İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEMEL EĞİTİMİ

Transkript

1 ASELSAN A.Ş. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ EĞİTİMLERİ

2 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ TEMEL EĞİTİMİ

3 EĞİTİMİN AMACI Kazaların, Olayların, Hasarsız Olayların, Hastalıkların ve Maddi Hasarların Azaltılması, Performans, Üretim ve Verimlilik Artışı,

4 KONULAR a. Genel İş Sağlığı Ve Güvenliği Kuralları, b. İş Kazaları Ve Meslek Hastalıklarının Sebepleri Ve İşyerindeki Riskler, c. Kaza, Yaralanma Ve Hastalıktan Korunma Prensipleri Ve Korunma Tekniklerinin Uygulanması, d. Çalışanların Yasal Hak Ve Sorumlulukları, e. İşyerinde Güvenli Ortam Ve Sistemleri Kurma, f. Kişisel Koruyucu Alet Kullanımı, g. Uyarı İşaretleri, h. Temizlik Ve Düzen, i. İş Ekipmanlarının Güvenli Kullanımı,

5 GENEL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KURALLARI

6 İŞ GÜVENLİĞİ NEDİR

7 TEHLİKELER

8 EVİMİZDEKİ TEHLİKELER

9 İŞYERİMİZDEKİ TEHLİKELER

10 İÇİMİZDEKİ TEHLİKELER (SİNİR)

11 MUTFAĞIMIZDAKİ TEHLİKELER

12 AŞIRI YÜKLEME

13 UYGUN OLMAYAN ARAÇ KULLANIMI

14 YERLERE DÖKÜLEN MAKİNA YAĞLARI

15 MAKİNA ÇALIŞIRKEN YAĞLAMA YAPMAK

16 YAŞANMIŞ OLAYLAR

17 BENZİN YANINDA SİGARA İÇERKEN YANDI

18 SAÇLARINI MAKİNAYA KAPTIRDI

19 MAKİNANIN DİŞLİLERİ ARASINDA PARÇALANDI

20 ÜÇ AYLIK GELİNİN BAŞINA KALAS DÜŞTÜ

21 BENZİNDEN ZEHİRLENDİ

22 KALECİNİN PARMAĞI KOPTU

23

24

25 ŞİMDİ GELİN SİZİNLE İŞ KAZALARININ OLUŞUMU İLE İLGİLİ ŞÖYLE BİR TARİH TURU YAPALIM.

26 KAZALARIN TARİHÇESİ DÜNYA KURULDUĞUNDAN BERİ GÜNEŞ HERGÜN DOĞMAKTA VE HER AKŞAM BATMAKTADIR. BU DEYİM KAZALARIN TARİHİNİN İNSANLIK TARİHİ KADAR ESKİ OLDUĞUNU İFADE ETMEK İÇİN KULLANILABİLİR.

27 İLK YARALANMA NEDENLERİ İLK İNSAN, TEHLİKELİ ŞARTLAR VE RİSKLERLE DOLU HAYATINDA MAĞARALARDA YAŞAYABİLMEK VE İLKEL HAYVANLARDAN KORUNMAK İÇİN ÇARELER ARADI. HAYATTA KALMASI, KURNAZLIĞINA, ÜSTÜN ZEKASINA VE ELLERİNİ USTALIKLA KULLANMASINA GENELLİKLE BAZI TEDBİRLER ALMASINA BAĞLI İDİ.

28 İLK YARALANMA NEDENLERİ TEHLİKELERDEN TEKNİĞİN GELİŞMESİ SAYESİNDE KENDİSİNİ BÜYÜK ORANDA KURTARMIŞ..! ANCAK;

29 İLK YARALANMA NEDENLERİ BU ARADA, GELİŞTİRDİĞİ TEKNİĞİN BAŞINA YENİ TEHLİKELER AÇTIĞINI FARKETMEKTE DE GECİKMEMİŞTİR.

30 BUNA KARŞIN YENİ TEHLİKELER MEYDANA ÇIKTI TEPEDEKİ MAĞARASINA ERİŞEBİLMEK İÇİN, TEK GÖVDE ÜZERİNE BAĞLANMIŞ BASAMAKLARI BULUNAN KABA VE TEHLİKELİ BİR ÇEŞİT MERDİVEN KULLANIYORDU. BUGÜN BU BİZİM İÇİN EMNİYETSİZ BİR HAREKETTİR. OYSA, İLK İNSAN İÇİN ÖNEMLİ BİR GELİŞME İDİ.

