Kýsa Çalýþma ve Kýsa Çalýþma Ödeneði

Transkript

1 Kýsa Çalýþma ve Kýsa Çalýþma Ödeneði Ýstanbul, 12 Mart 2009 Sirküler Sirküler Numarasý : Elit /17 Kýsa Çalýþma ve Kýsa Çalýþma Ödeneði Türkiye Ýstatistik Kurumu (TÜÝK) tarafýndan 9 Þubat 2009 tarihinde, aylýk sanayi üretim endeksinin, 2008 yýlý Aralýk ayýnda, 2 Aralýk ayýna göre % 17,6 azalýþ gösterdiði en büyük payýn ise % 31,2 ile sermaye malý imalatýnda olduðu belirtilmiþtir. Bu veril bakýldýðýnda küresel krizle birlikte daralan talebin sanayi sektörü üzerindeki olumsuz etkisinin giderek arttýðý görülmektedir. Ýþverenlerin, iþçi çýkarmadan krizi atlatabilmeleri için kullanabilecekleri araçlardan biri de Ýþsizlik Sigortasý Kanunu'nda hüküm alýnmýþ olan "kýsa çalýþma ve kýsa çalýþma ödeneði" uygulamasýdýr. Bu sirkülerimizde ekonomik kriz dolayýsýyla zor durumda olan iþverenler tarafýndan uygulanabilecek kýsa çalýþma ve kýsa çalýþ ödeneði hakkýnda açýklamalar yapýlacaktýr. 1. Ýþsizlik Sigortasý Kanunu'nun "Kýsa Çalýþma ve Kýsa Çalýþma Ödeneði" Baþlýklý Ek 2. Maddesi: 26 Mayýs 2008 tarihli Resmi Gazete'de yayýmlanan 5783 sayýlý Kanun'un 18. maddesi ile 4447 sayýlý Ýþsizlik Sigortasý

2 Kanunu'na "Kýsa Çalýþma ve Kýsa Çalýþma Ödeneði" baþlýklý ek 2. madde eklenmiþtir. Bu madde uyarýnca, sigortalý kiþileri hizmet akdine tabi olarak çalýþtýran iþveren; genel ekonomik kriz veya zorlayýcý sebeplerle iþyerindeki haftalýk çalýþma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltýrsa veya iþyerinde faaliyeti tamamen veya kýsmen geçi durdurursa, durumu derhal gerekçeleri ile birlikte; a. Türkiye Ýþ Kurumu'na, b. Varsa toplu iþ sözleþmesi tarafý sendikaya bir yazý ile bildirecektir. Maddede, talebin uygunluðunun belirlenmesine ili usul ve esaslarýn Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðý (Bakanlýk) tarafýndan çýkarýlacak yönetmelikle belirleneceði hüküm a devamýnda; "Yukarýda belirtilen nedenlerle iþyerinde geçici olarak en az dört hafta iþin durmasý veya kýsa çalýþma hallerinde iþçilere çalýþtý süre için iþsizlik sigortasýndan kýsa çalýþma ödeneði ödenir. Kýsa çalýþma süresi, zorlayýcý sebebin devamý süresini ve herhal Ýþçinin kýsa çalýþma ödeneðine hak kazanabilmesi için, çalýþma süreleri ve iþsizlik sigortasý primi ödeme gün sayýsý bakýmýn hak kazanma þartlarýný yerine getirmesi gerekir. Günlük kýsa çalýþma ödeneðinin miktarý, iþsizlik ödeneði miktarý kadardýr. Kýsa çalýþma ödeneðinden yararlananlara ait sigort aktarýlmasý ve saðlýk hizmetlerinin sunulmasýna iliþkin iþlemler 506 sayýlý Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülür. K ödeneði olarak yapýlan ödemeler baþlangýçta belirlenen iþsizlik ödeneði süresinden düþülür. Zorlayýcý sebeplerle iþyerinde faaliyetin tamamen veya kýsmen geçici olarak durmasý halinde, kýsa çalýþma ödeneði ödemeleri sayýlý Ýþ Kanunu'nun 24. maddesinin (III) numaralý bendinde ve ayný Kanunun 40. maddesinde öngörülen "bir haftalýk süreden sonra baþlar" hükmüne yer verilmiþtir. 2. Kýsa Çalýþma ve Kýsa Çalýþma Ödeneði Hakkýnda Yönetmelik: Ýþsizlik Sigortasý Kanunu'nun ek 2. maddesinin uygulanmasýna iliþkin olarak Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðý tarafýndan "Kýsa Çalýþma ve Kýsa Çalýþma Ödeneði Hakkýnda Yönetmelik" (Yönetmelik), 13 Ocak 2009 tarihli Resmi Gazete'de yayýmlan ayný gün itibariyle yürürlüðe girmiþtir. Buna göre iþverenin, genel ekonomik kriz veya zorlayýcý sebeplerle; - Ýþyerindeki haftalýk çalýþma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltmasý veya

