FİLATELİ Öğr. Gör. Oğuz Han KURU

Transkript

1 Koleksiyon Ve Sergi Ünite 6 Posta Hizmetleri Önlisans Programı FİLATELİ Öğr. Gör. Oğuz Han KURU 1

2 Ünite 6 KOLEKSİYON VE SERGİ Öğr. Gör. Oğuz Han KURU İçindekiler 6.1. FİLATELİ YALNIZCA PUL KOLEKSİYONCULUĞU MUDUR? HERKES FİLATELİST OLABİLİR Mİ? BİR FİLATELİSTİN NELERE SAHİP OLMASI GEREKİR? KOLEKSİYONLAR AÇISINDAN HANGİ PUL DEĞERLİDİR? PTT ESKİ PUL VEYA KOLEKSİYON SATIN ALIYOR MU? KAÇ ÇEŞİT PUL KOLEKSİYONU VARDIR? PUL KOLEKSİYONCULUĞU NE KAZANDIRIR? PTT ÖĞRENCİLERİN FİLATELLİ ÖĞRENMESİ İÇİN NE YAPMAKTADIR? SERGİLERDEN NASIL HABERDAR OLUNUR? ÜLKEMİZDE BİR PUL MÜZESİ VAR MIDIR? ÜLKEMİZDE PTT DIŞINDA FİLATELİ İLE İLGİLİ KURUM VE KURULUŞ VAR MIDIR? DAMGA KULLANILMASI İlk Gün Damgası Hangi Pullara Vurulabilir? Bir Özel Tarih Damgasını Herhangi Bir Pula Vurmak Mümkün Müdür? Özel Tarih Damgası Damgalarda Kullanılması Gereken Mürekkep İle İlgili Bir Kısıtlama Var Mıdır? Bir Pulun Üzerine Birden Fazla Damga Vurulması Mümkün Müdür? Saklamak Amacı İle, Anı Amacı İle Pul Olmadan Damga Yaptırmak Mümkün Müdür? KAYNAK

3 Koleksiyon Ve Sergi Ünite FİLATELİ YALNIZCA PUL KOLEKSİYONCULUĞU MUDUR? Posta pulları ve postadan geçmiş normal, taahhütlü, iadeli taahhütlü zarflar, filatelik zarflar, gazeteler, gönderi bantları, posta kartları, hava mektupları, posta damgaları ve benzeri materyallerin hepsi filatelinin ilgi alanına girer. Yalnız pullar değil, diğer materyaller de bir pul koleksiyonun içinde yer alabileceği gibi, bu materyallerin yalnızca birinden oluşan koleksiyonlar da (örn. posta kartı koleksiyonu, damga koleksiyonu, FDC koleksiyonu) filatelinin içinde yer almaktadır HERKES FİLATELİST OLABİLİR Mİ? Pul merakı olan, pullarla bilinçli bir şekilde ilgilenen herkes filatelist olabilir, herhangi bir yaş kriteri yoktur. Günümüzde birçok filateli gençlik ve çocuk dernekleri bulunmakta, milli ve uluslararası pul sergilerinde Gençlik Sınıfı adı altında belli bir yaşın altındaki filatelistlerin koleksiyonları sergilenmektedir BİR FİLATELİSTİN NELERE SAHİP OLMASI GEREKİR? Koleksiyonculuğu bilinçli ve sağlıklı şekilde yürütülebilmesi için bir filatelistin pul defteri (pul albümü), FDC klasörü, pul maşası, büyüteç, föy, havid vb. materyallere sahip olması faydalıdır KOLEKSİYONLAR AÇISINDAN HANGİ PUL DEĞERLİDİR? Bütün pulların kültürel açıdan ve ülkesini temsil etmesi sebebi ile ölçülemeyecek değeri vardır. Bunun yanı sıra pulların her filatelist için değişen manevi değerleri vardır. Filatelistler koleksiyonlarının konusuna, içeriğine göre kendilerinde olmayan pullara (ve diğer materyallere) çok önem verir ve elde etmek isterler. Pulların (ve filatelinin ilgi alanına giren materyallerin) pul tüccarları tarafından alınıp satılmaları neticesinde oluşan fiyatları vardır. Bu fiyatlar, bir pulun (veya materyalin) nadir bulunmasına, kondüsyonunun iyi olmasına (yıpranmamış, kirlenmemiş, çizilmemiş, arkasında parmak izi bulunmuyor olmasına), az sayıda üretilmiş olmasına, erörlü olmasına (basım esnasında oluşan ve posta idaresi tarafından satışa sunulurken fark edilmeyen renk, şekil hataları) vb. bağlı olarak değişir. Bir pulun ne kadar eski olursa o kadar değerleneceği kanaati ilkesel olarak doğru değildir. Örneğin beş yıl önce çıkmış bir pul (veya filateli ile ilgili materyal) 100 yıl önce çıkmış bir puldan, çeşitli sebeplerle, daha değerli olabilir. 3