31 DAHA SONRA : KENDİNE VE AİLESİNE GEREKLİ GIDAYI TEMİN ETMEK VE KENDİNİ KORUMAK İÇİN TAŞ BALTAYI ŞEKİLLENDİRDİ. ANCAK; BU BALTAYI KULLANMAKTA TECRÜBE İSTİYORDU.

32 BUHAR VE ELEKTRİK GÜCÜ BUGÜN ENDÜSTRİDE NÜKLEER ENERJİ KULLANILMAKTADIR. MAKİNALAR GENİŞLEYEN SANAYİDE ADIM ADIM GELİŞMİŞLERDİR. BU DURUM YENİ TEHLİKELERİ MEYDANA ÇIKARMIŞTIR. İŞÇİLERİN ACEMİ OLUŞLARI KAZALARI ÇOĞALTMIŞ VE BUNA BAĞLI OLARAK AĞIR YARALANMALAR MEYDANA GELMİŞTİR.

33 SANAYİLERİN BİR ÇATI ALTINDA TOPLANMASI ZAMANLA DAHA GÜÇLÜ MAKİNALARIN GELİŞMESİ İLE DAĞINIK İŞYERLERİ BİR ÇATI ALTINDA TOPLANMIŞTIR. BUNUN SONUCU ARTAN İŞÇİ SAYISI İLE BİRLİKTE İŞ KAZALARI ÇOĞALDI VE BUNLAR TOPLUMU ETKİLEDİ

34 MAKİNA ÇAĞININ GELİŞMESİ SONUCU OLUŞAN TEHLİKELER EĞİTİMSİZ İŞÇİ KORUYUCUSUZ MAKİNA MAKİNA ÇAĞINDA GELİŞME YENİ KAZA NEDENLERİNİ VE KAYNAKLARINI ORTAYA ÇIKARDI. BU DA AĞIR YARALANMALARIN ARTMASINA SEBEP OLDU.

35 ÇÜNKÜ : MAKİNA KORUYUCULARI YOKTU KORUYUCU MALZEME VERİLMİYORDU İŞÇİ EĞİTİMSİZDİ ÇALIŞMA SÜRESİ ÇOK UZUNDU ( İŞÇİ KISA SÜREDE ÖĞLE YEMEĞİNİ YEMEK ZORUNDAYDI) VARDİYA SÜRELERİ SÜREKLİ İDİ. (11-12 SAATTİ)

36 TEKNOLOJİK GELİŞME YAPTIĞIMIZ YOLLAR OTOMOBİL VE DİĞER TAŞITLAR FABRİKALAR EVLER EL ALETLERİ HERGÜN KÜÇÜMSENMEYECEK SAYIDA İNSANIN HAYATINI ORTADAN KALDIRMAKTADIR.

37 İŞ GÜVENLİĞİ İŞYERLERİNDE İŞİN YÜRÜTÜLMESİYLE İLGİLİ OLARAK OLUŞAN TEHLİKELERDEN SAĞLIĞA ZARAR VEREBİLECEK KOŞULLARDAN KORUNMAK VE DAHA İYİ BİR ÇALIŞMA ORTAMI YARATMAK AMACIYLA YAPILAN SİSTEMLİ ÇALIŞMALARDIR.

38 DİKKAT!!! İŞ GÜVENLİĞİ KAZA OLDUKTAN SONRA DEĞİL, KAZA OLASILIKLARINI ORTADAN KALDIRMAYA YÖNELİK ÇALIŞMALAR YAPAN, BİR TEKNİK BİLİM DALIDIR.

39 İŞ GÜVENLİĞİNDE AMAÇ Her çalışma ortamında var olan risk etmenlerinin, üretim şekline göre kullanılan madde, ham madde ile üretilen mamul veya yarı mamul maddelere göre, işçilere, işyerine ve çevresine verebileceği zararların önlenmesidir. Mesleki risklerin önlenmesi, çalışanların sağlığının ve güvenliğinin korunması için risk ve kaza faktörlerinin ortadan kaldırılması ve çalışma ortamındaki sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesidir.

