ENFLASYON DÜZELTMESİ

Transkript

1 ENFLASYON DÜZELTMESİ ENFLASYON DÜZELTMESİYLE İLGİLİ 17 NO.LU VUK SİRKÜLERİ Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü, enflasyon düzeltmesine ilişkin, Bakanlığa intikal eden olgulardan hareketle, bir sirküler yayınlanmıştır. 17 no lu Vergi Usul Kanunu Sirküleri ekte sunulmaktadır. Sirkülere ilişkin bazı değerlendirmeler aşağıdadır. 1- Reel Olmayan Finansman Maliyeti başlıklı 2 nci maddenin 1 nci kısmında, reel olmayan finansman maliyetinin tevsik edilebilmesi halinde yapılacak düzeltme işlemleri çeşitli örneklerle açıklanmıştır. 2- Reel Olmayan Finansman Maliyeti başlıklı 2 nci maddenin 2 nci kısmında ise, tarihi itibariyle itfa olmamış sabit kıymetlere ilişkin reel olmayan finansman maliyetlerinin 5 yılda ve 5 eşit taksitte beyanname üzerinde itfasına ilişkin açıklamalar yapılmıştır. Buna göre ; * Sabit kıymetin maliyet bedeli içerisindeki reel olmayan finansman maliyetlerinin itfa olunan kısmı, ROFM nin ilgili olduğu finansman giderlerinin düzeltmeye konu mali tablo tarihi itibariyle birikmiş amortismanı = ROFM x ROFM nin ilgili olduğu finansman giderinin düzeltmeye konu mali tablo tarihi itibariyle bilanço değeri formülü ile hesaplanabilecektir. Bu formül sonuç itibariyle, ROFM nin bakiye amortisman süresine ilişkin kısmını bulmaya yöneliktir. Sirkülerdeki açıklamalara göre ROFM nin tarihli yeniden değerlemeye tabi tutulmuş değerinin amorti edilmemiş kısmının değil, orijinal değerinin amorti edilmemiş kısmının 5 yılda ve 5 eşit taksitte itfa edilecektir. * Bu bölümde yapılan diğer önemli açıklama, ROFM nin ilişkin olduğu sabit kıymetin den sonra satılması halinde satış tarihi itibariyle itfa olunmayan ROFM nin satışın yapıldığı yılda doğrudan indirime tabi tutulacak olmasıdır. 3- Basit Ortalama Yöntemi başlıklı 3 ncü maddede; stok düzeltmesinde basit ortalama yöntemi uygulanırken, VUK nun 298 nci maddesinin (A) fıkrasının (2/d) bendinde yer alan mali tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin düzeltmede esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayı şeklindeki tanımlamaya itibar edilmemesi, bunun yerine bilançonun ait olduğu ayın fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki geçici vergi döneminin sonundaki fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen katsayının esas alınması gerektiği belirtilmiştir. Uygulamada 328 no.lu VUK Genel Tebliğinde yer alan bu açıklama doğrultusunda hareket edilmiş, örneğin tarihli bilançoda yer alan stoklar basit ortalama yöntemi ile düzeltilirken [(Aralık 04 TEFE / (Aralık 04 TEFE + Eylül 04 TEFE) / 2] formülünden hareket edilmiştir. Dolayısıyla 328 no.lu VUK Genel Tebliğindeki açıklamalara göre düzeltme yapanların değiştirmeleri gereken herhangi bir şey yoktur. 4- Ayrılmamış Amortismanlar başlıklı 4 ncü maddede, tarihli bilanço düzeltmesinde, eğer düzeltilecek sabit kıymetlere ilişkin daha önceki yıllarda ayrılmamış veya eksik ayrılmış amortisman varsa,

2 enflasyon düzeltmesinde bunların ayrılmış gibi kabul edilmesi gerektiğinden ne anlaşılacağı açıklanmıştır. Buna göre, itibariyle itfa olması gerektiği halde bilançoda halen itfa olmamış gibi görünen sabit kıymetler itfa olmuş gibi kabul edilecek ve düzeltmeye tabi tutulmayabilecektir 5- Sirkülerde Tarihinden İtibaren İktisap Edilen Kıymetlerde Amortisman Uygulaması başlıklı 5 nci maddede, tarihinden sonra aktifleştirilen sabit kıymetlerdeki amortismanların, 333 ve 339 no.lu VUK Genel Tebliğlerinde belirlenen faydalı ömürlere göre itfa edileceği, kayıtlarındaki amortisman giderleri bundan daha farklı durumda olanların da buna göre kayıtlarını düzeltmeleri gerektiği vurgulanmıştır. 6- Amortisman Süresini Tamamlamış Binaların Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulup Tutulmayacağı başlıklı 6 ncı maddede, binaların itfa süresi dolmasına rağmen yeniden değerleme uygulamasında orijinal değerleri üzerinden amortisman ayrılması nedeniyle bakiye değer göstermeleri halinde de düzeltme yapılması gerektiği belirtilmiştir. 7- Düzeltme İşlemine Tabi Tutulmuş Binalarda Amortisman Uygulaması başlıklı 7 nci maddede, 2004 ve sonrasında binaların düzeltilmiş değerleri üzerinden itfa edileceği vurgulanmış ve normal amortisman ve azalan bakiyeler usulünde amortisman ayıranlar için örnekler verilmiştir Tarihinden Önce Ayrılmış ve Sermayeye İlave Edilmiş Olan Fonlar başlıklı 8 nci maddede, tarihli sermayenin düzeltilmesinde, yeniden değerleme fonundan, iştirakler yeniden değerleme fonundan ve maliyet artış fonundan yapılan sermaye artışlarında olduğu gibi, açıklamada belirtilen fonların da, dikkate alınmayacağı belirtilmiştir. 9- Taşıma Katsayısının Tespitinde Dönem Kavramı başlıklı 9 ncu maddede, VUK nun Mük. 298 nci maddesindeki taşıma katsayısına ilişkin tanımda yer alan bir önceki dönemin sonundaki fiyat endeksi ifadesindeki bir önceki dönem kavramından, eğer enflasyon düzeltmesi yıllık olarak yapılıyorsa bir önceki yılın, geçici vergi dönemlerine ilişkin olarak yapılıyorsa bir önceki geçici vergi döneminin anlaşılacağı açıklanmıştır Yılı İçinde İşe Başlayan ve Kazançları Bilanço Esasına Göre Tespit Edilen Gelir ve Kurumlar Vergisi Mükellefleri başlıklı 10 ncu maddede, bu mükelleflerin, enflasyon düzeltmesi karşısındaki durumları irdelenmiştir. Buna göre bu mükellefler, Açılış bilançolarını doğal olarak düzeltmeyeceklerdir. Geçici vergi dönemleri itibariyle düzeltme yapıp yapmayacaklarını değerlendirirken, geçici vergi dönem sonu itibariyle TEFE endekslerindeki 12 aylık %10 ve 36 aylık %100 oranlarının bir arada geçilip geçilmediğine göre hareket edeceklerdir. 11- Tasfiye Halinde Düzeltme İşlemleri başlıklı 11 nci maddede, bugüne kadar tasfiye halindeki firmaların enflasyon düzeltmesi yapıp yapmayacakları yönündeki tartışmaya son verilmiş, bunların da bilançolarını ve eğer düzeltme şartları mevcutsa cari dönem bilançolarını düzeltecekleri belirtilmiş ve tasfiye döneminin bitiş tarihine göre konu hakkında ayrıntılı açıklamalarda bulunulmuştur. 12- Yapılmakta Olan Yatırımlarda Enflasyon Düzeltmesi başlıklı 12 nci maddede, bir yatırım sürecinden geçtikten sonra aktifleştirilen sabit kıymetlerin, aktifleştirildikleri tarihten itibaren değil, yapılmakta olan yatırımlar hesabındaki tarihler göz önüne alınarak düzeltilecekleri konusu önemle vurgulanmıştır. 13- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarma İşlerinde Enflasyon Düzeltmesi başlıklı 13 ncü maddede, yıllara sari inşaat işleriyle uğraşanların, enflasyon düzeltmesi esnasında dikkat edecekleri hususlar tekrarlanmış olup, maliyetler içinde yer alan finansman maliyetlerinin, reel olmayan finansman maliyeti hesabına konu edilmeyeceği, yani tamamiyle endekslemeye konu edileceği belirtilmiştir.

