Ekim Makinaları Prof.Dr.Rasim OKURSOY 1

Transkript

1 Ekim Makinaları Prof.Dr.Rasim OKURSOY 1

2 Ekim makinaları EKİM MAKİNALARININ SINIFLANDIRILMASI Ekim yöntemine göre Kullanma amaçlarına göre Çeki kuvvetlerine göre 1-Serpme ekim makinaları 2-Sıraya ekim makinaları 3-Ocakvari ekim makinaları 1-Taneli bitkileri eken mak. 2-Ot tohumu eken mak. 3-Pancar ekim makinaları 4-Pamuk ekim makinaları 1-Elle çalışanlar 2-Hayvanla çekilenler 3-Traktörle çekilenler 5-Sebze eken makinalar 6-Patates ekim makinaları 7-Fide dikim makinaları a-asılır b-çekilir Prof.Dr.Rasim OKURSOY 2

3 Ekim makinaları.. Tarımda kullanılan farklı enerji kaynakları, farklı ekim yöntemleri ve üretimi yapılan bitkilerin farklı özelliklerdeki tohumları, ekim makinalarının yapılarında farklılaşmanın oluşmasına neden olmuştur. Ekim makinaları kullanılan enerji kaynağına göre 3 gurupta toplanabilir : 1-Elle çekilen ekim makinaları 2-Hayvanla çekilen ekim makinaları 3-Traktörle çekilen ekim makinaları 1-Çekilir tip ekim makinaları Elle çekilen ekim makinaları, sadece deneme amaçlı küçük parsellerin ekiminde kullanılır. Hayvanla çekilen ekim makinaları, türk tarımının 50 li yıllarda yurda girmiş ve modern anlamda ilk ekim makinaları olmuştur. Makine ekici mile bağlı oluklu makaralara sahip ekici düzen ile tohum sandığı ve ekici ayaklardan oluşmaktadır. İki büyük çaplı demir tekerlekler ile taşınan bu makinalar şeker pancarı ve hububat tarımında kullanılmıştır. Hayvanla ekilen ekim makinalarında ekim normu ayarı ekici milin devrinin birkaç kademede değiştirilmesi ile yapılmaktadır. Ülkemizde daha çok tek diskli ayaklar ile donatılmış bu ekim makinalarında ekici ayaklar arasındaki mesafe istenilen uzaklığa göre ayarlanabilmektedir. 2-Asılır tip ekim makinaları Prof.Dr.Rasim OKURSOY 3

4 5.Ekim makinalarının çalışma prensipleri Ekim makinalarından beklenen temel işlevler: Uygun derinlikte çizi açmak, Tohum miktarını belirlenen ekim normuna uygun olarak sevketmek Tohumu çizi içerisine istenen şekilde yerleştirmek Tohumun üzerini toprakla kapatmak ve gerektiğinde kısmen bastırarak tohumla toprağın temas etmesini sağlamak. Ekim makinalarının temel parçaları : 1-Tohum sandığı 2-Ekici düzenler 3-Tohum boruları 4-Ekici ayaklar 5-Baskı tekeri 6-Ayar kolu 7-tohum kapatıcı 8-Baskı yayı Prof.Dr.Rasim OKURSOY 4

5 5.Ekim makinalarının çalışma prensipleri Tarım tekniği ve işletmecilik açısından sıraya ekim yapan bir ekim makinasında bulunması gereken özellikler : Sıralar arası mesafe eşit olmalı ve ekim süresi boyunca bu değer değişmemelidir. Sıralar arası aynı zamanda değişik bitkiler için ayarlanabilir olmalıdır. Her sıraya atılan tohumlar eşit olmalı, ekici düzenler farklı miktar ve büyüklüklerdeki tohumları ekebilir özelliklere sahip bulunmalıdır. Sıra üzeri dağılım düzgünlüğü bulunmalı ve bu durum ekim normuna uygun bulunmalıdır. Ayrıca ekim normu çeşitli koşullar için ayarlanabilir olmalıdır. Tohumlar istenen ve eşit derinliklere ekilebilmelidir. Ekim sırasında tohumlarda mekanik bir zedelenme meydana gelmemelidir. Tohum sandığı kolay boşaltılabilir ve temizlenebilir yapıda olmalıdır. Makinanın kullanımı kolay, parçaları ucuz, yapısı sağlam bulunmalıdır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 5