4 Filateli 6.5. PTT ESKİ PUL VEYA KOLEKSİYON SATIN ALIYOR MU? Pulların alım-satım değerleri pul koleksiyonerlerinin kendi aralarında yaptıkları satışlar ve müzayedeler, değiş-tokuşlar ve pul tüccarlarının alım-satımları ile serbest piyasa koşulları içinde belirlenir. İlkesel olarak hemen her yıl çıkan pul kataloglarındaki fiyatlar çeşitli kıstaslarla esas alınır. PTT tarafından, hiçbir şekilde, pul satın alımı yapmamakta, pullara üzerlerindeki nominal değer dışında bir alım-satım fiyatı biçmemektedir. PTT pulları ancak üzerlerindeki değerden satışa sunmaktadır KAÇ ÇEŞİT PUL KOLEKSİYONU VARDIR? Genel itibariyle 3 çeşit ana koleksiyon vardır: 1. Klasik Koleksiyon (Ülke Koleksiyonu): Bir ülkeye ait pulların belli bir tarihten itibaren eksiksiz olarak tamamlanmasıdır. Filatelistler genel itibariyle klasik koleksiyonla başlayıp ilerleyen süreçte tematik ve motif koleksiyonlara geçerler. (Örn. Türkiye pulları koleksiyonu, 1980 sonrası Hindistan pulları koleksiyonu) 2. Tematik Koleksiyon: Pulların üzerindeki resim, şekil ve konular esas alınarak yapılan koleksiyondur. (Örn. Müzisyenler koleksiyonu, Kuşlar koleksiyonu, Spor koleksiyonu) 3. Motif Koleksiyon: Pulların çıkış amaçlarına göre bir araya getirilmesi ile oluşan koleksiyondur. (Örnek: Avrupa (EU- ROPA) pulları koleksiyonu, Açlıkla savaş koleksiyonu, UNESCO pulları koleksiyonu) Tematik koleksiyon ile motif koleksiyonu arasında bir fark vardır: Tematik koleksiyonda belli bir konu işlenerek pullarla açıklanırken, motif koleksiyonda sadece ilgili pullar bir araya getirilir PUL KOLEKSİYONCULUĞU NE KAZANDIRIR? Filatelinin özellikle ilköğretim çağındaki gençlere kazandırılması gereken bir hobi dalı olarak görülmesinin sebebi filatelinin kişiye kazandırdıklarıdır. Pul koleksiyonculuğu sayesinde gençlerin düzen, özen, disiplin, temizlik, dikkat, tasarruf, insan ve tabiat sevgisi, araştırma alışkanlığı kazandıkları tüm dünyada geçerli bir olgudur. Ayrıca filateli ile kazanılan uluslararası arkadaşlıklar ve edinilen yeni çevrelerle yapılan bilgi alışverişi sayesinde güçlü ve seviyeli dostluklar kurulmakta, bir hobi dalı aracılığı ile yeni ufuklar elde edilmektedir. Bir filatelistin pulların üzerinde yer alan bilgileri incelememesi, onları büyük bir zevkle, özel bir öğrenme çabası sarf etmeden kendiliğinden öğrenmemesi düşünülemez. Dünyayı pasaportsuz dolaşan birer kültür elçisi olarak görülen pullar sayesinde, her filatelist başta kendi ülkesi olmak üzere dünya ülkelerinin tarihi, coğrafyası, kültürü, önemli insanları, doğal özellikleri vb. sayısız konuda bilgiler edinir. 4