3 14- Birleşme Primi başlıklı 14 ncü maddede, bir kurumun kendisinde iştiraki bulunan veya iştirak ettiği bir kurumu KVK nun 37 nci maddesine göre vergisiz olarak devralması halinde, devralan kurum özvarlıkları arasına konulan ve tamamen bir dengeleme hesabı niteliği taşıyan birleşme priminin düzeltme konusu yapılamayacağı açıklanmıştır. 15- Karşılıkların Düzeltilmesi başlıklı 15 inci maddede, bilançoda yer alan VUK hükümlerine göre ayrılması mümkün olmayan kıdem tazminatı karşılığı, garanti gider karşılığı gibi karşılıkların, enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmayacağı, yani bunların karşılık olarak ayrıldığı kaynağın parasal olan veya olmayan kıymet olup olmamasına göre enflasyon düzeltmesinde dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. 16- Yedek Akçelerin Düzeltilmesi karşılıklı 16 ncı maddede, bilançosunda yer alan geçmiş yıllar veya dönem karından, 2004 yılında ayrılan yedek akçelerin cari dönem düzeltmesi esnasında, bunların düzeltme katsayılarının, Aralık (2003) düzeltme katsayısı olacağını belirtmiştir. 17- Kanunen Kabul Edilmeyen Giderlerin Düzeltilmesi başlıklı 17 nci maddede, 2004 yılında yapılan kanunen kabul edilmeyen giderler ile elde edilen vergiye tabi olmayan gelirlerin ve istisnaların, düzeltilmiş tutarları ile dikkate alınacakları vurgulanmış, bu gider ve gelirlere ilişkin düzeltmelerle ilgili defter kaydı atılmayacağı, düzeltme farklarının sadece beyanname üzerinde dikkate alınacakları açıklanmıştır Tarihli Bilançonun Düzeltmesi Sonucu Oluşan Geçmiş Yıllar Kar veya Zararı başlıklı 18 nci maddede, tarihli bilançonun düzeltilmesi sonucu oluşan geçmiş yıllar kar veya zararlarının kaydedildiği Geçmiş Yıllar Kar/Zararı Hesabının alt hesabında ayrıca izlenmeye devam edileceği, bu tutarların cari dönem düzeltmesi esnasında düzeltilecekleri, ayrıca geçmiş yıllar zararları arasında yer alan düzeltme sonucu oluşmuş bu tutarların, özsermaye kalemlerine ait enflasyon farkları ile mahsup edilebilecekleri veya özsermaye kalemlerine ait enflasyon farklarının sermayeye ilave edilebilecekleri belirtilmiştir. 19- Kar Dağıtımı başlıklı 19 ncu maddede, bilançosunda yer alan düzeltme öncesi geçmiş yıl ve/veya cari dönem karlarının den sonra dağıtılmış olması halinde düzeltme sonucu zarar oluşsa bile bu dağıtımların işletmeden çekiş olarak addedilmeyeceği, ancak karı elde edenler açısından vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacakları açıklanmıştır. Aynı maddede yapılan düzeltme öncesi bilançosunda geçmiş yıllar ve/veya dönem ticari zararının bulunması ve düzeltme sonrasında geçmiş yıllar karı oluşması ve düzeltmeden kaynaklanan bu karın dağıtılması veya sermaye dışında başka hesaplara çekilmesi halinde, bu işlemlerin yapıldığı dönem kazancıyla ilişkilendirilmeksizin kurumlar vergisine tabi tutulacakları belirtilmiştir. 20- Bankalarca Türk Lirası Ticari Kredilere Uygulanan Ağırlıklı Ortalama Faiz Oranları ve 2004 Yılına Ait Toptan Eşya Fiyat Endeksleri başlıklı 20 nci maddede, tevsik edilemeyen finansman giderleri içindeki reel olmayan kısmın bulunmasına yönelik formülde kullanılacak faiz oranları ile, 2004 yılına ilişkin düzeltme katsayılarının tespitine yönelik olmak üzere aylar itibariyle TEFE endeksleri yer almaktadır. 21- Re sen ve İkmalen Tarhiyat başlıklı 21 nci maddede, 5024 sayılı Kanun un 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 1 inci maddesindeki ihtiyarilikten yararlanarak, 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde, enflasyon düzeltmesi yapmayanlara, bu geçici vergi dönemleri için enflasyon düzeltmesi hükümleri dikkate alınarak tarhiyat yapılmayacağı belirtilmiştir. 22- Özel Hesap Dönemine Sahip Olanlar başlıklı 22 nci maddede, özel hesap dönemine tabi olanların, enflasyon düzeltmesi yaparken esas alacakları bilanço tarihleri açıklanmıştır. T.C. MALİYE BAKANLIĞI Gelirler Genel Müdürlüğü VERGİ USUL KANUNU SİRKÜLERİ /17

4 Konusu : Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması Tarihi : 24 / 03 / 2005 Sayısı : VUK-17/2005-4/Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması-11 İlgili olduğu maddeler : Vergi Usul Kanunu Mükerrer Madde 298, Geçici Madde 25, 5024 Sayılı Kanun Geçici Madde 1, 5228 Sayılı Kanun Madde Giriş Bakanlığımıza intikal eden olaylardan, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun geçici 25 ve mükerrer 298 inci maddelerine göre yapılacak enflasyon düzeltmesine ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaların yapılması gerekli görülmüştür. 2. Reel Olmayan Finansman Maliyeti Reel Olmayan Finansman Maliyetinin Tevsik Edilebilmesi Halinde Düzeltme İşlemi Reel olmayan finansman maliyetinin hesaplanmasında tereddütler olduğu anlaşılmış olup, konuya ilişkin olarak aşağıdaki örnekler verilmiştir. Örnek yılının Ocak ayında 20 milyar TL. na bir bina satın alınmıştır. Söz konusu binanın alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine katlanılmıştır. Bina her yıl yeniden değerlemeye ve normal usulde amortismana (amortisman oranı % 2) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde binanın finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin tamamı maliyetle ilişkilendirilmiştir. Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir yılı için, TL yılı için, TL yılı için, TL. Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu binanın ve binaya ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Yıllar Yeniden Değerlemeden Önceki Bina Maliyeti Yeniden Değerleme Oranı (%) Yeniden Değerlenmiş Bina Maliyeti Finansman Gid.Eklenmiş Yen. Değ. Bina Maliyeti(1) Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar Cari Yıl Amortisman Gideri(2) Birikmiş Amortisman ROFM(3) ,00% ,20% ,00% ,50% Buna göre, söz konusu binanın düzeltilmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet Düzeltmeye Esas Alınan Tarih Düzeltmeye Esas Tutar Düzeltme Katsayısı Düzeltilmiş Tutar Bina 1999 / Ocak , Reel Finansman M / Aralık , Reel Finansman M / Aralık ,

