2008 Faaliyet Raporu

Transkript

1

2 2008 Faaliyet Raporu

3 Bu Faaliyet Raporunda yer alan bilgiler ve veriler kaynak gösterilmeden kullanılamaz. 2009

4 İçindekiler ÇİZELGELER...7 ŞEKİLLER...9 Önsöz Misyon, Vizyon ve Temel Değerlerimiz Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Elektronik Haberleşme Pazarı Sabit Pazar İnternet ve Genişbant Mobil Pazar Rekabete İlişkin Düzenleme ve Faaliyetler Piyasa Analizleri Erişim ve Arabağlantı Düzenlemeleri Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri Yerel Ağa Erişim ve Toptan Genişbant İnternet Erişimi Referans Teklifler Türk Telekom Referans Arabağlantı Teklifi Türk Telekom Referans Yerel Ağa Ayrıştırılmış Erişim Teklifi Türk Telekom Referans Al-Sat Yöntemiyle xdsl Toptan Satış Teklifi Türk Telekom Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi Türk Telekom Referans ATM Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi GSM (Avea, Turkcell, Vodafone) Referans Arabağlantı Teklifleri Uzlaştırma Faaliyetleri Erişim Sözleşmeleri Hesap Ayrımı ve Maliyet Muhasebesi AB Destekli Erişim Projesi Son Kullanıcıya Yönelik Düzenleme ve Faaliyetler Perakende Sabit Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları Mobil Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları Tüketici Şikâyetleri Merkezi Kısa Mesajlarda Türkçe Karakter Kullanımı GSM Kapsama Alanı Çalışmaları Yetkilendirme Faaliyetleri Sunulan Hizmetler Kablo Platform Hizmeti Karasal Hatlar Üzerinden Veri İletimi Hizmeti BTK 2008 FAALİYET RAPORU 3

5 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Uydu Telekomünikasyon Hizmeti Uydu Platform Hizmeti GMPCS Mobil Telefon Hizmeti Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti Rehberlik Hizmeti Uzak Mesafe Telefon Hizmeti Altyapı İşletmeciliği Hizmeti Kablolu ve Kablosuz İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti Veren İşletmeciler UMTS / IMT Devam Eden Yetkilendirme Çalışmaları Genişbant Telsiz Erişim Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirmesi Sabit Telefon Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirilmesi Sanal Mobil Şebeke Hizmeti Yetkilendirmesi Geçiş Hakkı Numaralandırma Faaliyetleri Numara Tahsisleri Kısa Numaralar ve 811 Alan Kodlu Erişim Numaraları NSPC ve ISPC Tahsisleri Diğer Tahsisler Numara Taşınabilirliği Spektrum Yönetimi ve Uygulamaları Frekans Tahsisleri ve Bant Boşaltım Çalışmaları Ortak kullanımlı telsiz hizmetlerine yapılan tahsisler Emniyet Genel Müdürlüğüne MOBESE İçin Frekans Tahsisi MHz Frekans Bandı Boşaltım Çalışması Diğer Tahsis ve Koordinasyon Faaliyetleri Uydu Hizmetlerine Yönelik Faaliyetler Hava ve Deniz Haberleşme Sistemlerine Yönelik Faaliyetler Frekans Planlanması Kapsamında İthal İzni Verilen Cihazlar Bilgi Teknolojileri Projeleri Bilgi ve İhbar Merkezi Çağrı Merkezi İthalat Takip Sistemi Giriş İşlemleri Elektronik Kimlik Bilgisi Değiştirilmiş Cihazların Eşleştirilmesi İşlemleri Anakart Değişim İşlemleri Yurt Dışından Bireysel İthalat Yolu İle Getirilen Cihazların Kayıt Edilmesine İlişkin Başvurular Geçici Süre ile Türkiye de Bulunanların Başvuruları Kayıp/Çalıntı Cihazlar İçin İhbar Başvuruları Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz (IMEI) Cihazlara İlişkin Tüketici Başvuruları Emniyet ve Gümrük Birimlerinden Gelen Talepler Mobil Cihaz Kayıt Sistemi

6 7.3. Elektronik İmza Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcılar Bilgi Güvenliği ve Kriptoloji Konferansı İnternet Güvenliği ve Düzenlemelerine İlişkin Faaliyetler Hukuki Dayanak Yürütülen Faaliyetler Bilgi İhbar Merkezi İşlemleri Teknik Değerlendirme İşlemleri Erişim Engelleme İşlemleri İçerik Filtreleme İşlemleri Yetkilendirme İşlemleri Teknik Düzenleme ve Standardizasyon Faaliyetleri Elektronik Haberleşme Güvenliği Yönetmeliği Standardizasyon İnternet Sitesi Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları (T&TTE) Yönetmeliği kapsamında yer alan Uyumlaştırılmış Standartlarla ilgili Rehber Arayüz Teknik Özelliklerinin Yayımlanmasına İlişkin Tebliğ Denetim Faaliyetleri İşletmecilerin Denetimi GSM Hizmet Kalitesi Denetimleri Spektrumun İzlenmesi ve Denetlenmesi Milli Monitör Sistemi Faaliyetleri Radyoastronomi Ölçümleri Elektromanyetik Kirlilik Ölçümleri Güvenlik Sertifikası Denetim Faaliyetleri Piyasa Gözetimi ve Denetimi Laboratuvar Faaliyetleri Ar-Ge Projeleri Açık Anahtar Altyapısı Konusunda Araştırma, Geliştirme ve Uygulamalar Projesi Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi Uluslararası İlişkiler Avrupa Birliği ile İlişkiler Uluslararası Telekomünikasyon Kuruluşlarıyla İlişkiler Uluslararası Anlaşmalar İkili ve Bölgesel İşbirliği Avrasya Telekomünikasyon Düzenlemelerinde İşbirliği Projesi Dünya Telekomünikasyon ve Bilgi Toplumu Günü Kutlamaları ve 3. Karadeniz ve Hazar Düzenleyici Konferansı Hazar Telekom Konferansı İkili İşbirliği Mali Bilgiler BTK 2008 FAALİYET RAPORU 5

7

8 Çizelgeler Çizelge 1: Yetkilendirilmiş İşletmeci Sayıları Çizelge 2: AB ve Türkiye de İşletmecilerin Yatırım/Gelir Oranları Çizelge 3: İnternet Abone Sayıları Çizelge 4: AB MoU kıyaslaması Çizelge 5: İlgili Piyasalar ve EPG Tespiti Çizelge 6: Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri Çizelge 7: Toptan Erişim Yöntemlerine Göre Abone Sayıları (2008) Çizelge 8: Kurumumuzca Sonuçlandırılmış Uzlaştırma Prosedürleri (2008) Çizelge 9: Kuruma Sunulan Erişim ve Arabağlantı Sözleşmeleri Çizelge 10: Konularına Göre Tüketici Şikâyetleri Başvuruları Çizelge 11: Bildirim Formu İstatistikî Bilgiler Çizelge 12: Kurumumuz Tarafından İncelenen ESHS lerin Bildirim Süreçleri...65 Çizelge 13: Denetimlerin Denetim Türüne göre Dağılımı Çizelge 14: Denetimlerin Cihaz Türüne göre Dağılımı Çizelge 15: Yapılan Testlerin Laboratuvar Birimlerine Göre Dağılımı Çizelge 16: Laboratuvar Birimlerince Cihazlara Uygulanan Test Sayıları BTK 2008 FAALİYET RAPORU 7

9

10 Şekiller Şekil 1: BTK Organizasyon Şeması Şekil 2: Çalışanların Eğitim Durumuna Göre Dağılımı Şekil 3: Çalışanların Cinsiyete Göre Dağılımı Şekil 4: Net Satış Gelirleri Şekil 5: Elektronik Haberleşme Sektörüne Ait Toplam Yatırım Şekil 6: Toplam Arama Trafik Miktarı Şekil 7: Trafik Dağılımı (%) Şekil 8: Sabit Abone Sayısı ve Penetrasyon Şekil 9: Tarife Paketlerine Göre Sabit Telefon Abone Yüzdeleri Şekil 10: Türk Telekom Trafik Dağılımı (%) Şekil 11: UMTH TT Çağrı Başlatma (Şehirlerarası) Trafiği Kıyaslaması Şekil12: UMTH TT Çağrı Başlatma (Mobile doğru) Trafiği Kıyaslaması Şekil 13: UMTH TT Çağrı Başlatma (Yurtdışına doğru) Trafiği Kıyaslaması Şekil14: UMTH-TT Sabitten Üretilen Toplam Trafikteki Payları Şekil 15: UMTH İşletmecilerinin Gelire Göre Pazar Payları (%) Şekil 16: UMTH İşletmecileri Gelirlerinin TT Ses Hizmetleri Gelirleriyle Kıyaslanması Şekil 17: ADSL Abone Sayısı Şekil 18: Türkiye ve AB Ortalama İnternet Bağlantı Çeşidi Yüzdeleri Şekil 19: Hızlara Göre ADSL Abonelerinin Dağılımı Şekil 20: Genişbant Abonelerin İşletmeci Bazında Dağılımı, (%) Şekil 21: Bazı AB ülkeleri ve Türkiye de Perakende Genişbant Hizmetlerindeki Paylar, (%) Şekil 22: Türkiye ve Bazı AB Ülkelerinin Nüfusa Göre Genişbant Penetrasyon Oranları Şekil 23: Türkiye ve Bazı AB Ülkelerinin Hane Halkına Göre Genişbant Penetrasyon Oranları Şekil 24: Mobil Abone Sayısı ve Penetrasyon Şekil 25: Türkiye ve Bazı Avrupa Ülkelerinin Mobil Penetrasyon Oranları, (%) Şekil 26: Yıllara Göre Türkiye ve AB ülkeleri Mobil Penetrasyon Oranları, (%) Şekil 27: Bazı Avrupa Ülkelerinde Ön Ödemeli/Faturalı Abonelerin Dağılımı Şekil 28: GSM İşletmecileri Abone Sayılarına Göre Pazar Payları, Şekil 29: Yıllara Göre SMS ve MMS Miktarı Şekil 30: Sabit Yerleşik İşletmecinin ve GSM işletmecilerinin Ortalama ARPU Değerleri Şekil 31: Perakende ve Toptan Tarifelerin İlişkisi Şekil 32: Bilgi ve İhbar Merkezi Çağrı Trafiği Şekil 33: BİM Çağrı Merkezi Gelen Arama Sayısı ve Ortalama Konuşma Süresi Şekil 34: İthalatçı Başvurusu ile Kayıt Altına Alınan IMEI Sayısı Şekil 35: 2008 Yılı İthalatçı Başvurusu ile Eşleştirilen IMEI Sayısı Şekil 36: 2008 Yılı Anakart Değişimi Yapılan Cihaz Sayısı Şekil 37: 2008 yılı Yurt Dışı Cihaz Kayıt Başvuruları BTK 2008 FAALİYET RAPORU 9

11 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Şekil 38: 2008 Yılı Geçici Süre ile Eşleştirilen IMEI Sayısı Şekil 39: 2008 Yılı İhbar Başvuruları Şekil 40: 2008 Yılı Bulunan Cihaz Sayısı Şekil 41: 2008 Yılı Savcılıklar/Mahkemeler Tarafından Yapılan Açma/Kapama Talimat Sayısı Şekil 42: Milli Cihaz Kayıt Sistemi Yapısı Şekil 43: Yıllara Göre Üretilen Nitelikli Elektronik Sertifika Sayısı Şekil 44: Yıllara Göre Aktif Elektronik/Mobil Sertifika Sayıları Şekil 45: Piyasa Gözetimi Laboratuvarı Şekil 46: Bütçe Tahmini ve Gerçekleşme Şekil 47: Bütçe Gelirleri Şekil 48: Bütçe Giderleri Şekil 49: Bütçeden Aktarmalar

12 Önsöz BTK 2008 FAALİYET RAPORU Elektronik haberleşme sektörü sürekli gelişen dünyada makroekonominin önemli bir parçası haline gelmiştir. Sektörün ülke gelişmişlik düzeyine, istihdama, yatırım miktarına ve yenilikçiliğe getirdiği katkılar, ülkelerin bu sektöre bakış açısını da büyük ölçüde değiştirmiştir. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde elektronik haberleşme sektörünün rekabetçi yapıya kavuşturulması ve sürekli geliştirilmesi ekonomik politikaların en önemli unsurlarından biri haline gelmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu da sektörün yadsınamaz öneminin farkında olarak, bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeleri takip etmekte ve diğer ülke tecrübelerinden en iyi dersleri çıkararak ülkemiz telekomünikasyon sektöründe rekabeti artırmaya çalışmaktadır. Bu süreç içinde Kurumumuz ülkenin kendine has özelliklerini de dikkate alarak ilgili pazarları tanımlamakta, pazara giriş önündeki engellerin kaldırılması ve olası rekabet karşıtı davranışların engellenmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaktadır. Kurumumuz, kısa vadede rekabetin hızla tesis edilebilmesi için hizmete dayalı rekabeti teşvik ederken rekabetçi ortamın kalıcı olması ve yatırımların artması için de uzun vadede alternatif altyapılara dayalı rekabete yönelik düzenlemelere önem vermektedir. Tüketicilerin rekabetin getirilerinden en üst düzeyde faydalanabilmesi için kullanıcıların temel hizmetler için en az bir işletmeciye ulaşabilmesi, sunulan hizmetlerde alternatif işletmeciler arasından seçim yapabilme imkânı olması, hizmetlere daha hızlı ve daha ucuz sahip olabilmesi ve darboğaz niteliğindeki hizmet tarifelerinin maliyetlere yaklaştırılması hedeflenmektedir. 11

13 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 2008 yılı Türkiye elektronik haberleşme sektörü için çok önemli bir yıl olmuştur. Bu yıl içinde tüketicilerin numaralarını değiştirmeden hizmet aldıkları işletmeciyi değiştirmelerine olanak veren mobil numara taşınabilirliği uygulamaya geçmiştir. Yine mobil sektörde önemli bir gelişme 3N lisanslarının ihalesinin tamamlanmasıdır. Ayrıca, genişbant hizmetlerinin yaygınlaşması açısından büyük önemi bulunan yerel ağın paylaşıma açılması, veri akış erişimi gibi toptan genişbant erişim hizmetlerinde de önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Bu gelişmelerin yanı sıra 10 Kasım 2008 tarihinde Elektronik Haberleşme Kanunu nun yayımlanmasıyla yıllardır beklenen sektöre özgü tek bir kanun yürürlüğe girmiştir. Elektronik Haberleşme Kanunu mevzuat dağınıklığını gidermenin yanı sıra, Kurumun sektöre ilişkin yetkilerini belirginleştirmiş, Ar-Ge ye kaynak aktarılmasına olanak vermiş, işletmecilerin önündeki belirsizliği azaltmış ve rekabetin tesisi yönündeki engelleri büyük ölçüde kaldırmıştır. Kurumumuz; sektörde rekabetin gelişmesi, sürdürülebilir bir rekabet ortamının tesisi, ekonomik büyümeye sektörel katkıların maksimize edilmesi amaçları doğrultusunda görevlerini yerine getirmeye devam etmektedir. Diğer ülke deneyimlerini özellikle AB uygulamalarını gözönünde bulunduran Kurumumuz, diğer ülkelerde yaşanan olumsuzlukların ülkemizde yaşanmaması için gereken önlemleri almaya çalışmaktadır. Elektronik haberleşme sektörünü sadece ülkemiz sınırları içerisinde değil uluslararası alanda da rekabet edebilir seviyeye getirmek en önemli amaçlarımızdan birisini teşkil etmektedir. Bunu yaparken üretimdeki yerli katkı oranının artırılması, yenilikçiliğin ve Ar-Ge nin desteklenmesi de çalışmalarımız arasında yer almaktadır. Çok önemli gelişmelerin gözlemlendiği 2008 yılı içindeki faaliyetlerimizi içeren bu Raporu bilgilerinize sunuyor ve bundan sonraki yılların Ülkemiz ve sektörümüz için daha da verimli geçmesini diliyorum. Saygılarımla, Dr. Tayfun ACARER Kurul Başkanı 12

14 Misyon, Vizyon ve Temel Değerlerimiz Misyonumuz Bilgi teknolojileri ve iletişim alanında düzenleme ve denetlemeler yoluyla, etkin ve sürdürülebilir rekabeti tesis etmek, ilgili tüm tarafların hak ve menfaatlerini korumak. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Vizyonumuz Bilgi teknolojileri ve iletişim alanında, teknolojinin gelişmesine katkı sağlayan ve uluslararası ölçekte kuruluşlara sahip bir sektör oluşturmak. Temel Değerlerimiz Tarafsızlık ve Güvenilirlik, Açıklık ve Şeffaflık, Öngörülebilirlik ve Tutarlılık, Katılımcılık ve Ekip Çalışması, Bilime ve Bilgiye Dayalı Olma, Yenilikçilik ve Sürekli İyileştirme, Kaynakların Verimli Kullanılması, Toplumsal Sorumluluk ve Duyarlılık, Son Kullanıcı (Tüketici) Odaklılık. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Kurumun karar organı bir kurul başkanı ve altı üyeden oluşan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu dur. Kurul Başkanı, Kurumun en üst amiri olup, Kurumun genel yönetim ve temsilinden sorumludur. Kurul, başkanın teklifi üzerine üyelerden birini ikinci başkan olarak seçmektedir. Üyeler, telekomünikasyon hizmetlerini, telekomünikasyon sektörünü, telsiz hizmetlerini ve tüketicileri temsil etmektedir. Kurum; Kanunlarla öngörülen yetki ve sorumlulukları uygulamak ve verilen diğer görevleri yapmak üzere kamu tüzel kişiliğini ve idari ve mali özerkliği haiz özel bütçeli bir kuruluştur. Kurum görevlerini yerine getirirken bağımsızdır. Kurumun ilişkili olduğu bakanlık Ulaştırma Bakanlığıdır. 13

15 Yaşar GÖK Kurul Üyesi Ahmet Hamdi ATALAY Kurul Üyesi Dr. İhsan KULALI Kurul Üyesi Dr. Tayfun ACARER Kurul Başkanı te Çorum da doğdu. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi nden lisans diplomasını aldı. Daha önce Sayıştay Başkanlığı nda Denetçi, Baş Denetçi ve Uzman Denetçi olarak çalışan Gök, Kamu İhale Kurumu nda Daire Başkanı ve Kurul Üyesi olarak da görev yaptı tarihinde telekomünikasyon sektörünü temsilen BTK ya Kurul üyesi olarak atandı yılında Trabzon da doğdu. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Bölümünde lisans öğrenimini tamamladı. Daha önce Netaş ta Telsiz İletişim Sistemleri Operasyon Müdürü olarak görev yaptı. Atalay, tarihinde telekomünikasyon hizmetlerini temsilen BTK ya Kurul Üyesi olarak atandı da Çorum da doğdu. Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü nden lisans diplomasını alan Kulalı, İngiltere- Leeds Üniversitesi nde MBA yaptı ve Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Bölümünden doktora derecesini aldı. Daha önce Telekomünikasyon Kurumu Tarifeler Dairesi Başkanı olarak görev yapan Kulalı, tarihinde tüketicileri temsilen BTK ya Kurul Üyesi olarak atandı da İstanbul da doğdu. İstanbul Teknik Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Bölümü nden lisans diplomasını alan Acarer, İstanbul Üniversitesi Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği nde Yüksek Lisans ve Doktorasını tamamladı. Daha önce Kıyı Emniyeti ve Gemi Kurtarma İşletmeleri Genel Müdür Yardımcılığı ve Yönetim Kurulu Üyeliği görevini yapan Acarer, tarihinde BTK ya Kurul Başkanı olarak atandı.

16 Dr. Turgut Ayhan BEYDOĞAN Kurul Üyesi de Isparta da doğdu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi nden lisans diplomasını alan Beydoğan, Gazi Üniversitesi Kamu Hukuku Bölümü nden ve Leicester Üniversitesi Hukuk Fakültesi nden yüksek lisans derecelerini, Selçuk Üniversitesi Kamu Hukuki Bölümü nden doktora derecesini aldı. Daha önce Telekomünikasyon Kurumu Sektörel Rekabet ve Tüketici Hakları Dairesi Başkanı olarak görev yapan Beydoğan, tarihinde telsiz hizmetlerini temsilen BTK ya Kurul Üyesi olarak atandı. Galip ZEREY Kurul II. Başkanı de İstanbul da doğdu. İstanbul Teknik Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Elektronik ve Haberleşme Bölümü nden lisans diplomasını alan Zerey, aynı bölümde yüksek lisans yaptı. Daha önce Bull Bilgisayar Teknoloji A.Ş. de Müşteri Hizmetleri Müdürü olarak görev yapan Zerey, tarihinde BTK ya telekomünikasyon sektörünü temsilen Kurul üyesi olarak atandı. Mehmet Selçuk NURSOY Kurul Üyesi da Elazığ da doğdu. İstanbul Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Bölümünden lisans diplomasını aldı. Daha önce Türk Telekomünikasyon A.Ş. de Danışman olarak görev yapan Nursoy, tarihinde telekomünikasyon hizmetlerini temsilen BTK ya Kurul Üyesi olarak atandı.