40 İŞ KAZASI İŞÇİNİN İŞ SÜRESİNDE ÇALIŞMA KOŞULLARI, İŞİN NİTELİK VE YÜRÜTÜMÜ YA DA KULLANILAN MAKİNE, ARAÇ-GEREÇ VE MALZEME NEDENİYLE UĞRADIĞI, İŞ GÜCÜNÜN TAMAMINI YA DA BİR BÖLÜMÜNÜ YİTİRDİĞİ OLAYDIR.

41 MESLEK HASTALIĞI İŞÇİNİN ÇALIŞTIRILDIĞI İŞİN NİTELİĞİNE GÖRE TEKRARLANAN BİR SEBEPLE VEYA İŞİN YÜRÜTÜM ŞARTLARI YÜZÜNDEN UĞRADIĞI GEÇİCİ VEYA SÜREKLİ HASTALIK, SAKATLIK, VEYA RUHİ ARIZA HALLERİDİR

42

43 İŞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARININ SEBEPLERİ VE İŞYERİNDEKİ RİSKLER

44 BUGÜN DÜNYAMIZDA; DAKİKADA 3 KİŞİ HAYATINI KAYBETMEKTEDİR. ÜLKEMİZDE İSE; MEYDANA GELEN HER ÜÇ KAZADAN BİRİ ÖLÜMLE SONUÇLANMAKTADIR.

45 İŞ KAZALARININ DÜNYADAKİ GÖRÜNÜMÜ BUGÜN DÜNYADA 2.8 MİLYAR İŞÇİ ÇALIŞMAKTADIR. HER YIL 50 MİLYON İŞ KAZASI OLMAKTA YILDA 100 BİNDEN FAZLA İNSAN ÖLMEKTE 2.5 MİLYON İNSAN İŞ KAZALARINDAN SAKATLANMAKTA, 60 MİLYONDAN FAZLA İNSAN İSE YARALANMAKTADIR. MEYDANA GELEN 270 BİN İŞ KAZASI SONUCUNDA AFRİKA, GÜNEY AMERİKA VE ASYA GİBİ ÜLKELERİNİN TÜM ÜRETİMİ; BİR BAŞKA DEĞİŞLE 2.5 KITANIN TÜM ÜRETİMİ HEBA OLMAKTADIR.

46 KAZALARIN DAĞILIMI TOPLAM KAZALARIN; % 0.3 AĞIR YARALANMA VEYA ÖLÜM % 8.8 İ GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK % 90,9 U YARALANMASIZ OLARAK MADDİ HASAR İLE SONUÇLANMAKTADIR.

47 KAZA TEORİSİ Bana bir şey olmaz! Şimdiye kadar hep böyle yaptık. Böyle olacağı aklıma gelmemişti. Güvenli görünüyordu!

48 KAZA TEORİSİ Kaza geliyorum der! Her ciddi kazanın altında bir buzdağı yatar.

49 KAZA TEORİSİ Kazaların : % 88 i insan hatası % 10 u mekanik hatalar % 2 si kader

50 İNSAN HATASI Prosedüre uyulmaması (kestirme yollar) Makinelerin koruyucu kapaklarının kaldırılması Alarm sistemlerinin devreden çıkarılması Koruyucu malzemelerin kullanılmaması v.b.

51 İş Kazalarının Nedenlerine Göre Dağılımı 14% 15% 35% %35 % 5 % 3 %20 Kaldı rma/taşı ma Makine Maruz kalma Takı lma 8% 5% % 8 Düşme 20% 3% %14 %15 Çarpı lma Diğer

52 İŞ KAZALARININ VÜCUTSAL DAĞILIMI

53 İŞ KAZALARININ İŞ SAATLERİNE GÖRE DAĞILIMI İş kazalarının iş saatlerine göre dağılımı [2002] saat 2. saat 3. saat 4. saat 5. saat 6. saat 7. saat 8. saat 9. saat

54 YAŞ GRUPLARINA GÖRE MESLEK HASTALIKLARI Yaş Gruplarına Göre Meslek Hastalıkları [2002]

55 İşvereni maddi ve manevi olarak kayba uğratan iş kazası ve meslek hastalıklarını meydana getiren nedenler?

