Neriman Hesenzâde (Kazak 1931)

Transkript

1 Neriman Hesenzâde (Kazak 1931) Neriman Hesenzâde, Kazak bölgesinde, Poylu adlı bir demiryolu kasabasında doğdu. Babası Almehemmed bir demiryolu işçisidir. İlk öğrenimini doğduğu kasabada, orta öğrenimini Ağstafa'da aldıktan sonra, Gence Devlet Pedegoji Enstitüsü'nün Filoloji Fakültesi'ne kaydolmuş ve 1953 yılında yüksek tahsilini tamamlamıştır, yıllarında orduda görev yapan N. Hesenzâde; yıllarında, Moskova'da, M. Gorki Edebiyat Enstitüsü'nde okumuş, ikinci yüksekokul diplomasim buradan almıştır. Bakü'ye döndükten sonra, Baku Devlet Üniversitesi 'nde araştırmacı olarak göreve başlamış, kısa bir zamanda "Azerbaycan-Ukrayna Edebî İlişkileri" konusunda tez hazırlamıştır. N. Hesenzâde, çocuk ve gençlik edebiyatı yayınlarında redaktör, "Azerbaycan Gençleri" gazetesinde ve "Azerbaycan" dergisinde şube müdürü, yazarların "Edebiyat Fontu"nda yönetici, "Edebiyyat ve İncesenet" gazetesinde, sonra da "Edebiyyat" gazetesinde baş redaktör görevlerinde çalışmıştır. Halen "Matbuat ve İnformasiya" bakanının yardımcısıdır. Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nde edebiyat tarihi ve estetik tarihi üzerine seminerler vermiştir. Şairin Bakü'de, Moskova'da, Tiflis'te olmak üzere; Azerbaycan, Rus, Gürcü dillerinde 26'dan fazla şiir ve nesir kitabı neşredilmiştir. "İmzalar "İmzalar İçinde", "Bütün Şerq Bilsin", "Kimin Suali Var", "Atabeyler" adlı manzum piyesleri Bakü'de, Moskova'da, Tiflis'te, Gence'de, Sumgayıl'da, Sekide, Mingeçevir'de sahneye konulmuştur. Gazete ve dergilerde deneme yazıları ve Azerbaycan tarihinin bilinmeyen dönemlerine ail ilmî makaleleri de neşredilmiştir. Cephedeki olayları konu alan şiirleri "Bütün Milletlere", "Taleyin Töhvesi" adlı kitaplarda toplanmıştır. Bir çok şiiri bestelenmiş bulunan şair ayrıca, O. T. Şevçenko, İ. Franko, L. Ukrainka, M. Şeyhzade, Nekrasov, G. Abaşidze, İ. Eradze gibi şairlerden tercümeler de yapmıştır. Başlıca eserleri: Dostlar gözleyir meni, Bakı, 1956; Qız üreyi, Bakı, 1957; Yadına düşeceyem, Bakı, 1966; Zümrüd quşu, Bakı, 1973; Nabat xalanın çöreyi, Bakı, 1974; Qoca çobanın hekayesi, Bakı, 1979; Sen bağışladın, Bakı, 1979; Bir az möhlet isteyirem ömürden, Bakı, 1981; Fikir eleme, Bakı, 1982; Kimin suali var, Bakı, 1984.