5 Reel Finansman M / Aralık , Reel Finansman M / Aralık 0 1, Binanın Düzeltilmiş Değeri Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir. Öncelikle binanın değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır. Artış Tutarı = = TL. Artış Oranı = / = % 4,08256 Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır. Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = x 1,04083 = TL Örnek 2(4) 1999 yılının Ocak ayında 20 milyar TL. na bir bina satın alınmıştır. Söz konusu binanın alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine katlanılmıştır. Bina her yıl yeniden değerlemeye ve normal usulde amortismana (amortisman oranı % 2) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde binanın finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin aktifleştirme tarihine kadar olan kısmı maliyete intikal ettirilmiş, aktifleştirildikten sonraki döneme ilişkin olanlar ise doğrudan gider yazılmıştır. Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir yılı için, TL yılı için, TL yılı için, TL. Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu binanın ve binaya ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Yıllar Yeniden Değerlemeden Önceki Bina Maliyeti Yeniden Değerleme Oranı (%) Yeniden Değerlenmiş Bina Maliyeti Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar Cari Yıl Amortisman Gideri Birikmiş Amortisman ROFM ,00% ,20% ,00% ,50% Buna göre, söz konusu binanın düzeltmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet Düzeltmeye Esas Alınan Tarih Düzeltmeye Esas Tutar Düzeltme Katsayısı Düzeltilmiş Tutar Bina 1999 / Ocak ,

6 Reel Finansman M / Aralık , Reel Finansman M / Aralık 0 2, Reel Finansman M / Aralık 0 1, Reel Finansman M / Aralık 0 1, Binanın Düzeltilmiş Değeri Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir. Öncelikle binanın değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır. Artış Tutarı = = TL. Artış Oranı = / = % 1,89113 Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır. Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = x 1,01891 = TL. Örnek 3(5) 1999 yılının Ocak ayında 20 milyar TL. na bir makine satın alınmıştır. Söz konusu makinenin alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine katlanılmıştır. Makine her yıl yeniden değerlemeye ve azalan bakiyeler usulünde amortismana (normal amortisman oranı % 20) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde makinenin finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin tamamı maliyetle ilişkilendirilmiştir. Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir yılı için, TL yılı için, TL yılı için, TL. Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu makinenin ve makineye ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Yıllar Yeniden Değerl. Önc. Mak. Maliyeti Yeniden Değerleme Oranı (%) Yeniden Değerlenmiş Makine Maliyeti Finansman Gid.Eklenmiş Yen. Değ. Mak.Maliyeti Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar Cari Yıl Amort. Gideri Birikmiş Amort. ROFM ,00% ,20% ,00% ,50% Buna göre, yapılacak düzeltme işlemi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. (1000 TL.)

7 Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet Düzeltmeye Esas Alınan Tarih Düzeltmeye Esas Tutar Düzeltme Katsayısı Düzeltilmiş Tutar Makine 1999 / Ocak , Reel Finansman M / Aralık , Reel Finansman M / Aralık , Reel Finansman M / Aralık , Reel Finansman M / Aralık 0 1, Makinenin Düzeltilmiş Değeri Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir. Öncelikle makinenin değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır. Artış Tutarı = = TL. Artış Oranı = / = % 4,08256 Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır. Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = x 1,04083 = TL.(6) Örnek 4(7) 1999 yılının Ocak ayında 20 milyar TL. na bir makine satın alınmıştır. Söz konusu makinenin alımında, 6 milyar TL. banka kredisi kullanılmış ve kullanılan kredi için toplam 12 milyar TL. finansman giderine katlanılmıştır. Makine her yıl yeniden değerlemeye ve azalan bakiyeler usulünde amortismana (normal amortisman oranı % 20) tabi tutulmuş, 163 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar paralelinde makinenin finansmanında kullanılan krediye ilişkin katlanılan faiz giderlerinin aktifleştirme tarihine kadar olan kısmı maliyete intikal ettirilmiş, aktifleştirildikten sonraki döneme ilişkin olanlar ise doğrudan gider yazılmıştır. Yıllar itibariyle gerçekleşen finansman giderleri aşağıda gösterilmiştir yılı için, TL yılı için, TL yılı için, TL. Anapara ve faiz ödemeleri, yıl sonlarında ve üç eşit taksitte gerçekleşmiştir. Bu verilere göre 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan söz konusu makinenin ve makineye ait birikmiş amortismanların düzeltilmiş tutarları aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Yıllar Yeniden Değerlemeden Önc. Makine Maliyeti Yeniden Değerleme Oranı (%) Yeniden Değerlenmiş Makine Maliyeti Üzerinden Amortisman Ayrılacak Tutar Cari Yıl Amortisman Gideri Birikmiş Amortisman ROFM ,00% ,20% ,00% ,50% Buna göre, söz konusu makinenin düzeltmiş tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Düzeltmeye Konu İktisadi Kıymet Düzeltmeye Esas Alınan Tarih Düzeltmeye Esas Tutar Düzeltme Katsayısı Düzeltilmiş Tutar

8 Makine 1999 / Ocak , Reel Finansman M / Aralık , Reel Finansman M / Aralık 0 2, Reel Finansman M / Aralık 0 1, Reel Finansman M / Aralık 0 1, Makinenin Düzeltilmiş Değeri Birikmiş amortismanların 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar doğrultusunda düzeltilmesi ise aşağıdaki şekilde gerçekleştirilecektir. Öncelikle makinenin değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunacaktır. Artış Tutarı = = TL. Artış Oranı = / = % 1,89113 Daha sonra söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanacak ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunacaktır. Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = x 1,01891 = TL.(8) 2.2. Reel Olmayan Finansman Maliyetinden Amortisman Ayrılmamış Tutarın Hesaplanması Enflasyon düzeltmesi yapacak olan mükelleflerin beyanname üzerinde yapacakları işlemler (11) sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde açıklanmıştır. Sirkülerin 3.3. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler ve İstisnalar başlıklı bölümünde, Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (c) bendine 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle eklenen (3) numaralı alt bent ile (31/12/2003 tarihli bilançoya ait düzeltme ile sınırlı olmak üzere) amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacağı belirtilmiştir. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında, söz konusu reel olmayan finansman maliyetleri bilançoda gözükmeyeceği için, bunların da mukayyet değerleri ile beyanname üzerinde indirim konusu yapılması gerekmektedir. denilmiştir. Buna göre amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutar, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacaktır. Örnek 5 Bu sirkülerin (2.1) başlıklı bölümünde yer alan 1 numaralı örnekteki verileri kullanarak reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın nasıl hesaplanacağını gösterelim. Örnekte yer alan binanın amortisman ayırma süresi 50 yıldır. Buna göre ROFM nin ilgili yılda amorti olunmayan kısmı aşağıdaki tablodaki gibi hesaplanacaktır. (1000 TL.) Yıllar ROFM İtibariyle İtfa Olunan Kısım(9) İtibariyle İtfa Olunmayan Kısım(10) Toplam Hesaplama sonucu bulunan TL. tutarında itfa olunmayan kısım, (11) sıra numaralı Vergi

