KALIP SÖKME SÜRELERİNİN OLGUNLUKLA BELİRLENMESİ

Transkript

1 KALIP SÖKME SÜRELERİNİN OLGUNLUKLA BELİRLENMESİ İlker Bekir TOPÇU 1, Müh. Aydın AKMAN 2 [email protected], [email protected] Öz: Betonun sertleşme durumunu belirleyen bir faktör olarak olgunluk derecesi beton dayanımının tahmininde hasarsız denetleme yöntemi olarak kullanılmakta ve en önemli uygulaması kalıp alma süresinin belirlenmesi olmaktadır. Beton dayanımının hesaplanması ile kalıp alma süresi hakkında gerçekçi bilgiler elde edilmektedir. Yapıdaki beton dayanımı, gerçeğe en yakın şekilde alınacak karot numuneleriyle belirlenir. Erken yaşlarda betondan karot numunesi almak çok zordur. Bu nedenle kalıp sökme süresini belirlemek için çeşitli hasarsız yöntemlerle beton dayanımı hakkında fikir edinilir. Bu çalışmada, farklı harç numuneleri, farklı kür koşullarına tabi tutularak değişik zamanlarda dayanım-olgunluk ilişkileri araştırılmıştır. İnşaatın yapımında kurulan kalıplar, kullanılan betonun özeliklerine, taşıyıcı sistemin fonksiyon ve geometrisine, ortam koşulları ve benzer çeşitli faktörlere bağlı olarak belirli süreler sonunda sökülmelidir. Farklı iklim koşullarına sahip yerler için aynı kalıp sökme süreleri önerilmesi yanlış olmaktadır. Kalıp sökme süresinin gün olarak verilmesi yanlıştır. Kalıp sökme süresi olgunluk olarak verilmelidir. Dayanımı yeterince kazanılmadan sökülecek kalıplar iş kazalarına, yapısal hasarlara dolayısıyla maddi kayıplara neden olabilmektedir. Betonun dayanım kazanmasına bağlı olarak en uygun kalıp sökme süreleri Derecesi ne bağlı olarak belirlenebilecektir. Anahtar Kelimeler: Beton, Kalıp Sökme Süreleri, Giriş Betonun priz ve sertleşme aşamasında çevre koşullarının etkisi çok büyüktür. Kür koşulları adı da verilen çevre etkilerini ayarlamak suretiyle betonun kalitesi yükseltilebilir. Kür koşullarını, sıcaklık ve nem etkisi olarak düşünmek gerekir. Sıcaklık derecesinin ve nem oranının yüksekliği, hidratasyonu hızlandırması nedeniyle, betonun dayanım kazanma hızını artırır. Çimentonun hidratasyonu arttıkça ısı artışı olmaktadır. Betonun mekanik özeliklerinin zamanla gelişiminde ortam koşulları olan sıcaklık ve nem etkili olmaktadır. Nem yüksek tutularak, hatta ortam doygun nemde iken sıcaklık 60 o C nin üzerine o C e çıkarılarak dayanım kazanma hızı artırılabilir. Bu işleme; ısıl işlem, atmosfer basıncında buhar kürü, etüvleme, tünel kalıp yöntemi gibi adlar verilmektedir. Bu yöntemlerde beton 1 2 gün gibi çok kısa sürede istenen dayanıma ulaşır. Prefabrik beton yapı elamanlarının üretiminde bu yöntemlerden yararlanılır. İkinci çevre faktörü nemdir. Bağıl nem % 50 nin altına düşerse betondaki su buharlaşmaya başlar. Bu durumda hidratasyon için gerekli su kalmayabilir. Özellikle taze betonlarda hidratasyon olayının gelişimi çok hızlı olduğundan su kaybı daha da önemlidir. Buharlaşmanın fazlalığı, erken rötre (plastik rötre) adı verilen olayı önemli ölçüde artırır ve çatlaklı bir yapının oluşmasını sağlar. Yetersiz hidratasyon yapmış ve çatlamış bir betonun mekanik özelikleri düşük olur. Bu nedenle