2 ŞİİRLER (Çeşitli kaynaklardan seçmeler) AYRİLIQ Men seni heyatda daşa deyişdim, torpağa deyişdim, mezara döndün. Men öz baharımı qışa deyişdim, çınara dönmüşdün, hasara döndün. Bir ana bend imiş bu ebediyyet, duydum buza dönen nefesim de, Anamı elimden alan tebiet gözü götürmedi, aldı seni de. Men bir xecaîetden çıxa bilmedim, bu gizli derdimi açıq desem de. Sene - sene layiq baxa bilmedim, seni - sene layiq defn elesem de. Yere söykediler mermer üzünü, qışqırdım dayanın, el sakladılar 1. Men özüm örterdim evde üzünü, burda, qebris tanda torpaqladılar. Sen geldin, deyişdi heyatın özü, getdi dadi-tamı, her şeyi getdi. Evi bezerdin ki, gözel görünsün, evimin en gözel bezeyi getdi. Gedib dost-qohumun qebri üstüne, gül-çiçek qoymuşuq ikilikde biz. - Men sensiz ölerem! - demişdim sene, Hamisi yalanmış, yaşadım sensiz. - Sene sedaqetli bütün heyatım, - deyerdim, baxardın gülümseyerek. Seni qebristanda qoyub qayıldım, sedaqet şüarım bu imiş demek. Bu gün qebristanda gecikib seher, üstüne nur sepir qızıl dan yeri. Torpâq ot bitirer, ağaç bitlrer, burda daş bitirir qebristan yeri. Bir gözellik itib duman içinde, dünya imtahanmış, işleri ovsun. İlahi, bu qeder insan içinde, bir insan tapılmır söz demek olsun. Fikirli qalxıram üzüyuxarı, ne qeder yaxınsan, ne qeder uzaq. Teze ot göyerib örtür çığın 2, itirmek isteyir qebrini torpaq. Mensiz damardın 3 evde her defe, dözümsüz olmuşdu gece-gündüzün. Gedende deyirdin tez qayıt eve, bes niye qayıdıb gelmirsen özün?! Gözüm yolda qalıb, qulağım sesde, gedibsen, qalmışam men qonaq kimi. Sen yerin altında, men yerin üste, - biz ayrı düşmüşük kök-budaq 4 kimi. QAYI "Birqjadın ömrünü girov 5 qoymuşam, bir şair ömrünü yaşatmacf üçün". Sara. Tek çeke bilmirem can ezabını, sensiz üreyimi ezir aynlıq. Men zengi basanda 6 sen aç qapını, bextime çıxıbsan, qarşıma sen çıx. Tek senin sesine hesretem evde, susub dinlesem de dostu, tanışı. Oğul-qiz yanında men tekem evde,. başqadır heyatda heyat yoldaşı. Heyat çox sınadı xeyirde-şerde, Men dara düşende ilk heyanımsan. Sen "Nabat xalnın çöreyi"nde de menim Ferelı adlı qehremanımsan. 1. el çektiler, durakladılar 2. çığır, iz, patika 3. sıkılırdın, bunalırdın 4. kok ve dal 5. rehine 6-zile bastığımda

3 < Yayın istisinde 1 - serin günlüyüm, qışda - od nefesin heraret idi. Menim meğrurluğum, erköyünlüyüm ancaq sene göre, sene göredi. Qayıt, adanılan tezeden tanıt, sehvimin 2 üstünde danla, xelveti 3. "Mensiz ne olacaq senin axırın?!" -bir de tekrar ele bu heqiqeti. Evimin bezeyi, qayıt evime, pencere, döşeme elece durur. Ne qeder silirem, toz basir yene, senin sildiyin tek heç temiz olmur. Be'zen qohumlann yanır üreyi, devirler gel çay iç, çörek ye herden 4. Senin bişirdiyin dadlı xöreyi 5 men tapa bilmedim 6 o süfrelerden. İlhamım, qelemim danışan deyil, qayıt, öz gözümde itirem 7 sensiz. Unvan* menimkidir, ancaq ele bil özgenin evine gedirem sensiz. Qoşa 9 haaleylek yuvası olur, heç qaranquşu da tek qoymur heyat. Bütün canlıların dünyası olur, -sen menim dünyamsan, dünyama qayıt. TERCUMEYI-HAL Döyüldüm demir kimi, döyüşde gerek oldum. Yoğruldum xemir kimi, gördüler çörek oldum. Ekildim torpaq kimi, göyerdim, çiçek oldum. O qeder dandilar 13 ki, axırda gerçek oldum. OĞLUMA CAVAB Ne 'metdirse gözel şe 'r, şair olan qem de yeyir. S.Vurğun- Soruşdu bir gün oğlum: - Ata, ağlamısanmı? Döyüblermi seni heç? Danlayiblarmı seni? Söyüblermi seni heç? Ne deyim indi oğlum, eşidersen sonradan, - özün ata olanda, bilersen ağlayıbmı, gülübmü senin atan... HEÇ NE İSTEMEYEN QIZ - Ata, güllü bir corab al, Sen tülkülü bir kitab al, Bir plaş 10 al, iki bayraq, bir qara zont11,bir ağ papaq. - Qızım, özge ne alım men? - Qırmızı lenfiz, yaşıl qelem. MÜBAREK Tül örpeyin mübarek! Beyaz donun mübarek! Medalyonun mübarek! Boyunbağın, saatin, gülüşün, zarafatın, senin bütün heyatın, mübarekdi, mübarek! Mübarek olsun gülüm, sen olan dünya gerek! 1. yaz sıcağında 2. halamın 3. gizlice azarla 4. arada bir 5. yemeği 6. bulamadım 7. kendimden geçiyonutı, kendimi kaybediyorum S.adres 9. çifb 10. pardesü 11. şemsiye 12. kız çocuklarının taktığı kurdela 13. alay ettiler, küçümsediler