9 Usul Kanunu Sirkülerinde yer alan açıklamalar gereği 2004 takvim yılına ilişkin hesap dönemi ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde gider olarak dikkate alınacaktır. Ancak, amortismana tabi bu iktisadi kıymetin 01/01/2004 tarihinden sonra satılması halinde, satış tarihi itibariyle itfa olunmayan kısmın kıymetin satıldığı hesap döneminde doğrudan gider olarak dikkate alınması mümkün bulunmaktadır. 3. Basit Ortalama Yöntemi 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan stokların, düzeltmede esas olan tarihe bağlı kalınmaksızın, dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle de enflasyon düzeltmesine tabi tutulabileceği 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde belirtilmiş, stokların düzeltilmesinde esas alınması gereken ölçütler de (9) sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinin (2.4) numaralı ayrımında gösterilmiştir. 31/12/2004 tarihli bilançoda yer alan stokların düzeltilmesinde de dönem ortalama düzeltme katsayısının kullanılması durumunda, Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (2/d) bendinde (mali tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, düzeltmeye esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayı şeklinde) tanımlanan düzeltme katsayısı kullanılmayacaktır. Stokların düzeltilmesinde kullanılacak düzeltme katsayısı, 2004 yılının Aralık ayına ilişkin fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki geçici vergi döneminin sonundaki (Eylül 2004) fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen dönem ortalama düzeltme katsayısıdır. Düzeltmeye esas tutar olarak da 31/12/2004 tarihli bilançoda yer alan stoklara ait değerler esas alınacaktır. Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tabi tutulan kıymetlerin maliyet bedeline intikal ettirilen reel olmayan finansman maliyetlerinin düşülmesi ise ihtiyaridir. 4. Ayrılmamış Amortismanlar Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (d) bendinde birikmiş amortismanların, ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltileceği belirtilmiştir. Anılan Kanunun 320 nci maddesinin son fıkrasında yer alan hükme göre amortismanın herhangi bir yıl yapılmamasından veya ilk uygulanan nispetten düşük bir hadle yapılmasından dolayı amortisman süresi uzatılamamakta, herhangi bir sebeple kanuni süresinde amortisman ayrılmayan iktisadi kıymetlere ilişkin amortisman tutarları daha sonradan (amortisman ayırma süresi uzatılarak) gider olarak kaydedilememekte, başka bir deyişle bir iktisadi kıymete ilişkin amortisman ayırma işlemi ancak kanuni süresi içinde yapılabilmektedir. (9) sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinin (2.16) bölümünde de belirtildiği üzere, 31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesine tabi tutulması esnasında iktisadi kıymetlere ilişkin birikmiş amortismanların kanuni süresinde ayrılması gereken tutardan daha düşük olduğunun tespit edilmesi durumunda, söz konusu iktisadi kıymetlerle ilgili kanuni süresinde ayrılmayan amortisman tutarı fiilen ayrılmış kabul edilecektir. Örnek 6 (A) İşletmesinin 31/12/2003 tarihli bilançosunda değeri TL. olarak görünen, amortisman süresi 2003 yılı hesap dönemi sonunda sona ermiş olan iktisadi kıymete ilişkin birikmiş amortismanın TL. olduğunu varsayalım. Bu işletme her yıl düzenli olarak amortisman ayırmış olsaydı, 31/12/2003 tarihli düzeltme öncesi bilançoda bu kıymetin aktif değeri ile birikmiş amortismanının birbirine eşit olması gerekecekti. Söz konusu iktisadi kıymete ait birikmiş amortisman tutarının düzeltilmesi sırasında, bahse konu iktisadi kıymete ilişkin ayrılmayan amortisman tutarları ayrılmış, yani birikmiş amortisman tutarı TL. olarak kabul edilecek ve (amortisman ayırma süresini tamamlamış ancak işletme kayıtlarında iz bedeliyle takip edilmeye devem edilen) söz konusu iktisadi kıymet için istenildiği takdirde, 5024 sayılı Kanun ile getirilen

10 enflasyon düzeltmesi hükümlerine göre enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır. 698 Enflasyon Düzeltme Hesabı XXX 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı XXX 5. 01/01/2004 Tarihinden İtibaren İktisap Edilen Kıymetlerde Amortisman Uygulaması Bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden, 5228 sayılı Kanunla değişik 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesine göre 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde ihtiyarilikten faydalanarak enflasyon düzeltmesi yapmayanlar, 01/01/2004 tarihinden itibaren aktife giren iktisadi kıymetleri için 5024 sayılı Kanun öncesindeki hükümlere göre amortisman ayıracaklardır. Söz konusu mükellefler, 31/12/2004 tarihli bilançolarını düzeltme işlemine tabi tutmadan önce bu iktisadi kıymetlere ilişkin amortisman kayıtlarını 333 ve 339 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ekinde yer alan faydalı ömre göre belirlenmiş amortisman oranlarına göre düzelteceklerdir. 6. Amortisman Süresini Tamamlamış Binaların Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulup Tutulmayacağı (9) sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinin 2.2. Kayıtlarda İz Bedeliyle Takip Edilen Amortismana Tabi İktisadi Kıymetlerin Enflasyon Düzeltmesine Tabi Olup Olmadığı başlıklı bölümünde, faydalı ömürlerini (amortisman süresini) tamamlamış, ancak işletme kayıtlarında iz bedeliyle takip edilmeye devam edilen amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (vergi matrahı üzerinde herhangi bir etkisi olmaması nedeniyle) enflasyon düzeltmesine tabi tutulup tutulmamasında mükelleflerin serbest bırakılmasının Bakanlığımızca uygun bulunduğu açıklanmıştı. Amortisman sürelerini tamamlamakla birlikte maliyet bedelleri üzerinden itfa edilmiş olmaları nedeniyle net defter değerleri ile bilançoda görünen (iz bedeliyle izlenmeyen) binaların, Vergi Usul Kanununun geçici 25 ve mükerrer 298 inci maddelerine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir. 7. Düzeltme İşlemine Tabi Tutulmuş Binalarda Amortisman Uygulaması Düzeltme işlemine tabi tutulmuş binalarda amortisman uygulamasına ilişkin olarak aşağıdaki örneklerin verilmesi faydalı görülmüştür. Örnek 7 Hesap dönemi takvim yılı olan ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan (A) Limited Şirketinin; Haziran 1995 de 1 milyon TL. na satın aldığı, her yıl amortismana tabi tuttuğu ve yeniden değerleme yaptığı binası için ayırmış olduğu amortismanları ve 31/12/2003 tarihli bilançosunda görünen bina değerini bulalım (Amortisman oranının % 2 olduğu ve normal amortisman usulünün kullanıldığı varsayılmıştır). Söz konusu bina ile ilgili olarak yılları için aşağıdaki gibi bir tablo düzenlemek mümkündür. Yıllar Yeniden Değerleme Oranı Yeniden Değerlenmiş Bina Maliyeti (TL) Cari Yıl Amortisman Gideri (TL) Birikmiş Amortismanlar (TL) ,5% ,8% ,4% ,8% ,1% ,0%