17 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Telekomünikasyon sektörünün temel kanunları olan 406 ve 2813 sayılı Kanunlarda değişiklik yapan 27 Ocak 2000 tarih ve 4502 sayılı Kanun ile politika belirleme, düzenleme yapma ve işletmecilik faaliyetleri birbirinden ayrıştırılmıştır. Politika belirleme yetkisi Ulaştırma Bakanlığı nda tutulurken düzenleme yapma yetkisi bağımsız bir düzenleyici kurum olarak Telekomünikasyon Kurumuna verilmiştir yılında kurulan Telekomünikasyon Kurumu, Türkiye nin ilk sektörel düzenleyici kurumudur. Kurum, dünya genelindeki benzerleri arasında kuruluş sırasına göre 102. sırayı almıştır. Mevzuat dağınıklığının önüne geçilmesi, sektörde rekabetin tesisi, işletmecilerin önündeki belirsizliğin azaltılması ve Ar&Ge ye kaynak aktarılması amacıyla hazırlanan Elektronik Haberleşme Kanunu tarihinde yürürlüğe girmiş ve Telekomünikasyon Kurumu nun adı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) olarak değiştirilmiştir sayılı Elektronik Haberleşme Kanununda BTK ya verilen görevler aşağıdaki gibi özetlenebilir: Sektörde rekabeti tesis etmek ve korumak. Abone, kullanıcı, tüketici ve son kullanıcıların haklarını korumak. İşletmeciler arasında uzlaştırma prosedürleri işletmek. Sektördeki gelişmeleri takip etmek, sektörün gelişimini teşvik etmek. Frekans, uydu pozisyonu ve numara planlarını yapmak ve uygulamak. Ulaştırma Bakanlığının strateji ve politikaları çerçevesinde sektörde ihtiyaç duyulan aşağıdakilerin de dâhil olduğu düzenlemeleri yapmak ve denetlemek: Yetkilendirme, Tarifeler, Erişim, Geçiş hakkı, Numaralandırma, Spektrum yönetimi, Telsiz cihaz ve sistemlerine kurma ve kullanma izni verilmesi, Spektrumun izlenmesi ve denetimi, Piyasa gözetimi ve denetimi. Elektromanyetik girişimi tespit etmek ve önlemek. Araştırma, geliştirme ve eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere belirli bir kaynağı Bakanlığa aktarmak. Tarifeleri onaylamak ve denetlemek. Referans erişim tekliflerini onaylamak. Her çeşit sistem ve cihazın, uyumlaştırılmış ulusal standartlarını yayımlatmak ve uygulanmasını sağlamak. Radyo ve televizyon yayıncılığında kullanılacak frekansların planlama, tahsis ve tescil işlemlerini yürütmek. 16

18 Elektronik haberleşme sektöründe tesis, ölçüm ve bakım-onarım yapacak kuruluşların yetkilendirmesini bu konuda görevli kuruluşlarla koordine etmek. Pazar analizleri yapmak, ilgili pazarı ve ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmeci veya işletmecileri belirlemek. Uluslararası birlik ve kuruluşların çalışmalarına katılmak, kararların uygulanmasını takip etmek. Millî güvenlik, kamu düzeni veya kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesi amacıyla mevzuatın öngördüğü tedbirleri almak. Evrensel hizmet de dâhil olmak üzere, her türlü hizmet kalitesi standartlarını belirlemek, denetlemek, denetlettirmek ve buna ilişkin usul ve esasları belirlemek. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Kurum 4 Kurum Başkan Yardımcılığına bağlı 13 Daire Başkanlığı ile Telekomünikasyon İletişim Başkanlığına bağlı 4 Daire Başkanlığından oluşmaktadır. Kurumun Ankara, İstanbul, İzmir, Diyarbakır, Mersin, Samsun ve Erzurum da olmak üzere toplam 7 bölge müdürlüğü bulunmaktadır. Kurumun organizasyon şeması aşağıda verilmektedir. BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURULU BAŞKAN Kurum Başkan Yrd. Doç. Dr. Ertuğrul KARAÇUHA Kurum Başkan Yrd. A. Hicabi ERDİNÇ Kurum Başkan Yrd. Orhan ÖGE Kurum Başkan Yrd. Doç. Dr. Mustafa ALKAN Telekomünikasyon İletişim Başkanı Fethi ŞİMŞEK Sektörel Araştırma ve Stratejiler Dairesi Başkanlığı Uluslararası İlişkiler ve AB ile Koordinasyon Dairesi Başkanlığı Muhasebe ve Finansman Dairesi Başkanlığı Spektrum Yönetimi Daire Başkanılğı Lojistik Dairesi Bakanlığı Kurumsal Kalite Değerlendirme ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı Tarifeler Dairesi Başkanlığı Lisans ve Sözleşmeler Dairesi Başkanlığı Sektörel Rekabet ve Tüketici Hakları Dairesi Başkanlığı Bilgi Teknolojileri ve Koordinasyon Dairesi Başkanlığı Teknik Düzenleme ve Standardizasyon Dairesi Başkanlığı Spektrum İzleme ve Denetleme Dairesi Başkanlığı Başkanlık Müşavirliği Hukuk Müşavirliği Basın ve Tüketiciler ile İlişkiler Müşavirliği Özel Kalem Müdürlüğü İnsan Kaynakları Dairesi Başkanlığı Bölge Müdürlükleri Ankara Diyarbakır Erzurum İstanbul İzmir Mersin Samsun Savunma Uzmanlığı Kurul Büro Müdürlüğü Şekil 1: BTK Organizasyon Şeması 2008 yılı sonu itibariyle merkez birimlerinde 464, Bölge Müdürlüklerinde 176 olmak üzere toplam 640 personel Kurumda çalışmaktadır. Kurumda bilişim uzman ve uzman yardımcılılarının sayısı 163 olup, bunların 95 i Bilişim Uzmanıdır. Çalışanların 410 u lisans diplomasına sahip olup, yüksek lisansı bulunan 57, doktora derecesi bulunan 13 personel bulunmaktadır. 17

19 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Di er 15% Y.Lisans 9% Lisans 64% Önlisans 10% Doktora 2% Şekil 2: Çalışanların Eğitim Durumuna Göre Dağılımı Çalışan personelin 434 ü erkek, 206 sı ise kadındır. Erkek personel yüzdesi yaklaşık %68 dir. Erkek Personel 68% Bayan Personel 32% Şekil 3: Çalışanların Cinsiyete Göre Dağılımı 18

20 1. Elektronik Haberleşme Pazarı Türkiye elektronik haberleşme sektörü 1 Ocak 2004 tarihinde yaşanan serbestleşme sürecinden sonra hızla gelişme göstermiştir. Serbestleşme sürecinin başlamasıyla sektördeki işletmeci sayısı sürekli bir artış eğilimine girmiştir yılı sonunda Türkiye elektronik haberleşme sektöründe 256 işletmeci faaliyet göstermektedir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Çizelge 1: Yetkilendirilmiş İşletmeci Sayıları Yetkilendirme Türü Hizmetler İşletmeci Sayısı Görev Sözleşmesi Uydu ve Kablo TV Hizmetleri 1 İmtiyaz Sözleşmesi GSM PAN Avrupa Mobil Telefon Sisteminin Kurulması ve İşletilmesi 3 Çeşitli Telekomünikasyon Hizmetleri 1 2. Tip Telekomünikasyon Ruhsatı Uydu Telekomünikasyon Hizmeti 20 Uydu Platform Hizmeti 2 GMPCS Mobil Telefon Hizmeti 5 Karasal Hatlar Üzerinden Veri İletim Hizmeti 25 Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti 51 Uzak Mesafe Telefon Hizmeti 32 Altyapı İşletmeciliği Hizmeti 16 Kablo Platform Hizmeti 5 Rehberlik Hizmeti İşletmecileri 8 Genel izin Kablolu ve Kablosuz İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti 87 TOPLAM 256 Elektronik haberleşme sektörüne ait gelirlerin büyük bir kısmını oluşturan, sabit (yerleşik işletmeci ve uzak mesafe telefon hizmeti (UMTH) sunan işletmeciler) ve mobil pazar işletmecilerine ait toplam net satış gelirleri Şekil 4 te verilmektedir. Serbestleşme sürecinin başladığı 2004 yılından 2007 yılına kadar toplam net satış gelirlerinde sürekli bir artış gözlemlenmektedir. Ancak 2007 yılında yaklaşık 20,3 milyar TL yi bulan gelirler, 2008 yılında bir önceki yıla göre %5 lik azalma ile 19,3 milyar TL ye düşmüştür. Toplam gelirlerdeki payını sürekli artıran mobil işletmecilerin pazar payı 2008 yılında %70 i bulurken, sabit işletmecilerin payı %30 a kadar gerilemiştir. 19

21 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Milyon TL Sabit Mobil Y l Şekil 4: Net Satış Gelirleri Elektronik haberleşme sektöründe yaşanan gelişmeye paralel olarak, yapılan yatırımlarda da genel olarak artış eğilimi görülmektedir. Şekil 5 te sektörde son beş yılda gerçekleşen toplam yatırım miktarı, sabit (Türk Telekom ve UMTH işletmecileri) ve mobil yatırım miktarları şeklinde yıllar bazında kıyaslamalı olarak verilmiştir. Görüleceği üzere; 2007 yılındaki toplam yatırım miktarı bir önceki yıla göre hemen hemen değişmemekle birlikte, genel olarak son beş yıl içerisinde bir artış eğilimi gözlemlenmektedir yılındaki toplam yatırım miktarı bir önceki yıla göre %68 artarak milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Sabit pazarın 2008 yılındaki yatırım miktarı milyon TL olurken bu miktar toplam yatırımın %37,6 sıdır yılında toplam yatırımlardaki düşüşün sebebini oluşturan mobil sektör yatırımları, diğer yıllarda artış eğilimi göstermiş, 2008 yılında toplam yatırım miktarının %62,4 ünü oluşturmuştur Yat r m, Milyon TL Sabit Mobil Y l Şekil 5: Elektronik Haberleşme Sektörüne Ait Toplam Yatırım 20

22 Çizelge 2 de AB ülkelerinde ve Türkiye de yerleşik işletmeci ve alternatif işletmecilerin ortalama yatırım/ gelir oranlarına yer verilmiştir. Türkiye de yerleşik işletmecinin (Türk Telekom) yatırım/gelir oranı %25,4 olup, AB yerleşik işletmecileri ortalama oranı %13,5 dir. Türkiye de aynı oran alternatif işletmeciler için %46,3 iken, AB alternatif işletmecileri için ise %25 dir. Çizelge 2: AB ve Türkiye de İşletmecilerin Yatırım/Gelir Oranları BTK 2008 FAALİYET RAPORU Yatırım/Gelir (%) AB Türkiye Yerleşik İşletmeci 13,5 25,4 Alternatif İşletmeciler 25,0 46,3 * Kaynak: AB 13. İzleme Raporu **AB verileri 2007, Türkiye verileri 2008 sonuçlarıdır. Şekil 6 da Türkiye elektronik haberleşme pazarında sabit ve mobil işletmecilerin oluşturduğu toplam trafik miktarına ve dağılımına yıllar itibariyle yer verilmektedir. Şekilde görüleceği üzere; 2008 yılı haricinde toplam arama miktarında çok fazla değişim olmamıştır. Ancak dikkat edileceği üzere, mobil trafik miktarı düzgün olarak artarken, sabit trafik miktarı azalmaktadır yılında bir önceki yıla göre toplam trafik miktarı %14 artarak 103 milyar dakikayı geçerken, bu trafik miktarının yaklaşık %72 sini mobil trafik oluşturmaktadır Trafik miktar, milyar dak ,11 33,08 53,08 38,45 74,1 65,2 74,5 57,8 48,1 37, , Sabit Mobil Y l ekil 6 Toplam Trafik Şekil 6: Toplam Arama Trafik Miktarı Şekil 7 de Türkiye telekomünikasyon pazarında sabit ve mobil işletmecilerin oluşturduğu toplam trafiğin dağılımına yer verilmektedir. Şekilde görüleceği üzere, trafiğin büyük bir kısmını (yaklaşık %75) mobilden mobile trafik oluşturmaktadır. Söz konusu trafik mobil işletmecilerin kendi şebekelerinde gerçekleşen

23 BTK 2008 FAALİYET RAPORU ve aynı zamanda diğer şebekelere doğru yapılan aramalardan oluşmaktadır. Telefon trafiğinin 3 aylık periyotlar itibariyle gelişimine bakıldığında mobilden mobile aramaların toplam içindeki payının arttığı, sabitten sabite telefon trafiğinin toplam içindeki payının ise azaldığı görülmektedir ,1 72,0 2,5 2,3 19,7 22,0 2,9 3, ,7 2,5 26,9 3, ,5 2,4 30,3 3, ,7 2,6 31,4 4, ,1 2,7 30,8 4, Yat r m/gelir 62,5 (%) AB 2,5 Türkiye 31,1 4, Yerle ik 57,0 2,6 36,6 3,8 13,5 25,4 letmeci 0% 20% 40% 60% 80% 100% Alternatif 25,0 46,3 Mobil mobil letmeciler Mobil di er Sabit sabit Sabit di er * Kaynak: Şekil 7: AB Trafik 13. Dağılımı zleme Raporu (%) ekil 7 Trafik Da l m **AB verileri 2007, Türkiye verileri 2008 sonuçlar d r Sabit Pazar 2001 yılında Çizelge %28,52 ile en yüksek seviyeye ulaşan sabit hat penetrasyonu, mobil telefon kullanımın da etkisiyle özellikle 2004 yılından itibaren düşme eğilimine girmiştir. Şekil 8 de 2003 ten itibaren sabit abone sayısı ve penetrasyon oranlarına yer verilmektedir yılı itibariyle sabit abone sayısı 17,5 milyon olurken penetrasyon oranı yaklaşık %24,5 seviyelerine düşmüştür. Bununla birlikte, Türkiye hanehalkı oranının yaklaşık 4,4 olduğu göz önünde bulundurulduğunda sabit telefon hizmetlerinin Türkiye nin önemli bir kesimine ulaştığını söylemek mümkündür. Milyon ,8 27,1 26,9 26, ,8 24, Yüzde (%) Abone say s Penetrasyon ekil8 sabit abone say s Şekil ve 8: penetrasyon Sabit Abone Sayısı ve Penetrasyon 22

24 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 2004 yılında Türk Telekom abonelerinin kullanım oranlarını temel alarak oluşturduğu yeni tarife paketlerini sunmaya başlamıştır. Şekil 9 da tarife paketlerine göre sabit telefon abone yüzdeleri verilmektedir yılı itibariyle toplam sabit abonelerin %50,3 ünü HesaplıHatt, %45,7 sini StandartHatt, %1,3 ünü UzunKonuşturan, %2,7 sini ise ŞirketHatt, KonuşkanHatt, YazlıkHatt ve Akşam Konuşturan tarifelerini içeren diğer tarifeler oluşturmaktadır. 50,3% HesaplŦ Hatt Stand dart Hatt Uzun n KonuƔturan DiŒerr 2,7% 1,3 3% 45,7% Şekil 9: Tarife Paketlerine Göre Sabit Telefon Abone Yüzdeleri Şekil 10 da sabit telefon trafik miktarının dağılımına yer verilmektedir. Üçer aylık dönemlerde trafikte yaşanan gelişmelerin gösterildiği şekilde şebeke içi trafiğin1 toplam içerisindeki payını koruduğu ve % 88 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Öte yandan yerleşik işletmeci tarafından DSL e yapılan yatırımlar ve genişbant abone sayısındaki artışa bağlı olarak çevirmeli internet (dial-up) trafiğinde belirgin bir düşüş gerçekleşmiş ve toplam trafikteki payı %1 e kadar gerilemiştir yılı dördüncü üç aylık döneminde 7,5 milyar dakika olan sabit ses trafiği, 2008 yılının dördüncü üç aylık döneminde yaklaşık %16 lık bir düşüş gerçekleşerek 6,3 milyar dakikaya inmiştir % 80% ùebeke içi UluslararasÕ 100% Mobil Dial-up Şekil 10: Türk Telekom Trafik Dağılımı (%) 1 Şehir içi ve şehirlerarası trafik 23

25 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Sabit pazarda faaliyet gösteren UMTH işletmecileri her türlü telekomünikasyon şebekesi ve altyapısı üzerinden her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılara şehirlerarası ve/veya uluslararası telefon hizmeti sunmaktadır. Şekil 11 de UMTH işletmecilerinin ve Türk Telekom un başlattığı şehirlerarası trafiğe 2 ait payları 2007 yılı bütün olarak ve 2008 yılı üç aylık dönemler itibariyle karşılaştırılmaktadır. Buna göre 2008 yılı dördüncü üç aylık dönemde pazarın %13 ünü alan UMTH işletmecileri son bir yılda pazar paylarını %5 artırmışlardır Yüzde (%) TT UMTH Y l/dönem Şekil 11: UMTH TT Çağrı Başlatma (Şehirlerarası) Trafiği Kıyaslaması Şekil 12 de UMTH işletmecilerinin ve Türk Telekom un mobile doğru başlattığı çağrı trafiğine ait payları karşılaştırılmaktadır dördüncü çeyrek için pazarın %13 üne sahip UMTH işletmecilerinin 2008 yılı tamamı için pazar payı %11,2 dir. 2 İşletmeciler (UMTH,TT) tarafından başlatılıp Şehirlerarasına giden çağrılar. 24

26 Yüzde (%) TT UMTH BTK 2008 FAALİYET RAPORU Y l/dönem Şekil12: UMTH TT Çağrı Başlatma (Mobile doğru) Trafiği Kıyaslaması Şekil 13 de UMTH işletmecilerinin ve Türk Telekom un yurtdışına doğru çağrı başlatma 3 trafiğine ait pazar payları karşılaştırılmaktadır yılının dördüncü üç aylık dönemi itibariyle ilgili pazarın %17 sine sahip UMTH işletmecilerinin 2008 yılı tamamı için söz konusu pazardaki payları %13,8 dir. UMTH işletmecileri bir önceki üç aylık döneme göre ilgili trafik miktarını %11 artırırken, Türk Telekomun trafik miktarı %25 düşmüştür Yüzde (%) TT UMTH Y l/dönem Şekil 13: UMTH TT Çağrı Başlatma (Yurtdışına doğru) Trafiği Kıyaslaması 3 İşletmeciler (UMTH,TT) tarafından başlatılıp Yurtdışına giden çağrılar. 25

27 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Şekil 14 de UMTH işletmecilerinin ve Türk Telekom un sabit şebekeler tarafından üretilen toplam trafik miktarındaki paylarına yer verilmektedir yılında söz konusu trafikten %2,65 pay alan UMTH işletmecileri 2008 dördüncü üç aylık dönemde %3,65 pay almıştır. 100,00 80,00 97,35 97,56 96,68 96,64 96,35 Yüzde (%) 60,00 40,00 20,00 0,00 2, , , ,36 3, TT UMTH Şekil14: UMTH-TT Sabitten Üretilen Toplam Trafikteki Payları UMTH işletmecilerinin toplam gelirlerinin Türk Telekom un ilgili hizmet gelirleri ile kıyaslanması neticesinde Şekil 15 elde edilmiştir 4. UMTH işletmecilerinin ilgili hizmetlerdeki gelir bakımından 2008 dördüncü üç aylık dönemde pazar payları %27 olurken, 2008 yılı ortalaması olarak aldıkları pay yaklaşık %22 dir. 100% 80% % 40% % 0% TT UMTH Şekil 15: UMTH İşletmecilerinin Gelire Göre Pazar Payları (%) 4 UMTH işletmecilerinin Kurumumuza göndermiş olduğu üçer aylık gelir bilgileri ile Türk Telekom un aynı dönemlerde Kurumumuza bildirmiş olduğu şehirlerarası ve uluslararası ve GSM e giden aramalardan elde edilen gelir bilgileri kullanılarak elde edilmiştir. 26

28 Şekil 16 da UMTH işletmecilerinin toplam gelirleri Türk Telekom un tüm ses hizmetlerine ait gelirleri 5 ile kıyaslanmaktadır. UMTH işletmecileri tüm ses hizmetleri ile kıyaslandığında toplamda pazar içinde gelirlere göre %8 lik paya sahiptir. 100% BTK 2008 FAALİYET RAPORU 90% 80% % 60% TT UMTH Şekil 16: UMTH İşletmecileri Gelirlerinin TT Ses Hizmetleri Gelirleriyle Kıyaslanması 1.2. İnternet ve Genişbant Türkiye de genişbant internet erişiminde rekabet henüz gelişme aşamasındadır. Yerleşik işletmecinin ADSL ve G.SHDSL portlarının İSS lere açılmasının ardından, İSS ler yeniden satış yöntemi ile son kullanıcılara ADSL hizmeti sunmaya başlamıştır. Diğer taraftan, yüksek hızlı veri iletimine imkân verecek yeteneğe kavuşturulmuş abone hattının, veri iletimi sunulmak üzere rekabetçi işletmecilerin erişimine açılmasını ifade eden veri akış erişimi yöntemi ile de İSS ler Türk Telekom dan hizmet almaya başlamıştır. Çizelge 3 de Türkiye deki internet abonelerinin bağlantı çeşidine göre ve dönemlere göre sayıları ve bir önceki yıla göre toplam internet abone sayısındaki artış yüzdeleri verilmektedir yılı sonu itibari ile Türkiye de yaklaşık 6 milyon internet abonesi bulunmaktadır. İnternet aboneliğinde 2008 yılında bir önceki yıla göre toplam internet abone sayısında %30 artış gerçekleşmiştir. 5 Türk Telekom un şehiriçi, şehirlerarası, yurtdışı ve GSM aramaları ile sabit ücret, bağlantı-nakil ücretlerini içeren bütün ses gelirlerini kapsamaktadır. 27

29 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Çizelge 3: İnternet Abone Sayıları ADSL Kablo İnternet ISDN Uydu Toplam Artış (%) 213% 80% 61% 30% *Türkiye de ayrıca 2008 sonu itibariyle GSHDSL abonesi bulunmaktadır. Dikkat edileceği üzere internet aboneliklerinin büyük bir kısmının ADSL bağlantı çeşidini tercih ettiği görülmektedir. Son yıllarda hızlı bir artış trendi yakalayan ADSL abone sayısı yıllar itibariyle Şekil 17 de gösterilmektedir sonunda yaklaşık 5,9 milyonu bulan ADSL abone sayısı bir önceki yıla göre yaklaşık %30 artmıştır Şekil 17: ADSL Abone Sayısı Şekil 18 de Türkiye deki internet bağlantı çeşidi yüzdeleri AB ortalama internet bağlantı çeşidi yüzdeleri ile kıyaslanmaktadır. Türkiye deki DSL bağlantı yüzdesi %98,5 iken, bu değer AB ülkelerinde %79,4 dür. AB ülkelerinde %15,3 olan kablo internet bağlantı oranı Türkiye de %1,1 dir. 28

30 79, Yüzde (%) BTK 2008 FAALİYET RAPORU 98, DSLL Kab blo 40 DiŒŒer 15,3 20 4,8 8 1,1 0,4 0 Türkiyye AB Ort. *AB verisi Ocak 2009, Türkiye verisi Aralık 2008 sonuçlarıdır. Şekil 18: Türkiye ve AB Ortalama İnternet Bağlantı Çeşidi Yüzdeleri ADSL abonelerinin hızlara göre dağılımı incelendiğinde abonelerin yaklaşık %95 inin 4GByte kotalı 1 MBit/sn hız bağlantısına sahip abonelik türünü tercih ettiği görülmektedir (Şekil 19). %95, / / /1024 DiŒer %0,71 %2,3 32 %1,93 3 Şekil 19: Hızlara Göre ADSL Abonelerinin Dağılımı Şekil 20 de Türkiye deki genişbant abonelerin işletmeci bazında dağılımı yüzde olarak 2007 ve 2008 yılları için üçer aylık dönemler halinde verilmiştir. Serbestleşmenin ardından hizmet sunmaya başlayan alternatif operatörlerin 2008 yılı sonu itibariyle pazardan %5,6 pay aldıkları görülmektedir. Önceki yılın aynı dönemi ile kıyaslandığında alternatif operatörler genişbant abone sayılarını %112 artırmışlardır. 29