standartlar, nem ve sıcaklık faktörlerini dikkate alarak deney örneklerinin deney gününe kadar 20 o C sıcaklıkta, su içinde saklanmasını öngörmüştür (Topçu ve diğ., 2005). Yönteminin Önemi ve Kullanımı Betonun dayanım kazanmasını etkileyen faktörler arasında süre ve sıcaklık önemli bir yer tutmaktadır. Bu faktörlerden başka su-çimento oranı, çimento türü, miktarı, dış ortam nemi gibi faktörler de dikkate alınmalıdır. İkinci faktörlerin sabit tutulduğu veya belli olduğu bir durumda sertleşmeye ölçüt olarak süre ve sıcaklığı değişken kabul eden bir büyüklük olarak Derecesi tanımlanmaktadır. derecesi, dayanım tahmininde kullanılan hasarsız bir denetleme yöntemidir. Betonun dayanım kazanması zaman ve sıcaklığın bir fonksiyonu olduğu göz önünde tutularak dayanım tahmini için bu iki parametreyi içeren Fonksiyonları önerilmiştir (Nurse, R.W.,1949). Beton dayanımının hesaplanması ile kalıp alma süresi hakkında gerçekçi bilgiler elde etmek mümkündür. Yapıdaki beton dayanımı, gerçeğe en yakın şekilde alınacak karot numuneleriyle belirlenir. Erken yaşlarda betondan karot numunesi almak çok zordur. Bu nedenle kalıp sökme süresini belirlemek amacıyla çeşitli tahribatsız yöntemler 1 Osmangazi Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Eskişehir, Türkiye 2 Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü, Konya, Türkiye 864

2 kullanılarak beton dayanımı hakkında fikir edinilir. Betonun dayanım kazanması zaman ve sıcaklığın bir fonksiyonu olduğu göz önünde tutularak dayanım tahmini için bu iki parametreyi içeren Fonksiyonları önerilmiştir. derecesinde erken yaş, sonraki yaş, iç sıcaklık, çevre sıcaklığı kavramları kullanılır. Erken yaş, dökümü izleyen ilk 7 saattir. Erken yaşta, çimentonun hidratasyonundan hidratasyon ısısı oluşur. üzerinde hidratasyon ısısı iç sıcaklığı arttırdığı için etkili olmaktadır. Sonraki yaşlarda çevre koşulları olgunluk üzerinde daha etkilidir. Düşük ısının zamanla azalan etkisinin dikkate alınmaması veya yükseltilmesi aktivasyon enerjisine bağlıdır. Çimentonun inceliği, su-çimento oranı ve katkı maddeleri aktivasyon enerjisini etkiler. derecesi yerine beton yaşının etkisi deyimi de kullanılabilir (Beton Kalender, 2000). Günümüzde olgunluk-ölçer isimli aygıtlar geliştirilmiştir. Bunlar, betonun sıcaklığını zaman ölçeğinde kaydeden ve hatta bazı beton türleri için geliştirilmiş M-f c bağıntılarıyla doğrudan dayanımı veren cihazlardır. Bu cihazların esası beton içine yerleştirilen termokupullardan oluşur. Ancak bu cihazlarla yapılan ölçümlerde çevre sıcaklığı yerine beton iç sıcaklığının ölçülmesi sorun oluşturmaktadır (Naik, T.R., 1978). yöntemi ile basınç dayanımının tahmini ilişkisi için ASTM C de sabit oran modeli önerilir (ASTM C ). Bu yönetmelikte ASTM 192 ye göre beton karışım oranları kullanılarak silindirik beton numuneleri hazırlanır. Hassas ısı ölçüm aletleri en az iki numunenin merkezine yerleştirilir. Aletler olgunluk cihazına ya da birçok kanallı sıcaklık kaydetme cihazına bağlanır. Numuneler ya bir su banyosunda ya da bir kür ortamında nem bakımından iyileştirilir. Bu