56 1. Fiziksel Tehlikeler 2. Kimyasal Tehlikeler 3. Elektrikle Çalışma İle Meydana Gelen Tehlikeler 4. Mekanik Tehlikeler 5. Tehlikeli Yöntem ve İşlemler 6. İşyeri Ortamından Kaynaklanan Tehlikeler

57 İŞ KAZALARI VE MESLEK HASTALIKLARI SONUCU MEYDANA GELEN GÖRÜNÜR VE GÖRÜNMEZ MALİYETLERİ İNCELEYECEK OLURSAK

58 Basit Bir Kazanın Maliyeti Çalışanın Parmağı Yaralanır Faaliyet Süre(dk) Olay anı 5 Arkadaşına gösterir 10 Sağlık görevlisini ziyaret 30 Hastaneyi ziyaret 240 Arkadaşlarına anlatır 60 Rapor formlarını doldurur 60 Formlar kontrol edilir 10 İş Güvenliği Komitesinde tartışılır 60 Toplam 475 dk (8 saat)

59 İş Kazası Maliyetleri Buz Dağı Örneği

60 Man (İnsan) ( Hatalara neden olan insan faktörü) Machine (Makine) Media (Ortam-çevre) ( Uygun olmayan, koruyucusuz makine ve ekipman gibi fiziksel faktörler) ( Bilgi, bilgilendirme, çalışma metotları ve çevresel faktörler) Management (Yönetim) (Yönetimsel faktörler)

61 Man (İnsan ) 1- Psikolojik Nedenler: Unutkanlık, sıkıntı-üzüntü-keder, çevre etkileri, istem dışı davranış, ihmalci davranış, hatalı davranış vb. 2- Fiziksel Nedenler: Yorgunluk, uykusuzluk,alkol, hastalık vb. 3- İşyeri Nedenleri: İnsan ilişkileri, takım çalışması, iletişim vb.

62 Machine (Makine) 1- Hatalı makine ve ekipman yerleşimi, 2- Eksik veya kusurlu koruyucular, 3- Yetersiz standardizasyon, 4- Yetersiz kontrol ve bakım, 5- Yetersiz mühendislik hizmetleri vb

63 Media (Ortam-Çevre) 1- Yetersiz çalışma bilgisi, 2- Uygun olmayan çalışma metodu, 3- Uygun olmayan çalışma yeri ve ortamı vb.

64 Management (Yönetim ) 1- Yetersiz yönetim organizasyonu, 2- Tamamlanmamış kurallar ve talimatlar, 3- Yetersiz güvenlik yönetim planı, 4- Eğitim ve öğretim yetersizliği, 5- Uygun olmayan nezaret,yönetim ve rehberlik 6-Uygun olmayan personel istihdamı, 7- Yetersiz sağlık kontrolleri vb.

65 KAZA, YARALANMA VE HASTALIKTAN KORUNMA PRENSİPLERİ VE KORUNMA TEKNİKLERİNİN UYGULANMASI

66 İŞ GÜVENLİĞİNİN 10 TEMEL İLKESİ İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİNİN 10 TEMEL İLKESİ VARDIR. BU İLKELER İŞYERİNDE YAPILACAK İŞ GÜVENLİĞİ ÇALIŞMALARINDA KARŞILAŞILAN PROBLEMLERİN ÇÖZÜMÜNE KAZANIN NEDEN İLERİ GELDİĞİNİN SAPTANMASINA YARAR

67 1.İLKE KAZA NEDENLERİ DİZİSİNİN (KAZA ZİNCİRİNİN) BEŞ HALKASINDAN ANCAK ÜÇÜNCÜSÜNE (GÜVENSİZ DAVRANIŞLAR VE KOŞULLAR) ETKİ EDİLEBİLİR.

68 DOMİNO TAŞLARI MODELLEMESİ İŞ KAZALARININ OLUŞUMUNU ARKA ARKAYA DİZİLMİŞ BEŞ DOMİNO TAŞINA BENZETEBİLİRİZ.

69 İNSANIN YARADILIŞI İNSANIN FİZİKSEL VE RUHSAL DOMİNO TAŞLARI MODELLEMESİ YAPI FARKLILIĞI GÜVENSİZ DAVRANIŞ VE GÜVENSİZ KOŞULLAR OLASILIK SONUÇ

70 1.TAŞ İNSAN OĞLUNUN YAPISINI DEĞİŞTİRMEK MÜMKÜN DEĞİLDİR.

71 2.TAŞ İNSAN OĞLUNUN YARADILIŞ FARKLILIĞIDIR. -ZEKİ, ATAK, -DURGUN, DALGIN UNUTKAN -TELAŞLI, SAKİN, DİKKATSİZ -FEVRİ, HEYACANLI, KIZGIN, SABIRSIZ, İNATÇI İNSAN OĞLUNUN BU YARADILIŞ FARKLILIĞINIDA DEĞİŞTİRMEMİZ ELİMİZDE DEĞİLDİR.