31 BTK 2008 FAALİYET RAPORU TTnet in ise geçen senenin aynı dönemine göre %28 lik abone sayısı artışı gerçekleştirdiği ancak ilgili pazardaki payının %93,3 e düştüğü görülmektedir ,3 94,0 5,6 4,9 1,1 1, ,3 4,8 0, ,5 4,6 0, ,8 3,5 0, ,3 2,9 0, ,1 3,0 0, ,2 2,9 0,9 80,0 85,0 90,0 95,0 100,0 TTNet Di er ISSler Kablo Şekil 20: Genişbant Abonelerin İşletmeci Bazında Dağılımı, (%) Şekil 21 de perakende genişbant hizmetlerinde AB ülkelerinde yerleşik işletmecilerin paylarına yer verilmektedir. AB ülkelerinde genişbant hizmetlerinde yerleşik işletmecilerin payı ortalamada %46 iken Türkiye de %93 seviyelerindedir. Ancak serbestleşmenin ardından alternatif işletmecilerin yeniden satış, veri akışı erişimi (VAE) ve yerel ağın paylaşıma açılması (YAPA) gibi yöntemler aracılığı ile sundukları genişbant hizmetleri giderek artış göstermektedir yılı sonu itibariyle YAPA ile adet, al-sat yöntemiyle adet abone bağlantısı gerçekleştirilmiştir adet bağlantı ise (TTNet dahil) VAE yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. 30

32 100% 75% 50% 25% 0% ngiltere Bulgaristan Malta sveç BTK 2008 FAALİYET RAPORU Macaristan AB 27Ort. Belçika Fransa Polonya spanya talya Finlandya Türkiye Yerle ik letmeci Alternatif letmeci *Kaynak: AB 14. İzleme Raporu **AB ülkeleri verileri Ocak 2009, Türkiye verisi Aralık 2008 tarihlidir. Şekil 21: Bazı AB Ülkeleri ve Türkiye de Perakende Genişbant Hizmetlerindeki Paylar, (%) Şekil 22 de bazı AB ülkeleri ve Türkiye de nüfusa göre genişbant penetrasyon oranları verilmektedir. Son yıllardaki hızlı genişbant artışına rağmen, Türkiye nin genişbant penetrasyon oranı hala Avrupa ülkeleri penetrasyon ortalamasının bir hayli aşağısında görünmektedir. Ancak daha sağlıklı bir karşılaştırma yapmak için hanehalkına göre penetrasyon oranlarını kullanmak yerinde olacaktır. 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 Danimarka ngiltere Almanya Estonya AB Ort. 37,3 28,4 27,5 24,6 22,9 20,2 19,0 16,5 16,3 13,2 11,7 spanya 11,2 talya 8,4 Portekiz Yüzde (%) Macaristan Polonya Romanya Bulgaristan Türkiye** *Kaynak: AB 14. İzleme Raporu **AB ülkeleri verileri Temmuz 2008, Türkiye verisi Aralık 2008 tarihlidir. Şekil 22: Türkiye ve Bazı AB Ülkelerinin Nüfusa Göre Genişbant Penetrasyon Oranları 31

33 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Şekil 23 de genişbant penetrasyon oranları hanehalkına göre ele alınmıştır. Bu durumda AB ülkeleri penetrasyon ortalaması %55 iken Türkiye de bu değer %37 olup AB ülkelerine yakın bir seyir izlemektedir Danimarka ngiltere 74 Almanya AB Ort. Estonya spanya Macaristan Yüzde (%) Portekiz Polonya Türkiye** talya Bulgaristan Romanya *Kaynak: AB 14. İzleme Raporu **AB ülkeleri verileri Ocak 2008, Türkiye verisi Aralık 2008 sonuçlarıdır. Şekil 23: Türkiye ve Bazı AB Ülkelerinin Hane Halkına Göre Genişbant Penetrasyon Oranları 1.3. Mobil Pazar 2008 yılı sonu itibariyle Türkiye, yaklaşık %92 penetrasyon oranına tekabül eden 65,8 milyon mobil aboneye ulaşmış bulunmaktadır. Şekil 24 de abone sayısı ve penetrasyon oranlarında yıllar itibariyle meydana gelen hızlı artış gözler önüne serilmektedir. Abone say s (milyon) ,7 43,6 52,7 62,0 65, Abone say s Penetrasyon Penetrasyon (%) Şekil 24: Mobil Abone Sayısı ve Penetrasyon 32

34 Şekil 25 de Türkiye ve bazı Avrupa ülkelerinde mobil penetrasyon oranları karşılaştırılmaktadır. Ekim 2008 itibariyle AB ülkelerinde ortalama olarak %119 olan mobil penetrasyon oranı, Türkiye de 2008 yılı sonu itibariyle %92 dir. Yıllara göre mobil penetrasyondaki değişim AB ülkeleri ortalaması ve Türkiye karşılaştırması da Şekil 26 da görülmektedir. Türkiye de mobil penetrasyon oranı AB ye benzer şekilde sürekli artış eğilimindedir talya BTK 2008 FAALİYET RAPORU Portekiz Almanya Avusturya ngiltere Danimarka AB Ort. spanya Belçika Türkiye Fransa *Kaynak: AB 14. İzleme Raporu **AB Ülkeleri verileri Ekim 2008, Türkiye verisi Aralık 2008 e aittir. Şekil 25: Türkiye ve Bazı Avrupa Ülkelerinin Mobil Penetrasyon Oranları, (%) AB Türkiye Şekil 26: Yıllara Göre Türkiye ve AB Ülkeleri Mobil Penetrasyon Oranları, (%) Şekil 27 de ise Türkiye deki mobil abone profili bazı Avrupa ülkeleriyle karşılaştırılmaktadır. Türkiye de mobil abonelerin yaklaşık %20 si faturalı, %80 i ön ödemelidir. AB de ise mobil abonelerin %58 i ön 33

35 100% % 20 80% % % % Çek Cumhuriyeti Belçika AB Ort. Macaristan øngiltere Avusturya Bulgaristan Fransa 80 20% % 88 8 øsveç 14 Danimarka 0% % 2 12 Ön ödemeli øtalya 60% % 65 Türkiye BTK 2008 FAALİYET RAPORU ödemeli iken %42 si faturalı abonelerdir. Türkiye AB ülkelerine kıyasla daha yüksek düzeyde ön ödemeli aboneye sahip görünmektedir. FaturalÕ Şekil 27: Bazı Avrupa Ülkelerinde Ön Ödemeli/Faturalı Abonelerin Dağılımı Şekil 28 de Türkiye deki GSM işletmecilerinin abone sayılarına göre pazar payları verilmektedir. Turkce ell %56 6 Aveaa %19 Vodafone V %25 Şekil 28: GSM İşletmecileri Abone Sayılarına Göre Pazar Payları, 2008 Şekil 29 da GSM işletmecilerinin toplam SMS ve MMS sayılarındaki değişime yer verilmektedir. Gönderilen MMS sayısı henüz düşük seviyelerde seyrederken, SMS sayısında özellikle 2008 yılındaki artış dikkat çekmektedir. Türkiye de özellikle genç nüfus arasında yaygın olarak kullanılan SMS, GSM operatörlerinin teşvik edici kampanyaları ile hızlı bir artış trendi yakalamıştır yılında SMS sayısı 77 34

36 milyarı geçerken, bir önceki yılda 80 milyon olan MMS sayısı, 2008 de yaklaşık %135 artarak 190 milyon olmuştur. MMS sayısının üçüncü nesil hizmetlerle birlikte artacağı düşünülmektedir. Milyar adet ,7 16,7 25,1 36,3 77,7 0,05 0,05 0,06 0,08 0, SMS MMS BTK 2008 FAALİYET RAPORU l Şekil 29: Yıllara Göre SMS ve MMS Miktarı Şekil 30 da yerleşik işletmecinin sabitteki aylık ARPU değeri ve üç GSM işletmecisinin ortalama aylık ARPU değerlerine yer verilmektedir. Yıllar itibariyle mobil ARPU değerinde artış söz konusuyken, 2008 yılında ortalama ARPU değeri 16,3 TL olarak gerçekleşmiştir. Sabit aylık ARPU değeri ise 2008 yılında ortalama 24,1 TL dir ,9 27,1 25,8 23,4 24,8 24,1 ARPU, (TL) ,4 14,6 15,7 15,4 16,4 16,3 Mobil ARPU Sabit ARPU Y l Şekil 30: Sabit Yerleşik İşletmecinin ve GSM İşletmecilerinin Ortalama ARPU Değerleri 35

37 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Mobil telefon kullanım seviyesinin ölçümünde yaygın olarak kullanılan bir diğer gösterge ise aylık ortalama kullanım süresini ifade eden MoU (minutes of usage) dur. Çizelge 4 te bazı AB ülkeleri ile Türkiye deki ortalama mobil telefon kullanım sürelerine yer verilmektedir. Türkiye de ortalama aylık mobil kullanım süresi 100 dakika olarak görülmektedir. Bu değerin diğer AB ülkeleriyle karşılaştırıldığında düşük olduğu değerlendirilmektedir. Çizelge 4: AB MoU Kıyaslaması Ülke MoU (dakika) Fransa 240 İrlanda 234 İspanya 199 İngiltere 170 İtalya 131 Portekiz 118 Almanya 109 Türkiye 100 *Kaynak:Yankee Group(2007) **Türkiye verisi 2008 yılı sonucudur. 36

38 2. Rekabete İlişkin Düzenleme ve Faaliyetler 2.1. Piyasa Analizleri tarihli Resmi Gazete de yayımlanan Etkin Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilerin Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik e göre yapılan piyasa analizleri neticesinde BTK, a) Kolayca tekrarlanamayan altyapıların kontrolü, b) Teknolojik avantajlar veya teknolojik üstünlük, c) Dengeleyici alıcı gücünün düşüklüğü veya olmaması, ç) Finansal kaynaklara ve/veya sermaye piyasalarına kolay ve ayrıcalıklı erişim imkanı, d) Ürün ve/veya hizmet çeşitliliği, e) Ölçek ekonomisi, f) Kapsam ekonomisi, g) Dikey bütünleşme, h) Gelişmiş dağıtım ve satış ağları, i) Potansiyel rekabetin olmayışı, j) Genişleme önündeki engeller BTK 2008 FAALİYET RAPORU gibi özellikleri dikkate alarak, işletmecilerin EPG ye sahip olup olmadığına karar vermektedir. EPG ye sahip işletmeci veya işletmecilerin belirlenmesi sürecinde, söz konusu işletmecilerin belirli yükümlülüklere tabi tutulması hedeflenmiştir. Bu sayede etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerin sektördeki üstünlüklerini, sektöre yeni giren veya sektörde söz konusu işletmecilere rakip hale gelmeye çalışan işletmecilere karşı kötüye kullanmaları önlenmeye çalışılmaktadır. Türkiye de piyasa analizleri 2005 yılında yapılmaya başlanmış ve 2006 yılı Ocak ayına kadar sabit, mobil ve genişbantla ilgili piyasaların analizi tamamlanmıştır. BTK tarafından AB tavsiyelerinde yer alan 18 ilgili piyasadan 16 sı aşağıda gösterilen 9 adet konsültasyon dokümanı çerçevesinde incelenmiş ve EPG ye sahip işletmeciler belirlenmiştir. 37

39 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Çizelge 5: İlgili Piyasalar ve EPG Tespiti İlgili Piyasalar Sabit Şebeke Üzerinden Arama Hizmetlerine Yönelik İlgili Piyasalar Sabit Telefon Şebekesine Erişim Piyasası EPG Tespit Edilen İşletmeci Türk Telekom Türk Telekom Sabit Şebekede Çağrı Başlatma ve Çağrı Taşıma Piyasası Kiralık Hatlara Yönelik İlgili Piyasalar Sabit Kamu Telefon Şebekelerinde Toptan Çağrı Sonlandırma Piyasası Mobil Şebekelere Erişim ve Çağrı Başlatma Piyasası Mobil Çağrı Sonlandırma Piyasası Genişbant ve Ses Hizmetlerinin Sunumu için Bakır Kablo Ağına Paylaşımlı Erişimi de İçeren Toptan Ayrıştırılmış Erişim Piyasası Veri Akış Erişimini İçeren Toptan Genişbant Erişim Piyasaları Türk Telekom Türk Telekom Türk Telekom Turkcell Turkcell, Vodafone, Avea Türk Telekom Türk Telekom Piyasa analizleri azami üç yılda bir tekrarlanmaktadır. Bununla birlikte ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerin belirlenmesi amacıyla Kurum re sen ya da işletmeci veya işletmecilerin gerekçeli talebi üzerine daha önceki bir tarihte de pazar analizi yapabilmektedir Erişim ve Arabağlantı Düzenlemeleri Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu nun 10 uncu maddesinde 6 yer alan Kurum; ilgili işletmecilerin, uygun olduğu ölçüde kendi standart hüküm ve şartları içine dâhil edebilecekleri, standart arabağlantı referans ücret tarifeleri yayınlar ve gerektiğinde bunları değiştirir. hükmü uyarınca, Kurumumuz Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifelerini yayımlamakta ve söz konusu tarifeler Kurum tarafından yenisi yayımlanana kadar yürürlükte kalmaktadır. Bu kapsamda, Türk Telekomünikasyon A.Ş. ve Etkin Piyasa Gücüne (EPG) sahip GSM İşletmecileri için Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri tarihinde aşağıdaki çizelgede yer aldığı şekilde yayımlanmıştır. Çizelge 6: Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri Türk Telekom Şebekesinde Çağrı Başlatma ve Çağrı Sonlandırma Ücretleri (Kr/dk.) Alan İçi Alan Dışı GSM Şebekelerinde Çağrı Sonlandırma Ücretleri (Kr/dk.) Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. 1,71 2,70 9,10 9,50 11,20 *Ücretler nettir (vergiler hariçtir). 6 Söz konusu madde tarih ve sayılı (mükerrer) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ile yürürlükten kaldırılmış, bununla birlikte Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri nin yerini erişim tarifeleri alarak mezkûr Kanun da düzenlenmiştir. 38

40 Yerel Ağa Erişim ve Toptan Genişbant İnternet Erişimi Yerel ağın paylaşıma açılması (YAPA), alternatif işletmecilerin Türk Telekom un sahip olduğu yerel ağ olarak adlandırılan ve sabit telefon şebekesinin (PSTN) evlere kadar uzanan bakır kablolardan oluşan kısmını toptan fiyat ve koşullarla kiralayarak, kendi son kullanıcılarına ses ve genişbant hizmetleri (internet erişimi, IPTV, veri iletimi vb.) sunmasına imkân sağlayan bir erişim yöntemidir. YAPA ülkemizde halihazırda tam erişim ve paylaşımlı erişim olmak üzere iki şekilde uygulanmaktadır yılı sonu itibariyle toplam 45 santral sahası YAPA kapsamında alternatif işletmecilerin erişimine açılmıştır. Mevcut durumda erişime açılan santral sahaları itibariyle alternatif işletmecilerin yaklaşık olarak 3 milyon telefon abonesine ve 1 milyon ADSL abonesine erişim imkânı bulunmaktadır yılı Mart ve Mayıs aylarında Kurum tarafından yapılan denetimlerde, söz konusu santrallerdeki ortak yerleşim alanları ve buralarda hizmetin verilmesine dair yaşanan sıkıntılar yerinde incelenmiş ve sorunların çözümüne yönelik gerekli düzenlemeler yapılmıştır. BTK 2008 FAALİYET RAPORU İnternet Servis Sağlayıcılar (İSS) YAPA nın yanı sıra Al-Sat ve Veri Akış Erişimi olarak isimlendirilen ve sabit genişbant şebekesine farklı noktalardan erişim imkânı veren toptan hizmetleri, Türk Telekom dan satın alarak kendi son kullanıcılarına perakende genişbant internet erişimi sunabilmektedir yılı içerisinde söz konusu erişim yöntemlerine ilişkin Türk Telekom tarafından teklif edilen bazı promosyon uygulamaları Kurumumuzun onayı sonrasında yürürlüğe girmiştir. Onaylanan promosyonların çoğunluğu belirli bir süre içerisinde İSS lere başvuracak kullanıcılardan bağlantı ücretinin ve ilk ay kullanım ücretinin alınmamasını içeren kampanyalar şeklinde gerçekleşmiştir. Bununla birlikte 2008 yılı içerisinde genişbant internet erişimi pazarındaki rekabet ve pazar payları dikkate alınarak; 2009 yılı sonuna kadar TTNet dışındaki İSS ler için Al-Sat ve VAE ücretlerinde %5 indirim, TTNet ten diğer İSS lere geçişlerde 2009 yılı sonuna kadar yeniden bağlantı ücreti alınmaması, Alsat tan VAE ye geçişlerde İSS lerden bağlantı ücreti alınmaması uygulamalarını içeren bir promosyon onaylanarak yürürlüğe girmiştir yılı içerisinde onaylanan bir diğer promosyon uygulaması ile, İSS lerin Al-Sat modelinden VAE modeline geçirdikleri ADSL kullanıcılarının, kampanyanın başladığı tarihten itibaren VAE tarifeleri üzerinden ücretlendirilmesi öngörülmüştür. Bu uygulama ile de İSS lerin VAE yöntemine öncelik vermelerinin sağlanması hedeflenmiştir yılı sonu itibariyle İSS lerin toplam abone sayılarının YAPA, VAE ve Al-Sat yöntemlerine göre dağılımına aşağıdaki çizelgede yer verilmektedir. Çizelge 7: Toptan Erişim Yöntemlerine Göre Abone Sayıları (2008) YAPA IP VAE Al-Sat Toplam

41 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Aşağıdaki şekilde ise tüketiciler tarafından en çok tercih edilen paket olan 1024 Kbit/s 4 GB kotalı ADSL hizmetine yönelik perakende ücret 100 birim kabul edilmek üzere, perakende ve toptan (YAPA, VAE, Al-Sat) aylık hat başına ücretlerin (vergiler dahil) birbirlerine göre ilişkisi gösterilmektedir Kbit/s, 4 GB Kotal ADSL Perakende Al-Sat IP-VAE YAPA (Payla ml Eri im) Şekil 31: Perakende ve Toptan Tarifelerin İlişkisi Referans Teklifler Referans teklifler, etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerle yapılacak sözleşme şartlarının ortaya konularak sektörde belirginliğin sağlanması ve özellikle sektöre yeni girecek işletmecilerin hangi şartlarla piyasaya girebileceklerini öngörebilmeleri açısından büyük öneme sahiptir. Bu doğrultuda, etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere referans teklif yayımlama yükümlülüğü getirilmesi tüm dünyada yaygın biçimde kabul gören bir düzenleme prensibidir. Ülkemizde de Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği nin 10 uncu maddesinde referans erişim ve arabağlantı tekliflerine ilişkin düzenlemelere yer verilmektedir Türk Telekom Referans Arabağlantı Teklifi Türk Telekom un güncellenen referans arabağlantı teklifi Kurum tarafından onaylanarak Kasım 2008 de yayımlanmıştır. Söz konusu referans teklifte, Türk Telekom ile arabağlantı gerçekleştirilebilecek yeni toll ve yerel santrallere yer verilmiştir. Ayrıca, ortak yerleşim ücretleri, bir önceki teklifte yer alan ücretlere göre yüzde 40 oranında düşürülmüştür Türk Telekom Referans Yerel Ağa Ayrıştırılmış Erişim Teklifi tarihinde onaylanarak yürürlüğe giren ilk teklifte, Temmuz 2007 de ücretler konusunda güncelleme yapılmış ve aylık devre kirası ücretleri düşürülmüştür. İlgili mevzuat uyarınca Mart 2008 de Türk Telekom tarafından Kurumumuza sunulan taslak teklif, kamuoyu görüşlerine açılmış ve ilgili tarafların görüşleri alınmıştır. Ayrıca yerel ağın paylaşıma açılması kapsamında sözleşme imzalayan 10 işletmeci ve Türk Telekom yetkilileri Kuruma davet edilmiş ve uygulamada yaşanan sıkıntılara dair görüş 7 Referans tekliflere ilişkin hükümler 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu nun 19 uncu maddesinde Referans erişim teklifi başlığı altında düzenlenmiştir. 40

42 alışverişini sağlayan toplantılar gerçekleştirilmiştir. Alternatif işletmecilerin erişimine açılacak santral sayısı, blok talep değerlendirme ve tesis süreçleri, devre tesis süreçleri ve YAPA hizmetleri kapsamında toptan seviyede uygulanacak ücretler; 2008 yılında gerçekleştirilen referans teklif çalışmalarında öne çıkan konular olup, Kurumumuz tarafından bu konular üzerinde ayrıntılı çalışmalar yapılmıştır. Ayrıca, 2008 yılında Kurum tarafından işletilen bir uzlaştırma prosedürü sonucunda arabağlantı, veri akış erişimi ve yerel ağa erişim amaçlarına yönelik boru ve kanal paylaşımı taleplerinde esas alınmak ve Türk Telekom Referans Arabağlantı, Referans Veri Akış Erişimi ve Referans Ayrıştırılmış Yerel Ağa Erişim Tekliflerinin eki olmak üzere, Tesis Paylaşımında Uygulanacak Usul, Esas ve Ücretler Türk Telekom dan talep edilmiştir. Türk Telekom söz konusu çalışmayı Ağustos ayında Kurumumuza iletmiştir. Yeraltı ve/ veya Havai Tesislerin Paylaşımı ile Bina Girişi ve/veya Bina İçi F/O Kablo Bağlantıları nda uygulanacak usul ve esasları içeren söz konusu dokümanlar Kurum tarafından incelenerek kamuoyu görüşleri alınmıştır. Diğer taraftan, konuyla ilgili olarak Türk Telekom la toplantılar yapılmıştır. Gerekli açıklama ve düzeltme talepleri Türk Telekom a iletilmiş olup, söz konusu dokümanların ilgili Referans Tekliflerin eki olacak şekilde onaylanması çalışmalarının 2009 başında tamamlanması beklenmektedir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Türk Telekom Referans Al-Sat Yöntemiyle xdsltoptan Satış Teklifi Referans Al-Sat Yöntemiyle xdsl Toptan Satış Teklifi, ilgili mevzuat gereğince Türk Telekom tarafından 2008 yılı Mart ayı sonunda Kurumumuza sunulmuştur. Teklif, yapılan incelemeler ve değerlendirmeler sonucunda, Ekim 2008 de onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Ayrıca, VDSL2 teknolojisine dayalı Al-Sat hizmeti (16 Mbit/s ve 32 Mbit/s) tarifeleri Mayıs 2008 de onaylanarak referans teklife dâhil edilmiştir Türk Telekom Referans IPSeviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi Türk Telekom tarafından hazırlanıp Kurumumuza sunulan Referans Veri Akış Erişimi Teklifi, DSL şebekesi kapsamında trafiğin SSG (Service Selection Gateway) noktalarından İSS lere (IP formatında) teslim edildiği modeli esas alması nedeniyle Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi olarak yeniden adlandırılmıştır. Türk Telekom tarafından 2008 yılında sunulan Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi yapılan inceleme, değerlendirme ve düzeltmeler sonrasında Eylül 2008 de onaylanmış ve 1 Kasım 2008 itibariyle yürürlüğe girmiştir. Söz konusu teklifte yapılan en önemli değişiklik aylık ücretlerle ilgili olup, onaylanan teklif ile Temmuz 2007 den beri yürürlükte olan tarifeler karşılaştırıldığında, hızlara göre değişmekle birlikte %4 ile %13,4 arasında indirimler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, teklif kapsamındaki ortak yerleşim ücretleri, yürürlükteki ücretlere göre %40 oranında düşürülmüştür. Temmuz 2008 de VDSL2 teknolojisiyle IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi hizmeti (16 Mbit/s ve 32 Mbit/s) sunumuna ilişkin tarifeler onaylanarak Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi ne dâhil edilmiştir Türk Telekom Referans ATMSeviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi Temmuz 2007 de alınan bir Kurul Kararı gereğince Türk Telekom tarafından Kurumumuza sunulan Referans ATM Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi, daha önce onaylanmış olan Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi dikkate alınarak yapılan incelemeler ve değerlendirmeler sonucunda 2008 yılı içerisinde ilk defa onaylanmıştır. Söz konusu Teklif tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir. İSS ler, daha fazla yatırım yapmayı gerektiren bu yöntemle birlikte, kurumsal kullanıcıların ihtiyaçlarına yönelik olarak, Al-Sat ve IP Veri Akış Erişimi ne göre hizmet kalitesinde daha fazla farklılaştırma yapabilme imkânını elde edebileceklerdir. 41