numunelere 1, 3, 7, 14 ve 28. günlerde basınç testlerine tabi tutulur. En az üç numune her süreçte test edilir. Her süreçte aletli numuneler için ortalama bir olgunluk değeri belirlenir. Grafik kâğıdına ortalama basınç dayanımı, ortalama olgunluk değerinin bir fonksiyonu olarak çizilir. Buna göre grafikteki verilere en uygun eğri geçirilir. Sonuç olarak ortaya çıkan eğri dayanım-olgunluk ilişkisidir. Bu değer yerinde dayanım tahmini için kullanılır. Dayanım- İlişkisi Yeni dökülen beton, ısı açığa çıkaran kimyasal reaksiyonlar sonucunda dayanım kazanır. Beton ısısının artışı, reaksiyon hızını arttırır. Çimento cinsi, miktarı, inceliği hidratasyon reaksiyonunu etkiler. yöntemi, dayanım gelişiminde sıcaklık ve zamanın etkilerini hesaba katan bir yöntemdir. Aynı beton numuneleri değişik iyileştirici koşullarda bekletilirse, beton ve örneklerin termik geçmişi için dayanım-olgunluk ilişkileriyle dayanım tahminleri yapılabilir. yöntemini kullanabilmek için yapıda kullanılacak betonun dayanım-olgunluk ilişkisini bilmek gerekir. Yerindeki betonun sıcaklık geçmişi sürekli olarak gözlemlenir ve bu bilgiden olgunluk (ısı-zaman faktörü ve eşdeğer dönem) hesaplanır. Yerinde olgunluk ve dayanım-olgunluk ilişkisini bilmekle yapı yerindeki dayanım tahmin edilebilir. Olgunluğu otomatik olarak hesaplayan aletler bulunmaktadır. Bu aletlerin kullanılmalarına dikkat edilmelidir. Çünkü alet tarafından kullanılan olgunluk fonksiyonu betona uygun olmayabilir. ASTM C 1074 de olgunluk yönteminin kullanma teknikleri verilmekte, betonun kaydedilen ısı geçmişinden ısı-zaman faktörlerinin ya da eşdeğer dönemin nasıl hesaplanacağı belirtmektedir. derecesi çeşitli deneyler sonucunda belirlenmeye çalışılan bir kavramdır. Bu nedenle korelasyon katsayılarının belirlenmesi önemlidir. Standart numuneler silindir veya küp olabilir. Korelasyon ilişkisini kurmak için düzenlenen istatistiksel teknikler standart numunenin türünden bağımsızdır. Numune türü, yerinde uygulanan testlerin sonuçlarını yorumlarken önemlidir. yöntemini uygularken seçilen yaklaşım, bir laboratuar test programı tarafından korelasyon kurmaktır. Bunlar yerinde uygulanan test yöntemini kullanmadan önce uygulanır. Test programı tipik olarak, yapıda kullanılmak üzere hazırlanan betonla aynı özellikteki gerekli malzemeler kullanılarak hazırlanan test örneklerini içerir. Ölçüm yerinde test teknikleri uygulanarak düzenli aralıklarla ölçümler yapılır ve standart numunelerin basınç dayanımları ölçülür. En uygun korelasyon ilişkisine karar vermek için elde edilen bilgilerle gerilme analizi yapılır. Genellikle olgunluk ve beton sertliği arasında doğrusal bir ilişkinin olduğu varsayılmaktadır. Bu varsayım belirli koşullar altında doğrudur. Hidratasyon ilk birkaç gün sıcaklığın fazla olması nedeniyle istenmeden hızlanmaktadır. Baştaki kürde geniş çapta ekzotermik hidratasyon reaksiyonunun fonksiyonu egemendir. Bu nedenle erken yaşlarda kullanılan çok gerçekçi beton sıcaklığından ziyade erken yaşlarda uygulanabilecek dayanım-tahmin ilişkileri kurularak, olgunluk çevre