiyatı işinin arkasında İsrailli ve Dominikli suç örgütleri bulunmaktadır. Pek çok Çinli suç örgütü de Hollanda dan Güney Doğu Asya ya ecstasy kaçakçılığı yapmıştır. Adı en sık telaffuz edilen ecstasy kaynağı ikinci ülke ise Belçika dır. Bunun sebebi, bazı suç örgütlerinin Hollanda da kontrollerin sıkılaşması dolayısıyla Belçika ya kaymasıdır. İngiltere ecstasy ithalatının % 80 inin Hollanda dan, % 20 sinin ise Belçika dan yapıldığını bildirmiştir. Fransa ele geçirilen ecstasynin % 65 inin Hollanda, % 9 unun Belçika kaynaklı olduğunu bildirmiştir. İtalyan yetkililer kendi piyasalarındaki ecstasynin neredeyse tamamının ya Hollanda ya da Belçika dan geldiğini belirlemiştir. Hırvatistan ele geçirdiği ecstasynin % 60 ının Hollanda, % 10 unun ise Belçika kaynaklı olduğunu bildirmiştir. Avrupa da adı sık geçen diğer ecstasy kaynağı ülkeler ise Almanya, İngiltere ve bazı Doğu Avrupa ülkeleridir (Estonya, Polonya, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti ve Macaristan dahil). Asya da Tayland, Çin ve Endonezya en sık bildirilen ülkeler olmuştur. Kuzey Amerika da ABD ve Kanada, Latin Amerika da ise Kolombiya, Surinam ve Meksika en çok bildirilen kaynaklar olmuştur. Afrika da adı en sık geçen ecstasy kaynağı ülke Güney Afrika Cumhuriyeti olmuştur. 29

30 Kaynak olduğu belirlenen / bildirilen bir ülke uyuşturucunun gerçek kaynağı olmasa da burada kaynak olduğu belirtilen ülkelerin çoğu aslında son yıllarda kendi sınırları içinde ecstasy imalathanelerini kapatmıştır. Bununla birlikte uygulamada Hollanda da üretilen ecstasy ile Belçika da üretilen ecstasy yi birbirinden ayırmak genellikle zordur Kullanım Amfetamin tüketimi eğilimleri AVRUPA Batı Avrupa da amfetamin tüketiminde istikrar 1990 larda amfetaminlerin (özellikle amfetaminin) tüketiminde görülen büyük artışlardan sonra yılları arasındaki dönemde Batı Avrupa da genel eğilim temelde bir bütün halinde istikrarlı olmuştur yılında bunun açık ve net sebebi İngiltere ve İrlanda daki azalmalar; İsveç, Fransa, Hollanda, İtalya, İspanya ve Portekiz deki istikrar eğilimleri ve (2003 yılında daha fazla artış görülmemesine rağmen) Almanya, Avusturya ve Danimarka daki artışlardır. Son yıllarda amfetamin kullanımında en etkileyici azalma Avrupa nın en büyük amfetamin piyasası olan İngiltere de gerçekleşmiştir. İngiltere Suç Araştırması verilerine göre yıllık amfetamin kullanım yaygınlığı 1990 ların başında büyük artış göstermesinden sonra 1996 yılında % 2,9 dan 2002 yılında % 1,6 ya düşmüştür. Aynı şekilde İrlanda da yapılan Ulusal Sağlık ve Yaşam Biçimi Araştırmaları nda yıllık amfetamin kullanım yaygınlığı oranlarının 1998 yılında % 2,6 dan 2002 yılında % 1,6 ya düştüğü görülmektedir yılında Doğu Avrupa da amfetaminlerin tüketimi sabit kalmıştır Yıllar süren artışlardan sonra Doğu Avrupa ülkeleri 2002 yılında ilk kez büyük ölçüde sabit amfetamin tüketim rakamları bildirmiştir. 13 Doğu Avrupa ülkesinden 8 i 2002 yılında amfetamin kullanımında istikrar olduğunu belirtmiştir (bu sayı 2001 yılında 5, 2000 yılında 2 dir) yılında hiçbir Doğu Avrupa ülkesi büyük bir artış bildirmemiştir yılında amfetamin kullanımındaki artışın büyük kısmı Balkanlar da görülmüştür. AB ye yeni katılan ülkelerde eğilimler genellikle sabittir. Doğu Avrupa da yasa dışı amfetamin üreten başlıca ülke ve bölgenin en büyük piyasası olan Polonya 2002 yılında yerel amfetamin tüketiminde azalma olduğunu bildirmiştir. Polonya da genel nüfus (16 ve daha yukarı yaş) içinde yıllık amfetamin kullanım yaygınlığı oranı 2002 yılında % 0,6 ya çıkmıştır. Bu oran, yaşları arasındaki genel nüfusta % 0,7 ye eşittir. Dolayısıyla kullanım oranı, komşu Çek Cumhuriyeti ndeki metamfetamin kullanımından (2002 yılında genel nüfusun % 1,1 i) ya da Estonya daki amfetamin kullanımından (1998 yılında % 1) daha azdır. Bununla birlikte bu oran, komşu Slovakya dakinden (2002 yılında % 0,2) ve Macaristan ya da Slovenya daki amfetamin kullanımından daha yüksektir (Polonya da yaşları arasındaki nüfusta yaşam boyu kullanım oranı % 1,7 ya da % 2 iken aynı yaş grubunda bu oran Macaristan da % 1,6, Slovenya da ise & 0,4 tür). Batı Avrupa daki ülkelerle kıyaslandığında Polonya daki yıllık amfetamin kullanım yaygınlığı (% 0,7) İngiltere (2002 yılında % 1,6), İrlanda (2002 yılında % 1,6), Danimarka ( 2002 yılında % 1,3), İspanya (

31 yılında % 1,2) ya da Norveç tekinden (1999 yılında % 1,2) daha azdır. Almanya (2000 yılında % 0,6) ve Hollanda dadakiyle (2001 yılında % 0,6) hemen hemen aynı; Finlandiya (% 0,5), İsveç (2000 yılında % 0,5), Fransa (2002 yılında % 0,2), İtalya (2001 yılında % 0,1), Yunanistan (1998 yılında % 0,1) ya da Portekiz deki (2001 yılında % 0,1) amfetamin kullanımından ise yüksektir. 31