72 3.TAŞ GÜVENSİZ DAVRANIŞLAR GÜVENSİZ KOŞULLAR

73 GÜVENSİZ DAVRANIŞLAR İŞÇİNİN YAPMASI GEREKEN BİR HAREKETİ YAPMAMASI VEYA YAPMAMASI GEREKEN BİR HAREKETİ YAPMASIDIR. - KORUYUCU MALZEME KULLANMAMA - TEHLİKELİ BÖLGEDE ÇALIŞMA - VERİLEN EMRİ UYGULAMAMA VB.

74

75

76

77

78 GÜVENSİZ KOŞULLAR 1. KORKULUKLARIN OLMAMASI 2. DÜŞEBİLECEK GÜVENLİKSİZ ÇUKURLAR 3. UYGUN OLMAYAN İSKELELER 4. GEREKLİ KORUYUCU MALZEMENİN OLMAMASI 5. HATALI, PÜRÜZLÜ, KAYGAN, ÇATLAK VE ÇUKUR SATIHLAR 6. ÇALIŞMA YERİ DAĞINIKLIĞI 7. YETERSİZ IŞIK 8. EMNİYETSİZ ÇALIŞMA METODU

79

80

81

82 4.TAŞ OLASILIK - ÖRNEK; ZIMPARA TAŞINDAN SIÇRAYAN BİR ÇAPAK - TEMAS ETMEDEN GEÇME OLASILIĞI - ALNA TEMAS EDEREK ÇİZİK AÇMASI - GÖZ BEBEĞİNE İSABET EDEREK KÖR ETMESİ

83 5.TAŞ SONUÇ MADDİ HASAR YARALANMA UZUV KAYBI ÖLÜM

84 İNSANIN YARADILIŞI İNSANIN FİZİKSEL VE RUHSAL YAPI FARKLILIĞI GÜVENSİZ DAVRANIŞ VE GÜVENSİZ KOŞULLAR OLASILIK SONUÇ DOMİNO TAŞLARI TEORİSİ GÜVENSİZ DAVRANIŞ VE GÜVENSİZ KOŞULLAR ORTADAN KALDIRILIRSA KAZALAR ENGELLENMİŞ OLUR

85 İŞ KAZALARININ ARTMASINDA ROL OYNAYAN TEMEL ETKENLER Denetim yetersizliği Geri teknoloji kullanımı Eğitimsizlik Koruyucu önlem yetersizliği Sağlığa elverişli olmayan koşullar Deneyimsiz eleman istihdamı

86 2.İLKE KAZALARIN % 88 İ GÜVENSİZ DAVRANIŞLAR NEDENİ İLE %10 U GÜVENSİZ KOŞULLAR NEDENİ İLE OLUŞUR.

87 KAZALARIN SEBEPLERİ GÜVENSİZ KOŞULLAR 10% NEDENİ SAPTANAMAYAN KAZALAR 2% GÜVENSİZ DAVRANIŞLAR 88%

88 3.İLKE KAZA SONUCU OLUŞABİLECEK ZARARIN BÜYÜKLÜĞÜ ÖNCEDEN KESTİRİLEMEZ BU TAMAMEN ŞANSA VE RASTLANTIYA BAĞLIDIR.

89 4.İLKE ÖLÜM VE SÜREKLİ İŞ GÖREMEZLİKLE SONUÇLANAN HER KAZANIN TEMELİNDE 100 GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK İLE SONUÇLANAN HER KAZANIN TEMELİNDE İSE 500 YARALANMASIZ KAZA OLAYI VARDIR.

90 KAZA TEORİSİ 1 majör kaza 100 minör kaza 500 ucuz atlatma

91 5. İLKE GÜVENSİZ DAVRANIŞLARIN İNSAN FAKTÖRÜNE BAĞLI ÜÇ TEMEL NEDENİ VARDIR. BUNLAR: 1- KİŞİSEL DAVRANIŞLAR 2- FİZİKSEL VE RUHSAL YAPI DİKKATSİZLİK, İLGİSİZLİK, UMURSAMAMAZLIK, LAKAYTLIK 3- BİLGİ VE EHLİYET DERECESİ