5 Koleksiyon Ve Sergi Ünite 6 Pul koleksiyonculuğu kişiyi aynı zamanda araştırma yapmaya sevk eder. Her pulun yeni ilgilerin, yeni merakların oluşması için bir kapı sayılabilir. Üstelik bu ilgi sorulan soruların tüm dünyadan detaylı bir şekilde cevap bulabileceği bir ilgidir. Pul koleksiyonculuğunun kişide tasarruf alışkanlığını kazandırdığı da bir gerçektir. Manevi değerinin yanı sıra maddi değeri de bulunan pullara bilinçli olarak ayrılan küçük maddi miktarların ilerleyen yıllarda kişiye önemli getirileri olabileceği filatelistlerin bizzat şahit oldukları çeşitli örneklerle bilinmektedir PTT ÖĞRENCİLERİN FİLATELLİ ÖĞRENMESİ İÇİN NE YAPMAKTADIR? Pul koleksiyonculuğu birçok ülkede geçmişten günümüze devletçe desteklenmiş ve bazı ülkelerde okullarda ders haline getirilmiş bir hobi dalıdır. Bu çerçevede PTT tarafından filatelinin yaygınlaşması amacı ile; Sergi sayısı artırılarak ve daha önce sergi yapılmamış illerde düzenlenmesine çalışılarak daha fazla öğrencinin pul koleksiyonculuğu ile tanışması sağlanmaktadır. PTT Milli Eğitim Bakanlığı nezdindeki başvurusu sonucunda 2008 yılında yapılan yönetmelik değişikliği ile ilköğretim okullarında kurulabilecek eğitsel kollar listesine Pulculuk Kulübü eklenmiştir. Söz konusu kulüplerden gelen talepler PTT tarafından karşılanmaktadır. PTT personelince, varsa bölgede bulunan filatelistlerle işbirliği sağlanarak, okullarda ve pul sergilerinde filateli seminerleri verilmektedir. Öğrencilere filateliyi anlatmak üzere PTT Çocuk Kitabı ve PTT Çocuk Web Sitesi hazırlanmıştır. PUL SERGİLERİNİ KİM DÜZENLEMEKTEDİR? Ülkemizde pul sergileri PTT tarafından, filateli dernekleri, Türkiye Filateli Dernekleri Federasyonu (TFDF) ve nadiren de olsa şahıslar tarafından düzenlenmektedir. Genel itibariyle sergilerin neredeyse tamamının pano ihtiyacı PTT tarafından karşılanmaktadır. Pul sergileri yerel, milli ve uluslararası sergiler olarak sınıflandırılabilir. Milli ve uluslararası sergiler PTT ile TFDF işbirliğinde gerçekleştirilmektedir. Milli pul sergilerinde farklı sınıflarda koleksiyonlar yarışmakta, deneyimli ve başarılı filatelistlerden oluşan jürinin verdiği puanlar sonucu dereceler açıklanmaktadır. Büyük ödüller Ulaştırma Bakanlığı, PTT A.Ş. ve TFDF adına palmares adı verilen ödül yemeğinde sunulmaktadır SERGİLERDEN NASIL HABERDAR OLUNUR? PTT desteğiyle gerçekleşen ve sergi damgası kullanılan tüm sergiler PTT ye ait web sitesinde duyurulmaktadır. Ayrıca TFDF ye ve basın kuruluşlarına bilgi verilmekte, filateli abonelerimizin elektronik posta adreslerine de iletilmektedir. 5