sıcaklığıyla hesaplanmalıdır (Oluokun, F.A., 1987). la Dayanımın Tahmini için ASTM Standardı yöntemiyle beton dayanımının tahmini ASTM C 1074 yönetmeliğinde açıklanmıştır. Bu yönetmeliğe göre, laboratuarda beton karışımlarının dayanım-olgunluk ilişkileri kurulmalı ve kaydedilen sıcaklık geçmişiyle beton dayanımı tahmin edilmelidir. kavramı genellikle bağımlı dayanım gelişimi büyüklüğünü tanımlamada kullanılır. Bu kavram, çimento karışımlarında kimyasal reaksiyonlara bağlı olarak oluşan diğer özelliklerin gelişimine de uygulanmaktadır. Herhangi bir yaştaki olgunluk kür geçmişine bağlıdır. Isı-zaman faktörünün hesaplanmasında 865

3 kullanılan sıcaklık değerine Başlangıç Sıcaklığı denilir. Ölçülen beton sıcaklığından başlangıç sıcaklığı çıkarılır ve hesaplamalar bu değere göre yapılır. Belirtilen sıcaklıklardan farklı sıcaklıklarda kür uygulanması durumunda, belirtilen olgunluk için gerekli sıcaklıktaki gün veya saat sayısına Eşdeğer Yaş denilir. M (t) = (T a T o ). t (1) Bu denklemde, M (t) t yaşındaki sıcaklık-zaman faktörü ( o C-gün veya o C-saat), T a geçen t süresince ortalama beton sıcaklığı ( o C), T o başlangıç sıcaklığı ( o C), t zaman süresi (günler veya saatler) alınmaktadır. Bir çimento karışımına kür uygulanması durumunda, ölçülen sıcaklık geçmişine göre kür sonucunda olgunluğu gösteren bir fonksiyonun hesaplanmasında kullanılan matematiksel ifadeye Fonksiyonu denilmektedir. fonksiyonu kullanılarak, çimento karışımının sıcaklık geçmişinden hesaplanan olgunluk göstergesine İndeksi denilir. İndeksi, belirtilen sıcaklıklardaki eşdeğer yaşın terimlerini veya sıcaklık-zaman faktörünün terimlerini açıklamaktadır. Hesaplanan olgunluk indeksi, hesapta kullanılan zaman süreci içerisinde çimento malzemelerinin puzolanik reaksiyonundan veya hidratasyon için gerekli suyun miktarından etkilenmektedir. En çok ısı-zaman faktörü ve eşdeğer yaş olgunluk indeksleri olarak kullanılmaktadır. Beton dayanımının tahmininde kullanılan tekniğe Yöntemi denmektedir. Bu yöntem, kullanılan karışım numunelerinin dayanım değerlerinin olgunluk indeksi değerine eşdeğer olduğu varsayımına dayanır. Test numunelerinin kaydedilen test zamanı ve sıcaklık geçmişiyle elde edilen olgunluk indeksi ve basınç dayanımı arasındaki amprik ilişkilere Dayanım- İlişkileri denir. yöntemiyle, kullanılan beton karışımı üzerinde laboratuvar testleri yapılarak dayanım-olgunluk bağıntıları geliştirilmiştir. Belirlenen bir dayanım için şantiye betonunun sıcaklık geçmişi değerleri; betonun dökümünden, istenilen dayanıma ulaşıncaya kadar geçen sürede kaydedilir. Kaydedilen sıcaklık geçmişi şantiye betonunun olgunluk indeksinin hesaplanmasında kullanılır. Hesaplanan olgunluk ve dayanım-olgunluk bağıntıları kullanılarak şantiye betonunun dayanımı bulunur. Bu uygulama kalıpların alınması, öngerme elemanına artgerme işlemi uygulanması, soğuk hava korumasının bitirilmesi, taşıt yollarının trafiğe açılması gibi kritik yapımların gerçekleştirildiği durumlarda betonun yerindeki dayanımının belirlenmesinde kullanılır. Standart olmayan sıcaklık koşulları