43 BTK 2008 FAALİYET RAPORU GSM (Avea, Turkcell, Vodafone) Referans Arabağlantı Teklifleri Üç GSM işletmecisi tarafından sunulan Referans Arabağlantı Teklifi taslakları, kamuoyu görüşüne açılmasını müteakip gelen görüşler ile mevzuat hükümleri kapsamında değerlendirilmiş, ilgili maddelerde gerekli değişiklikler yapılarak onaylanmış ve 8 Ağustos 2008 tarihinde yayımlanmıştır. Söz konusu Referans Arabağlantı Teklifleri nde; çağrı sonlandırma hizmetlerine ses ile birlikte veri hizmetleri de dahil edilmiş, belirlenen ortak yerleşim ücretlerinin bir önceki tekliflerdeki ücretlere kıyasla yaklaşık %50 oranında düşürülmüştür Uzlaştırma Faaliyetleri İlgili mevzuat uyarınca işletmeciler arasında erişim ve arabağlantıya ilişkin konularda anlaşma sağlanamaması halinde, taraflardan herhangi biri Kurumdan uzlaştırma prosedürü işletmesini talep edebilmektedir yılı içinde Kurumumuz tarafından işletilen uzlaştırma prosedürleri çerçevesinde, işletmecilerinin kendi aralarında üzerinde uzlaşmazlık bulunan hususlara ilişkin erişim ve arabağlantı sözleşmeleri için uygun görülen hüküm, koşul ve ücretlerin belirlenmiş olduğu toplam 46 adet uzlaştırma prosedürü sonuçlandırılmıştır. Çizelge 8: Kurumumuzca Sonuçlandırılmış Uzlaştırma Prosedürleri (2008) Aralarında Anlaşmazlık Bulunan Taraflar Adet UMTH İşletmecisi Türk Telekom 11 UMTH İşletmecisi GSM İşletmecisi 23 GSM İşletmecisi - GSM İşletmecisi 4 Türk Telekom GSM İşletmecisi 3 İSS Türk Telekom 2 Rehberlik Hizmeti İşletmecisi Türk Telekom 1 Rehberlik Hizmeti İşletmecisi GSM İşletmecisi 2 Toplam Erişim Sözleşmeleri İşletmecilerin kendi aralarında imzaladıkları erişim ve arabağlantı sözleşmeleri ilgili mevzuat gereğince Kuruma sunulmaktadır. Bu çerçevede bugüne değin Kuruma sunulan ve yürürlükte bulunan sözleşme türleri ile adetlerine Çizelge 9 da yer verilmektedir. 8 8 Çizelge de 2008 yılı sonu itibariyle işletmeciler arasında imzalanan ve Kuruma sunulan sözleşmelerin toplam sayısı yer almaktadır. İşletmecilerin yurt dışı işletmecilerle yaptıkları ve Kuruma sundukları erişim ve arabağlantı sözleşmeleri dahil değildir. 42

44 Çizelge 9: Kuruma Sunulan Erişim ve Arabağlantı Sözleşmeleri Sözleşme Tarafları Adet PSTN GSM 3 GSM GSM 3 BTK 2008 FAALİYET RAPORU PSTN UMTH (A Tipi:11, B Tipi:9, C Tipi:16) 36 Yerel Ağa Erişim (PSTN-İSS; UMTH vb.) 10 Veri Akış Erişimi (PSTN-İSS) 13 Alsat (Yeniden Satış) (PSTN-İSS) 20 GSM UMTH 62 UMTH UMTH 24 PSTN GMPCS 1 GSM GMPCS 4 UMTH GMPCS 2 Toplam 178 Kuruma sunulan erişim ve arabağlantı sözleşmeleri yürürlükteki yasa ve yönetmelik hükümleri kapsamında incelenmekte ve mevzuat çerçevesinde tespit edilen eksiklik ve uygunsuzlukların işletmeciler tarafından giderilmesi sağlanmaktadır Hesap Ayrımı ve Maliyet Muhasebesi Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği ne dayanılarak hazırlanan Hesap Ayrımı ve Maliyet Muhasebesine İlişkin Usul ve Esaslar gereğince GSM mobil çağrı sonlandırma hizmetleri piyasasında EPG ye sahip işletmeciler ve Türk Telekomünikasyon A.Ş. hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi yapmakla yükümlüdür yılı içerisinde Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından 2007 yılına ilişkin raporlar Kurumumuza sunulmuştur. Ayrıca 2008 yılında, anılan işletmecilerin 2007 yılında sunduğu raporlarının incelenmesi amacıyla denetimler gerçekleştirilmiştir tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Kurul Kararı ile tarihinden itibaren GSM işletmecilerinin tamamının GSM mobil çağrı sonlandırma piyasasında EPG ye sahip işletmeci olarak belirlenmesini müteakiben Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. de 2006 yılı başı itibariyle hesap ayrımı ve maliyet muhasebesi yükümlüsü olmuştur. Bu kapsamda, 2008 yılı içerisinde anılan işletmeciler tarafından 2007 yılına ait geçiş dönemi verilerini içeren raporlar Kurumumuza sunulmuştur. 43

45 BTK 2008 FAALİYET RAPORU AB Destekli Erişim Projesi AB Komisyonu tarafından finanse edilen ve DeLeeuw International tarafından yürütülen Türk Telekomünikasyon Piyasasında Erişim Çerçevesinin Geliştirilmesine İlişkin Teknik Yardım Projesi 7 Ocak 2008 tarihinde başlatılmış ve 11 Kasım 2008 tarihinde düzenlenen kapanış toplantısının ardından Teknik Şartnamede tanımlanan faaliyetler itibariyle 15 Kasım 2008 de tamamlanmıştır. Bunlara ilave olarak, proje neticesinde atıl kalan fonların değerlendirilmesi amacıyla, danışman firmadan arabağlantı fiyat düzenlemelerine ilişkin ek raporlar hazırlanması talep edilmiştir. Söz konusu raporların Ocak 2009 itibariyle tamamlanması öngörülmektedir. Proje kapsamında yürütülen faaliyetlere ve elden edilen çıktılara aşağıda yer verilmektedir. Yerel ağın paylaşıma açılması: AB ülkeleri kıyaslama raporu, referans yerel ağa erişim tekfinin gözden geçirilmesine ilişkin rapor ve ilgili işletmeciler tarafından katılım sağlanan atölye çalışması. Sabit erişim ve taşıma şebekeleri ile mobil şebekelere yönelik maliyet modelleri ve söz konusu modellerin işleyişini açıklayan kullanım kılavuzları, her bir model için ilgili işletmeciler ile yapılan atölye çalışmaları. Hesap ayrımı ve maliyet muhasebesine ilişkin olarak AB ülkeleri ile kıyaslamaları ve ülkemize yönelik tavsiyeleri içeren raporlar ve ilgili işletmecilerin katılımı ile gerçekleştirilen atölye çalışmaları. 44

46 3. Son Kullanıcıya Yönelik Düzenleme ve Faaliyetler 3.1. Perakende Sabit Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları Türk Telekom un son kullanıcı hizmetine ilişkin tarifeleri Tarife Yönetmeliği kapsamında onaylanmaktadır. Tarife Yönetmeliği ne dayalı olarak Sabit Telefon Şebekesine Erişim Veya Sabit Şebeke Üzerinden Arama Hizmetlerine Yönelik İlgili Piyasalarda Etkin Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilerin Bazı Hizmetlerine İlişkin Tarifelerin Tavan Fiyat Yöntemi İle Onaylanmasına Yönelik Usul Ve Esaslara İlişkin Tebliğ (Yeni Tavan Fiyat Tebliği) tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU 2008 yılında Türk Telekom un sunmakta olduğu sabit telefon hizmetine ilişkin yeni tarifeler Ağustos ayı içerisinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Ayrıca Türk Telekom 2008 yılı içerisinde paket arama hizmetlerine ilişkin yeni tarife seçeneklerini Kurumumuza sunmuştur. Bunlardan Akşam Konuşturan Tarife, Akşam Konuşturan Tarife Ek Paketi Kampanyası, Uzun Konuşturan Tarife, Dakika Tarife Paketleri ve Kampanyaları Kurumumuzca onaylanmıştır. Söz konusu paketlerde, paket ücretleri karşılığında şehiriçi veya şehirlerarası aramalarda kullanılmak üzere abonelere belli miktarda görüşme hakkı tanınmaktadır. Görüntülü telefon hizmeti ve bu hizmete ilişkin kampanyalar da 2008 yılı içerisinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Bu temel hizmetlerin yanı sıra çocuklara yönelik Masal ve Müzik Servisi, yeni evlenenlere yönelik Evlilik Kampanyası, Çağrı Tamamlama Servisi, Inmarsat Tarifeleri, Arızalı Hatlara Ücretsiz Şehiriçi Görüşme verilmesi, Petrol Ofisi Kampanyası, Bahar Kampanyası, Ek Hat Kampanyası, Türk Telekom - Deutsche Telekom İşbirliği, Türk Telekom DECT Kampanyası, Yurtdışından Arama Hizmeti, 170 Kısa Numaralarına ilişkin çeşitli tarife başvuruları değerlendirilmiştir Mobil Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları GSM işletmecileri ile Kurumumuz arasında imzalanan GSM İmtiyaz Sözleşmelerinde yer alan hükümler gereğince; GSM işletmecilerinin son kullanıcılarına uygulayacakları tarifelere ilişkin üst sınır Kurum tarafından belirlenerek onaylanmaktadır. Bu kapsamda GSM azami tarifeleri 2008 yılı içinde Mart ve Eylül aylarında olmak üzere iki defa belirlenerek onaylanmıştır. Onaylanan üst sınırın altında kalmak şartıyla işletmeciler söz konusu tarifelerini serbestçe belirleyebilmektedir. Bununla birlikte, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. nin son kullanıcılarına sunmuş olduğu tarifelerine ilişkin yapılan şikâyetler 2007 yılı içerisinde incelenerek söz konusu işletmecinin normal ve indirimli uygulamaları kapsamında açıklanan şebeke içi tarifelerinin, aynı dönem içerisinde diğer işletmecilere uyguladığı en düşük çağrı sonlandırma ücretinin altında kalmamasının sağlanması karara bağlanmıştır yılında ise söz konusu karara ilişkin olarak yapılan uygulamaların değerlendirilmesi ve işletmeciler arasında mutabakat sağlanabilmesini teminen bir karar daha alınmıştır. Anılan kararların yürütmesi Danıştay tarafından durdurulmuş olup hukuki süreç devam etmektedir. Mobil telekomünikasyon hizmetleri kapsamında ses hizmetlerinin yanı sıra veri hizmetleri ve internet hizmetlerinin de mobil işletmeciler tarafından gerek yeni kullanıcıların elde edilmesi gerekse mevcut kullanıcıların bağlılıklarının arttırılması amacıyla kullanıldığı ve söz konusu hizmetlerde çeşitli avantajlı 45

47 BTK 2008 FAALİYET RAPORU uygulamaların özellikle numara taşınabilirliği uygulaması kapsamında olmak üzere 2008 yılında da yoğun bir şekilde sunulduğu görülmüştür. Ses ve veri hizmetlerinin bir arada sunulmasına olanak tanıyan platformların sağlanmasına ilişkin kampanyalı uygulamalara 2008 yılında da devam edilmiştir. Ayrıca, internet ve SMS kullanımını arttırmaya yönelik uygulamalarla yeni kontör yüklenmesi karşılığında kullanıcılara çeşitli avantajlar sağlayan kampanyaların da ağırlıklı olarak uygulandığı görülmüştür Tüketici Şikâyetleri Merkezi Elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösteren işletmecilerin sebep olduğu tüketici haklarının ihlaline dair şikayet ve taleplerin Kuruma sağlıklı bir şekilde ulaşıp değerlendirilebilmesini sağlamak amacıyla kurulan Tüketici Şikayetleri Merkezi 2002 yılı Temmuz ayından beri faaliyet göstermektedir. Tüketiciler şikâyetlerini, istek ve taleplerini e-posta, telefon, faks, posta yoluyla Merkeze ulaştırabilmektedir. Elde edilen tüketici şikâyet ve istekleri bilgisayar ortamına aktarılarak sağlıklı bir şekilde değerlendirilmekte, elde edilen bu bilgilerin istatistikî olarak sınıflandırılması ve bunların analizinin yapılmasını müteakiben tüketici şikâyetlerinin giderilmesine çalışılmaktadır. Kurumumuza 2008 yılında 5027 adet Tüketici Şikâyeti Başvurusu yapılmıştır. Yapılan tüketici başvurularının çoğu abonelik sözleşmelerine ilişkin olup, sabit ücretlerin kaldırılmasına ilişkin öneriler ikinci sırada yer almaktadır. Çizelge 10 da konularına göre tüketici başvurularının sınıflandırılmasına yer verilmiştir. Çizelge 10: Konularına Göre Tüketici Şikayeti Başvuruları Konu Sayı Abonelik Hizmetleri 1465 Öneri(Sabit Ücretin kaldırılması, yalın ADSL) 681 Baz İstasyonları 592 ISS lerin Hizmetleri 573 Kurum ile İlgisiz 395 TİB (İnternet içerik, Telefon Dinleme) 357 Tarife 252 Fatura İtirazı 216 Diğer 210 UMTH - Numara Taşınabilirliği 180 Teşekkür 55 İthalat 40 İnsan Kaynakları sayılı Bilgi Edinme Kanunu kapsamında Kurumumuza 1530 adet bilgi edinme başvurusu yapılmıştır. Toplam başvuru içinde 193 adet başvuru Bilgi Edinme Hakkı Kanunu na ve ilgili yönetmeliğe uygun olmaması nedeniyle reddedilmiştir. Başvuruya verilen 2 cevap için başvuru sahibi tarafından Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz yapılmıştır. Bunlardan 1 adedi Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu tarafından reddedilmiştir. 1 adedi ise Kurul tarafından incelenmeye alınmıştır. 46

48 3.4. Kısa Mesajlarda Türkçe Karakter Kullanımı Bu çalışmada kısa mesajlarda ç, ş, Ş, ğ, Ğ, İ ve ı harflerinin kullanılması durumunda bir mesajda yer alabilecek maksimum karakter sayısının düşmesi ve bunun sonucunda söz konusu karakterleri içeren mesajların bölünerek birden fazla mesaj olarak ücretlendirilmesi probleminin çözülmesi amaçlanmıştır. Kısa mesajlarda Türkçe karakter kullanımı ile ilgili olarak işletmeciler tarafından geliştirilen yeni ücretlendirme sistemlerinin tarihinde devreye alınması sağlanmış, Türkçe karakter içeren ve 160 karakterden az olan bir mesajın birden fazla mesaja bölünerek iletilmesi problemi önlenmiştir. Böylece yaşanan tüketici mağduriyeti giderilmiştir. Buna ilave olarak Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI), Üçüncü Nesil Ortaklık Projesi (3GPP) Grubu nezdinde yürütülen çalışmalar sonucunda, tarihinde 3GPP TS ve 3GPP TS standartları Türkçe karakterlerin tamamının 7 bit ile kodlanmasına imkan verecek şekilde güncellenmiş ve kısa mesajlarda Türkçe karakter desteği bir standart gerekliliği haline gelmiştir. Üreticilere söz konusu standartlara uyum için tarihine kadar süre verilmiş olup üreticiler tarafından cihazların uyumlu hale getirilmesi amacıyla yürütülen çalışmalar devam etmektedir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Ayrıca konu ile ilgili olarak uygulamaya ilişkin usul ve esaslar ile işletmeciler ve üreticilerin yükümlülüklerinin ve ihlal durumunda uygulanacak müeyyidelerin bir yönetmelik ile düzenlenmesi planlanmış ve Kısa Mesajlarda Türkçe Karakter Kullanımına Dair Yönetmelik Taslağı hazırlanmıştır. Taslak yönetmelikle ilgili olarak Kurum içi ve kurum dışı görüş alma süreci tamamlanmıştır. Yönetmelik taslağı ülkemizin AB nezdindeki yükümlülükleri kapsamında Dış Ticaret Müsteşarlığı aracılığıyla AB Komisyonuna bildirilmiştir. Yönetmelik Taslağı ile ilgili olarak bildirim süreci kapsamında Avrupa Komisyonu ndan çeşitli görüşler alınmış olup, konu ile ilgili değerlendirme çalışmaları devam etmektedir GSM Kapsama Alanı Çalışmaları GSM kırsal kapsama alanlarının genişletilmesi ve iyileştirilmesi amacıyla 2007 yılı sonu itibariyle başlatılan çalışmalar 2008 yılında da devam etmiş olup, yapılan çalışmalar sonucunda GSM kapsama alanlarının genişletilmesi konusunda önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Buna göre 2008 yılı sonu itibariyle nüfusu>500 olan bütün yerleşim yerlerinde asgari bir işletmecinin bulunması hedeflenmiş olup bu hedeflere de büyük oranda ulaşılmıştır. Nüfusu<500 olan yerleşim yerlerinin de asgari bir işletmeci tarafından kapsamaya dahil edilebilmesi için 2009 yılında çalışmalara devam edilecektir. 47

49 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 4. Yetkilendirme Faaliyetleri 4.1. Sunulan Hizmetler 2008 yılında Türkiye elektronik haberleşme sektörüne, 1 adet altyapı hizmeti işletmecisi, 1 adet GMPCS Mobil Telefon hizmeti işletmecisi, 2 adet uzak mesafe telefon hizmeti işletmecisi, 24 adet internet servis sağlayıcısı ve 1 adet rehberlik hizmeti işletmecisi dâhil olmuştur. Yeni yetkilendirmeler ile sektördeki işletmeci sayısının artmasıyla, tüketicilere sunulan hizmet çeşiti de artmıştır yılı içerisinde mevcut yetkilendirmelere devam edilmiş olup, yeni bir hizmete yönelik yetkilendirme yapılmamıştır Kablo Platform Hizmeti Kablo platform hizmeti, kablo platform şebekesi üzerinden şifreli/şifresiz radyo/tv sinyallerinin tek yönlü/çift yönlü biçimde kullanıcılara ve/veya abonelere sunulmasını ve söz konusu şebekeye ait her türlü altyapıyı tesis etmeyi ve işletmeyi kapsayan telekomünikasyon hizmetidir yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 5 adet işletmeci bulunmaktadır yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği toplam ,39 TL (KDV dahil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir Karasal Hatlar Üzerinden Veri İletimi Hizmeti Karasal hatlar üzerinden veri iletimi, verinin fiber optik, bakır, koaksiyel, r/l vb. karasal kablolu ve/ veya kablosuz hatlar üzerinden herhangi bir işleme tâbi tutulmaksızın şebeke sonlanma noktaları arasındaki iletimini ifade etmektedir yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 25 adet işletmeci bulunmaktadır yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği toplam ,44 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir Uydu Telekomünikasyon Hizmeti Uydu telekomünikasyon hizmeti, uydular ve uydu yer istasyonları aracılığı ile tek veya çift yönlü olarak, elektromanyetik dalgalar vasıtasıyla coğrafi olarak birbirinden uzak noktalar arasında telefon hizmeti hariç olmak üzere uygun terminal cihazlarıyla kullanıcılara/abonelere ses ve veri iletişimi hizmeti ile ilgili altyapının işletilmesini kapsamaktadır yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 20 adet işletmeci bulunmaktadır yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği toplam ,79 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir Uydu Platform Hizmeti Uydu platform hizmeti, değişik iletim ortamlarından alınan telefon hizmeti hariç olmak üzere ses, veri ve görüntü işaretlerinin sayısal uydu platformunda kodlayıcı ve çoklayıcı grupları yardımıyla sayısal ortama çevrilerek, uydu yer istasyonları vasıtasıyla sayısal paketler halinde uyduya gönderilmesi ve uydudan alınan sayısal işaretlerin uygun terminal cihazları vasıtasıyla abonelerine iletilmesi hizmetini ifade etmektedir yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 2 adet işletmeci bulunmaktadır yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği toplam ,20 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir. 48

