Osmanlıdan Günümüze İsyanlar

Transkript

1 Osmanlıdan Günümüze İsyanlar Ayaklanmaları incelemek netameli bir konudur. Ama hoşa gitmese de bu ülkenin tarihinde yaşanmış ve devletin ve toplumun geleceğinde hiç şüphesiz çok olumsuz etkiler yaratmış bir konudur. İsyanın haklı bir nedeni olamaz. Aslında isyanın pek çok sebebi olmakla beraber özünde bir insan veya insan topluluğunun kurulu devlet nizamına baş kaldırmasının bedeli ağırdır. İnsanlar bunun riskini göze alarak devlete karşı geliyorlarsa bununda bir sosyolojik nedeni vardır. Bunların en başında, ekonomik ve sosyal temellere dayanan isyanların sonucu terördür. İsyan olaylarının arkasında mutlaka dış güçlerin etki ve desteği vardır. Bu desteği sağlayan dış ve iç etkenlerin çıkarları ile isyancı grubun çıkarları örtüştüğü için isyan hadisesi meydana gelir, taban bulur ve toplumda ses getirir. Aksi takdirde olay bir basit kanunsuz ve adi zabıta olayı haline dönüşür. Ayaklanma insanın aslında doğuştan yatkın olduğu bir olaydır. Bireylerin içinde yaşadığı toplumsal olaylar ekonomik, ideolojik, dinsel ve sosyal farklılıklar bu gibi isyanların nedenleri olabilir. Devlet sistemi bunları ortadan kaldırabildiği oranda isyan olayı ile karşılaşmaz. Osmanlı İmparatorluğunun karşılaştığı 43 ayaklanmanın en önemlisi Celali İsyanlarıdır. Bu bir seri devam eden devletin adaletsizliğine, keyfiliğine ve merkezi otoritenin zayıflamasından doğan boşluğun doldurulmasına yönelik hem hanedana ve hem de çevresindeki kitlelere veya bir tarikatın kendisini kabul ettirmeye yönelik çabası olarak düşünülebilir. 1 / 6

2 Bu isyanlar şunlardır: Ayaklanmalar ve Tarihleri 1. İzmir Oğlu Cüneyt Bey ayaklanması / Anadolu da Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal ayaklanması / Rumeli de Şeyh Bedrettin ayaklanması / Küçük Mustafa ayaklanması / Candaroğlu İsfendiyar Bey ayaklanması / Karamanoğulları ayaklanması / Şahkulu ayaklanması / Mısırda Hain Ahmet ayaklanması / İstanbul da Yeniçeri ayaklanması / Celali ayaklanması / Genç Osman a karşı Yeniçeri, Sipahi ayaklanması / Anadolu da Abaza Paşa ayaklanması / Balıkesir bölgesinde Cennetoğlu ayaklanması Tokat bölgesinde Hüsrev Paşa ayaklanması / İstanbul da zorbaların saray baskını / Balıkesir bölgesinde İlyas Paşa ayaklanması / Lübnan bölgesinde Dürzi emiri Manoğlu / Sivas bölgesinde Vardar Ali Paşa ayaklanması / Sultanahmet olayı ve Sipahi ayaklanması / Anadolu da Haydaroğlu Mehmet bey ayaklanması / Gürcü Nebi ayaklanması / Yeniçeri, Sipahi ayaklanması (Vak a-i Vakvakıyye) / Halep Valisi Abaza Hasan Paşa ayaklanması / Eflak ayaklanması / Edirne Olayı ve Ordunun İstanbul üzerine yürümesi / Patrona Halil ayaklanması / İstanbul da bulunan Arnavutların ayaklanması / Rumeli de Pazvantoğlu ayaklanması / Sırbistan ayaklanması / Kabakçı Mustafa Paşa ayaklanması / Alemdar Olayı (Yeniçeri ayaklanması) / Mora ayaklanması Tepedelenli Ali Paşa ayaklanması (Yanya ayaklanması) / Sakız Adası ayaklanması / Mısır da Mehmet Ali Paşa ayaklanması / Epir ve Taselya ayaklanmaları / / 6