altında kür edilen laboratuar numunelerinin dayanımlarının belirlenmesinde bu yöntemden faydalanılır. yönteminin; beton, çimento hidratasyonunun gerçekleşebileceği koşullarda korunmalı; yöntemi, erken yaştaki beton sıcaklığının uzun süreli son dayanım üzerine etkilerinin hesaplanmasında kullanılamamaktadır; Bu yöntemde, beton karışımlarının potansiyel dayanımları diğer parametrelerle birlikte kullanılmalıdır şeklinde sınırları bulunmaktadır. Yapılan çalışmalarda betonda mineral katkı (Teke,2003), farklı tip çimento (Karakurt, 2002; Akar, 2003; Akman, 2001), ince agrega (Toprak, 2002) kullanımının ve kür sıcaklığının betonun olgunluğuna ve kalıp sökme sürelerine etkilerinin oldukça fazla olduğu görülmüştür (Topçu ve diğ., 2005; Topçu ve diğ., 2002). Deneysel Çalışma Kalıp sökümünün uygun olup olmadığının yeterliliği, bilimsel ve pratik olmak üzere iki kısıma ayrılmaktadır. Bilimsel göstergelerin en önemlisi hidratasyon derecesidir. Pratik gösterge ise dayanımın değişik yöntemlerle belirlenmesidir. Yapılan bu deneysel çalışmayla kalıp söküm süresinin pratik göstergesi olan dayanım; ultrases hızı, rezonans frekansı, eğilme dayanımı ve basınç dayanımı deneyleriyle belirlenmeye çalışılmıştır. Deneysel çalışmamızda; iki farklı çimento ile üretilen harç numunelerine ( cm boyutlarında) en doğru yaklaşımı sağlamak için ASTM C 1074 standardında da belirtildiği üzere üç farklı sıcaklıkta su kürü koşulu uygulanmış ve dayanımın olgunlukla değişimi incelenmeye çalışılmıştır. Numuneler; 450 g. çimento, 1350 g. kum ve 225 g. su ile üretilmiştir. Tüm numuneler sabit su-çimento oranıyla ve aynı dozajda üretilmişlerdir. Deneyde; Ankara Çimentonun Portland Çimentosu (TS 19), Eskişehir Çimento Fabrikasının Portland Kompoze Çimentosu (TS 12143), Rilem Cembureau standart kumu ve şehir şebeke suyu kullanılmıştır. Deney numuneleri üç grup halinde deneye tabi tutulmuştur. I. grup numunelere 28. günde, II. grup numunelere 7. günde, III. grup numunelere ise 2. günde deneyler uygulanmıştır. Her bir grup için 18 adet numune olmak üzere toplam 54 adet numune üretilmiştir. Elde edilen bu 54 numunenin özelliği; iki farklı çimentodan (27 adedi, 27 adedi ), üç ayrı 20, 40 ve 60 ºC kür sıcaklığında ve üç grupta (28, 7 ve 2 gün) elde edilmiş olmasıdır. Tablo 1. Basınç Dayanımı Verileri 866

4 İki farklı çimento ile sabit su-çimento oranında (0.5) ve üç ayrı kür sıcaklığı kullanarak (20, 40, 60 o C) üretmiş olduğumuz numuneler üzerinde hasarlı ve hasarsız deneyler yapılmıştır. Harç numuneleri üzerinde hasarsız deneylerden ultrases hızı ve rezonans frekansı ölçümü, hasarlı deneylerden eğilmede yarma dayanımı ve basınç dayanımı deneyleri yapılmıştır. Ultrases hızı deneyinde, ultrasonik dalganın numuneden geçiş süresine göre hızı belirlenmektedir. Bu ses geçiş hızı yoğunluğa bağlı olduğundan ses geçiş hızıyla dayanım arasında dolaylı bir ilişki kurulmuştur. Tablo 2. Çekme Dayanımı Verileri Rezonans frekansı ölçme deneyinin amacı, numuneye belirli bir frekansta özel titreşim uygulayarak dalga oluşumunu sağlamaktır. Bu yöntem özellikle