50 GMPCS Mobil Telefon Hizmeti GMPCS mobil telefon hizmeti, pozisyonu ve çalışma frekansları ITU tarafından belirlenmiş ve tahsis edilmiş bulunan, bir sabit veya mobil, genişbant veya darbant, küresel veya küresel olmayan, yere göre durağan olan veya olmayan, mevcut veya plânlanan bir uydu kümesi üzerinden kullanıcılara verilen doğrudan ses, veri, faks ve benzeri hizmetleri kapsamaktadır yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 5 adet işletmeci bulunmaktadır. Bu yıl içinde, söz konusu işletmecilerin ödediği toplam ,18 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti Ortak kullanımlı telsiz hizmeti, analog ve sayısal teknolojiler kullanılarak aynı sistem içerisinde bir veya birden fazla kapalı kullanıcı grubunu barındıran, en az bir merkez telsiz ve yeteri kadar abone telsiz cihazından oluşan, tek ve/veya çift yönlü olarak ses, veri ve optimize paket veri, mesaj, görüntü vb. hizmetlerin abonelere sunulmasını içeren, hücresel ve/veya hücresel olmayan, yerel ve bölgesel bazda işletilebilen telekomünikasyon hizmetini kapsamaktadır. Ülkemizde söz konusu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 51 adet işletmeci bulunmaktadır yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği toplam ,18 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir Rehberlik Hizmeti Rehberlik hizmeti, rehber bilgilerinin başta işletmecilere tahsis edilen 118XY yapısındaki numaralardan telefonla sorgulama olmak üzere, basılı, elektronik ya da mümkün olan diğer yollarla kullanıcılara ulaştırılmasını ve ilgili katma değerli hizmetlerin sunulmasını kapsamaktadır yılı sonu itibariyle söz konusu hizmeti sunmak için toplam 8 işletmeci yetkilendirilmiş olup, 2008 yılı içinde yetkilendirilmiş olan 1 işletmeciden numara ücretleri dâhil toplam (KDV dâhil) ,55 TL Hazineye aktarılmıştır Uzak Mesafe Telefon Hizmeti Uzak mesafe telefon hizmeti (UMTH), işletmecilere ait her türlü telekomünikasyon şebekesi ve altyapısı üzerinden her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılara iller arası ve/veya uluslararası telefon hizmeti sunulmasını kapsamaktadır yılında UMTH ye ilişkin olarak 2 yeni işletmeciye yetkilendirme verilmiş olup; 2008 yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti vermekle yetkilendirilmiş 32 adet işletmeci bulunmaktadır yılında, söz konusu işletmecilerin ödedikleri toplam ,71 TL (KDV dâhil) yetkilendirme ücreti Hazineye gelir olarak kaydedilmiştir Altyapı İşletmeciliği Hizmeti Altyapı işletmeciliği hizmeti, işletmecilere ve kullanıcılara telekomünikasyon hizmetleri sunulmasına imkân sağlayan transmisyon altyapısı kurulması ve işletilmesidir. Mart 2006 tarihinde Altyapı İşletmeciliği Hizmeti yetkilendirmesi başlamış ve 2008 yılı sonuna kadar 16 adet işletmeci yetkilendirilmiştir. Bu hizmetten 2008 yılı içerisinde toplam ,79 TL yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir Kablolu ve Kablosuz İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti Veren İşletmeciler Kablolu ve kablosuz internet servis sağlayıcılığı hizmeti veren işletmeciler gerekli altyapı, donanım ve yazılımı sağlayarak son kullanıcıya internet erişim hizmeti sağlamaktadır. Bir İSS nin yaptığı iş, kendisine 49

51 BTK 2008 FAALİYET RAPORU ait bilgisayar donanımı ve kiraladığı hatlar aracılığı ile kullanıcıları yerel ve uluslararası internet omurgalarına taşımak olarak ifade edilebilmektedir. Daha önce Genel İzin ile yetkilendirilen söz konusu işletmeciler, Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına ilişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinde tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklikle, İSS hizmetini gelişmekte olan ülkeler ve AB ülkelerinde olduğu gibi da ülkemizde de 2008 yılında kayıtlama usulü ile yürütmeye devam etmişlerdir. Bu kapsamda, 2008 yılı içerisinde ilk başvuru üzerine yetkilendirilenler dâhil olmak üzere toplam 85 işletmeciden ,08 TL yetkilendirme ücreti elde edilmiş olup, söz konusu ücretler işletmeciler tarafından Hazine Müsteşarlığı hesabına yatırılmıştır IMT 2000 / UMTS tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan IMT 2000/UMTS Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme Planı uyarınca söz konusu hizmete ilişkin yetkilendirmenin yapılması için 6 ay içerisinde ihaleye çıkılması kararlaştırılmıştır. Bu doğrultuda, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan ihale ilanında IMT 2000/UMTS Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme ihalelerinin tarihinde yapılacağı kamuoyuna duyurulmuştur. Bu kapsamda, tarihinde Kurum Merkez Binasında saat 10:00 da başlatılan IMT-2000/UMTS Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme ihalelerine Vodafone Telekomünikasyon A.Ş., Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. tekliflerini vermiştir. Söz konusu ihalelerde, A lisansı 358 milyon Avro + KDV ye Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ye, B lisansı 250 milyon Avro + KDV ye Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. ye, C lisansı 214 milyon Avro + KDV ye Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. ye ihale edilmiştir. İhalenin toplam bedeli KDV dâhil yaklaşık 970 milyon Avro olarak gerçekleşmiştir. İhale Komisyonunun kararı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu tarafından alınan karar ile tarihinde onaylanmış ve ihale sonucu kazanan işletmecilerle taslak imtiyaz sözleşmesi tarihinde parafe edilerek, düşüncesi alınmak üzere Danıştay a gönderilmiştir. Danıştay düşüncesinin alınmasını müteakip Kurul tarafından değerlendirilmek suretiyle taslak sözleşmelere son hali verilecek ve taraflarca imzalanmasını müteakip yürürlüğe girecektir. Bu çerçevede, 2009 yılı içinde 3N hizmetlerinin verilmeye başlanacağı beklenmektedir. 3N yetkilendirmelerinde, yerli şirketlerin katılımına destek sağlanmasının veya yerli katkının artmasını teşvik edecek düzenlemeler yapılmasının önem arz ettiği düşünülmektedir. Bu kapsamda kademeli olarak üç yıl içinde en az 500 mühendisin çalıştığı Ar-Ge merkezlerinin Türkiye de açılması ve gençlerimizin bu alanlarda çalışmak suretiyle kendilerini geliştirmelerinin önünün açılması hedeflenmektedir. Burada amaçlanan yaratıcı genç nüfusumuzun potansiyelini ortaya çıkartmak ve uluslararası tedarikçilerin bu potansiyelin farkına varmalarını sağlamaktır. BTK, söz konusu hükmü 50

52 sıkı bir şekilde takip edecek, gerçekleştirilmesini denetleyecek veya bu konuda tecrübeli kurum veya kuruluşlara denetlettirecektir. 3N şebekeleri üzerinden daha kaliteli ses hizmeti sunulacak olsa da esas ağırlığın hızlı ve zengin içerikli veri uygulamaları olacağı düşünülmektedir. Dolayısı ile 3N şebekelerinin faaliyete geçmesi ve genişbant erişim imkânlarının artmasının; BTK 2008 FAALİYET RAPORU İnternet kullanımının yaygınlaşmasına katkı sağlayacağı, Bilgi toplumuna geçişte önemli bir etken olacağı, Özellikle yazılım alanında yerli firmalara önemli fırsatlar yaratabileceği, Gençlerimize yazılım sektöründe istihdam oluşturabileceği, Uzaktan eğitim, m-kütüphane, İnternet üzerinden bilimsel laboratuarlara erişim, internetüzerinden dil eğitimi gibi uygulamalar ile eğitime katkı sağlayacağı, Yaşlı ve engellilerin uzaktan gözetim ve kontrolünde kolaylıklar sağlayacağı, m-uygulamalar ile vatandaşlarımızın yaşamını daha da kolaylaştıracağı beklenmektedir. Kısacası genişbant İnternet hizmetlerinin olduğu bir ortamda, eğitimden eğlenceye, etkileşimli oyunlardan ticari uygulamalara kadar her türlü hizmet verilebilecektir Devam Eden Yetkilendirme Çalışmaları Genişbant Telsiz Erişim Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirmesi 2008 İş Planı çerçevesinde, WiMAX gibi genişbant teknolojiler ile sunulacak ses ve veri hizmetlerine yönelik genişbant telsiz erişim hizmetlerinin yetkilendirmesine ilişkin stratejik yaklaşım ve değerlendirmelerin oluşturulmasının yanı sıra, bu hizmetin sunulmasına ilişkin uygulanacak usul ve esaslar ile yetkilendirme ücretinin asgari değerinin belirlenmesi çalışmaları yürütülmüştür. Bu bağlamda, dünyada genişbant telsiz erişim hizmetlerinin detaylı değerlendirmesi yapılarak, ülkemizdeki pazar eğilimleri ile genişbant telsiz erişim hizmetinin yetkilendirme türü, zamanı ve süresi ile işletmecilerin hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesine ilişkin çalışmalar yapılmıştır. Gelinen nokta itibariyle, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu çerçevesinde Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinin Genişbant Telsiz Erişim Hizmetine ilişkin Taslak Eki hazırlanmış ve hizmetin asgari değerinin tespitine ilişkin çalışmalar yapılmış olup teknolojik ve uluslararası gelişmeler çerçevesinde konu ile ilgili çalışmalar devam etmektedir Sabit Telefon Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirilmesi Danıştay 13. Dairesi tarafından, tarihinde Sabit Telekomünikasyon Hizmeti nin yetkilendirilmesine ilişkin hazırlanan ekin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir. Söz konusu mahkeme kararı çerçevesinde anılan düzenleme revize edilerek, kamuoyu ile paylaşılmış ve Sabit Telefon Hizmeti nin yetkilendirilmesine ilişkin düzenleme tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan hizmete ilişkin asgari değer teklifi de hazırlanmış olup, bu hususta Bakanlar Kurulu Kararı istihsali beklenmektedir. 51

53 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Sanal Mobil Şebeke Hizmeti Yetkilendirmesi Sanal Mobil Şebeke Hizmeti, işletmeci tarafından, adına tahsis edilmiş frekans bandı olmadan, kendi markası ile mobil telekomünikasyon hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen şebeke işletmecilerinin altyapıları üzerinden abonelere mobil telefon ve katma değerli telekomünikasyon hizmetleri sunulmasına olanak veren bir mobil telekomünikasyon hizmetidir. Sanal mobil şebeke hizmeti işletmeciliğine ilişkin taslak Yönetmelik eki ne, alınan kurum içi ve dışı görüşler, dünya uygulamaları ve ülkemiz şartları doğrultusunda 2008 yılı içerisinde son hali verilmiştir. Ülkemiz mobil telekomünikasyon pazarında yetkilendirilmeleri planlanan sanal mobil işletmeciliğinin mobil telefon ve katma değerli telekomünikasyon hizmetlerinin sunulmasını kapsaması nedeniyle, sektörde aynı alanda rekabet eden işletmeciler arasındaki mali yükümlülüklerin eşitlenmesini teminen gerekli yasal düzenlemelerin tamamlanması halinde konu yetkilendirmenin yapılması planlanmaktadır Geçiş Hakkı Geçiş Hakkı, elektronik haberleşme hizmeti sunmak amacıyla, her türlü elektronik haberleşme alt yapısını ve bunların destekleyici ekipmanlarını, kamu ve/veya özel mülkiyete konu taşınmazların altından, üstünden, üzerinden geçirmeyi ve bu altyapıyı kurmak, değiştirmek, sökmek, kontrol, bakım ve onarımlarını sağlamak ve benzeri amaçlarla söz konusu mülkiyet alanlarını kullanmayı ifade etmektedir tarihinde Telekomünikasyon Hizmetlerine Yürütülmesinde Geçiş Hakkına İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Konu Yönetmeliğin yayımlanması ile Geçiş Hakkı kullanımının usul ve esasları belirlenerek bu alandaki hukuki eksiklik tamamlanmıştır. Serbestleşen sektörde geçiş hakkına sahip olan işletmelerin, yerleşik işletmeciye bağlı kalmayarak kendilerine ait altyapıyı kurabilmeleri ve böylece rekabeti engelleyen altyapıdaki bağımlılığın kalkmış olması düzenlemenin temel amacı olmuştur sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu nun Geçiş Hakkına ilişkin hükümlerine uyum sağlamak ve ihtiyaç duyulan eksiklikleri gidermek amacıyla, mevcut Yönetmelik yeniden gözden geçirilmiş ve Elektronik Haberleşme Hizmetlerinin Yürütülmesinde Geçiş Hakkına İlişkin Taslak Yönetmelik olarak Kurumumuz İnternet sitesinde yayımlanmak suretiyle kamuoyunun öneri ve görüşlerine açılmıştır. 52

54 5. Numaralandırma Faaliyetleri 5.1. Numara Tahsisleri 2008 yılı içerisinde, türler itibariyle yapılan numara tahsisleri aşağıda verilmektedir. Bu tahsisler neticesinde işletmeciler tarafından toplam ,81 TL numara ücreti Hazine Müsteşarlığı hesabına yatırılmıştır. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Kısa Numaralar ve 811 Alan Kodlu Erişim Numaraları 2008 yılı içerisinde, 160 kısa numarası E-Devlet Kapısı Çağrı Merkezi hizmet adıyla Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. ye, 174 kısa numarası Alo Gıda Hattı adıyla Tarım ve Köyişleri Bakanlığı na ve 176 kısa numarası Turizm Dilek Hattı adıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı na tahsis edilmiştir yılında UMTH kapsamında toplam 47 adet 811 alan kodlu ek erişim numarası tahsis edilmiştir yılı sonu itibariyle UMTH yetkilendirmesi kapsamında toplam 314 adet erişim numarası tahsisli durumdadır NSPC ve ISPC Tahsisleri 2008 yılı içerisinde işletmecilere, 34 adet Ulusal İşaretleme Nokta Kodu (NSPC - National Signaling Point Code) ve 1 adet de Uluslararası İşaretler Nokta Kodu (ISPC - International Signaling Point Code) tahsis edilmiştir Diğer Tahsisler Üstte bahsedilen numara tahsislerine ilave olarak 2008 yılı içerisinde adet mobil numara ve 1 adet mobil şebeke kodu (MNC Mobile Network Code) tahsisi gerçekleştirilmiştir Numara Taşınabilirliği Abonelerin numara değişikliği zorunluluğu olmadan işletmecilerini, adreslerini veya aldıkları hizmeti türünü değiştirebilmeleri olarak tanımlanabilecek olan Numara Taşınabilirliği düzenlemesi için 2008 yılı içerisinde önemli çalışmalar yürütülmüştür. Numara Taşınabilirliği Yönetmeliğinin tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmesini müteakip, taşınan numaralara ilişkin bilgileri tutacak ve numara taşıma sürecinde etkin rol oynayacak, Numara Taşınabilirliği Sisteminin (Merkezi Referans Veri Tabanı) Kurumumuz merkezinde kurulumu tarihinde tamamlanmış ve düzenleme gereği bu tarihten 6 ay içerisinde mobil numara taşınabilirliği uygulamaya geçeceğinden, BTK koordinasyonunda işletmeciler ile yoğun bir test süreci yaşanmıştır. Testler başarılı bir şekilde tamamlanarak tarihinde mobil numara taşınabilirliği uygulamaya geçmiştir. Numara Taşınabilirliği Sistemindeki kayıtlara göre 2008 yılı içerisinde, toplam adet numara taşınmıştır. 53

55 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 6. Spektrum Yönetimi ve Uygulamaları 6.1. Frekans Tahsisleri ve Bant Boşaltım Çalışmaları Ortak kullanımlı telsiz hizmetlerine yapılan tahsisler 2008 yılı içerisinde bütün Türkiye genelinde OKTHhizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler ve mevcut hizmet sağlayıcıların ilave frekans başvuruları ile farklı illerdeki yetkilendirme başvuruları değerlendirilmiştir. 450 MHz bandının yeni nesil sistemler için ayrılması ve yapılan band boşaltma çalışmaları nedeniyle OKTH için sadece, Role Tx: MHz/ Rx: MHz bandından frekans tahsisi yapılmış olup mevcut işletmecilerin gelen ilave frekans talepleri de bu banddan karşılanmıştır. Yine bu çerçevede MHz frekans bandından tahsis yapılan mevcut OKTH işletmecilerine yazı yazılarak, uygun frekans bandlarına geçiş işlemleri devam etmektedir. Ayrıca; 2004, 2005 ve 2006 yıllarında OKTH yetkilendirilmesinde frekans açısından kıt kaynak statüsünde bulunan İstanbul ili; 2007 yılında frekans spektrumunun etkin ve verimli kullanımına yönelik teknolojik gelişmeler doğrultusunda sayısal sistemlere yönlendirilmesi ve İstanbul ilindeki mevcut işletmecilerden gelen ilave frekans taleplerinin değerlendirilebilmesi için İstanbul ilinde sadece sayısal OKTH yapılmasına ve ilave taleplerin de role başına 60 cihazı geçen sistemlerde verilmesine karar verilmiştir. Bu çerçevede, İstanbul ilinde hizmet veren OKTH işletmecilerinden ilave frekans başvurusunda bulunan işletmecilerin abone ve cihaz durumları incelenerek uygun olanlara ilave frekans tahsisi yapılmıştır. Diğer taraftan; NMT bandından boşalan 2 MHz lik ( MHz/ MHz olarak) frekans bandı sayısal özellikli OKTH için ayrılmış ve İstanbul ili de dâhil olmak üzere sayısal TETRA ve DMR sistemleri için birçok işletmeci yetkilendirilmiştir. Ayrıca, Türkiye genelinde OKTH işletmecilerinden gelen VHF ( MHz) bandındaki yetkilendirme talepleri çerçevesinde, yapılan değerlendirmede ilk etapta OKTH için Role Tx: MHz/ Rx: MHz frekans bandı planlanarak, bu banddan OKTH yetkilendirme işlemleri birçok ilde yapılmıştır Emniyet Genel Müdürlüğüne MOBESE İçin Frekans Tahsisi Güvenlik hizmetlerinin verimliliğini artırmak ve kişi hak ve hürriyetlerine dokunulmadan genel asayiş ve huzuru temin etmeye yardımcı olmak maksadıyla ülke genelinde kurulması planlanan Kent Güvenliği Yönetim Merkezlerinde (MOBESE) kablosuz kameralı sisteminde kullanılmak üzere 3.5 GHz frekans bandında; Emniyet Genel Müdürlüğünün talepleri doğrultusunda, yoğun olmayan merkezler için 2x15 MHz, yoğun merkezler için 2x25 MHz frekans tahsisi yapılmıştır. EGM tarafından gelen talepler kapsamında 2008 yılı içerisinde bazı il ve ilçeler için sistem kurma izinleri verilmesine devam edilmiştir. 54

56 MHz Frekans Bandı Boşaltım Çalışması Genişbandlı telsiz erişim sistemlerine frekans planlanması amacıyla başlatılan çalışmalar kapsamında, MHz frekans bandından ortak kullanımlı telsiz sistemlerine frekans tahsisi durdurulmuştur. Ayrıca, bandın kullanım yoğunluğunu görmek amacıyla Milli Monitör Sistemi vasıtasıyla Spektrum Doluluğu analizleri yapılmıştır. Bu çalışmalar kapsamında boşaltılmasına karar verilen MHz ve MHz frekans aralıklarının boşaltılması çalışmalarına başlanmış ve 2008 yılı sonuna kadar OKTH işletmecileri, belediyeler, DHMİ, MSB-NATOPOL, EGM hariç diğer kullanıcılar bandı boşaltmışlardır. Boşaltılan bandın genişband telsiz erişimi için tahsisi çalışmaları ve boşaltılmayan aralıkların boşaltım çalışmaları devam etmektedir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Diğer Tahsis ve Koordinasyon Faaliyetleri Uydu Hizmetlerine Yönelik Faaliyetler Uluslararası Telekomünikasyon Birliği Radyokomünikasyon Büro (ITU-BR) tarafından üye ülkelere 2 haftada bir gönderilen elektronik ortamdaki uydu ve karasal servislere ilişkin koordinasyon bildirimleri, mevcut ve planlama aşamasında olan uydu ve karasal sistemlerimize göre değerlendirilerek ITU ve ilgili ülkeler nezdinde koordinasyon faaliyetleri gerçekleştirilmiştir sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun Uydu pozisyonu tahsisi 38 inci maddesinde yer alan Uluslararası planlama ve kriterler çerçevesinde uydu pozisyonlarına ilişkin planlama, tahsis, uluslararası koordinasyon ile tescil işlemlerini Kurum, Bakanlıkla koordineli olarak yürütür. hükmüne istinaden Kurum ve Bakanlık arasında koordinasyon usul ve esaslarının belirlenmesi amacıyla Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu İle Ulaştırma Bakanlığı Arasında Uluslararası Telekomünikasyon Birliği Nezdinde Uluslararası Planlama ve Kriterler Çerçevesinde Uydu Pozisyonlarına İlişkin Koordinasyon Protokolü hazırlanmıştır tarihli Kurul Kararı sonucunda protokol taraflarca imzalanarak uygulama başlamıştır Mayıs 2008 tarihleri arasında İstanbul da düzenlenen 2008 Formula-1 Grand Prix yarışı için yabancı basın-yayın ve TV kuruluşlarına geçici uydu up-link kullanma izni verilmiştir. Ayrıca 2008 yılı içinde ülkemizde düzenlenen çeşitli spor aktiviteleri ve benzeri faaliyetler için yabancı basın-yayın ve TV kuruluşlarına geçici uydu up-link kullanma izni verilmiştir Hava ve Deniz Haberleşme Sistemlerine Yönelik Faaliyetler Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ile koordineli olarak havaalanlarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere, MHz frekans bandından hava seyrüsefer (S/S) ve MHz frekans bandından hava mobil haberleşme sistemlerine yapılan frekans tahsislerinin ICAO/FMG (International Civil Aiviation Organization/ Frequency Management Group) nezdinde frekans koordinasyonu sağlanmıştır. Bu kapsamda Ülkemizdeki havaalanlarında kullanılmak üzere planlanan hava mobil ve S/S sistemleri için ICAO/FMG üyesi ülkelerle frekans koordinasyonları tamamlanmış ve ICAO/COM Tablolarına (COM 2, COM3, COM 4) kayıtları yaptırılmıştır. ICAO tarafından 2008 yılında yayınlanan ICAO COM2, COM3 ve COM4 Tabloları incelenmiş ve bu tablolara girilmemiş veya hatalı girilmiş frekanslarımızın ICAO/COM Tablolarına kayıt ettirilmesi ve düzeltmesi yapılmıştır. 55

57 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Ayrıca, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü başta olmak üzere Genelkurmay Başkanlığı, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Türk Hava Yolları gibi kuruluşlarla koordineli işlemler yürütülmüştür. Deniz sistemleri ile ilgili olarak yüzer araçların yeni kayıt, değişiklik ve iptal işlemleri her ay ITU ya bildirilerek uluslararası frekans koordinasyonu işlemleri yapılmıştır Frekans Planlanması Kapsamında İthal İzni Verilen Cihazlar Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları ithal ve imal edilirken, frekans veya lisans kısıtlaması olan cihazlar; frekans bandı, çıkış gücü ve anten bilgileri bakımından değerlendirilerek Bildirim Formu (Sınıf 2) kapsamında onay verilme işlemleri yerine getirilmektedir ile tarihleri arasında yapılan işlemlere ilişkin bilgiler aşağıdaki çizelgede belirtilmiştir. Çizelge 11: Bildirim Formu İstatistikî Bilgiler Başvurulan Evrak Sayısı Onay Verilen Cihaz Sayısı Onay Verilmeyen Cihaz Sayısı