6 Filateli ÜLKEMİZDE BİR PUL MÜZESİ VAR MIDIR? Dünyada birçok posta idaresinin olduğu gibi PTT nin de müzesi bulunmaktadır. İstanbul PTT Müzesi, Sirkeci Büyük Postane bünyesinde ve Ankara da PTT Pul Müzesi yer almaktadır ÜLKEMİZDE PTT DIŞINDA FİLATELİ İLE İLGİLİ KURUM VE KURU- LUŞ VAR MIDIR? Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de filatelinin iki kanadı vardır: Posta idaresi Sivil toplum. Pul koleksiyonculuğu ile esas olarak sivil toplum kanadı ilgilenmekte, posta idareleri daha çok filatelik hizmet sunmakla meşgul olmaktadır. Sivil toplum kanadında koleksiyonerler, filateli dernekleri, Türkiye Filateli Dernekleri Federasyonu, filatelik yayıncılar ve pul tüccarları (pulcular) yer almaktadır. Ülkemizde aktif olarak faaliyet gösteren 10 adet filateli derneği bulunmakta olup, bunların 8 inin bağlı olduğu üst kuruluş olarak Türkiye Filateli Dernekleri Federasyonu (TFDF) mevcuttur. Dernekler filatelistlerin bir araya gelmesini sağlayarak koleksiyonların geliştirmesi, sergi düzenlemesi, pul müzayedeleri ve değiş tokuşları gerçekleştirilmesini sağlar. TFDF ise derneklerin iletişimini ve milli düzeyde temsili, büyük çaplı ulusal ve uluslar arası pul sergilerinin düzenlenmesini gerçekleştirir. Ülkemiz filatelisinin sivil kanadını en üst organ olarak yurt içinde ve yurt dışında TFDF temsil etmektedir DAMGA KULLANILMASI İlk Gün Damgası Hangi Pullara Vurulabilir? Resmi pullar hariç diğer pullar tedavüle çıktıkları gün, pulun çıktığı yerde, pula ait özel damga kullanılır. Bu damgalar ilk gün damgası olarak adlandırılır ve yalnız ait oldukları pula vurulabilir. İlk gün damgalarının ait oldukları bir pul dışına vurulması mümkün değildir Bir Özel Tarih Damgasını Herhangi Bir Pula Vurmak Mümkün Müdür? Tüm damgalarda olduğu gibi şahıslar ve resmi pul kullanma hakkı olmayan kuruluşlar resmi pullara özel tarih damgası tatbik ettiremez. Tüm damgalarda olduğu gibi özel tarih damgaları da tedavülde olan anma pullarına ve sürekli pullara tatbik edilir yılından sonra çıkmış olan tüm pullarımız tedavüldedir Özel Tarih Damgası Zarf üzerindeki pullarda: Yürürlükte olan posta tarifesinde geçerli olan yurtiçi ilk kademe posta ücretini karşılayan pullara tatbik edilebilir. 6

7 Koleksiyon Ve Sergi Ünite 6 Posta artı üzerindeki pullarda: Yürürlükte olan posta tarifesinde geçerli olan yurtiçi posta kartı posta ücretini karşılayan pullara tatbik edilebilir. Bu miktarların altında olan pullara tatbik edilmesi mümkün değildir Damgalarda Kullanılması Gereken Mürekkep İle İlgili Bir Kısıtlama Var Mıdır? Filatelistler kendi ıstampalarını, mürekkeplerini getirerek renkli damga yaptırabilir mi? İlgili mevzuat gereği filatelik damgalar ancak siyah renkli mürekkep ile tatbik edilebilir, başka bir rengin kullanımı mümkün değildir Bir Pulun Üzerine Birden Fazla Damga Vurulması Mümkün Müdür? Filatelik damgalar da posta kabul damgaları gibi pulu iptal ederler. Bir pulun üzerine ister filatelik damga olsun isterse posta kabul damgası olsun birden fazla damga vurulması mümkün değildir Saklamak Amacı İle, Anı Amacı İle Pul Olmadan Damga Yaptırmak Mümkün Müdür? Filatelik damgaların pul olmadan herhangi bir zarfa, kağıda tatbik edilmesi mümkün değildir. Damganın amacı pulun iptal edilmesidir. Pula vurduktan sonra aynı materyalin üzerinde boş bir yere bir kez vurulabilir. 7

8 Filateli 8