11 ,2% ,0% ,5% Binanın düzeltilmiş değerinin TL olduğunu varsayarsak: Düzeltme Sonrası Binanın Değerinde Meydana Gelen Artış/Azalış Oranı: = TL / = % 3,24382 Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi: x 1,03244 = yılından itibaren bina için düzeltilmiş tutarı üzerinden amortisman ayrılacaktır. Aşağıda bu durum tablo yardımıyla anlatılmaktadır (Takip eden yıllarda enflasyon düzeltmesi için gerekli şartların oluşmadığı varsayılmıştır). Yıllar Bina Maliyeti (TL) Cari Yıl Amortisman Gideri (TL) Birikmiş Amortismanlar (TL) Örnek 8 Hesap dönemi takvim yılı olan ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan (B) Limited Şirketinin; Haziran 1995 de 1 milyon TL. na satın aldığı, her yıl amortismana tabi tuttuğu ve yeniden değerleme yaptığı binası için ayırmış olduğu amortismanları ve 31/12/2003 tarihli bilançosunda görünen bina değerini bulalım. (Normal amortisman oranının % 2 olduğu ve azalan bakiyeler usulünün kullanıldığı varsayılmıştır) Söz konusu bina ile ilgili olarak yılları için aşağıdaki gibi bir tablo düzenlemek mümkündür. Yıllar Yeniden Değerleme Oranı Yeniden Değerlenmiş Bina Maliyeti (TL) Cari Yıl Amortisman Gideri (TL) Birikmiş Amortismanlar (TL) ,5% ,8% ,4% ,8% ,1% ,0%

12 ,2% ,0% ,5% Söz konusu binanın düzeltilmiş değerinin TL olduğunu varsayarsak: Düzeltme Sonrası Binanın Değerinde Meydana Gelen Artış/Azalış Oranı: = TL / = % 3,24382 Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi: x 1,03244 = Görüleceği üzere, birikmiş amortismanlar binanın değerinde meydana gelen artış oranında artırılmıştır yılından itibaren bina için düzeltilmiş tutarı üzerinden amortisman ayrılacaktır. Aşağıda bu durum tablo yardımıyla anlatılmaktadır. (Takip eden yıllarda enflasyon düzeltmesi için gerekli şartların oluşmadığı varsayılmıştır.) Yıllar Bina Maliyeti (TL) Cari Yıl Amortisman Gideri (TL) Birikmiş Amortismanlar (TL) /01/2004 Tarihinden Önce Ayrılmış ve Sermayeye İlave Edilmiş Olan Fonlar 01/01/2004 tarihinden önce ayrılmış olan ve sermayeye ilave edilen yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonların sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan sermaye artışları, 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi sırasında artış olarak dikkate alınmayacaktır. Sermayenin, düzeltmeye esas tutarına ulaşılırken düşülmesi gereken (sermayeye ilave edilmiş olan) bu değerlerden İşletmenin aktifine kayıtlı maddi duran varlık kalemlerinin Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yeniden değerlenmesinden oluşmuş değer artışları, İşletmenin iştirakleri ile bağlı ortakları bünyesinde Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yapılan yeniden değerleme dolayısıyla oluşmuş değer artışları, Gelir Vergisi Kanununun 38 inci maddesine istinaden gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin satış kazancının maliyet bedelinin arttırılan kısmına tekabül eden kısımlar,

13 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin (VI.2.3) bölümünde belirtilmiş olup, aşağıda yer alan değerler de aynı şekilde işleme tabi tutulacaktır ve 3996 sayılı Kanunlarda tanımı yapılan şirketlerin, sermaye olarak koydukları yabancı paraların sarf edildikleri veya Türk Lirasına çevrildikleri tarihe kadar lehlerine oluşan kur farkları, Gelir Vergisi Kanununun 57 nci maddesinin son fıkrasına göre yetişmesi uzun zaman alan ve kesilip satılmak üzere yetiştirilen ağaçların 57 nci maddede yazılı giderlerden, Vergi Usul Kanununun 283 üncü maddesi uyarınca aktifleştirilen kısmının, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yeniden değerlemesinden doğan değer artışları, Gelir Vergisi Kanununun 38 nci maddesine istinaden sürekli olarak işlenmiş altın alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükelleflerin altın satış tarihindeki İstanbul Altın Borsasında oluşan has altın değeri ile satılan mamülün has altın maliyet bedeli arasında oluşan farklar, Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin, 4811 sayılı Vergi Barışı Kanununun 11, 12 ve 13 üncü maddeleri uyarınca değerledikleri iktisadi kıymetlere ilişkin değerleme farkları. 31/12/2003 tarihli bilanço enflasyon düzeltmesine tabi tutulurken, öz sermaye kalemlerinden aşağıda sayılan kalemler bilançoda düzeltilmiş değerleriyle yer alacak, diğer öz sermaye kalemleri ise sıfırlanacak, bir başka ifade ile düzeltilmiş bilançoda gösterilmeyecek; geçmiş yıl kar veya zararı da düzeltilmiş bilanço denkliğini sağlayacak şekilde öz kaynaklar içinde yer alacaktır. Sermaye, Hisse Senetleri İhraç Primleri, Hisse Senedi İptal Karları, Yasal Yedekler, Statü Yedekleri, Olağanüstü Yedekler, Özel Fonlar (Sabit Kıymet Yenileme Fonu). 9. Taşıma Katsayısının Tespitinde Dönem Kavramı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesindeki taşıma katsayısına ilişkin tanımda yer alan, bir önceki dönemin sonundaki fiyat endeksi ifadesindeki bir önceki dönem kavramından, eğer enflasyon düzeltmesi yıllık olarak yapılıyorsa bir önceki yıl; geçici vergi dönemlerine ilişkin olarak yapılıyor ise bir önceki geçici vergi dönemi anlaşılmalıdır Yılı İçinde İşe Başlayan ve Kazançları Bilanço Esasına Göre Tespit Edilen Gelir ve Kurumlar Vergisi Mükellefleri Vergi Usul Kanununun Geçici 25 inci Maddesine Göre Enflasyon Düzeltmesi Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesi, esas itibariyle 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesine ilişkin olup 2004 yılı içinde işe başlayan ve kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri tarafından dönem başı bilançoları üzerinde söz konusu maddeye istinaden düzeltme yapılmayacaktır Yılı Geçici Vergi Dönemleri İtibariyle Enflasyon Düzeltmesi Anılan mükelleflerin, işe başlama tarihinden sonra (Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde

14 yer alan) enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmesi halinde, Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca geçici vergi dönemleri sonu itibariyle enflasyon düzeltmesi yapmaları gerekmektedir. Diğer taraftan 5024 sayılı Kanunun 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 1 inci maddesinde, 31/12/2003 tarihi itibariyle aktif ve ciroları toplamları 7,5 ve 15 trilyon liralık limitlerden her hangi birisini aşmayan mükelleflerden dileyenlerin, 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine 5024 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki hükümleri dikkate alabilecekleri belirtilmiş olup; 2004 yılı içinde işe başlayan ve kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden içinde bulundukları geçici vergi dönemi sonu itibariyle (Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde yer alan) enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmesi nedeniyle) düzeltme yapması gerekenler, dönem başı bilançolarının net aktif toplamının 7,5 trilyon Türk Lirasını aşmaması şartıyla ihtiyarilik hakkından yararlanabilecekler ve 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edecekleri geçici vergi matrahlarının tespitinde de enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine 5024 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önceki hükümleri uygulayabileceklerdir. Bununla birlikte, 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi ile getirilen hüküm, 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edilecek geçici vergi matrahının tespitine ilişkin olup, 2004 yılı hesap dönemine ilişkin beyannamenin; Vergi Usul Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununda, 5024 sayılı Kanunla yapılmış olan değişiklikler göz önünde bulundurularak verilmesi gerekmektedir. Örnek 9 15/02/2004 tarihinde işe başlayan, kazancı bilanço esasına göre tespit edilen ve hesap dönemi takvim yılı olan tacir Bay (A), işe başladığı geçici vergi dönemi sonu olan 31/03/2004 tarihi itibariyle enflasyon düzeltmesi yapma şartlarının gerçekleşmemesi nedeniyle 31/03/2004 tarihli geçici vergi matrahını enflasyon düzeltmesi yapmadan tespit edecektir. Diğer taraftan, 2004 yılı ikinci geçici vergi dönemi sonu olan 30/06/2004 tarihi itibariyle enflasyon düzeltme şartları oluştuğundan, 30/06/2004 tarihli geçici vergi matrahının (enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümlere göre) düzeltilen 30/06/2004 bilançosuna göre tespit edilmesi ve izleyen geçici vergi dönemlerinde ve hesap dönemi sonunda da enflasyon düzeltmesi yapılması gerekmektedir. Söz konusu mükellef, dönem başı bilanço net aktif toplamının 7,5 trilyon Türk Lirasını aşmaması halinde, 5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi uyarınca, 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan edeceği geçici vergi matrahlarının tespitinde; enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine Vergi Usul Kanununun 5024 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki değerleme hükümleri ile Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununun 5024 sayılı Kanunla kaldırılan hükümlerini ve Vergi Usul Kanununun 280 inci maddesinin 5024 sayılı Kanunla kaldırılan son fıkrasını dikkate alabilecektir. 11. Tasfiye Halinde Düzeltme İşlemleri 01/01/2004 tarihinden önce tasfiyeye giren şirketlerin tasfiyesinin 2004 yılı içinde sonuçlanması halinde, tasfiye durumundaki şirketlerin geçici vergi beyannamesi verme yükümlülüğü bulunmaması sebebiyle, hem 31/12/2003 tarihli bilanço hem de hesapların kesinleşmesinden sonra düzenlenen bilançonun düzeltilmesi gerekmektedir. 01/01/2004 tarihinden önce tasfiyeye giren kurumlardan, Kurumlar Vergisi Beyannamesinin 2005 yılındaki verilme süresinin sonu itibariyle tasfiyesi henüz sonuçlanmamış olanlar, 31/12/2003 ve 31/12/2004 tarihli bilançolarını, düzeltmeye tabi tutarak 2004 tasfiye dönemine ait beyanname ekinde vereceklerdir. Ancak, tasfiyesi 2004 yılına ilişkin beyanname verme süresinden önce sonuçlananlar, 31/12/2003, 31/12/2004 ve (düzeltme şartları devam ediyor olmak şartıyla) 2005 kıst dönemine ilişkin bilançolarını düzelterek tasfiye beyannamesinin verilme süresi içerisinde tasfiye beyannamesiyle birlikte; beyanname verme süresinden sonra ve 2005 yılı içinde sonuçlananlar ise 31/12/2003 ve 31/12/2004 tarihli bilançolarını 2004 yılına ait

15 beyanname verme süresi içerisinde, (düzeltme şartları devam ediyor olmak şartıyla) 2005 kıst dönemine ilişkin bilançoyu ise tasfiye beyannamesinin verilme süresi içerisinde enflasyon düzeltilmesine tabi tutacaklar ve düzeltilmiş bilançoları tasfiye beyannamesi ekinde vereceklerdir. 12. Yapılmakta Olan Yatırımlarda Enflasyon Düzeltmesi (9) numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinin (2.13) bölümünde, bilançoda yer alan yapılmakta olan yatırımlara ilişkin kıymetlerin düzeltme işlemlerinin nasıl yapılacağı açıklanmıştır. 31/12/2003 tarihi itibariyle bilançoda yer almayan, ilgili aktif hesabına bilanço tarihinden önce aktarılmış bulunan ve yapılmakta olan yatırımlar hesabından gelmiş olan değerlerin düzeltmeye esas tarihi olarak, söz konusu değerlerin aktifleştirme tarihlerinin değil, yapılmakta olan yatırımlar hesabının kullanıldığı tarihlerin alınması gerekmektedir. Buna göre söz konusu değerlerin düzeltilmesi iki aşamada gerçekleştirilecektir. Öncelikle her harcama, harcamanın gerçekleştiği ay sonu itibariyle aktifleştirme tarihine kadar, sonra da aktifleştirilen bedel kül halinde 31/12/2003 tarihine kadar düzeltilecektir. 13. Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarma İşlerinde Enflasyon Düzeltmesi Yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinde enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler, Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendinin üçüncü fıkrasında ve geçici 25 inci maddesinin (ı) bendinde yer almakta olup, konuya ilişkin açıklamalar 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, (9) sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirküleri ve 12 sıra numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde yapılmıştır. Yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerine ilişkin olarak 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğ ekindeki (2) numaralı Parasal Olmayan Kıymetler listesinde yer verilen yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetleri ile hakedişler, Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca deftere kayıt tarihi esas alınarak düzeltme işlemine tabi tutulacaktır. Tek Düzen Muhasebe sistemine göre söz konusu işlerle ilgili maliyetler, yansıtma hesapları yoluyla numaralı hesaplara intikal ettirilecek, düzeltmeye esas tarih olarak da ilgili maliyet hesaplarına kayıt tarihi esas alınacaktır. Parasal olmayan verilen depozito ve teminatlar, verilen sipariş avansları, taşeronlara verilen avanslar ve alınan sipariş avansları gibi yıllara yaygın inşaat işi ile ilgili değerler de Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde belirtilen düzeltmeye esas tarihler baz alınmak suretiyle düzeltmeye tabi tutulacak; söz konusu hesapların, yıllara yaygın inşaat ve onarma işi ile ilgili olan kısımlarının 31/12/2003 tarihi itibariyle hesaplanan enflasyon düzeltme farkları da Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilecektir. Yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetleri ile ilgili olmayan ilk madde malzeme/yarı mamül/mamül/diğer stokların düzeltilmesi sonucu oluşan farkların, Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilmemesi; ancak söz konusu kıymetlerin inşaat maliyetlerine aktarılması halinde, bu tarih itibariyle düzeltme sonucu oluşan farkların, Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci ve geçici 25 inci maddelerine göre düzeltme işleminde; mali tabloda yer alan bazı parasal olmayan varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin, ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutarın düzeltmeye esas tutar olarak alınması gerekmekte olup, reel olmayan finansman maliyeti ihtiva edebilen iktisadi kıymetler anılan maddelerde sayılmış durumdadır. Buna göre, yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetlerinin düzeltilmesi sırasında söz konusu kıymetler, reel olmayan finansman maliyeti ihtiva edebilen iktisadi kıymetler arasında yer almadıkları için, bünyelerinde reel olmayan finansman maliyeti ihtiva