58 7.1. Bilgi ve İhbar Merkezi Bilgi ve İhbar Merkezi (BİM) mülga 5392 sayılı Kanun un 25d maddesinde yer alan Elektronik kimlik bilgisini haiz cihazlar için Kurum, bilgi ve ihbar merkezi kurar veya kurdurur. hükmü uyarınca kurulmuştur. BİM bünyesinde: BTK 2008 FAALİYET RAPORU 7. Bilgi Teknolojileri Projeleri Çağrı merkezi hizmeti, İthalat takip sistemi giriş işlemleri, Elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş cihazların eşleştirilmesi işlemleri, Anakart değişim işlemleri, GSM işletmecilerinin abone kayıt merkezleri (AKM) tarafından yapılan bireysel ithalat kayıtlarına ait evrakların incelenmesi, İhbar başvuruları, Savcılık/Mahkeme talimatları ve yazışmaları, Emniyet ve gümrük birimlerinden gelen taleplerin karşılanması, Elektronik kimlik bilgisini haiz (IMEI) cihazlara ilişkin tüketici başvurularının cevaplandırılması işlemleri yürütülmektedir Çağrı Merkezi Çağrı merkezi, altışar saatlik dört vardiya halinde yedi gün yirmi dört saat esaslı, pilot numarası olan 10 hat ve numaralı 10 hat olmak üzere toplam 20 hat ile hizmet vermektedir yılı boyunca çağrı merkezi tarafından adet çağrı alınmış bunlardan adedi cevaplanmış, adedi meşgule düşmüş, adedi ise sıraya alınmış olmasına rağmen beklemeden düşmüştür yılında BİM tarafından alınan çağrı sayısı 2007 yılına oranla %18 azalmış olup; çağrıların karşılama oranı %93 olarak gerçekleşmiştir. Cevaplan nan; BaƔarŦsŦz ÇaŒrrŦlar Yönlendirilen; Şekil 32: Bilgi ve İhbar Merkezi Çağrı Trafiği 57

59 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Çağrı başına görüşme süresi 2008 yılı içerisinde ortalama 1,79 olarak gerçekleşmiştir. Gelen Arama Say s ,85 1,82 1,79 1, , , Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Aylar 1,,94 1,92 1,89 1,83 Ekim ,91 1, 86 Kas m Aral k ,00 1,90 1,80 1,70 1,60 1,50 1,40 Gelen Aramalar Ortalama Süresi, dak. Şekil 33: BİM Çağrı Merkezi Gelen Arama Sayısı ve Ortalama Konuşma Süresi, İthalat Takip Sistemi Giriş İşlemleri 2008 yılında ithalatçılar tarafından Kurumumuza yapılan adet başvuru için işlem yapılmış ve toplam adet IMEI numarası kayıt altına alınmıştır Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Şekil 34: İthalatçı Başvurusu ile Kayıt Altına Alınan IMEI Sayısı,

60 Elektronik Kimlik Bilgisi Değiştirilmiş Cihazların Eşleştirilmesi İşlemleri Elektronik kimlik bilgisinin değiştirilmiş olduğu tespit edilen gerçek cihaz için ithalatçı firmalar, cihazın IMEI numarası ile GSM numarasını MCKS ye giriş yapmak suretiyle eşleştirme işlemini gerçekleştirmektedir. Klon tespiti yapıldığı için ithalatçı firmalar tarafından eşleştirilen IMEI sayısı 2008 yılında adet olarak gerçekleşmiştir BTK 2008 FAALİYET RAPORU Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Şekil 35: İthalatçı Başvurusu ile Eşleştirilen IMEI Sayısı, Anakart Değişim İşlemleri 2008 yılında Anakart/swap ithalatını gerçekleştiren firmaların teknik servis aracılığı ile webservis sitesi üzerinden yaptıkları IMEI değişim bildirimleri adet olarak gerçekleşmiştir Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Şekil 36: Anakart Değişimi Yapılan Cihaz Sayısı,

61 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Yurt Dışından Bireysel İthalat Yolu İle Getirilen Cihazların Kayıt Edilmesine İlişkin Başvurular Yurt dışından bireysel ithalat yolu ile getirilen cihazların kayıt işlemi ilgili gümrük mevzuatı çerçevesinde BİM ve GSM işletmecilerinin Abone Kayıt Merkezleri (AKM) tarafından yapılmaktadır yılında BİM tarafından kayıt altına alınan IMEI sayısı adet, AKM ler tarafından kayıt altına alınan IMEI sayısı adet olarak gerçekleşmiştir yılında bireysel ithalat yolu ile getirilen cihazlara ait kayıt alınan IMEI sayısı adet iken 2008 yılında bu sayı %21 oranında artarak toplam adet olarak gerçekleşmiştir Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Yurt D Kay t Ba vurusu (BTK) Yurt D Kay t Ba vurusu (AKM) Şekil 37: Yurt Dışı Cihaz Kayıt Başvuruları, Geçici Süre ile Türkiye de Bulunanların Başvuruları tarihli Kurul Kararı ile Geçici süreyle Türkiye de bulunan kişilerin (turist, gurbetçi vatandaşlarımız ve benzeri) durumlarını belgelemek kaydıyla, ülkemiz GSM işletmecisi ile abonelik sözleşmesi yapmaları durumunda; işletmeci tarafından, kişilerin cihazlarına ait IMEI numarasının ve sözleşme yapılan MSISDN numarasının, Mobil Cihaz Kayıt Sistemi tarafından eşleştirilerek ilgili IMEI numarasının sadece ilgili MSISDN numarası ile kullanımının sağlanması kararı alınmıştır. Bu karar çerçevesinde, geçici süreyle Türkiye de bulunanların ülkemizde faaliyet gösteren herhangi bir GSM işletmecisinden sözleşme yoluyla SIM kartı almaları durumunda, söz konusu kişilerin cihazlarına ait IMEI numarası (cep telefonu cihazının seri numarası) ile MSISDN numarasının (cep telefonu numarası) eşleştirilmesi gerçekleştirilmektedir. AKM ler tarafından geçici süre ile Türkiye de bulunan kişilerin cihaz eşleştirilmesine ilişkin 2008 yılında yapılan işlem sayısı adettir. 60

62 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Şekil 38: Geçici Süre ile Eşleştirilen IMEI Sayısı, Kayıp/Çalıntı Cihazlar İçin İhbar Başvuruları Kendine ait cihazı çalınma, yağmalanma, kaybolma veya her ne suretle olursa olsun rızası dışında elinden çıkan aboneler, BİM i doğrudan telefonla aramak suretiyle ihbarda bulunmakta ya da savcılıklara müracaat etmektedir. Çağrı merkezi tarafından alınan ihbar başvuruları sesli kayıt sistemi tarafından kayıt altına alınmaktadır. Alınan ihbar, kimlik bilgilerinin ve IMEI numarasının doğrulanmasını teminen ilgili GSM işletmecisine gönderilmektedir Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Toplam hbar Say s Do rulanan Do rulanmayan Bekleyen Şekil 39: İhbar Başvuruları,

63 BTK 2008 FAALİYET RAPORU İhbarda bulunulan cihaz, ihbarın ilgili GSM işletmecisi tarafından doğrulanmasını müteakiben haberleşme bağlantısı kesilmek üzere kara listeye alınmaktadır yılında yapılan toplam ihbar sayısı adettir. Savcılık ve mahkeme kararı ile kapatılan ya da Bilgi ve İhbar Merkezi ne yapılan kayıp/çalıntı ihbarları doğrultusunda kapatılan cihazlara ilgili GSM işletmecisi tarafından yasal uyarı <imei> imei nolu cihaz çalıntı dır. En yakın kolluk kuvvetine teslim ediniz içeriğinde mesaj gönderilmektedir. İhbarı doğrulanmayan başvuru sahiplerine ise X tarihinde Bilgi ve İhbar Merkezi ne yapmış olduğunuz kayıp/çalıntı ihbarı kimlik bilgileriniz/imei numaranız doğrulanmadığından reddedilmiştir. Ayrıntılı bilgi için içeriğinde SMS gönderilmektedir. İhbar sonrası elektronik haberleşme bağlantısı kesilen cihazların bulunması halinde başvuruda bulunulan yöntem ile haberleşmeye açılması sağlanmaktadır yılında bulunan cihaz sayısı adettir Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Şekil 40: Bulunan Cihaz Sayısı, 2008 Başvurunun savcılıklara yapılması halinde savcılıklar ve mahkemeler tarafından BİM e ve Bölge Müdürlüklerine gönderilen açma/kapatma talimatları da sisteme girilmektedir. Bu cihazlara ait IMEI numaralarının sorgulama sonuçlarında talimatı veren savcılık adı ve soruşturma numarasının yer alması sağlanmaktadır. Böylelikle cihazın bulunması halinde hangi Cumhuriyet Savcılığına başvurulacağı internet üzerinden ( kolayca öğrenilebilmektedir yılı boyunca Savcılıklar tarafından çalıntı olduğu gerekçesi ile gönderilen ve Bölge Müdürlükleri ile BİM tarafından sisteme girilen cihaz kapama talimatı sayısı , açma talimatı sayısı ise adettir. Açma ve kapama talimatlarının dışında savcılılık ve mahkemelerle yapılan yazışma sayısı adet olarak gerçekleşmiştir. 62

64 Açma Kapama BTK 2008 FAALİYET RAPORU Ocak ubat Mart Nisan May s Haziran Temmuz A ustos Eylül Ekim Kas m Aral k Şekil 41: Savcılıklar/Mahkemeler Tarafından Yapılan Açma/Kapama Talimat Sayısı, Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz (IMEI) Cihazlara İlişkin Tüketici Başvuruları Elektronik posta ve evrak yoluyla yapılan şikayet başvuruları içeriğine göre tasnif edilmekte ve kişiye şikayetin geliş yöntemiyle geri dönüş yapılmaktadır yılında evrak yoluyla iletilen toplam başvuru sayısı 4.345, e-posta ile iletilen toplam başvuru sayısı olarak gerçekleşmiştir Emniyet ve Gümrük Birimlerinden Gelen Talepler 2008 yılında emniyet ve gümrük birimlerinden gelen IMEI sorgulamaya ilişkin talepler önemli sayıda artış göstermiştir. Yıl boyunca 446 adet yazıda yer alan toplam adet IMEI numarası incelenmiş ve sonuçlarına ilişkin bilgi verilmiştir Mobil Cihaz Kayıt Sistemi Mobil Cihaz Kayıt Sistemi; mülga 5392 sayılı Kanun kapsamında, yasal olarak ithal edilen cihazların kayıt altına alınması ve kaçak, kayıp, çalıntı ve klonlanmış IMEI ye sahip cihazların elektronik haberleşme şebekesi ile bağlantısının kesilmesi amacıyla kurulmuştur. Bu kapsamda gelişmiş bir donanım ve veritabanı sistemi üzerinde çalışan İthalat Takip Sistemi (ITS), Bilgi ve İhbar Merkezi Sistemi, Bireysel Başvuru Sistemi, Savcılık Takip Sistemi gibi çeşitli uygulamalar geliştirilmiştir. Bu uygulamalar ile beraber birçok işlem otomatik hale getirilerek süreçlerin etkin, doğru ve hızlı bir şekilde işlemesi sağlanmıştır. Tüm cep telefonu kullanıcılarını, GSM işletmecilerini, ithalatçıları, savcılıkları ve mahkemeleri doğrudan etkileyen sistem günümüz güvenlik ve sayısallaştırma ihtiyaçlarına uygun olarak sürekli geliştirilmektedir. 63

65 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Şekil 42: Mobil Cihaz Kayıt Sistemi Yapısı Yapılan çalışmalar sonucunda, 2008 yılı sonu itibariyle yasal olarak kayıtlı olan adet IMEI numarası; kayıp, kaçak, çalıntı ve klon tespitiyle kara listeye alınan adet IMEI numarası bulunmaktadır Elektronik İmza Elektronik imza düzenlemelerinin tamamlanması ve Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcılarının (ESHS) faaliyete geçmeleri ile birlikte kamu kurum ve kuruluşları, ülkemizde sürdürülebilir bir büyüme ortamı tesis edebilmek, kamu giderlerinden tasarruf sağlamak, kamu gelirlerini arttırmak, kamu hizmetlerini vatandaşlara azami kalite ile asgari maliyette ve zamanında sunabilmek ve bürokratik işlemleri azaltabilmek amacıyla, ilgili taraflarla olan işlemlerini elektronik ortamda elektronik imzalı olarak yürütebilmek için yoğun bir şekilde projeler geliştirmeye başlamıştır yılı içerisinde ESHS ve GSM işletmecileri işbirliği ile mobil elektronik imza uygulaması başlamıştır. Elektronik imzaya göre, kullanıcıya maliyeti daha düşük olan ve ayrı bir donanım olarak kart okuyucuya ihtiyaç duymadan zamandan ve mekândan bağımsız olarak imzalama işlemi gerçekleştirilebildiği için kullanımı oldukça kolay olan mobil elektronik imzayı 2008 yılında ülkemizdeki finans kuruluşları, belediyeler ve kamu kurum kuruluşları uygulamalarına süratle entegre etmeye başlamışlardır. Bağlayıcı kararlar alınmayan sadece elektronik imza konusunda karşılıklı görüş alışverişinde bulunulan Avrupa Birliği üyesi ve aday ülkelerinin elektronik imza konusunda sorumlu kurumları tarafından kurulmuşavrupa Elektronik İmza Denetleyici Kurumlar Forumuna (Forum of European Supervisory Authorities for Electronic Signatures - FESA) Kurumumuz da üye olmuştur Haziran 2008 tarihlerinde Norveç te gerçekleştirilen FESA toplantısında ülkemizdeki mobil elektronik imza uygulamalarına ve konuyla ilgili Kurumumuz tarafından yapılmış olan düzenleyici çalışmalara ilişkin bir bilgilendirme sunumu yapılmıştır. Elektronik imza konusundaki gelişmelerin sosyal ve ekonomik boyutlardaki önemi nedeniyle Kurumumuz konuyu yakından takip etmektedir. Elektronik imza teknolojilerinde yaşanan gerek teknik 64

66 gerekse de hukuki gelişmelerin takip edilmesinin elektronik sertifika pazarının denetlenmesinde önemli katkılar sağlayacağı değerlendirilmektedir Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcılar 2005 yılında faaliyete geçmiş olan E-Güven AŞ, TÜBİTAK-UEKAE ve TürkTrust AŞ ile 2006 yılı içinde faaliyete geçmiş olan e-tuğra ile birlikte toplam dört adet elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı 2008 yılı içinde faaliyetlerine devam etmişledir. Söz konusu kuruluşların Kurumumuza yapmış oldukları bildirim süreçlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki çizelgede verilmektedir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Çizelge 12: Kurumumuz Tarafından İncelenen ESHS lerin Bildirim Süreçleri ESHS Bildirim Tarihi İnceleme Tarihleri Faaliyete Başlama Tarihi Elektronik Bilgi Güvenliği AŞ (e-güven) TÜBİTAK-UEKAE (Kamu Sertifikasyon Merkezi) TürkTrust Bilgi, İletişim ve Bilişim Güvenliği Hizmetleri AŞ EBG Bilişim Teknolojileri ve Hizmetleri AŞ (e-tuğra) yılında gerek yeni e-hizmetlerde gerekse de var olan e-hizmetlere e-imza entegrasyonunun gerçekleştirilmesi ve kullanımının zorunlu hale getirilmesiyle ve m-imza alternatifinin de sunulmasıyla birlikte sertifika sahipliğinde ciddi bir artış sağlanmıştır yılında adet klasik nitelikli elektronik sertifika adet nitelikli mobil elektronik sertifika olmak üzere toplam adet nitelikli elektronik sertifika üretilmiştir yılı içinde bu sayının elektronik bankacılık uygulamalarının ve e-devlet projelerinin yaygınlaşması ile birlikte artacağı değerlendirilmektedir Şekil 43: Yıllara Göre Üretilen Nitelikli Elektronik Sertifika Sayısı 65

67 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 2008 yılı içerisinde ESHS ve GSM işletmecileri işbirliği ile başlayan mobil elektronik imza Şekil 44 den de görülebileceği klasik elektronik imzaya göre daha hızlı bir şekilde yaygınlaşmıştır Elektronik mza Mobil Elektronik mza Şekil 44: Yıllara Göre Aktif Elektronik/Mobil Sertifika Sayıları Türkiye de mobil telefon kullanım oranlarının hızla arttığı dikkate alındığında gelecek yıllarda belediyeler ve hastaneler gibi kurumların yanısıra birçok farklı sektör kuruluşunda da mobil e-imzanın yaygınlaşacağı değerlendirilmektedir Bilgi Güvenliği ve Kriptoloji Konferansı Bilgi Güvenliği Derneği (BGD) tarafından; Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Gazi Üniversitesi ve ODTÜ tarafından düzenlenen 3. Uluslararası Katılımlı Bilgi Güvenliği ve Kriptoloji Konferansı, Ülke Güvenliği ana teması ile Aralık 2008 tarihleri arasında Ankara da ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezinde Türkiye den çeşitli kamu kurum ve kuruluşları, finans kuruluşları, üniversiteler, yazılım şirketleri, elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları ve sivil toplum kuruluşları ile dünyanın çeşitli ülkelerinden 800 ün üzerinde temsilcinin fiilen katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Açılış törenine Ulaştırma Bakanı Sayın Binali YILDIRIM ın da teşrif ettiği konferansta, bilim kurulu tarafından uygun bulunan 45 bildiri sözlü olarak ve 8 bildiri poster olarak yer almıştır. Konferans çerçevesinde Bilgi ve İletişim Teknolojileri Güvenliği, Kişisel Verilerin Korunması, Kurumsal Bilgi Güvenliği Nasıl Sağlanmalı ve Adli Bilişimde Sorunlar ve Çözüm Önerileri başlıklı dört panel düzenlenmiştir. Ülkemizde önem arz eden konuların değerlendirildiği bu panellerde, güncel sorunlar ve çözüm önerileri üzerinde durulmuştur. Bazı katılımcılara Bilgisayararınızı Koruyun, Kendinizi Koruyun, Ailenizi Koruyun ve Kurumunuzu Koruyun alt başlıkları altında Temel Bilgi Güvenliği eğitimi verilmiş, düzenlenen panelde finans sektöründe kurumsal bilgi güvenliği ile ilgili olarak yaşanan son gelişmeler, istatistikler ve uygulamalar konusunda bilgiler verilmiştir. Konferans süresince, ana tema olan Ülke Bilgi Güvenliği konusu çerçevesinde, paneller ve bilimsel bildiriler yanında, Kurumsal Bilgi Güvenliği, Kriptografik Algoritma ve Modüllerin Test, Validasyon ve Sertifikasyon Süreci ile Kriptolojinin Temelleri ve Açık Anahtar Altyapısı konularında yoğun katılımlı eğitim seminerleri verilmiştir. Konferansta verilen teknik eğitimlere 2007 yılında olduğu gibi çok sayıda katılım olmuştur. 66

68 8. İnternet Güvenliği ve Düzenlemelerine İlişkin Faaliyetler 8.1. Hukuki Dayanak tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ayrıca 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 5. maddesinde yer alan sabit ihtimalli veya müşterek bahis oynatanlar, oynanmasına yer veya imkan sağlayanlar hakkındaki düzenleme, genel uygulamaya dahil edilmiştir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Telekomünikasyon Kurumu Tarafından Erişim Sağlayıcılara ve Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik, tarihli sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve son olarak tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Telekomünikasyon Kurumu Tarafından Erişim Sağlayıcılara ve Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümleri çerçevesinde mezkur Kanunun uygulamasına başlanmıştır sayılı Kanun, İnternete ilişkin düzenlemeler getiren özel nitelikli ilk Kanun olup, 2. maddesinde İnternetin önemli aktörleri ilk kez tanımlanmış ve bu aktörlere ilişkin yükümlülüklere ve müeyyidelere, ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Kanunda bu aktörlerin sorumlulukları içerisinde yer verilen trafik bilgisi tutma yükümlülüğü, suçun önlenmesi ve suçluların tespiti yönüyle çok önemlidir. Yürütülecek bir soruşturma kapsamında söz konusu trafik bilgisinin içerdiği veriler, suçlunun tespiti yönüyle önemli işlev görecektir. Uluslararası niteliği, teknik gerçekliği ve dağıtık yapısı gereği henüz gelişmiş batı toplumlarında dahi çok sınırlı düzenlemelere tabi tutulabilmiş bu alanda, başlangıç düzenlemesi olarak AB ülkelerine örnek olabilecek önemli bir mevzuat ortaya konulmuştur. En çok önemsenen konulardan birisi olan, demokratik ülkelerinin uygulamaları hassasiyetle takip edilmekte ve uluslararası organizasyonlara katılım sağlanmaktadır. Bu çerçevede son derece yararlı bilgi alışverişleri gerçekleştirilmektedir. Bu amaçla; Avrupa Bilgi İhbar Merkezleri (INHOPE) koordinesinde Hollanda, İngiltere ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ne çalışma ziyaretleri yapılmış ve üyelik süreci başlatılmıştır. Avrupa da İnternet düzenlemeleri, Nisan 1996 da Avrupa Birliği Komisyonu tarafından İnternetin hızlı gelişim sürecinin artırdığı problemlere ilişkin özet (A summary of problems posed by the rapid development of the İnternet) çalışmasıyla başlamıştır. Komisyon tarafından İnternette zararlı ve illegal içerik başlıklı bir rapor hazırlanmıştır. Bu içeriğe dayanarak genel yapı, bağımsız regülasyon mekanizmasına ilişkin genel çerçeve ve güvenli İnternet kullanımını destekleyen bir uygulama planı yapılmıştır. Bu plan 1999 yılında benimsenmiş ve hala işlevselliğini korumaktadır. İnternet 67