6 5.Ekim makinalarının çalışma prensipleri Bir ekim makinasının çalışma prensibi : Tohum sandığı ve içerisinde bir karıştırıcı bulunur. Karıştırıcı tohumdaki topaklanmayı önler. Tohumlar,ekici makara aracılı ile tohum sandığından alınır ve tohum borularına atılır. Taban klapesi yardımı ile ekimden sonra tohum sandığının dibinde kalan tohumların temizlenmesi sağlanır. Yaylı ayarlanabilir klape yardımı ile de tohumun çıkış aralığı ayarlandığından istenen miktarda tohumun atılması sağlanır. Böylece değişik bitki tohumlarının makinalı ekiminde önemli olabilecek düzgün sıraya ekim bu ayarla yapılır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 6

7 6.Ekim makinalarının ana organları 1-Tohum sandığı Hububat ekim makinalarında tek parçalı olup üzerinde her ekici düzen için tohum hücresi ve kapakçık bulunur. Mısır, pamuk ve patates gibi çapa bitkileri eken makinalarda her ekici düzen için ayrı bir tohum sandığı vardır. Tohum sandıkları meyilli arazilerde tohumun bir tarafa yığılmasını önlemek için perdeli yapılmaktadır. Hayvanla çekilen ekim makinalarında 60 dm 3, traktörle çekilen ekim makinalarında 350 dm 3 hacme kadar tohum sandıkları bulunur. 2-Ekici düzenler Ekim makinalarının en önemli parçalarını oluşturur. Tohumu sandıktan istenilen miktarda alır, ve ekici ayaklara gönderir. Üç önemli çeşidi vardır : 1-Oluklu makaralı ekiciler 2-İçten kertikli bilezikler 3-Çıkıntılı itici makaralar Ahşap ve metal (sac) malzemeden yapılmaktadır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 7

8 6.Ekim makinalarının ana organları Artan nüfusun beslenebilmesi için yapılan tarımda, tarım alanların nüfustaki artışa oranla fazla artmaması ve birim alandan elde edilen ürün verimindeki düşüklük nedeniyle çağdaş mekanizasyon zincirinin oluşturulmasını zorunlu kılmıştır. Bitkisel üretimdeki çağdaş mekanizasyon zinciri içerisinde Ekim tekniklerinin ve makinalı ekimin önemli bir yeri vardır. İşte ekim makinalarının görevi, tohumluğu taşımak ve onun istediği koşullardaki bölgeye tohumluğu bırakmaktır. Bu yüzden yapı itibariyle, modern ekim makinaları çok fazla sayıda parçadan oluşmuşlardır. Bu parçalar şu şekilde sıralanabilir : 1- tohum sandığı 2-ekici düzenler 3-ekici ayaklar 4-bağlantı ve ayar düzenler 5-Şase ve tekerlekler 6-Diğer yardımcı parçalar Prof.Dr.Rasim OKURSOY 8

9 6.Ekim makinalarının ana organları Hayvanla çekilen sandıklı ekim makinası uzun yıllar Orta Anadolu'da kullanılmıştır. Makina 3-4 gövdeli kulaklı pulluk gövdesine benzer ve çoğu kez anız pulluğu olarak tanımlanan çizi açıcı ayakların üzerine yerleştirilmiştir. Her pulluk gövdesi önüne sarkıtılan tohumlar, bir önceki gövdenin açtığı çizi içerisine dökülür ve arkadan gelen gövde yardımı ile tohumların üzeri toprakla kapatılır. Hayvanla çekilen sandıklı ekim makinası Ekim makinası 4 teker tarafından taşınır. Öndeki iki tekerlek dümenle meyi, arkadaki tekerlekler ise sandığı taşıma yanında ekici mile hareket iletmede kullanılmaktadır. Günümüzde kullanım alanları sınırlıdır. Bunun başlıca nedeni, traktörle çekilen ekim makinalarındaki artıştır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 9