16 etseler bile ayrıştırma yapılmaksızın düzeltme işlemine tabi tutulacaklardır. 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde, yabancı paralar ile yabancı para cinsinden ifade edilen kıymetlerin parasal kıymet olarak kabul edileceği belirtilmiş olup; yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinde mükellefler yabancı para üzerinden yapmış oldukları işlemlerini Vergi Usul Kanununun mevcut hükümleri doğrultusunda değerlemeye devam edecekler, bunlar için ayrıca düzeltme yapmayacaklardır. 14. Birleşme Primi 31/12/2003 tarihli bilançosunun düzeltilmesine ilişkin 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin XI.Geçmiş Yıl Kar ve Zararları bölümünde; enflasyon düzeltmesi yapıldıktan sonra düzeltilmiş bilançonun öz sermaye kısmında, sermaye, hisse senedi ihraç primleri, hisse senedi iptal karları, yasal yedekler, statü yedekleri, olağanüstü yedekler, özel fonlar ile bilanço denkliğini sağlayacak şekilde geçmiş yıl kar veya zararının yer alacağı, diğer öz sermaye kalemlerinin ise sıfırlanacağı belirtilmiştir. 67 seri numaralı Kurumlar Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin 9.2 İştirak İlişkisi Bulunan Kurumlarda Devir Sonucu Oluşacak Sermaye Tutarı bölümünde, bir kurumun kendisinde iştiraki bulunan veya iştirak ettiği başka bir kurumu kül halinde devralması nedeniyle kurum bünyesinde yapacağı sermaye artışının söz konusu iştirak paylarına isabet eden tutardan daha az gerçekleşmesinin, Kurumlar Vergisi Kanununun 37 nci maddesinde belirtilen şartların ihlali anlamına gelmeyeceği; iştirakler hesabında yer alan değerin, iştirak hisselerinin itibari değerine eşit olmaması halinde aradaki müspet veya menfi farkın kurumun vergiye tabi kazancının tespiti ile ilgilendirilmeksizin geçici hesaplarda izlenebileceği ve bu geçici hesapların vergiye tabi kurum kazancının tespiti ile ilişkilendirilmeksizin kurum kayıtlarında sona erdirilmesinin de mümkün olacağı belirtilmiştir. Bu açıklamalar çerçevesinde, vergi kanunlarına göre bir aktif veya pasif kalem olmayan birleşme primi; aktif ve pasifi dengeleyici, geçici bir hesap olup, hangi hesapta izlenirse izlensin bu niteliği değişmeyecektir. Bu nedenle Kurumlar Vergisi Kanununun 37 nci maddesi kapsamında yapılan devir işlemleri sonucu ortaya çıkan birleşme priminin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmaması gerekmektedir. 15. Karşılıkların Düzeltilmesi 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 288 inci maddesinde, hasıl olan veya husulü beklenen fakat miktarı katiyetle kestirilmeyen ve teşebbüs için bir borç mahiyetini arz eden belli bazı zararları karşılamak maksadıyla hesaben ayrılan meblağlara karşılık denildiği, karşılıkların mukayyet değerleriyle pasifleştirilmek suretiyle değerleneceği ve amortisman kayıtları hakkındaki özel hükümlerin mahfuz olduğu hükme bağlanmıştır. 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde de iktisadi işletmeye dahil (karşılıklar gibi) bir takım iktisadi kıymetlerin asli bir kıymet mahiyeti taşımadıkları, belli bir iktisadi kıymete bağlı olarak hesaben mali tabloda kendilerine yer buldukları ve bu tür kıymetlerin bağlı oldukları iktisadi kıymete göre parasal ya da parasal olmayan ayrımına tabi tutulacakları, düzeltme işlemine tabi olacak karşılıkların da Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılması mümkün olan karşılıklar olduğu açıklanmıştır. Buna göre Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılması mümkün olmayan bir karşılık, bilançoda yer alsa bile enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmayacaktır. Örneğin, kıdem tazminatı karşılığı, garanti gider karşılığı gibi karşılıklar Vergi Usul Kanununda sayılan karşılıklar arasında yer almadığından enflasyon düzeltmesinde de kıdem tazminatı karşılığı veya garanti gider karşılığı olarak dikkate alınmayacaklardır. Bir başka ifadeyle, bunların karşılık olarak ayrıldığı kaynağın, parasal olan veya olmayan kıymet olup olmamasına göre, enflasyon düzeltmesinde dikkate alınması gerekir. Vergi Usul Kanunu hükümlerine uygun olarak ayrılmış olan şüpheli alacak karşılığı ise parasal mahiyet

17 taşıdığından enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaktır. 16. Yedek Akçelerin Düzeltilmesi Vergi Usul Kanununun 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 25 inci maddesinin (g) bendinde, 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmiş aktif toplamından düzeltilmiş sermaye, düzeltilmiş hisse senetleri ihraç primleri ve düzeltilmiş hisse senedi iptal kârları ile borç toplamının çıkarılması sonucu bulunan fark, geçmiş yıllar kâr/zararı hesabında gösterilir. Bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl kârı vergiye tâbi tutulmaz, geçmiş yıl zararı ise zarar olarak kabul edilmez. Pasif kalemlere ait enflasyon fark hesapları, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tâbi tutulur. Ancak öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farkları düzeltme sonucu oluşan geçmiş yıl zararlarına mahsup edilebilir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir; bu işlemler kâr dağıtımı sayılmaz. hükmü yer almaktadır. Belli bir dönemde sermaye şirketlerinin öz varlığında meydana gelen artışın (karın) bir kısmının, kanun, ana sözleşme veya genel kurul kararıyla ortaklara dağıtılmayarak işletmenin bünyesinde bırakılması anlamını taşıyan yedek akçeler, parasal olmayan kıymetlerden olup enflasyon düzeltmesine tabi tutulacaklardır. 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde de belirtildiği üzere 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi sırasında sermaye yedekleri arasında yer alan maddi duran varlık yeniden değerleme artışları, iştirakler yeniden değerleme artışları ve maliyet bedeli artış fonları sıfırlanacak; hisse senedi ihraç primleri, hisse senedi iptal karları ile kar yedekleri ve özel fonlar (sabit kıymet yenileme fonu) ise düzeltmeye tabi tutulacaktır. Düzeltilmiş 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan (vergisi ödenmiş kazanç üzerinden ayrılmış) kar yedeklerinin ve bunların düzeltilmesi sonucunda meydana gelen enflasyon düzeltme farklarının sermayeye ilave edilebilmesi mümkün bulunmaktadır. 01/01/2004 tarihinden sonrasına ait bilançoların düzeltilmesi sırasında, 01/01/2004 tarihinden sonra ayrılmış olan yedek akçelerin düzeltmeye esas tarihi olarak, yedek akçe olarak ayrılmış olan tutarın ait olduğu hesap dönemi sonundaki ay dikkate alınacaktır. Buna göre, 01/01/2004 tarihinden sonraki dönemlere ait bilançoların düzeltilmesi sırasında, 2004 yılı içerisinde ayrılan yedek akçelerin düzeltmeye esas tarihi 2003 yılının Aralık ayı olacaktır. 17. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderlerin Düzeltilmesi Vergi Usul Kanununun 5024 sayılı Kanunla değişik mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendinin son paragrafında, Matrahın tespitinde, kanunen kabul edilmeyen giderler, istisnalar ve geçmiş yıl malî zararları enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş tutarları ile dikkate alınır. hükmüne yer verilmiştir. (11) sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinin 3.3. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler ve İstisnalar başlıklı bölümünde de bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin, 01/01/2004 tarihinden sonra verecekleri yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, 01/01/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderler ile vergiden istisna edilmiş olan tutarları enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacakları belirtilmiştir sayılı Kanunla vergi sistemimize getirilmiş olan enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler, ağırlıklı olarak vergi kanunlarına göre oluşması gereken mali tabloların düzeltmesi ile ilgilidir. Ancak Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde bilanço ile ilgili olmaksızın beyanname üzerinde yapılacak birtakım düzeltme işlemlerine de yer verilmiştir. Bu nedenle, 01/01/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderlere ilişkin olarak bilanço üzerinde herhangi bir düzeltme yapılmayacak