4 YAŞAMAQ ÜÇÜN Gel görüm, gel görüm, gel görüm seni, nece danxmışam bir qıhq üçün. Sonra evinize ötürrem seni, qurbanın olaram yaxşılıq üçün. Yollar naxışlansın ayaq izinden, yüz günün sevinci bîr günde olsun. Be'zi adamların qaçım gözünden, teki senin gözün üstümde olsun. Xetrime deyibler yene qadasi, xetrim bilirsenmi, sığa] isteyir 1, Menim üreyımde ilham ağrısı, ilhamsız keşlerden macal isteyir. Efirde 2 dünyanın son xeberleri, dik torun 3 sesinde ne qeder evham 4. Bes menim dünyamın son xeberleri? özüm diktoruyam, gel sene deyim. Gel görüm, gel görüm, gel görüm seni, nece danxmışam bir qıhq üçün, Sonra evinize ötürrem sem, seni görmeliyem yaşamaq üçün. AYAQQABILAR Qapımizm ağzında evvel ancaq ikiydi, onlar da menimkiydi. Dörd oldu sonra bir gün, Üç il keçdi seraser, gah axşam, gah da seher hey açılıb örtüldü bizim doğma qapılar. Bir gün de altı oldu hemin ayaqqabılar. İkisi ber-bezekli, dördü bezeksiz oldu. Artdı ayaqqabılar, sonra da sekkiz oldu. Keçir günler, hefteler, yaş üstüne gelir yaş. Kiçik ayaqqabılar büyüyür yavaş-yavaş. QIZ QALASI "Qız qalası" heqiqetdir efsane yox! Bu efsane xeyanetdir, eksine yox! Azerbaycan torpağında, ola bilmez diller töksün, ya diz çoksun, ata qızı qabağında. Üz qızına, balasına, doğma ciyerparasına "Sevgilim ol", "arvadım ol" desin ata. Bu lekedir hem ataya, hem övlada. Bu lekedir menim üçün, senin üçün, onun üçün, - beşer üçün. Namerd özü lekelidir bu şer üçün. İşgalcinin, düşmenin söz yarasıdir, edavetdir 5. Amma adı efsanedir, revayetdir. Onun adı, Qız qaladi! - Bu torpağın qızlığıdır, bakiredir. Deye bilmez düşmen eli, nakeredir 6! Men şairem - bu milletin oğlu menem. Men atayanı - qız atası, haqlı menem. Yansın düşmen, haqsız odur, yalan odur! Qiz qalası saxlayıb öz qizlığıni, durur yene, qalan odur. GİROV Bilmirem, bir ömrü yaşamışammı, ya heç yaşamağa başlamışammı?! Belke yüz ilim var hele qabaqda 7, belke birce heftem qalıb o vaxta. Deyirler söz qalır dünyada yalnız, geldi-gederiyik qalan hamımız 8. Deye bilmişemmi qalan söz olsun, adımla çekilen filan söz olsun. l-r 1. okşanmak isler 2. ekranda 3. spikerin 4. kuruntu 5. düşmanlığıdır 6. kim oluyor ki 7. Önde, ilerde 8. hepimiz

5 Adım Nerimanın adıdır ne qem, o şöhret qazanıb getdi bu ada. Şöhretli bir adı yasadan menem, şöhretsiz olan da menem dünyada. Adlar yolumuza çıraq olurlar, yolların menzili kese olmayır. Bir söz qezasında helak olurlar, bu ömür - her ömre nesib olmayır, Ürekdir bu eşqle qaynayıb-daşan, sinemde çırpınır alışmaq üçün. Bir insan ömrünü girov qoymuşam, bir şair ömrünü yaşatmaq üçün. ZİRVE Zirveye qalxıram dolama yolla, bu yol eziyyetdi, tamaşa deyil. Qalxıram tedbirle, hissle, ağılla zirvenin menzili birbaşa deyil. Kesir qabağımı gah sis, gah duman, gözümde yorğunluq, saçlarımda den. qalxıram, daş qopur ayağım altdan, dağ mene söykenir, men dağa herden. İller pillelermiş 1 bizden öteri, yollara gah bürkü, gah şaxta düşür. Şöhretin sevinci, yaşın kederi ters kimi ikisi bir vaxta düşür. Keçir icazesiz 2 ömrün şeddim, keçirdir bizi de alovdan, oddan. Sağlamlıq, gözellik leyaqetini alır elimizden yaş soruşmadan. Ah, zirve hardadır 3, göresen harda? nedir men getdiyim bu çığır, bu iz?! Men de bir zirveyem aşağılarda, ne men zirvesizem, ne zirve mensiz. Gedirem... illere sorağım 4 düşür, insan öz-özünden ayrılır demek. Yuxan baxıram - papağım düşür, aşağı baxıram - gözümden eynek 5. l.basamaklarmış 2. izinsiz 3. nerdedir 4. sesim, izim, haberim 5. gözlük