10 6.Ekim makinalarının ana organları Traktörle çekilen bir ekim makinası Traktörle çekilen ekim makinaları, aynı zamanda ekici düzenlere hareket veren iki adet tekerlek tarafından taşınır. Üçgen şeklinde bir çeki düzeni sayesinde traktöre bağlanır. Makinanın yol ve iş durumuna getirilmesi sürücü tarafından komuta edilen mekanik ya da hidrolik kaldırma düzenleri ile sağlanır. Asılır tip ekim makinaları da genel olarak çekilir tip ekim makinalarına benzer. Bu makinalarda traktöre bağlantı 3 nokta askı sistemi üzerinden yapılır. Asılır makinalarda iş durumunda ekici mil hareketini makinanın tekerleklerinden alır, ancak yol durumunda makina askı kollarından havaya kaldırılarak taşınır. Bu yüzden asılır tip ekim makinaları çekilir tip ekim makinalarına kıyasla daha hafif yapıdadır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 10

11 7.Ekim makinalarının çeşitleri Ülkelerin mekanizasyon düzeyi yükseldikçe, tohumların özel isteklerini karşılayan makinalar geliştirilmiştir. Temelde tek ürün ekilmesini hedefleyerek geliştirilen bu makinalar bazı eklemelerle farklı tohumları ekebilir duruma getirilmişlerdir. Ne var ki, farklı tohumları ekebilecek makinalar yapısal özellikleri bakımından büyük ayrıcalıklar göstereceğinden ekim makinalarını ekilecek ürünler bazında da sınıflamak mümkündür. Bu sınıflamaya göre : 1-Tahıl ekim makinaları 2-Pancar ekim makinaları 3-Pamuk ekim makinaları 4-Patates ekim makinaları Ekim makinalarının tarım tekniği, yapım ve işletmecilik açısından sahip olması gereken özellikleri : Oluşturulan ekim sıraları birbirinden eşit uzaklıkta olmalı Her sıraya eşit miktarda tohum atabilmeli Ekici düzen tarafından atılan tohum miktarı ekim süresi boyunca değişmemeli Sıra üzeri ve sıralar arası mesafe ayarlanabilir olmalı ve tohumlar sıra üzerine düzgün dağılmalı Farklı ekim normlarında tohum atabilmeli Titreşimlerden ve arazi eğiminden makine etkilenmemeli ve ayaklar eşit miktarda tohum atmalı ekici ayaklar tohumları aynı derinliğe gömmeli Bakım ve onarım kolay ve ucuz olmalı Prof.Dr.Rasim OKURSOY 11

12 Tahıl ekim makinaları tohumların kesiksiz sırasal ekim yöntemleri ile ekilmesinde kullanılır. Uzun yıllar baklagiller, yem bitkileri ve pancar gibi bitkilerin ekiminde de kullanılan bu makinalar, zaman içerisinde diğer bitkilerin ekiminde kullanılan makinalar geliştikçe büyük oranda tahıl ekiminde kullanılmaya itilmişlerdir. Bir ekim makinasının parçaları 1-Tohum sandığı Tahıl ekim makinalarında tohum sandığı üçgen ya da yamuk kesitli olup makine genişliğince uzanan bir yapıdadır. 1-Tohum sandığı 2-Ekici düzenler 3-Tohum boruları 4-Ekici ayaklar 5-Hareket iletim sistemi 6-Çatı ve tekerlekler Tohumluğun sandık içerisinde aşağıya doğru akması için yan duvarlar belirli bir eğim açısında (α) olacak şekilde yapılırlar. Bu açı, tohumluğun doğal yığılma açısından büyük olmalıdır. Genellikle bu açı 60º den küçük olmamalıdır. Sandık kapağı menteşeli olup açıldığında kendi kendine dik durabilecek şekilde yapılmıştır. Sandık içerisinde tohum akışını ekici çarklara doğru kolaylaştırmak için karıştırıcı mili bulunur Prof.Dr.Rasim OKURSOY 12