18 olup, söz konusu giderler beyannamede enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alınacaktır /12/2003 Tarihli Bilançonun Düzeltilmesi Sonucu Oluşan Geçmiş Yıllar Kar veya Zararı 31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi sonucu oluşan geçmiş yıllar kar veya zararları, kaydedildiği Geçmiş Yıllar Kar/Zararları Hesabının alt hesabında izlenmeye devam edilecek ve sonraki dönemlerde Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi ve 338 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan esaslara göre düzeltme işlemine tabi tutulacaktır. Vergi Usul Kanununun 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 25 inci maddesinin (g) bendi ile mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendinde yer alan hükme istinaden, öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farkları, düzeltme sonucu oluşan söz konusu geçmiş yıl zararlarına mahsup veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilecek ve bu işlemler kâr dağıtımı sayılmayacaktır. 19. Kar Dağıtımı Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (f) bendinde, 2003 yılı hesap dönemine ait beyannamede yer alan indirilemeyen geçmiş yıl malî zararları ile carî dönem malî zararlarının matrahın tespitinde mukayyet değerleri ile dikkate alınacağı belirtilmiştir yılı hesap dönemine ait düzeltme öncesi geçmiş yıl ve/veya carî dönem ticari karının bulunması ve bu tutardan 01/01/2004 tarihinden sonra kar dağıtımı yapılmış olması halinde, kar dağıtımı adı altında gerçekleştirilen bu neviden ödemeler, işletmeden çekilen değer olarak addedilmeyecek ancak, elde edenler açısından vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır yılı hesap dönemine ait düzeltme öncesi geçmiş yıl ve/veya carî dönem ticari zararının bulunması ve düzeltme sonrasında geçmiş yıl karı oluşması halinde, söz konusu geçmiş yıl karı vergiye tabi tutulmayacak, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde vergiye tabi olacaktır. Düzeltme sonucu bulunan geçmiş yıl karının kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilmesi mümkün olup, bu işlem kar dağıtımı sayılmayacaktır. 20. Bankalarca Türk Lirası Ticari Kredilere Uygulanan Ağırlıklı Ortalama Faiz Oranları ve 2004 Yılına Ait Toptan Eşya Fiyat Endeksleri 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin (4) ve (6) numaralı eklerinde, ortalama ticari kredi faiz oranları ile Devlet İstatistik Enstitüsünce yılları için ilan edilen toptan eşya fiyat endeksleri yayımlanmıştı. Ancak, Bakanlığımıza intikal eden olaylardan 2004 yılının Aralık ayına kadar oluşan faiz oranlarının ve toptan eşya fiyat endekslerinin yayımlanması gereği ortaya çıkmıştır. Söz konusu oranlar ve endeksler aşağıda yer almaktadır Bankalarca Türk Lirası Ticari Kredilere Uygulanan Yıllık Ağırlıklı Ortalama Faiz Oranları 2004 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 0-12 Ay Vadeli (%) 34,57 32,57 32,70 31,06 29,49 27,97 28,68 29,31 28,36 27,55 28,57 28, Yılına Ait Toptan Eşya Fiyat Endeksleri (TEFE) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 7576,5 7700,6 7862,2 8070,5 8067,8 7982,7 7861,6 7923,5 8069,7 8330,1 8392,7 8403,8 21. Re sen veya İkmalen Tarhiyat

19 Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 120 nci maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan hükme göre, geçmiş dönemlere ait geçici verginin, % 10 u aşan tutarda eksik beyan edildiğinin tespit edilmesi halinde, % 10 u aşan kısım için re sen veya ikmalen tarhiyat yapılmakta, tarh edilen ek vergi için vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanmaktadır sayılı Kanunun 5228 sayılı Kanunla değişik geçici 1 inci maddesindeki ihtiyarilikten yararlanarak 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde beyan ettikleri geçici vergi matrahlarının tespitinde enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler yerine 5024 sayılı Kanunla değiştirilmeden önceki hükümleri dikkate alan mükellefler hakkında söz konusu % 10 luk yanılma payı uygulaması nedeni ile cezalı tarhiyat yapılmayacaktır ve daha sonraki yıllardaki uygulamalarda Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 120 nci maddesine göre işlem yapılacağı ise tabiidir. 22. Özel Hesap Dönemine Sahip Olanlar Vergi Usul Kanununun 174 üncü maddesinde, kendisine özel hesap dönemi tayin edilenlerin ticari ve zirai kazançlarının, hesap dönemlerinin kapandığı takvim yılının kazancı olduğu belirtilmiştir. Diğer taraftan 5024 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (k) bendine göre, kendisine özel hesap dönemi tayin edilen mükelleflerde; 31/12/2003 tarihli bilanço, 2004 yılı içinde biten hesap dönemi sonundaki bilançoyu, 2003 yılı hesap dönemi, 2004 yılı içinde biten hesap dönemini, 01/01/2004 tarihi, 2004 yılı içinde başlayan hesap döneminin başındaki tarihi ifade etmektedir. Bu nedenle kendisine özel hesap dönemi tayin edilmiş mükelleflerin, bu sirkülerle yapılan açıklamaları, anılan tarihleri göz önünde bulundurarak değerlendirmeleri gerekmektedir. Duyurulur. (1) 270 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği gereğince, 1999 yılı içinde aktifleştirilen iktisadi kıymetlerin, 2000 ve sonraki yıllarda maliyet bedellerine eklenen kredi faizleri yeniden değerlemeye tabi tutulmayacaktır. (2) Söz konusu amortismana tabi iktisadi kıymetin maliyeti ile ilişkilendirilen finansman giderleri göz önünde bulundurularak, iktisadi kıymetin faydalı ömrü içerisinde itfa olunmasını sağlayacak şekilde amortisman ayrılmıştır. (3) ROFM hesaplanırken aşağıdaki formül kullanılmıştır (328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin VI.2.1. bölümü). Borcun Kapatıldığı Aya Ait TEFE Borcun Alındığı Aya Ait TEFE ROFM = Borç Tutarı X Borcun Alındığı Aya Ait TEFE Borç tutarı olarak ilk yıl 6 milyar, ikinci yıl; ilk yılda ödenen anapara (2 milyar) düşüldükten sonra kalan kısım olan 4 milyar ve üçüncü yıl ise daha önce ödenen anaparalar toplamının toplam borç tutarından düşüldükten sonra kalan kısım olan 2 milyar alınmıştır. (4) Örnek 1 e ilişkin dipnotlar bu örnek için de geçerlidir. (5) Örnek 1 e ilişkin dipnotlar bu örnek için de geçerlidir. (6) Birikmiş amortismanın düzeltilmiş tutarı, virgülden sonraki beş hane alındığı için, TL olarak hesaplanmaktadır. Ancak, iktisadi kıymet amortisman süresini tamamlamış olduğu için, iktisadi kıymetin düzeltilmiş değeri ile birikmiş amortismanın düzeltilmiş değerinin birbirine eşit olması gerektiğinden; makinenin düzeltilmiş tutarı, TL olarak dikkate alınmıştır. (7) Örnek 1 e ilişkin dipnotlar bu örnek için de geçerlidir.

20 (8) Birikmiş amortismanın düzeltilmiş tutarı, virgülden sonraki beş hane alındığı için, TL olarak hesaplanmaktadır. Ancak, iktisadi kıymet amortisman süresini tamamlamış olduğu için, iktisadi kıymetin düzeltilmiş değeri ile birikmiş amortismanın düzeltilmiş değerinin birbirine eşit olması gerektiğinden; makinenin düzeltilmiş tutarı, TL olarak dikkate alınmıştır. ROFM nin ilgili olduğu finansman giderinin düzeltmeye konu mali tablo tarihi itibariyle birikmiş amortismanı (9) ROFM nin itfa olunan kısmı = ROFM X ROFM nin ilgili olduğu finansman giderinin düzeltmeye konu mali tablo tarihi itibariyle bilanço değeri ROFM nin itfa olunan kısmı (1999 yılı için) = X = TL (10) ROFM nin itfa olunmayan kısmı = ROFM ROFM un itfa olunan kısmı