69 BTK 2008 FAALİYET RAPORU regülasyonuna ilişkin temel prensipler kapsamında yasa dışı ve zararlı gibi başlıklar tanımlanmıştır. Bu anlamda bazı konularda birliktelik sağlanmıştır. Çocuk pornografisi, insan ticareti, ırkçılık, terör ve dolandırıcılık bunlardan bir kısmıdır sayılı Kanun düzenlendiği şekliyle, dünyada yaşanan gelişmelere paralel olarak, ülkemizde İnternet ortamının sağladığı imkânların suiistimal edilmesi suretiyle işlenen suçlarla mücadele konusunda etkin ve doğru bir yapılanmayı hedeflemektedir. Ayrıca 5651 sayılı Kanun, Anayasamızın Ailenin korunması başlıklı 41 inci maddesinde Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. hükmü ile Gençliğin korunması başlıklı 58 inci maddesindeki Devlet, istiklal ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müspet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır. hükmünü İnternet ortamında sağlamaktır Yürütülen Faaliyetler Bilgi İhbar Merkezi İşlemleri Vatandaşlarımızın, 5651 sayılı Kanun kapsamındaki 8 suç ve 7258 Sayılı Kanunun 5728 Sayılı Kanunla değişik 5 nci maddesi ile eklenen 1 suç olmak üzere toplam 9 suça ilişkin ihbar ve şikayetlerini bildirebilmelerine olanak tanıyan Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı Bilgi ve İhbar Merkezi, tarihinden itibaren faaliyete başlamıştır. Vatandaşlarımız, Bilgi İhbar Merkezine, ihbarlarını e-posta, web form ve telefon ile yapabilmektedir Teknik Değerlendirme İşlemleri Kurumlar ve Mahkemelerden gelen yazılar ile Bilgi İhbar Merkezine çeşitli kanallarla gelen ihbarlarda bildirilen sitelere ilişkin erişim engelleme kararlarına teknik/hukuki dayanak oluşturmak üzere teknik değerlendirme raporu hazırlanmaktadır. Teknik değerlendirme raporunda, mahkemelerden gelen erişim engelleme kararları ile kurum ve şahıslar tarafından bildirilen sitelerin yayın yaptığı ülke, IP adresi, içerik, erişim ve yer sağlayıcısı bilgileri, alan adı v.b. bilgileri teknik açıdan değerlendirilmektir. Web sitelerine ilişkin elde edilen bilgiler hukuki değerlendirme için rapor haline getirilmektedir Erişim Engelleme İşlemleri Teknik değerlendirilmesi tamamlanan raporlar çerçevesinde hukukçu uzmanlardan oluşan personelce hukuksal incelemeye alınan İnternet adreslerini içeren mahkeme kararlarının ya da Başkanlıkça re sen verilen kararların erişim sağlayıcılara aktarılması, erişimin engellenmesi veya erişimi engelleme kararlarının kaldırılması işlemlerinin erişim sağlayıcılara güvenli ve düzenli bir şekilde ulaştırılması titizlikle yürütülmektedir. Veritabanına kaydedilen veriler bir text dosyasına dönüştürülerek, sunucu tarafından, üzerinde clientistemci programı kurulu sunuculara gönderilmektedir. 68

70 Erişim sağlayıcı, dosyayı aldıktan sonra DNS sunucusunu, bu alan adına gelen sorguları Başkanlık bünyesinde çalışmakta olan web sunucusuna yönlendirmek üzere ayarlamaktadır. Bu sunucu kendisine yönlendirilen sorgulara cevap olarak ilgi tarihli karara istinaden bu siteye erişim engellenmiştir mesajını sunmaktadır. Erişim engellemelerinin yalnızca alan adı üzerinden yapılması çeşitli sakıncalar doğurabilmektedir. Erişimi bu yöntemle engellenen bir sitede ilgili URL sayfası yerine tüm içeriğe erişim ortadan kalkmaktadır. Bu durum ise orantılılık (ölçülülük) ilkesi ile örtüşmemekte ve erişim engellemelerinin teknik altyapısı konusunda bilgisi olmayan insanlar tarafından sansür suçlamasına sebebiyet vermektedir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU İlgililerce Kuruma yapılan çeşitli başvurularda da alan adından erişimin engellenmesi yerine URL bazında erişim engellemesine yönelik talepler bulunmaktadır. Bu hususlarda gerekli olan altyapı araştırmaları halen devam etmekte ve dünyada bu altyapıyı kurmuş olan ülkelerin incelenmesi yapılmaktadır. İhbar ve Erişim Engelleme istatistikleri ise güncel olarak İnternet adresinde yayınlanmaktadır İçerik Filtreleme İşlemleri 5651 Sayılı Kanunun İdari Yapı ve Görevler başlıklı 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (ç) bendinde; Kurum tarafından işletmecilerin yetkilendirilmeleri ve mülkî idare amirlerince ticarî amaçla toplu kullanım sağlayıcılara verilecek izin belgeleri ile filtreleme ve bloke etmede kullanılacak sistemlere ve yapılacak düzenlemelere yönelik esas ve usullerin Başkanlıkça belirleneceği, Başbakanlık tarafından tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik in, ticari amaçla İnternet toplu kullanım sağlayıcılarının yükümlülüklerini düzenleyen 5 nci maddesinin (c) bendinde Başkanlık tarafından onaylanan içerik filtreleme yazılımının kullanılacağı, hükme bağlanmıştır. Bu hükümler doğrultusunda, onaylanacak içerik filtreleme programlarına ilişkin taslak kriterler belirlenmiş ve İnternet adresinde kamuoyunun görüşlerini almak üzere yayınlanmıştır. Alınan görüşlerin de değerlendirilmesi sonucunda, Telekomünikasyon İletişim Başkanlığınca Ticari Amaçla İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcılarında Kullanılacak Olan Filtreleme Yazılımları Onaylama Kriterleri, tarihinde adresinde yayınlanmıştır Yetkilendirme İşlemleri Yetkilendirme işlemleri kapsamında, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ile bu Kanunun 11 inci maddesine istinaden çıkarılan 24 Ekim 2007 tarihli Telekomünikasyon Kurumu Tarafından Erişim Sağlayıcılara ve Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve yine Kanunun 7 nci maddesine istinaden çıkarılan 1 Kasım 2007 tarihli İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde Başkanlığa verilen görevler yerine getirilmektedir. 69

71 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 9. Teknik Düzenleme ve Standardizasyon Faaliyetleri 9.1. Elektronik Haberleşme Güvenliği Yönetmeliği Gelişen teknoloji ve farklı kullanım alanları, elektronik haberleşme güvenliğine ilişkin güvenlik risklerini artırmaktadır. Elektronik Haberleşme Güvenliği Yönetmeliği, işletmecilerin fiziksel alan güvenliği, veri güvenliği, donanım-yazılım güvenliği ve güvenilirliği ile personel güvenilirliğinin sağlanması için tehditlerden veya zafiyetlerden kaynaklanan risklerin bertaraf edilmesi veya azaltılmasına ilişkin olarak alacakları tedbirlere yönelik usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Yönetmelik tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir Standardizasyon İnternet Sitesi Bu çalışmada ülkemizde telekomünikasyon standardizasyonu alanında bulunan bilgilerin tek bir kaynakta toplanması ve bu şekilde tüm ilgili tarafların bilgiye ulaşımının kolaylaştırılması amaçlanmıştır. Sözkonusu sayfada; düzenleme ve standartlar, standart kuruluşları, standardizasyon politikaları, rehber dokümanlar ile konuya ilişkin duyuru ve aktiviteler yer almaktadır. Sayfanın hazırlanmasında ITU ve ETSI kaynaklarından faydalanılmış, ayrıca konu ile ilgili güncel bilgiler derlenerek içeriğe yansıtılmıştır. Standardizasyon internet sayfası periyodik olarak gözden geçirilmekte ve güncellenmekte olup, söz konusu sayfaya adresinden erişilebilmektedir Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları (T&TTE) Yönetmeliği kapsamında yer alan Uyumlaştırılmış Standartlarla ilgili Rehber Bu çalışmada T&TTE Yönetmeliği ne uygunluğu göstermek amacıyla ithal veya imal edilecek telsiz ve telekomünikasyon terminal ekipmanlarında kullanılacak olan uyumlaştırılmış standartlar hakkında telekomünikasyon alanında faaliyet gösteren ilgili kamu kuruluşları, üreticiler, ithalatçılar, işletmeciler, laboratuvarlar, üniversiteler, tüketiciler gibi tüm ilgili tarafların bilgilendirilmesi amaçlanmıştır. TTTE Yönetmeliği Kapsamında Yer Alan Uyumlaştırılmış Standartların Uygulanmasına Dair Rehber T&TTE Yönetmeliği nin temel gereklerine karşılık gelen uyumlaştırılmış standartların hazırlanması, tanımlanması, rolü, amacı ile ilgili bilgileri içerecek şekilde hazırlanmış ve Kurumumuz internet sayfasında yayımlanmıştır. Sektördeki gelişmeler doğrultusunda gerekli görülmesi halinde rehberin güncellenmesi planlanmaktadır. Rehbere TTTERehber.pdf adresinden erişilebilmektedir Arayüz Teknik Özelliklerinin Yayımlanmasına İlişkin Tebliğ İmalatçıların, telsiz ve telekomünikasyon terminal ekipmanlarını, elektronik haberleşme şebekesiyle birlikte çalışabilecek ve bu şebeke üzerinden sunulan hizmetleri kullanabilecek şekilde tasarlanması, imal, test ve piyasaya arz edilebilmesi için şebeke ile ilgili arayüz teknik özelliklerinin işletmeciler tarafından yayımlanması gerekmektedir. Bu kapsamda konu ile ilgili usul ve esasların belirlenmesi amacıyla Arayüz Teknik Özelliklerinin Yayımlanmasına İlişkin Tebliğ Taslağı hazırlanmıştır. Söz konusu taslağın hazırlanması sürecinde çeşitli ülke düzenleyici kurumlarınca yürütülen çalışmalar ve mevzuatlar incelenmiştir. Ayrıca Avrupa Komisyonu tarafından Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) ne hazırlatılan rehber dokümanlar dikkate alınmıştır. Arayüz Teknik Özelliklerini Yayımlamasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Tebliğ Taslağı Kurum dışı görüşlere açılmış olup, söz konusu tebliğin görüşlerin değerlendirilmesini müteakip 2009 yılı içersinde yayımlanması planlanmaktadır. 70

72 10. Denetim Faaliyetleri Kurumumuzun denetim görevlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla Telekomünikasyon Kurumumuzun Denetim Çalışmalarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında Kurum içi gerekli düzenlemeler de yapılarak Denetim Koordinasyon Birimi görevlendirilmiştir. Yönetmeliğin 17 inci maddesinde tarif edilen şekilde Kurum tarafından ilgili birimlere ve denetçiye yol göstermek ve denetim planlarının hazırlanması, uygulanması ve raporlanmasına ilişkin usul ve esaslar ile Denetim Koordinasyon Biriminin çalışma usul ve esaslarını belirlemek üzere çıkarılmış Yönerge çerçevesinde 2008 yılında denetim faaliyetleri yürütülmüştür. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Kurumumuza tevdi edilen görevler gereği Kurumumuzca istihsal edilen ikincil mevzuatlarda belirtilen usul ve esaslara göre re sen, şikayet ve ihbar üzerine denetim yapılmaktadır İşletmecilerin Denetimi BTK, elektronik haberleşme sektöründe yer alan işletmecilere yönelik mali, teknik, hukuki ve idari nitelikte düzenlemeler yapmaktadır. Gerek işletmecilerin faaliyetlerinin lisans şartlarına uygunluğu, gerekse yetkisiz bir şekilde elektronik haberleşme hizmeti sunanlar ile ilgili olarak, Kurumumuza yapılan şikayetler ile re sen yapılan incelemeler neticesinde iddialar değerlendirilerek, gerekli işlemler gerçekleştirilmiştir. Kurumumuz denetim düzenlemeleri çerçevesinde 2008 yılı içinde 18 farklı konuda toplam 50 adet denetim faaliyeti gerçekleştirilmiştir. Bunun yanında güvenlik sertifikası, telsiz sistem kontrolleri, enterferans, yetkili firma denetimi ve piyasa gözetimi ve denetimi gibi konularda rutin devam eden denetimler yıl boyunca yapılmıştır GSM Hizmet Kalitesi Denetimleri GSM hizmet kalitesi denetimleri tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren GSM Mobil Telefon İşletmecilerinin Hizmet Kalitesi Yükümlülükleri ile İlgili Ölçütlerin Belirlenmesi ve Ölçümüne İlişkin Tebliğ kapsamında yapılmaktadır. Bu Tebliğ hükümlerine göre GSM işletmecileri tarafından, şebekelerine ait arama blokaj oranı ve arama başarısızlık oranları üçer aylık dönemler halinde Kurumumuza bildirilmektedir. Bu bildirimler Kurumumuzca gerek saha da gerekse de işletmeci NCC merkezlerinde doğrulanmak suretiyle izlenmekte ve denetlenmektedir. Bu kapsamda 2008 yılı içerisinde GSM işletmecilerinin NCC merkezlerinde 2 kez yerinde denetim yapılmış olup, Doğu Karadeniz Bölgesine bağlı Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Bayburt, Amasya, Çorum illerinde saha ölçümleri yapılarak hizmet kalitesi denetimleri gerçekleştirilmiştir Spektrumun İzlenmesi ve Denetlenmesi Milli Monitör Sistemi Faaliyetleri Kurumun düzenlediği, frekans tahsisi yapmak suretiyle kullanım izin ve yetkisi verdiği frekanslarda iletişimin ve iletişim kalitesinin devamlılığını sağlamak zorunluluğu bulunduğundan; 71

73 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Çeşitli nedenlerle ortaya çıkan, bu suretle propagasyon (yayılım) ortamının sürekli iletime açık bulundurulmasını engelleyen veya iletişim kalitesinin düşmesine neden olan etkenleri ve Usulsüz ve hukuki olmayan yayınlar ile can, mal ve ülke güvenliğini olumsuz etkileyecek yayın ve etkiler gibi hususların derhal belirlenmesi ve giderilmesini temin edecek tedbirlerin alınabilmesi amacıyla spektrum devamlı izlenmektedir. Bir haberleşme sisteminin sağlıklı iletişim sağlayabilmesi için, yalnızca kendisi ya da aynı frekansı kullanan ve aynı teknik özelliklerdeki benzeri bir sistemin oluşturabileceği enterferanslardan değil, aynı zamanda aynı propagasyon ortamını paylaşan başka frekanslarda, çok farklı teknik özelliklerde ve hatta amacı telsiz iletişimi yapmak olmayan ancak elektrik kullanımı nedeniyle istenmeyen yayınları bu propagasyon ortamına yayan cihaz ve makinelerin etkilerinden de korunması gerekmektedir. Bu nedenle bozulmaya neden olan sinyallerin bulunması ve çözüm oluşturulması gerekmektedir. Spektrum bantlarını izlemek amacıyla Türkiye de kurulan sisteme Milli Monitör Sistemi (MMS) denilmektedir. MMS muhtelif işletim senaryoları için geliştirilmiş sabit, seyyar ve mobil istasyon tiplerinden oluşmaktadır. İstasyon tipleri içinde değişen sayıda birim bulunmakta ve ülke genelindeki dağılımı ihtiyaçlar ve bölge sorumluluk alanının coğrafik özellikleri doğrultusunda farklılık göstermektedir. Sistemin sürekli faal ve etkin olarak kullanımı devam ettirebilmek bakımından; elektronik cihazların kalibrasyonları ve tüm sistemin bakım ve onarım ihtiyaçlarını karşılamak suretiyle faal tutulabilmesi bakımından gerekli hizmet alımı anlaşmaları yapılmıştır. MMS nin Bölge Müdürlüklerindeki işletme etkinliğinin arttırılması çalışmalarına 2008 yılında da devam edilmiştir Radyoastronomi Ölçümleri Erciyes Üniversitesi ile yapılan protokol çerçevesinde Karaman, Aksaray ve Antalya da ölçümler yapılmıştır. İlk ölçüm Ağustos 2008 tarihinde Karaman ilinde gerçekleştirilmiş olup Kasım 2008 tarihinde Antalya da, Aralık 2008 de Aksaray da ölçümler yapılmıştır Elektromanyetik Kirlilik Ölçümleri Baz istasyonları, telsiz, radyo ve TV gibi verici kaynakları elektromanyetik kirliliğe sebep olmaktadır. Elektromanyetik kirliliğin izin verilen limit değerleri içerisinde olup olmadığını kontrol etmek amacıyla bazı illerde ölçümler yapılarak elektromanyetik kirlilik denetimleri gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda 2008 yılı içerisinde Çankırı, Erzurum, Erzincan, Samsun, Aydın, Bolu, Kırşehir, İzmir, Ordu, Trabzon ve Çorum illerinde elektromanyetik kirlilik ölçümleri yapılarak bu illerin elektromanyetik kirlilik haritaları hazırlanmıştır ve daha sonraki yıllarda sözkonusu denetimlerin diğer illerde de yapılması planlanmaktadır Güvenlik Sertifikası Denetim Faaliyetleri Kurumun elektromanyetik dalgaların insan sağlığı üzerindeki etkileri ile ilgili gerçekleştirmiş olduğu düzenleme çerçevesinde sabit telekomünikasyon sistemlerine Güvenlik Sertifikası düzenlemesi uygulaması ile Kurum Merkez Birimleri ve Bölge Müdürlükleri marifetiyle bir denetim mekanizması işletilmektedir. 72

74 10.6. Piyasa Gözetimi ve Denetimi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanlarının Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik kapsamında telsiz ve/veya telekomünikasyon terminal ekipmanlarının, piyasaya arzı, dağıtımı, piyasada bulunması ve hizmete sunulması aşamasında, Kurum tarafından yetkilendirilen denetçilerin söz konusu Yönetmeliği uygulamaları aşamasında karşılaştıkları problemlere ortak çözüm oluşturularak, uygulamalarda yeknesaklığın sağlanması ve denetlenen firmalarca piyasa gözetimi ve denetimi uygulamalarının daha iyi anlaşılabilmesi için süreçlerin detaylandırılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu nedenle Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanlarının Piyasa Gözetimi Denetimine Dair Yönetmeliğin Uygulama Usul ve Esasları hazırlanmış ve Kurulun tarihli kararı ile kabul edilmiştir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD) faaliyetlerinde çalışacak Denetçilerin Yetkilendirilmesine ilişkin Usul ve Esaslar kapsamında piyasa gözetimi ve denetiminden sorumlu olacak personele Ankara, İstanbul, İzmir, Samsun ve Mersin Bölge Müdürlüklerinde toplam 25 gün eğitim verilmiştir. Eğitim sonunda sınav yapılmış ve sınav sonucuna göre başarılı olanlar denetçi olma hakkını kazanmışlardır yılında 22 olan denetçi sayısı 2008 yılının sonunda 83 e çıkmıştır. Ülke genelinde 63 ü şikayet ve ihbar üzerine olmakla birlikte toplam 877 denetim yapılmış ve 421 firma denetlenmiştir. Söz konusu firmalarda, GSM Telefon, Uydu Alıcı, PSTN Telefon, DECT Telefon, Bluetooth, ADSL Modem/Router, LNB, Kablosuz Mikrofon, Telsiz Data Aktarıcı, Transmitter, Görüntü Aktarıcı, Kablosuz Adaptör, PMR Telsiz cihazları olmak üzere toplam 877 cihaz denetlenmiş ve 194 cihaza ilişkin aykırılık tutanağı düzenlenmiştir. Denetimler sonucu 15 firmaya 21 idari para cezası verilmiştir. Çizelge 13 ve 14 de 2008 yılında yapılan denetimlere ait bilgiler verilmektedir. Çizelge 13: Denetimlerin Denetim Türüne göre Dağılımı Denetim Sebebi Denetim Sayısı Aykırılık Güvensizlik Tespiti Ek Planlı Denetim İhbar ve Şikâyet Üzerine Planlı Denetim Re sen Denetim Diğer Toplam Çizelge 14: Denetimlerin Cihaz Türüne göre Dağılımı Ürün Grubu Denetim Sayısı Aykırılık Güvensizlik Tespiti GSM Telefon PSTN Kablolu Telefon Ruhsat Kapsamı Telsiz Cih Diğer Toplam

75 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Laboratuvar Faaliyetleri Gümrük Birliği anlaşması ile Avrupa Birliği içerisinde dolaşımı serbest olan CE işaretli Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanlarına, tarihinden itibaren R&TTE Direktifi ile uyumlu Telsiz ve Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları-TTTE Yönetmeliği çerçevesinde ülkemizde de serbest dolaşımı hakkı getirilmiştir. Bu yeni yaklaşımla ürünlerin piyasaya arzından önce herhangi bir onay istenmemekte ancak piyasa denetimi öngörülmektedir. Bu çerçevede BTK tarafından piyasa gözetimi faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılmak amacıyla Avrupa Birliği Mali İşbirliği Projesi kapsamında Hacettepe Üniversitesi Teknokent Alanına bir laboratuvar kurulmuştur. 74

76 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Şekil 45: Piyasa Gözetimi Laboratuvarı 75

77 BTK 2008 FAALİYET RAPORU Piyasa Gözetimi Laboratuvarı nın amacı gerek denetim sırasında piyasadan numune olarak alınan telsiz ve telekomünikasyon terminal ekipmanlarının, gerekse diğer firma kurum ve kuruluşlar tarafından laboratuvara numune olarak getirilen ekipmanların TTTE yönetmeliğinin atıfta bulunduğu standartlara uygunluğunu tespit etmektir. TS EN ISO/IEC standardına uygun bir Laboratuvar Yönetim Sistemi kuran Piyasa Gözetimi Laboratuvarı, 2008 yılı içerisinde Türk Akreditasyon Kurumu na akreditasyon için başvuruda bulunmuştur. Piyasa Gözetimi Laboratuvarı nın 2009 yılı içerisinde akredite olması planlanmaktadır yılında Piyasa Gözetimi Laboratuvarı nda toplam 120 adet cihaz test edilmiştir. Bu cihazlar 101 adet GSM (48 tanesi tek SIM kartlı, 53 tanesi çift SIM kartlı), 15 adet kablolu telefon ve 4 adet şarj cihazından oluşmaktadır. Şarj cihazlarının tümü ve 1 adet GSM telefon 3. şahıslardan gelen test taleplerini karşılamaya yönelik olarak yapılmış olup, diğer 115 cihaz ise piyasa denetimi kapsamında test edilmiştir yılı içerisinde PGL de test edilen cihazlara uygulanan testlerin dağılımı aşağıdaki çizelgede verilmektedir: Çizelge 15: Yapılan Testlerin Laboratuvar Birimlerine Göre Dağılımı Uygulanan Test Sayısı Laboratuvar Birimi GSM PSTN Şarj cihazı TOPLAM EMC RF LVD SAR TBR Tablodaki veriler her bir laboratuvarda test edilen cihaz sayılarını göstermekte olup ayrıca her cihaz için laboratuvar birimleri içerisinde de farklı testler yapılmaktadır. Her bir cihaza uygulanan söz konusu test sayılarıyla ilgili bilgiler Çizelge 16 da verilmektedir. Çizelge 16: Laboratuvar Birimlerince Cihazlara Uygulanan Test Sayıları Laboratuvar Birimi Cihaz Sayısı Uygulanabilen Test Sayısı Toplam Uygulanan Test Sayısı EMC RF LVD SAR TBR Genel Toplam

78 Yukarıdaki çizelgeden de anlaşılacağı üzere EMC laboratuvarında yayınım ve bağışıklığa yönelik toplam 10 farklı test (iletimle yayınım, iletimle bağışıklık, ışınımla yayınım, ışınımla bağışıklık gibi) yapılmaktadır. Bazı testlerde bu sayı cihazın test edildiği 900 MHz, 1800 MHz gibi çalışma modlarına göre de ikiye katlanabilmektedir. Ancak piyasa denetimi kapsamında cihaza zarar veren bazı testler yapılamamakta ve test sayıları farklılık gösterebilmektedir. Aynı şekilde RF de cihazlara 900 MHz ve 1800 MHz çalışma modlarında 3 er adet olmak üzere toplam 6 adet test uygulanabilmekte ve cihaz çift SIM kartlı bir GSM telefon ise bu sayı ikiye katlanmaktadır. SAR da GSM cihazlara 900 MHz ve 1800 MHz çalışma modlarında 6 şar adet olmak üzere toplam 12 adet test yapılmakta olup çift SIM kartlılarda bu sayı ikiye katlanmaktadır. TBR de ise PSTN cihazlara 14 adet test yapılmaktadır. BTK 2008 FAALİYET RAPORU 77