13 Tohum sandıkları genellikle 1 mm kalınlığında sac malzemeden yapılır. Kapasiteleri iş genişliği başına, hayvanla çekilen ekim makinalarında dm 3 /m, traktörle çekilen ekim makinalarında ise dm 3 /m civarındadır. Uzunluğu, 2 metreden fazla olan tohum sandıklarında, eğimli alanlarda çalışmada tohumların bir noktaya yığılmalarını engellemek için perdeler bulunmaktadır. Tohum sandığındaki bu perdeler, sandığın dayanıklılığını artırdığı gibi, karıştırıcı miline ek yataklama olanağı da sağlar. Böylece uzun sandıkları kapaklar iki parçalı yapılmaktadır. Tohum sandığının hacmine göre içindeki tohumlukla ekilebilecek tarla şeridinin uzunluğu şu şekilde belirlenir : L E α γ 1000 QB Eşitlikte, L bir sandık tohumla ekilebilecek tarla şeridinin uzunluğu (m), E tohum sandığı hacmi (dm 3 ), α sandık hacminden yararlanma katsayısı ( ), γ tohumluğun hacim ağırlığı (kg/dm 3 ), Q ekim normu (kg/da), B makinanın iş genişliği (m) dir. Tohum sandığının içinde kalan tohum miktarı hiçbir zaman ekim sırasında %20 nin altına düşmemelidir. Gübreyi ve tohumu aynı anda atan ekim makinaları da vardır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 13

14 Problem : Ekim normu 15 kg/da olan buğdayın ekiminde kullanılacak traktörle çekilen 3 m boyunda tohum sandığına sahip bir ekim makinası ile yapılan ekimde ekim sandığının tam dolu olması durumunda ekilebilecek tarla şeridinin uzunluğu nedir? Çözüm : L O halde (1) nolu eşitlik kullanılarak; E α γ 1000 QB (300)(0.8) (1.5) 1000 (15)(3) 8 km Traktörle çekilen bir ekim makinasının hacmi iş genişliği başına dm 3 /m olarak verilmişti. Buna göre birim iş genişliğine düşen tohum sandığı hacmi 100 dm 3 /m olsun. O halde: E=100x3=300 dm 3 Diğer veriler : Q=15 kg/da B=3 m α=0.80 γ=1.5 kg/dm Prof.Dr.Rasim OKURSOY 14

15 2-Ekici düzenler Ekim makinalarının en önemli organlarıdır. Tohumu sandık içerisinden alır ve belirli bir düzen içerisinde tohum borusuna bırakırlar Oluklu makaralar Tahıllar, günümüzde kesiksiz sırasal ekim sistemine göre ekildiğinden, tahıl ekim makinalarında kullanılan ekici düzenler de tohumlarda sürekli akışı sağlayan çeşitlerdendir. Tohum sandığının çıkış delikleri altına yerleştirilmiş bulunan ekici düzenlerin her biri tohum hücreleri içerisinde serbestçe dönerler. Ayak sayısı fazla olan makinalarda, ekici düzenlerin yarısı sağ tekerden, diğer yarısı ise sol tekerden alır. Bir ekim makinasında 3 çeşit ekici düzen bulunmaktadır : 1-Oluklu makaralar 2-Dişli çarklar - çıkıntılı itici makaralar 3-İçten kertikli bilezikler Oluklu makaralarda, tohumları tohum hücresinden dışarı iterek atan yarım daire şeklindeki kanallar vardır. Bu oluklar, düz ya da vida gibi sarmal (helisel) şekildedir. Sarmal şekilde kanalları aşılmış oluklu makaralarda tohum akışı daha düzenlidir. Bu düzenlilik sıra üzerinde tohumun daha düzgün dağıtılmasına neden olur Prof.Dr.Rasim OKURSOY 15

16 1.1. Oluklu makaralar Oluklu makaralar ile donatılmış ekim makinalarında ekim normu ayarı iki türlü yapılır: 1-makaralarını dönme hızının değiştirilmesiyle 2-olukların etken genişliğinin (etkili uzunluğu) değiştirilmesiyle. Birinci yol basit ve ucuz olduğundan oluklu makaralara sahip makinalarda daha yaygın kullanılır. Makaraların dönme hızlarının değiştirilmesi, makine tekerleği ile ekici mil arasında yer alan ve geniş sınırlar içerisinde hareket iletim oranını değiştiren sistemler ile yapılır. Olukların etken genişliği, oluklu makara ile birlikte yatak içerisinde dönen rozet adı verilen parça sayesinde olur. Rozet, sağa sola hareket etmez ancak makara hareket eder. Böylece tohumların içerisine düşen oluk uzunluğu değişir ve bu durumda da oluklar içerisine farklı miktarlarda tohumların dolması sağlanır. Tohum hücresinin tabanında ayarlı klape bulunmaktadır. Oluklu makara tohumları klape üzerinden iterek tohum borularına atar. Klape ile makara arasında bulunan bu aralık tohumların zedelenmesini önler. İri tohumların ekiminde bu aralık artırılmaktadır.klapenin tohum ve oluklu makara üzerine yaptığı basınç ayarlı bir yay yardımı ile kontrol edilmektedir. Tohum sandığının boşaltılması ise ayarlı klapenin tamamen açılması ile sağlanır. Ayaklardan her hangi birisinin tohum atması, sandığın altında bulunan sürgünün kapatılması ile sağlanır. Sürgü ekim normu ayarında kullanılmaz Prof.Dr.Rasim OKURSOY 16