3 - Ýþyerinde faaliyeti tamamen veya kýsmen geçici olarak durdurmasý, hallerinde, talebinin uygunluðunun Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakanlýðý tarafýndan tespiti ile iþçilere kýsa çalýþma ödeneði ödenebilecektir. a. Kýsa Çalýþma Ýle Ýlgili Bildirim: Yönetmelikte; -"Genel ekonomik kriz" ulusal veya uluslararasý ekonomide ortaya çýkan olaylarýn, ülke ekonomisi ve dolayýsýyla iþyerini ciddi anlamda etkileyip sarstýðý durumlar, -"Zorlayýcý sebepler" ise iþverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine olanak bulunmayan, dýþsal etkilerden ileri gelen, geçici olarak çalýþma süresinin azaltýlmasý veya faaliyetin tamamen veya kýsmen durdurulmasý ile sonuçlanan deprem, yangýn, su baskýný, salgýn hastalýk, seferberlik ve benzeri nedenler, olarak tanýmlanmýþtýr. "Kýsa çalýþma" ise yönetmelikte, en fazla üç ay süreyle; iþyerinde uygulanan çalýþma süresinin geçici olarak en az üçte bir oran azaltýlmasý veya en az dört hafta süreyle iþyerindeki faaliyetin tamamen veya kýsmen durdurulmasý þeklinde tanýmlanmýþtýr. Genel ekonomik kriz veya zorlayýcý sebeplerle iþyerinde kýsa çalýþma yapýlmasýný talep eden iþverenin, Türkiye Ýþ Kurumu'nu ilçelerde kurulu birimlerine (kurum birimi), varsa toplu iþ sözleþmesi tarafý sendikaya yazýlý bildirimde bulunmasý gerekmektedir. Ýþveren yaptýðý bu bildirimde; - Genel ekonomik krizin veya zorlayýcý sebeplerin iþyerine etkileri ile zorlayýcý sebebin ne olduðunu,

4 - Ýþyerinin unvanýný, adresini, varsa toplu iþ sözleþmesi tarafý sendikayý, bakanlýk bölge müdürlüðü ile sosyal güvenlik iþyeri si - Varsa iddiasýný kanýtlayýcý somut belgeleri göstermek zorundadýr. Genel ekonomik kriz veya zorlayýcý sebeplerle yapýlan baþvurularýn uygunluk tespiti bakanlýk iþ müfettiþleri tarafýndan ivedilikle yapýlacaktýr. Ýnceleme esnasýnda; kýsa çalýþma yaptýrýlacak iþçilere iliþkin bilgilerin, iþveren tarafýndan kurumca belirlenen fo hazýrlanarak, manyetik ortamda kuruma, yazýlý olarak da bakanlýk iþ müfettiþine teslim edilmesi gerekmektedir. b. Talebin Deðerlendirilmesi: Ýþverenin kýsa çalýþma talebi, öncelikle kurum tarafýndan sebep ve þekil yönünden deðerlendirilir. Genel ekonomik krizin varlýðýný, iþçi ve iþveren sendikalarý konfederasyonlarýnýn iddia etmesi veya bu yönde kuvvetli emarenin bulunmasý halinde, Çalýþma ve Sosyal Güvenlik Bakaný duruma açýklýk getirir. Bu duruma açýklýk getirilmeden, genel ekonom gerekçesi ile yapýlan baþvurular ile zorlayýcý sebeplerle baðdaþmadýðý halde, nakit darlýðý, ödeme güçlüðü, pazar daralmasý v sebeplere dayalý olarak yapýldýðý tespit edilen baþvurular kurum tarafýndan reddedilecektir. Bakanlýk iþ müfettiþleri tarafýndan yapýlan incelemeler sonucunda talebin uygun bulunmasý halinde, kýsa çalýþmanýn baþlama tarihleri ile yukarýda iþveren tarafýndan hazýrlanacaðý belirtilen ve kýsa çalýþma yaptýrýlacak iþçilere iliþkin bilgilerin yer aldýðý þekli verilmek suretiyle, bakanlýk iþ müfettiþince düzenlenen rapor ekinde yazýlý olarak kuruma gönderilir. Ýnceleme sonucu kurum tarafýndan iþverene, iþveren tarafýndan varsa toplu iþ sözleþmesine taraf iþçi sendikasýna ve iþyerinde olarak ilan edilmek suretiyle iþçilere bildirilir. c. Kýsa Çalýþma Ödeneði: i. Kýsa Çalýþma Ödeneðinden Yararlanma Koþullarý:

5 Ýþçinin kýsa çalýþma ödeneðinden yararlanabilmesi için; - Þ Ýþverenin kýsa çalýþma talebinin Bakanlýkça uygun bulunmasý, - Þ Ýþçinin kýsa çalýþmanýn baþladýðý tarihte, Ýþsizlik Sigortasý Kanunu'nun 50. maddesine göre çalýþma süreleri ve iþsizlik s gün sayýsý bakýmýndan iþsizlik ödeneðine hak kazanmýþ olmasý, - Þ Kýsa çalýþma ödeneði talebinde bulunmasý Gerekmektedir. ii. Kýsa Çalýþma Ödeneðinin Tutarý: Günlük kýsa çalýþma ödeneðinin miktarý, iþsizlik ödeneðinin miktarý kadardýr. Kýsa çalýþma ödeneði 4447 sayýlý Ýþsizlik Sigor maddesindeki esaslara göre ödenir. Kýsa çalýþma ödeneðinin süresi üç ayý aþmamak kaydýyla kýsa çalýþma süresi kadardýr. Ödeneðin süresi; herhalde hak edilen süresini aþamaz. Kýsa çalýþma ödeneði, iþyerinde uygulanan haftalýk çalýþma süresini tamamlayacak þekilde çalýþýlmayan süreler için verilir. Zorlayýcý sebeplerle iþyerinde kýsa çalýþma yapýlmasý halinde, ödemeler Ýþ Kanununun 24. maddesinin (III) numaralý bendind 40. maddesinde öngörülen bir haftalýk süreden sonra baþlayacaktýr. Ýþçinin kýsa çalýþma ödeneði aldýðý süre için, Sosyal Sigortalar ve Genel Saðlýk Sigortasý Kanunu gereði ödenecek sigorta pri Sigortasý Fonu tarafýndan Sosyal Güvenlik Kurumu'na aktarýlacaktýr. Kýsa çalýþma ödeneðinden yararlanan iþçi, iþsizlik sigortasýndan yararlanmak için Ýþsizlik Sigortasý Kanunu'nun 50. maddesind koþullar gerçekleþmeden iþsiz kalýrsa, kýsa çalýþma ödeneði aldýðý süre düþüldükten sonra, daha önce hak ettiði iþsizlik ödene dolduruncaya kadar iþsizlik ödeneðinden yararlanýr. Kurum birimi, iþçilerin baþvurusunu, izleyen ayýn sonuna kadar sonuçlandýrýr. Kýsa çalýþma ödeneði, iþçinin kendisine, aylýk ol ayýn sonunda ödenir.

6 Kýsa çalýþma ödeneði nafaka borçlarý dýþýnda haciz veya baþkasýna devir veya temlik edilemez. TBMM'ye sunulan yasa tasarýsýnda "torba yasa" birçok yasada deðiþiklik yapýlmasý öngörülürken, bu tasarýda kýsa çalýþma öd hükümler de yer almaktadýr. Buna göre, tasarý aynen yasalaþtýðý durumda, kýsa çalýþma ödeneðinin tutarý % 50 oranýnda arta de 3 aydan 6 aya çýkacaktýr. Tasarý yasalaþtýðý durumda, yeni uygulama hakkýndaki açýklama ve görüþlerimiz dikkatinize sun d. Kýsa çalýþma ödeneðinin kesilmesi: Yönetmelikte kýsa çalýþma ödeneðinin hangi hallerde kesileceði belirtilmiþtir. Buna göre kýsa çalýþma ödeneði alanlarýn; - Ýþe girmesi, - Yaþlýlýk aylýðý almaya baþlamasý, - Herhangi bir sebeple silah altýna alýnmasý, - Herhangi bir kanundan doðan çalýþma ödevi nedeniyle iþinden ayrýlmasý veya - Geçici iþ göremezlik ödeneðinin baþlamasý halinde, kýsa çalýþma ödeneði kesilir. e. Kýsa Çalýþmanýn Erken Sona Ermesi:

7 Ýþveren, ilan ettiði süreden önce, normal faaliyetine baþlamaya karar vermesi halinde durumu; kurum birimine, varsa toplu iþ sözleþmesi tarafý sendikaya ve iþçilere altý iþgünü önce yazýlý olarak bildirmek zorundadýr. Bildirimde belirtilen tarih itibariyle ký sona erer. Saygýlarýmýzla, Elit Yeminli Mali Müþavirlik Anonim Þirketi B.Nahit Kitiþ Zafer Arýhan