laboratuvar çalışmalarında elverişli olmaktadır. Bu deney, boyu en büyük kesit boyutunun 4-6 katı arasında olan prizmalara uygulanmaktadır. Rezonans frekansını ölçen cihaza yerleştirilen numuneler üzerinde KHz biriminde rezonans frekansı okumaları kaydedilmiştir. Deformasyon dalgasının numune içindeki hızı, numune elastisite modülü ve dayanımı tahmin edilmiştir. Prizmatik harç numunelerinin çekme ve basınç dayanımları da deneysel olarak belirlenmiş ve araştırma sonuçları Tablo 1, 2,3 ve 4 te gösterilmiştir. Tablo 3. Rezonans Frekansı ile Belirlenen Basınç Dayanımı Verileri Hasarsız deneylerden ultrases hızı ve rezonans frekansı deneylerine göre yapılan basınç dayanımı tahminleri birbirine yakın çıkmıştır. Ancak hasarlı deneylerden, basınç deneyi sonucunda elde edilen basınç dayanımları bu değerlerden fazla bulunmuştur. Bu sonuç, hasarsız deneyler sonucunda yapılacak olgunluk-basınç dayanımı tahminlerinin emniyetli tarafta kalacağını düşündürmüştür. (Akman, A., 2001). Tablo 4. Ultrases Hızı ile Belirlenen Basınç Dayanımı Verileri Deney sonucunda elde edilen verilere göre çizilen grafiklerden doğrusal ve logaritmik olgunluk denklemleri elde edilmiş ve Tablo de gösterilmiştir. derecesi beton dayanımının tahmininde hasarsız bir denetleme yöntemi olarak kullanılmaktadır. Beton dayanımının belirlenmesiyle de kalıp sökme süreleri hakkında fikir sahibi olunmaktadır. Betona erken yaşlarında yapılan en son operasyon kalıp sökümü dür. Kalıpların en kısa sürede sökülmesi yapım maliyetini düşürür. Beton yeterli dayanıma erişmeden kalıplar sökülürse yapısal hasarlar ortaya çıkabilir. Kalıp sökme süreleri, kullanılan malzemelere, ortam koşullarına, eleman geometrisine, vb. birçok parametreye bağlı olarak değişiklik göstermektedir (Tokyay, M., 1999). 867

5 Tablo 5. Basınç Dayanımı- Denklemleri Yukarıdaki Tablo 5 te ile üretilen harç numunelerinin 2 günlük, ile üretilen harç numunelerinin de 2 günlük Basınç Dayanımı - denklemlerinin korelasyonu yüksek bulunmuştur. Tablo 6. Çekme Dayanımı- Denklemleri Yukarıdaki Tablo 6 da ile üretilen harç numunelerinin 7 günlük, ile üretilen harç numunelerinin 2 günlük Çekme Dayanımı - denklemlerinin korelasyonu yüksek bulunmuştur. Tablo 7. Rezonans Frekansı ile Belirlenen Basınç Dayanımı- Denklemleri Yukarıdaki Tablo 7 de ile üretilen harç numunelerinin 7 günlük, ile üretilen harç numunelerinin de 7 günlük Rezonans Frekansı ile Belirlenen Basınç Dayanımı- denklemlerinin korelasyonu yüksek bulunmuştur. Tablo 8. Ultrases Hızı ile Belirlenen Basınç Dayanımı- Denklemleri Yukarıdaki Tablo 8 de ile üretilen harç numunelerinin 28 günlük, ile üretilen harç numunelerinin de 28 günlük Ultrases Hızı ile Belirlenen Basınç Dayanımı- denklemlerinin korelasyonu yüksek bulunmuştur (Akman, A., 2001). 868