17 1.1. Oluklu makaralar Prof.Dr.Rasim OKURSOY 17

18 1.1. Oluklu makaralar 1.2. Dişli makaralar Oluklu makaralar genellikle döküm malzemeden yapılmaktadır. Son yıllarda sert Plastik (PVC) ya da prinç malzemeden yapılan makaralar tahıl ekim makinalarının ekici düzenlerinde kullanılmaya başlanmıştır. Tanelerin zedelenme oranı bu ekici düzenlerde %0.3 ü geçmemelidir. Son yıllarda bu oran, %0.2 e kadar düşürülmüştür. Hatta yulafta sıfıra indirilmiştir. Oysa kabuklu tohumların ekiminde zedelenme oranı %5 civarındadır. Makara Çapı (mm) Makara boyu (mm) Dişli makaralar fonksiyon olarak oluklu makaralardan önemli derecede bir farklılık göstermez. Ancak, bu makaralarda iki sıra ardışık dizilmiş dişler bulunur. İki sıralı dişler, makaranın ortasından üçgen kesitli bir sırt ile iki yana ayrılmıştır. Bu sırt dişler arasındaki tohumların iyi kavranmasını ve düzgün bir şekilde ekici ayaklara atılmasını Makara devri (d/dak) Prof.Dr.Rasim OKURSOY 18 sağlar.

19 1.2. Dişli makaralar Bunlardan kaşıklı makara özel yapılı bir dişli makara olup, dişlerin yerini küçük boyutlarda kaşıkçıklar almıştır. İri taneli tohumlar kaşıklı dişli çarklarla zedelenme olmaksızın ekilebilmektedir. Dişli makaralardan oluşan ekim düzenine sahipmakinalarda aatılacak tohum miktarı ayarı sadece makara devrinin değiştirilmesi ile yapılır. Düşük ekim normlarında daha iyi bir dağılım düzgünlüğü yaratırlar. Bu durumda tohumlarda oluşan zedelenme oranı %0.01 civarındadır. Oluklu makaraların tersine, çok amaçlı olarak çeşitli büyüklükteki tohumların ekiminde kullanılamaz. Bu nedenledir ki mısır ve bezelye gibi iri taneli tohumların ekiminde özel yapılı dişli makaralar geliştirilmiştir. Yonca gibi küçük tanelerin ekiminde kullanılan özel yapılı dişli makaralarda ise kenarları düz ancak ortasında ince dişler bulunan makaralar kullanılmaktadır. Dişli makaralar genellikle dökme demirden yapılır. Sert plastikten yapımı son yıllarda artmıştır. Ekim normu ayarı makaranın dönme hızı ile ayarlandığından rozet gibi ek parçalara ve boşluklara gerek yoktur. Makaralar yan yana bile dizilebildiğinden merkezi dağıtma düzenli ve büyük iş genişlikli makinaların yapılmasını kolaylaştırmıştır. Makara Çapı (mm) Makara boyu (mm) Prof.Dr.Rasim OKURSOY 19