79 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 11. Ar-Ge Projeleri Açık Anahtar Altyapısı Konusunda Araştırma, Geliştirme ve Uygulamalar Projesi BTK, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu çerçevesindeki denetim ve gözetim görevlerini daha iyi bir şekilde yerine getirebilmek için Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Uygulamalı Matematik Enstitüsü (UME) Kriptografi Bölümü ile temasa geçmiş ve yapılan görüşmeler neticesinde, elektronik imza güvenliğinde, büyük öneme sahip olan hususlardan biri olan algoritma ve parametrelerle ilgili ortak çalışma yapılması gündeme gelmiştir. TÜBİTAK tarafından başlatılan Kamu Kurumları Araştırma Projelerini Destekleme Programı-1007 çerçevesinde, elektronik imzanın temelini teşkil eden kriptografi ve kriptografik algoritmalar konusunda birlikte çalışmalar yapılabileceği hususunda mutabakata varılmış, müteakiben, BTK ve ODTÜ UME tarafından Açık Anahtar Altyapısı Konusunda Araştırma, Geliştirme ve Uygulamalar projesi teklifi hazırlanmıştır. TÜBİTAK tarafından söz konusu proje önerisinin desteklenmesine karar verildiği belirtilmiş ve tarihinden itibaren proje çalışmaları resmen başlatılmıştır. İki yıllık bir süresi olan ve TL bütçesi olan projenin bitiş tarihi ise olarak belirlenmiştir yılı sonu itibariyle proje tamamlanmış durumdadır. İlk aşamada; oluşturulan RSA, DSA ve ECDSA Grupları tarafından ilgili standartlar incelenmiş, algoritma ve test yöntemleri ile ilgili çalışmalar yapılmıştır. Ayrıca Yazılım Grubu tarafından FlexiTrust, IAIK-JCE, NewPKI ve EuropePKI gibi çeşitli PKI (Açık Anahtar Altyapısı) sistemleri incelenmiş, yazılım kütüphaneleri seçilmiş ve yazılım geliştirme planı yapılmıştır. Projenin ikinci altı aylık döneminde RSA, DSA ve EDSA konularında yazılım ihtiyaç analizleri ve yazılım geliştirme planı yapılmış ve RSA, DSA ve EDSA için test yazılım ihtiyaç analizi dokümanları ve RSA için test yazılım tasarım dokümanı hazırlanmıştır. Üçüncü altı aylık dönemde Referans Sistem için yazılımların geliştirilmesi çalışmaları yürütülmüştür. Referans Sistemin, sağlayıcı desteğini ön plana çıkaran, milli kaynak ve milli yazılım kullanan, kurulumu rahat, taşınabilir, modüler, pratik ve kolay kullanımlı olması hedeflenmiştir. Projenin son altı aylık döneminde ise Pilot Uygulama sistem yazılımlarının geliştirilmesi ve pilot uygulamanın kurulması gerçekleştirilmiştir. Proje kapsamında geliştirilen referans sistem ve pilot uygulama Kurum bünyesinde kurularak aktif bir şekilde kullanımı sağlanmıştır. Ayrıca, ODTÜ UME araştırmacıları tarafından projede yer alan BTK personeline RSA, DSA ve EDSA algoritmalarının kullanımı ve standartlara uygun anahtar üretiminin test edilmesi ile ilgili yazılımların demolarının yapıldığı bir eğitim verilmiştir. Elektronik imzanın ülkemizde kullanımının yaygınlaşması, elektronik imzaya karşı duyulan güvenin tesis edilerek toplumca kabul edilmesine bağlı olduğundan BTK nın denetleme mekanizmasını uygun ve etkili bir şekilde çalıştırması çok önem kazanmaktadır. Bu nedenle, BTK nın en az ESHS ler kadar teknik konulara hâkim olması, teknolojiyi ve son gelişmeleri yakından takip etmesi gerektiği ve söz konusu Proje nin bu hedefe ulaşmada önemli katkıları olacağı değerlendirilmektedir Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi Telekomünikasyon ve bilişim sektörünü ilgilendiren yeni konular ve bu alanlarda teknolojik yeniliklerin uygulanması, bilişim teknolojileri ve iletişim alanında yeni yaklaşımların etkin ve hızlı bir şekilde ortaya konulmasını ve çözümler üretilmesini gerektirmektedir. İnternet kullanımının hızlı yükselişinde, 78

80 bilgi toplumunun oluşturulmasında ve yeni teknolojilerin kullanılmasında Yeni Nesil Protokol IPv6 nın büyük bir potansiyel olacağı öngörülmektedir. Bu yaklaşımla, Kurumumuza Kanunla tevdi edilen Teknolojik yeniliklerin uygulanması ve araştırma/geliştirme yatırımlarının desteklenmesi görevi çerçevesinde; özellikle ülkemizde yazılım alanında büyük ilerlemelerin gerçekleşeceği inancıyla, Türk bilgi teknolojileri ve iletişim sektörünün geliştirilmesi, ülkemizde telekomünikasyon sektöründe yapılacak Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi ve önümüzdeki dönemde ülkemize gelmesi beklenilen teknolojilere yerli katkı sağlanması amacıyla Kurumumuz tarafından ULAKBİM (Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi), Gazi Üniversitesi ve Çanakkale 18 Mart Üniversitesi ile ortaklaşa olarak Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi geliştirilmiştir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Kamu Kurumları Araştırma Projeleri Destekleme Programı (1007) kapsamında TÜBİTAK a proje başvurusu yapılmış ve Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı ve Geçiş Projesi; 2008 yılı içerisinde TÜBİTAK tarafından desteklenen 13 proje arasında yer almıştır. Sözleşmesi yapılarak yürürlüğe konulmasına karar verilen projeye yönelik çalışmalara 15 Şubat 2009 tarihi itibarı ile başlanılacaktır. Proje kapsamında, Türkiye de IPv6 ya geçiş yöntemleri, geçiş aşamaları ve geçiş takvimi oluşturulacak; geçiş aşamasında yaşanması muhtemel problemlerin ve çözüm önerilerinin belirlenmesine çalışılacak; geçiş süresinde ve sonrasında oluşabilecek güvenlik sorunlarının araştırılması ve maliyet analizi çalışmaları yapılacak ve IPv6 dolaşılabilirlik ve çoklu gönderim (multicast) gibi ileri düzey IPv6 servislerin uygulanması kurulacak pilot tesis ve ağlarda test edilecektir. Bu çalışmalarda gerekli insan kaynağının sağlanması için eğitimler verilmesi, çalıştay ve konferanslar düzenlenmesi, çeşitli Ar-Ge konularının tespit edilmesi konusunda çalışmalar yapılacaktır. Projenin sonucunda Türkiye de IPv6 Protokolü ile yeni nesil teknolojilere geçiş için uygulanabilir bir sistemin kurulması, bu sistemle Türk telekomünikasyon sisteminde yeni açılımlar yaratılması ve katma değerli servislerin önünün açılması hedeflenmiş olup Yeni Nesil IP Protokolüne geçişin, yerel kaynakların desteği ile en az maliyetle gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Ayrıca, kamu ve özel kurumların yatırım planlarında IPv6 ya Geçişe ilişkin hususların yer alması beklenmektedir. 79

81 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 12. Uluslararası İlişkiler BTK, küreselleşen dünyada yerini almak, telekomünikasyon dünyasında daha etkin ve yaratıcı olmak ve yeterliliğini arttırmak amacıyla Avrupa Birliği nin (AB) yanı sıra, uluslararası ve bölgesel telekomünikasyon kuruluşları olan Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), Posta ve Telekomünikasyon İdareleri Avrupa Konferansı (CEPT), Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) ile Avrupa Düzenleyiciler Grubu/Bağımsız Düzenleyiciler Grubu (ERG/IRG) başta olmak üzere, tüm önemli uluslararası kuruluşlar ile yakın işbirliğini 2008 yılında da sürdürmüş, bu kuruluşlar bünyesinde gerçekleştirilen toplantılara iştirak etmiş ve dünyadaki teknoloji ve düzenlemeler konusunda meydana gelen gelişme ve tecrübeleri Kuruma aktararak Kurum kapasitesinin güçlenmesine katkıda bulunmuştur. Bunun yanı sıra, ülkemizle tarihsel ve coğrafi açıdan yakınlığı bulunan ülkelerle de telekomünikasyon alanında ikili ve çok taraflı işbirliği projelerini uygulamaya koymuştur Avrupa Birliği ile İlişkiler Avrupa Birliği (AB) ile ilgili konulardaki çalışmalar Türkiye nin AB ile olan ilişkilerine paralel bir seyirde çok boyutlu ve yoğun bir şekilde 2008 yılı içerisinde sürdürülmüştür. Bu ilişkiler ve AB sürecine yönelik olarak Kurumun 2008 yılı içerisinde icra ettiği faaliyetleri üyelik müzakereleri, AB çalışmaları kapsamında temel bilgi ve belgelere ilişkin katkılar, Avrupa Komisyonu ile temaslar ve komitelere katılım, AB katılım öncesi mali yardımları kapsamında yer alan teknik yardım imkânlarından yararlanılması şeklinde dört temel başlık altında özetlemek mümkündür. Türkiye nin Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerine başlaması kararının 3 Ekim 2005 tarihinde alınmasının ardından müzakere çerçeve belgesinin yayınlanması ile birlikte 35 müzakere faslı belirlenmiştir. Kurumun sorumluluk alanına giren mevzuat itibariyle önemli bir konumda bulunduğu Bilgi Toplumu ve Medya faslında yürütülecek olan müzakere hazırlıkları kapsamında Kurumumuzun da dahil olduğu ilgili kurumların katkılarıyla hazırlanan Müzakere Pozisyon Belgemiz (MPB) 28 Ekim 2008 tarihinde AB Komisyonuna iletilmiş, bu fasılda AB Ortak Müzakere Pozisyonunun (ABOMP) oluşturulması çalışmaları kapsamında Komisyonun ilgili Genel Müdürlükleri arasında yürütülen iç danışma sürecinin ardından, üye ülkelerce Konsey Genişleme Grubundaki görüşmeler tamamlanmıştır. 19 Aralık 2008 günü Brüksel de gerçekleştirilen Hükümetler Arası Konferans ta Bilgi Toplumu ve Medya-10 faslının müzakereye açılması kararlaştırılmış ve fasla dair kapanış kriterleri belirlenmiştir. Önümüzdeki dönemde müzakerelerin sürdürülmesi planlanmaktadır. AB ile ilişkiler kapsamında yürütülmekte olan bir diğer önemli faaliyet kalemi ise Türkiye ile Birlik arasındaki ilişkilerin çerçevesini oluşturan belgelere yapılan katkılardır. Bunlardan biri olan Ulusal Program çalışmaları ile ilgili olarak AB tarafından Türkiye için yayınlanan Katılım Ortaklığı Belgesine cevap teşkil etmek üzere 2006 yılında başlatılan Ulusal Programın güncellenmesi çalışması kapsamında 2008 yılı Ulusal Programı 31 Aralık 2008 tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. 80

82 AB Komitelerine katılım Kurumun öncelikli politikaları arasında yer almakta ve uluslararası toplantılara büyük ölçüde katılım sağlanmaktadır. Bu çerçevede 7 Mayıs 2008 tarihinde Ankara da yapılan ve Türkiye ile AB arasında tesis edilen Gümrük Birliği kararı uyarınca Komisyon tarafı ile karşılıklı görüşmeler yapılması ve müktesebata ilişkin konuların değerlendirilmesine imkân sağlayan Teknolojik Yenilik, Eğitim ve Araştırma Programları Alt Komitesi ne katılım sağlanmıştır. Avrupa Düzenleyiciler Grubu nda (ERG) gözlemci, Bağımsız Düzenleyiciler Grubunda (IRG) da üye sıfatıyla ülkemizi temsil eden Kurumumuz anılan grupların Genel Kurul toplantılarını en üst seviyede takip etmektedir. Bunun yanında AB üyesi ülkelerin yanı sıra, aday ülkelerin de gözlemci statüsünde düzenli olarak temsil edildiği ve elektronik haberleşme alanındaki düzenlemelerin Avrupa Komisyonu ile birlikte ele alındığı Avrupa Komisyonu Haberleşme Komitesi (COCOM) toplantılarına 2008 yılında da Kurum tarafından katılım sağlanmıştır. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Birliğin muhtelif fon ve programlarından Kurumun sorumlu olduğu alanlar itibariyle yararlanması hedefi çerçevesinde katılım öncesi mali yardımlara ilişkin faaliyetler 2008 yılı içerisinde de devam etmiştir. Avrupa Komisyonu veya bazı üye ülkeler tarafından, aday ülkelerin mevzuat uyum çalışmalarını desteklemek üzere sunulan kısa dönem teknik destek programları arasında yer alan TAIEX 2008 yılı programlaması II. Grup kapsamında Kurumumuzca yapılan başvurulardan Market Analyses in Telecommunications Sector Concerning New Recommendation on Relevant Markets konulu teklifimiz ve III. Grup TAIEX başvurularından, Collection and Publication of Telecommunication Operators Information and Protection of Commercial Secrets konulu teklifimiz Komisyon tarafından uygun bulunarak kabul edilmiştir Uluslararası Telekomünikasyon Kuruluşlarıyla İlişkiler Ülkemiz ilk kez 2002 yılında Marakeş de düzenlenen ITU Tam Yetkili Temsilciler Konferansında Konsey üyesi olarak seçilmesinin ardından 2006 yılında Antalya da düzenlenen Tam Yetkili Temsilciler Konferansında da Konsey üyesi olarak seçilmiştir. Uluslararası Telekomünikasyon Birliğinin (ITU) en önemli karar organı Konsey in yılda bir kez yapılan toplantısı, Kasım 2008 tarihleri arasında Cenevre de gerçekleşmiş ve Konsey in toplantısına ülkemiz bir heyet ile iştirak etmiştir. Konsey in 2008 oturumunda 35 gündem maddesi altında 71 adet doküman incelenmiş, Genel Sekreterlik, Konsey Çalışma Grupları ve ülkelerin katkılarının değerlendirilmesi sonucunda 17 Çözüm Kararı ve Karar kabul edilmiştir. Konseyin bu toplantısında ülkemiz, ITU nun Internet Yönetişim Forumlarına (IGF) Aktif Katılımı, IGF Sonrası Süreç ve 2015 e kadar WSIS in Uygulanmasında ITU için Yol Haritası ile Dünya Telekomünikasyon ve Bilgi Toplumu Günü için 2009 ve 2010 yılı temalarına ilişkin 69 numaralı dokümanı sunarak ve müzakerelere katılarak katkıda bulunmuştur. Ayrıca ITU nun ve sektörlerinin 2008 yılı içerisinde gerçekleştirilen çalılma grubu toplantılarına da iştirak edilmiştir. Posta ve Telekomünikasyon İdareleri Avrupa Konferansı (CEPT) Komiteleri ve bu Komiteler altında çalışan grupların aldıkları kararların kabul edildiği ve posta ve telekomünikasyon idarelerinin karşılaştıkları ortak problemler ile Avrupa ülkeleri arasında işbirliğini artırmaya yönelik yapılacak çalışmaların değerlendirilmesi amacıyla yılda bir kez düzenlenen CEPT Genel Kurulu nun 5-6 Haziran 2008 tarihlerinde Malta da gerçekleşen toplantısına katılım sağlanmıştır. CEPT in yeniden yapılandırılmasına 81

83 BTK 2008 FAALİYET RAPORU ve etkinliğinin artırılmasına yönelik tartışmaların yapıldığı Genel Kurul da ülkemiz temsilcilerince gerekli katkılar yapılmıştır Uluslararası Anlaşmalar ITU Tam Yetkili Temsilciler Konferansı (PP-06) Sonuç Belgeleri, ITU Dünya Radyokomünikasyon Konferansı (WRC-03) Sonuç Belgeleri ve Avrupa Haberleşme Ofisi (ECO) Kuruluş Sözleşmesi Anayasa nın 90 ıncı Maddesine ve 244 sayılı Milletlerarası Andlaşmaların Yapılması Yürürlüğe Girmesi ve Yayınlanması ile Bazı Andlaşmaların Yapılması için Bakanlar Kurulu na Yetki Verilmesi Hakkındaki Kanunun 2 nci Maddesi gereğince TBMM nin onayına sunulmuştur İkili ve Bölgesel İşbirliği Avrasya Telekomünikasyon Düzenlemelerinde İşbirliği Projesi Avrasya Bölgesinde bulunan ülkelerle ülkemiz arasında telekomünikasyon düzenlemeleri alanında etkin ve kalıcı bir işbirliği ortamının tesis edilmesi, ortak çıkarlarla ilgili konularda bölge ülkeleri arasında görüş alışverişi yapılması ve tecrübelerin paylaşılması, düzenleyici faaliyetlerin uyumlaştırılması, sermaye ve teknoloji yoğun bir sektör olan telekomünikasyon sektöründe kapsam ve ölçek ekonomilerinin kurulabilmesi ve elverişli bir yatırım ortamı oluşturulması amacıyla Kurumun inisiyatifiyle başlatılan Avrasya Telekomünikasyon Düzenlemelerinde İşbirliği Projesi kapsamındaki çalışmalar sürdürülmüştür. Bu kapsamda, bölgedeki diğer ülkelerin de projeye katılımlarının sağlanması amacıyla temaslarda bulunulmuştur. Bu temaslar neticesinde, Kırgızistan projeye katılmaya karar vermiş olup, 2009 yılı içerisinde ilgili Mutabakat Zaptını imzalaması beklenmektedir Dünya Telekomünikasyon ve Bilgi Toplumu Günü Kutlamaları ve 3. Karadeniz ve Hazar Düzenleyici Konferansı 3. Karadeniz ve Hazar Düzenleyici Konferansı, Dünya Telekomünikasyon ve Bilgi Toplumu Günü Kutlamaları ile birleştirilmek suretiyle, Kurumumuzun ev sahipliğinde Mayıs 2008 tarihlerinde İstanbul da yapılmıştır. Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) Genel Sekreteri Dr. Hamadoun Touré nin yanı sıra, Karadeniz ve Hazar Bölgesi ile Avrupa ülkelerinin haberleşme bakanlıkları ve düzenleyici kurumları, ITU, Avrupa Komisyonu, İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), Uluslararası Telekomünikasyon Topluluğu (ITS), çeşitli üniversitelerden ve işletmecilerden yetkililerin de aralarında bulunduğu yaklaşık 300 katılımcıyı bir araya getiren, Sabit Genişband Uygulamaları temalı konferans, güncel pek çok hususta görüş alışverişinde bulunulmasına da zemin teşkil etmiştir Hazar Telekom Konferansı Hazar Telekom Konferansının yedincisi, Nisan 2008 tarihleri arasında Kurumumuzun resmi ev sahipliğinde İstanbul da gerçekleştirilmiştir. Kurul II. Başkanı Galip ZEREY in açılış konuşmasını yaptığı konferansta, Kurumumuz uzmanlarınca Genişbant Hizmetlerinde Mevcut Durum ve Rekabet ile Yeni Nesil IP Protokolüne (IPv6) Geçiş Zorunlulukları ve Stratejiler konularında sunum yapılmıştır İkili İşbirliği Muhtelif ülkelerle ikili işbirliği yoluyla, Kurumun görevlerini etkin olarak yapabilmesini teminen düzenleyici kapasitesinin geliştirilmesi için telekomünikasyon düzenlemeleri alanında ileri seviyede 82

84 bulunan ülkelerle tecrübe ve bilgi paylaşımını içeren mekanizmalar geliştirilmesi, yakın çevremizde bulunan ve tarihi, kültürel açıdan ortak değerlere sahip olduğumuz ülkelere destek olmak, onları yönlendirmek ve ortak hareket noktaları oluşturarak mevcut ilişkilerin güçlendirilmesi ve uluslararası platformda yarar sağlayacak iyi ilişkilerin kurulması amaçlanmaktadır. Bu çerçevede; Azerbaycan Haberleşme ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı uzmanlarına Mayıs-Temmuz 2008 döneminde dört ayrı grup halinde Piyasa Gözetim Laboratuvarı, Milli Monitör Sistemi, Numara Taşınabilirliği ile MVNO ve Piyasa Analizleri konularında eğitim verilmiştir. BTK 2008 FAALİYET RAPORU Yine, ikili işbirliği kapsamında, Kurul Başkanı ve Kurul II. Başkanınca, Eylül 2008 de Kırgızistan a, Aralık 2008 de ise İran a ziyaretler gerçekleştirilmiştir. Son derece verimli geçen ziyaretler, anılan ülkelerle ülkemiz arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi ve yeni işbirliği alanlarının tesisine imkân sağlamıştır. 83

85 BTK 2008 FAALİYET RAPORU 13. Mali Bilgiler BTK, idari ve mali özerkliği haiz özel bütçeli bir kamu tüzel kişiliğidir. Mali işlemler 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yürütülmektedir. Kurumun 2008 yılı bütçe tahmini milyon TL, gerçekleşen bütçe ise milyon TL dir Milyon TL Tahmini 2008 Sonu Gerçekle me Şekil 46: Bütçe Tahmini ve Gerçekleşme Toplam 1287 milyon TL tutarındaki gerçekleşen gelirin 879 milyon TL si kullanım, 281 milyon TL si Ruhsat, 72 milyon TL si kurum masraflarına katkı payı ve 55 milyon TL sini ise diğer gelirler oluşturmaktadır Milyon TL Kullan m Ruhsat KMKP Di er Tahmini 2008 Gerçekle en Şekil 47: Bütçe Gelirleri 84

86 Milyon TL Milyon TL Şekil 48: Bütçe Giderleri ekil 48 Bütçe ekil 48 Giderleri Bütçe Giderleri Bütçe giderlerinin %2,56 sını (33 milyon TL) personel giderleri, %3,96 sını (51 milyon TL) mal ve hizmet giderleri, %0,16 sını (2 milyon TL) sermaye giderleri oluşturmaktadır. Gelirlerden geriye kalan 1201 milyon TL (%93,32) ise evrensel hizmet fonuna ve hazineye aktarılmaktadır Tahmini 2008 Gerçekle en 2008 Tahmini 2008 Gerçekle en Personel Personel Mal/Hizmet Mal/Hizmet Transfer Transfer Sermaye Sermaye BTK 2008 FAALİYET RAPORU Hazin Hazin Milyon TL 800 Milyon TL Evrensel Hizmet Hazine Pay Evrensel Hizmet Hazine Pay Toplam Toplam Şekil 49: Bütçeden Aktarmalar 85

87