3 37. Girit ayaklanması / Hersek ayaklanması / Bulgar ayaklanması / Makedonya ayaklanması / Adana olayı (Ermeni ayaklanması) / Otuzbir Mart vakası-harekat Ordusunun İstanbul a yürüyüşü / Arnavutluk ayaklanması / 1910 Türk İstikal Harbi sırasında meydana gelen ayaklanmalar İstiklal harbinde karşılaştığımız isyanların ortak özelliği, vatanı koruyacak bir ordunun olmamasını fırsat bilen iç ve dış destekli çıkar gruplarının, Padişah zaafından istifade etmesidir. Propaganda bu isyanların çıkmasında etkili olmuştur. Ülke üzerinde emelleri olan dış güçlerden Yunanlılar ve İngilizlerin destek ve teşvikleri etkilidir. Bu isyanlar şunlardır: 1. Ali Batı ayaklanması / 11 Mayıs-18 Ağustos Ali Galip Olayı / 20 Ağustos-15 Eylül Birinci Bozkır ayaklanması / 29 Eylül-4 Ekim İkinci Bozkır ayaklanması / 20 Ekim-4 Kasım Kızıl kuyu olayı - Apa çarpışması - Dinek çarpışması 6. Şeyh Eşref ayaklanması / 26 Ekim-24 Aralık Ahmet Anzavur ayaklanması / 16 Şubat-16 Nisan Birinci Düzce ayaklanması / 19 Nisan-31 Mayıs İkinci Düzce ayaklanması / 19 Temmuz-23 Eylül / 6

4 10. Kuvay-ı İnzibatiye Harekatı 11. 3'ncü Ahmet Anzavur ayaklanması / 10 Mayıs-22 Mayıs Birinci Yozgat ayaklanması / 15 Mayıs-21 Ağustos İkinci Yozgat ayaklanması / 5 Eylül-30 Aralık Zile ayaklanması / 25 Mayıs-21 Haziran Aynacıoğulları ayaklanması 16. Milli Aşiretin ayaklanması / 1 Haziran-8 Eylül Cemil Çeto olayı / 20 Mayıs-7 Haziran İnegöl olayı / 20 Temmuz-20 Ağustos Çopur Musa olayı / 21 Temmuz-30 Temmuz Kula olayı / Haziran Konya ayaklanması / 2 Ekim-22 Kasım Demirci Mehmet Efe ayaklanması / 1-30 Aralık Çerkez Etem ayaklanması / 27 Aralık -23 Ocak Koçkiri ayaklanması 6 Mart- 17 Haziran Pontus ayaklanması / 9 Aralık 1919'da başladı, 1922'de sona erdi. Cumhuriyet Döneminde meydana gelen ayaklanmalar Cumhuriyetin ilanından sonra karşılaştığımız isyanların özelliği ise; kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti Devletini zaafa uğratmak, özellikle Kürt ayrılıkçı hareketlerinin artmasıdır. Türkler ile Kürtlerin kardeş kavimler olduğunu ve Orta Asya dan bu topraklara birlikte gelip yurt edindiklerini söylesek de bunu büyük bir yanılgı ve ideolojik saplantı içinde olan Kürt militanlarına kabul ettirmek mümkün değildir. 4 / 6

5 Kürt isyanlarının ortak özelliği daima Yunan ile işbirliği halinde olması ve Yunan çıkarlarını destekleyip kolaylaştıracak hadiselerde bu isyanlarla karşılaştığımızı görüyoruz. Cumhuriyetin ilanından sonra karşılaştığımız isyanlar şunlardır: 1. Nasturi ayaklanması / 7 Ağustos-28 Eylül Şeyh Sait ayaklanması / 13 Şubat-31 Mayıs Raçkotan ve Raman'da tedip Harekatı / 9-12 Ağustos Sason ayaklanması / Ağrı ayaklanması / 16 Mayıs-17 Haziran Koçuşağı ayaklanması / 7 Ekim-30 Kasım Mutki ayaklanması / 26 Mayıs-25 Ağustos İkinci Ağrı ayaklanması / 13 Eylül-20 Eylül Bicar Aşiretine tenkil Harekatı / 7 Ekim-17 Kasım Asi Resul ayaklanması / 22 Mayıs-3 Ağustos Tendürek Harekatı / 14 Eylül-27 Eylül Mardin Savur Tenkil Harekatı / 26 Mayıs-9 Haziran Zeylan ayaklanması / 20 Haziran-5 Eylül Oraman ayaklanması / 16 Temmuz-10 Ekim Üçüncü Ağrı Harekatı / 7-14 Eylül Pülümür Harekatı / 8 Ekim-14 Kasım Menemen Olayı / 23 Aralık Tunceli tedip Harekatı / PKK / Kongre Gel / 14 Ağustos İsyanlarla uğraşacak meşru otorite Devlettir. Devletin biçimi ve niteliği, kurulurken kabul edilen bazı kuruluş ilkeleri ile tescil edilmiştir. Bunlar Türkiye Cumhuriyeti için şunlardır: 5 / 6

6 Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk Milleti denir. Tek vatan toprağı esas alınmıştır. Tek bir bayrak ve tek bir ulusal marş ve tek bir başkent vardır. Kaynak: 6 / 6