20 1.3. İçten kertikli bilezikler Amerika da geliştirilen ve yaygın olarak kullanılan ekici düzenlerdendir. Bu tip ekici düzenler bir bilezik şeklinde olup, bileziğin iç kısmı ortadan ikiye bölünmüştür, bileziğin bölünmüş iç yüzeyinden birinde iri tohumları ekebilmek için kaba ve uzun kertikler, diğer kısmında ise daha küçük tohumları ekebilmek için daha ince kertikler bulunmaktadır. Kaba kertikler ile fasulye, mısır, bezelye, ince kertikleri ile tahıl ve yonca ekilir. Bilezikler tohum sandığının tam altına yerleştirilmiştir. Bileziğin dönmesiyle bileziğin iç yüzeyindeki kertiklere dolarak yukarı taşınan tohumlar buradan tohum borusuna atılır. Tohum sandığının tabanında bileziğin her iki yüzeyine açılan iki akış deliği vardır. Bu deliklerden birisi kullanılmayan yüzey için ekimden önce özel bir kapakla kapatılır. Ekim normu ayarı, bileziğin devrini değiştirerek yapılır. Ülkemizdeki makinalarda bileziğin her iki yanı da tahıl ekiminde kullanıldığından, ekim normu ayarı yapılırken bu durum da dikkate alınmaktadır. Bazı özel içten kertikli bileziklere sahip ekim makinalarında bilezik iç yüzeyinin aktif yüzey genişliğini değiştirerek ekim normu ayarı yapılmaktadır. Tahıl ekiminde kullanılan ve makinalarda bulunan içten kertikli bilezikler döküm malzemeden 10 cm çapında ve 2 cm genişliğinde olacak şekilde yapılırlar Prof.Dr.Rasim OKURSOY 20

21 Merkezi dağıtmalı ekim makinası Merkezi dağıtmalı,dişli makaralara sahip bir ekim makinasının genel görünüşü Prof.Dr.Rasim OKURSOY 21

22 Santrifüj Dağıtma Sistemi Dağıtıcı kanatların bulunduğu ekici düzen hareketini makinanın tekerinden alır. Son yıllarda tahıl ekiminde kullanılan ve Norveçte geliştirilen santrifüj dağıtma sistemli ekim makinasında tek bir ekici düzen bulunmaktadır. Bu ekici düzende koni şekildeki dağıtma hunisi üzerinde dağıtıcı kanatlar bulunur. Dağıtıcı koni içerisine yerleştirilen bir gübre deposu yardımı ile kombine ekim makinası olarak ta kullanılabilmektedir. Tohum sandığından dağıtıcı huni içerisine giren tohumlar, ters koni şeklinde yapılandırılmış bir huni içerisindeki kanatlar tarafından yakalanıp savrularak koninin iç yüzeyinde yukarıya doğru atılır. Üst kısımda tohum borusu çıkışlarına fırlatılan tohumlar, burada borulara dağıtılır. Kanatların yarattığı hava akımı, tohumların borular içersindeki hareketine yardımcı olmaktadır. Koni içerisindeki kanat sayısı 6 dır.koni yüzeyinin eğimi 40º olup, alt ve üst çapları sırasıyla 4.5 cm ile 17 cm civarındadır. Ekici düzenin devri devir/dak. Arasında değişmektedir. Ekim normu ayarı, koni devrinin değiştirilmesiyle ve ayar vidası yardımı ile alt kısımdaki koninin giriş ağzındaki açıklığın değiştirilmesi ile yapılır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 22

23 Pnömatik Dağıtma Sistemi Geniş alanların ekimi için çok ayaklı olarak yapılır. İş genişlikleri 5-15 m arasındadır. Tohum iletimi hava ile olduğundan tohum sandığı traktörün yan tarafına asılabilmekte, makinanın diğer organları ile 3 nokta askı sistemine bağlanabilmektedir. Ekim normu ayarı tohumların çıkış ağzının ayarlanması ile yapılır. Ne var ki bu makinalarda, dağıtıcı çevresine simetrik olarak yerleştirilmiş tohum borularının gereğinde kapatılarak daha seyrek ekim yapılamaz. Bu makinalarda tohumlar, bir yuvalı çark aracılığı ile ters koni şeklindeki tohum sandığından alınır ve bir vantilatör tarafından üretilen basınçlı hava akımı önüne bırakılır. Hava akımı, tohumları önce ana dağıtıcıya, daha sonra da yardımcı dağıtıcılar aracılığı ile ekici ayaklara iletir. Eğimli arazilerde bu makine ile yapılan ekimde tohumların dağılım düzgünlüğü çabuk bozulduğundan ekim önerilmez. Tohum boruları olarak makinada plastik borular kullanıldığından, makinaların çeşitli toprak işleme aletleri ile birlikte kullanılması daha kolaydır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 23