6 Sonuçlar Betondaki gerilmeler, betonun yapısındaki kimyasal kompozisyondan ve çimentonun inceliğinden etkilenmektedir. Su-çimento oranı, hidratasyon oranı, çimento cinsi, ortam koşulları olgunluk üzerinde dolayısıyla da dayanım kazanmada etkili olmaktadır. Şartnamelerde hangi iklim bölgesi olursa olsun kalıp sökme süreleri için aynı süreler önerilmektedir. Farklı iklim koşullarına sahip yerler için aynı kalıp sökme süreleri önerilmesi yanlış olmaktadır. Kalıp sökme süresinin gün olarak verilmesi yanlıştır. Kalıp sökme süresi olgunluk olarak verilmelidir. Çünkü aynı olgunluk değerine farklı kür koşullarında farklı zamanlarda ulaşılmaktadır. Farklı tür çimentolardan üretilecek harç ve beton karışımlarının değişik kür koşulları altındaki dayanım-olgunluk ilişkileri araştırılmalıdır. Özellikle çevre koşulları dikkate alınarak yapılan bu çalışma; numune sayısı ve ortam koşulları değiştirilerek, farklı su-çimento oranları için ve değişik katkılar kullanılarak üretimi yapılacak numunelerle genişletilebilir. Bir beton veya betonarme yapı farklı zaman dilimlerinde farklı sıcaklıklara maruz kalmaktadır. Böyle bir yapının olgunluğu bilindiği takdirde dayanımı dolayısıyla kalıp sökme süreleri tahmin edilebilir. Farklı sıcaklıklara maruz bir yapının tek bir referans sıcaklığında (örneğin 20 o C) olgunluğu hesaplanabilir. Böyle bir yöntem kullanılsa bile 20 o C de yapılan basınç dayanımı tahminlerinin (28 günlük) daha fazla sıcaklıklarda yapılan basınç dayanımı tahminlerinden daha büyük olabileceği unutulmamalıdır. Güvenilir sonuçların elde edilmesi doğru verilerle mümkündür. Bu amaçla maturity-meter (olgunluk ölçer) aletleri kullanılabilir. Deney sonuçlarının güvenilirliği yapılacak yorumların güvenilirliğini etkilemektedir. KAYNAKLAR 1. NURSE, R.W., 1949, Steam Curing of Concrete, Magazine of Concrete Research., Vol.1 No. 2, pp BETON KALENDER, 2000, Der Reifegrad, pp NAIK, T.R., 1978, Determination of In Situ Concrete Strength by the Maturity Method, ACI Fall Meeting, Houston-Texas. 4. ASTM C , Standard Practice for Estimating Concrete Strength by the Maturity Method, Annual Book of ASTM Standards, V.04.02, ASTM, Philadelphia. 5. OLUOKUN, F.A., 1987, Burdette, E.G., Deatherage, J.H., ACI Materials Journal, 87-M TOPÇU, İ.B. and TOPRAK, M.U., Fine Aggregate and Curing Temperature Effect on Concrete Maturity, Cem Concr Res (accepted in 2005). 7. TOPÇU, İ.B., AKMAN, A., 2002, Betonda Kavramı ve Kalıp Sökme Süreleri, İnş. Müh. Odası Eskişehir Şubesi Haber Bülteni, Yıl 6, Sayı 14, ss TEKE, A., 2003, Uçucu Külün Beton Özeliklerine ve Olgunluğa Etkisi, Osmangazi Üniversitesi, Fen Bil. Enst., İnşaat Müh. ABD, Eskişehir, s AKAR, O., 2003, Farklı Çimentolu Betonlarda Kavramı, Osmangazi Üniversitesi, Fen Bil. Enst., İnşaat Müh. ABD, Eskişehir, s TOPRAK, M. U., 2002, İnce Agrega ve Kür Sıcaklığının Beton Olgunluğuna Etkisi, Osmangazi Üniv., Fen Bil. Enst., İnşaat Müh. ABD, Eskişehir, s KARAKURT, C., 2002, Farklı Çimentolu Betonlarda Kavramı, Osmangazi Üniversitesi, Fen Bil. Enst., İnşaat Müh. ABD, Eskişehir, s TOKYAY, M., 1999, Betonda Kavramı ve Kalıp Sökme Süresi Üzerine Görüşler, TÇMB Çim. ve Beton Araş.-Geliş. Ens. Sem. Notları, Ankara. 13. AKMAN, A., 2001, Farklı Çimentolu Harçlarda Kavramları ve Kalıp Alma Sürelerinin Belirlenmesi, Osmangazi Üniversitesi, Fen Bil. Enst., İnşaat Müh. ABD, Eskişehir, s