24 3-Tohum Boruları Tahıl ekim makinalarında ekici düzenler topraktan cm yukarıda bulunduğundan, bu yükseklikten tohumun toprağa düzgün bir şekilde bırakılması tohum borularının kullanımını zorunlu kılmıştır. Ancak tohum boruları, arazinin dalgalı yapısına göre aşağı yukarı hareket eden ekici ayakların hareketine engel olmayacak şekilde uzayıp kısalabilir olmalıdır. Bir ekim makinasında ekici ayaklar çift sıralı dizildiğinden, ön sıradaki ayaklar için kullanılan tohum boruları, arka sıradaki ayaklar için kullanılan borulardan daha kısadır. Uygulamada kullanılan tohum borularında, boruların düşeyle yaptığı açının büyüklüğü tohumun borudan akış düzgünlüğünü önemli ölçüde etkilemektedir. Yapılan çalışmalar, boruların düşeyle yaptığı açı 18-22º çıkarıldığında hafif tüylü tohumlarda akış düzensizliğinin çok fazla arttığını, benzer sonuca pürüzsüz ve ağır tohumlar için 30-35º açıda ulaşıldığını göstermiştir. Tohum boruları o halde, genel olarak ekim sırasında iyi bir akış düzgünlüğü sağlayabilmesi için 15º den daha büyük bir açı ile çalıştırılmamalıdır. Uygulamada çok az kullanılan düşey konumlu düz tohum borularında tohum akışı serbest düşme ile sağlanır. Özellikle yulaf gibi hafif tohumların ekiminde çok az oranda tohum, boru iç yüzeyine (çeperine) çarparak dağılım düzgünlüğünü bozabilmektedir. Tohum borularının yapımında malzeme olarak çelik, plastik ve kauçuk maddeler kullanılmaktadır. Bunlardan çelik malzeme kullanılarak yapılmış tohum boruları 3 çeşittir: 1-sarmal borular 2-hunili borular 3-teleskop borular Prof.Dr.Rasim OKURSOY 24

25 3-Tohum Boruları a)hunili boru b)teleskop boru c)sarmal boru d)düz plastik ya da kauçuk boru Sarmal borular 0.8 mm kalınlığındaki çelik şeritlerin ya da tellerin 50 mm çapında yay şeklinde bükülmesiyle yapılırlar.uzama kısalma ve bükülmeye karşı performansları iyidir º ye kadar büküldüğünde bile kesit değişmesi yaratmaz. Ancak onarımları zor ve pahalıdır. Hunili borular, 4-5 adet huniden her birinin dar uçlarının diğerinin geniş kısmına girecek şekilde konumlandırılıp zincirlerle bağlanmasından oluşmuşlardır. Ayakların aşağı yukarı hareketinde, huniler birbiri içerisine tam olarak girememekte ve dirsek oluşturarak tıkanmalara neden olurlar. Teleskop borular, radyo anteni gibi birbirinin içerisine girmiş borulardan oluşmaktadır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan bu tip tohum borularında aşağıya doğru çapları büyüyen 2 ya da çoğunlukla 3 adet iç içe geçmiş boru bulunur. Bakımı iyi yapılmadığında paslanarak tıkanmalara neden Kauçuk borular, ucuz olmasına karşı uzun ömürlü değildir. Ortam sıcaklığından etkilenip kolay deforme olur ve esnekliğini yitirir.ülkemizde birçok ekim makinasında kauçuktan yapılmış tohum boruları kullanılmaktadır. Plastik boruların son yıllarda kullanımı artmıştır. Düz hortumlardan belirli boyda kesilerek yapılır. Santrifüj ve pnömatik dağıtma düzenli ekim makinalarında kullanılır. Şeffaf oluşu, tohumların akışının izlenmesini sağlar. Tüm tohum bırularında çap 3-5 cm, boyları ise yerine göre cm arasında değişir Prof.Dr.Rasim OKURSOY 25

26 Ayak Çeşitleri 8.Tahıl ekim makinaları 4-Ekici Ayaklar Ekici ayakların görevi, toprakta açtıkları çizilere tohumları en iyi çimlenme ve yetişme koşullarına uygun olarak yerleştirmektir. Ekici ayaklardan beklenenler : 1-Farklı toprak ve tohum yatağı hazırlık koşullarında çalışabilmelidir. 1-Çapa Ayak 2-Balta Ayak 3-Diskli ayak 1-Tek Diskli 2-Çift Diskli 2-Çeşitli tohumların isteklerine uygun çeşitli ekim derinliklerine ayarlanabilmelidir. 3-ayarlanan ekim derinliğine tüm tohumları bırakabilmelidir. 4-Ayaklar arası uzaklığı farklı kültürlere göre kolaylıkla değiştirilebilmelidir. 5-Toprak ve bitki artıkları ile tıkanmadan çalışabilmelidir Çimlenmeyi hızlandırabilmek için çizi tabanını hafifçe bastırabilmeli, su kaybını önlemek için ise tohumların üzerini kabarık toprak ile düzgünce örtebilmelidir. Çapa Ayaklar Çapa ayaklar genelde kültivatör ayağı şeklindedir. Çizi açan yüzeyleri geriye doğru yatayla dar bir açı oluşturduğundan bunlara açılı ayak ta denilmektedir. Toprağı yırtarak çizi açar ve tohumlar uç demiri arkasındaki boşluktan çiziye bırakılır. Kuru topraklarda, çapa ayaklı bir makine ile ekimde tohum çiziye bırakıldıktan hemen sonra çizi kenarından kayarak ekim düzgünlüğünün bozulmasına neden olan durumu ortadan kaldırmak için geniş kanatlı çapa ayaklar kullanılır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 26

27 Çapa ayakların en önemli sakıncası, yüzey düzgünlüğü iyi olmayan tarlalarda homojen derinlikte ekim yapamaması ve otlu ve anızlı tarlalarda da ayakların kolayca tıkanmasıdır. Yüksek hızla çalışma için uygun değildir. Çalışma sırasında bir ayağa gelen çeki direnci kg civarında olup, diğer ayaklara göre bu değer biraz yüksektir. Balta Ayaklar Avrupa tipi ekici ayaklar olarak bilinir. Dökümden yapılmış bir göğüs kısmı ile buna iki yandan perçinlenmiş kanatçıklardan oluşur. Çapa ayakların tersine ayağın göğüs kısmının yatayla yaptığı açı yüksek olduğundan geniş açılı ayak olarak tanımlanır. Geniş batma açısından dolayı ayağa gelen bileşke kuvvet ayağı topraktan çıkarmaya zorlar. Bu nedenle ekim derinliği ek ağırlıklar konarak artırılmaktadır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 27

28 Balta Ayaklar Diskli ayaklar Balta ayaklarda çizi tabanı hafifçe bastırılır. Bu özellik diğer ayaklara göre önemli bir üstünlüktür. Taşlı kesekli ve sert köklerin bulunduğu tarlalar için uygun değildir. Ekim derinliği az olan bitki tohumlarının ekiminde başarı ile kullanılmaktadır. Derin eki için uygun olmayan bu ayaklarda ayarlanabilen ekim derinliği 2-6 cm arasındadır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 28 Çeki dirençleri düşük olup ayak başına Diskli ayaklar en yaygın olarak kullanılan ayak tipidir. Tek diskli ya da çift diskli olmak üzere iki çeşidir vardır. Topraktan çok az etkilendiğinden kuru tarım bölgelerindeki ekimde ve yüksek hızda çalaışmada başarı ile kullanılır. Dönerek çalıştığından sürekli kendini biler, taş, kesek ve diğer artıklardan etkilenmezler. Yüzlek ekimde ve küçük tohumların ekiminde kullanılmaz.

29 Tek diskli ayakta disklerin yön açısı 3-8º, çeki direnci de 5-12 kg arasındadır. Çift diskli ayaklarda iki adet konkav disk bulunduğundan açılan çizi genişliği biraz daha fazladır. Dönen diskler arasına atılan tohumların düzgün olması diskler arasına konan yönlendirme plakası ile sağlanır. Çift diskli ayaklarda, çizinin ortasında bir sırt oluşmaktadır Prof.Dr.Rasim OKURSOY 29