92 O işi bizim çalışan değil, müteahhit yapıyor. Kaç senedir böyle yapıyoruz bir şey olmaz Bizim adamlar şerbetlidir, bir şey olmaz Güvenli görünüyordu! Kaç keredir ikaz ediyorum! Bizde sadece kesik ve çürük olur, Böyle olacağını hiç düşünmemiştim Bu sözler ne kadar bildik, ne kadar tanıdık geliyor

93 6. İLKE İŞ GÜVENLİĞİNİN KENDİNE ÖZGÜ METODLU BİR ÇALIŞMA ŞEKLİ VARDIR: MÜHENDİSLİK VE REVİZYON İNANDIRMA VE İKNA DİSİPLİN ÖNLEMLERİ UYGULAMA

94 7.İLKE İŞ GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİ SAYESİNDE OLUŞAN GÜVENLİ ÇALIŞMA ORTAMI, VERİMLİLİĞİ ARTIRIR, ÜRETİM KAYIPLARININ AZALMASINI SAĞLAR. İŞ GÜVENLİĞİ VE VERİMLİLİK EL ELE GİDEN İKİ KAVRAMDIR.

95 8.İLKE İŞ GÜVENLİĞİ ÇALIŞMALARI İŞYERİNİN YÖNETİM ORGANİZASYONU İÇERİSİNDE SORUMLU YÖNETİCİLERİN KATILMASIYLA ETKİN HALE GELİR

96 9.İLKE İŞ GÜVENLİĞİNİN SAĞLANMASI VE YAYGINLAŞTIRILMASI ÇALIŞMALARINDA EN ÖNEMLİ GÖREV; İŞÇİYE EN YAKIN İLK KADEME GÖREVLİSİNE DÜŞER

97 10. İLKE İŞ GÜVENLİĞİ OLAN BİR İŞYERİNDE ÜRETİM ARTAR, MALİYETLER DÜŞER.

98

99 İŞYERİNDE GÜVENLİ ORTAM VE SİSTEMLERİ KURMA

100 RİSK DEĞERLENDİRMESİ İşyerlerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin, işçilere, işyerine ve çevresine verebileceği zararların ve bunlara karşı alınacak önlemlerin belirlenmesi amacıyla yapılması gerekli çalışmaları ifade eder.

101 RİSK ANALİZİ YASAL BİR ZORUNLULUK MUDUR?

102 1475 Sayılı İş Kanunu na göre çıkartılmış olan tüzük ve yönetmeliklerden farklı olarak 4857 sayılı İş Kanunu na göre çıkartılmış tüm yönetmeliklerdeki en büyük ve en önemli yeniliklerden biri de, işverenlere işyerlerinde Risk Değerlendirme si yapma ve alınan sonuçlara göre gerekli sağlık ve güvenlik önlemlerini belirlenme zorunluluğunun getirilmiş olmasıdır.

103 4857 sayılı İş Kanunu nun 78. maddesine göre çıkartılan yönetmeliklere göre işveren; Sağlık ve Güvenlik yönünden Risk Değerlendirmesi yapmakla, Risk değerlendirmesi sonucuna göre, alınması gereken koruyucu önlemlere ve kullanılması gereken koruyucu ekipmana karar vermekle, YÜKÜMLÜDÜR.

104 Risk Değerlendirmenin Amacı Risk değerlendirme çalışmaları ile Tehlikelerin sınıflandırılması, Risklerin belirlenmesi, Risklerin Derecelendirilmesi, Kabul edilebilir sınırlara çekilmesi, hedeflenmektedir.

105 TEHLİKELER NASIL BELİRLENİR?

106 İş Sağlığı ve Güvenliği ne ilişkin hukuki ve diğer şartlar, Ön gözden geçirme sonuçları, Çalışanlar ve diğer ilgili taraflardan alınan bilgiler, Çalışanlardan elde edilen İSG bilgileri, işyerindeki gözden geçirme ve iyileştirme faaliyetleri İSG politikası, Kaza ve olay kayıtları, Uygunsuzluklar, Denetim sonuçları, En iyi uygulamalar hk.bilgiler, Kuruluşa özgü tipik tehlike riskleri, benzer kuruluşlarda olmuş olan kaza ve olaylar, Elektrik kullanımı,

107 Kuruluşun tesisleri, prosesleri ve faaliyetleri hakkında bilgiler, Saha planları, Radyasyon kaynakları, Proses akış şemaları, Makine, ekipman v.b. bilgiler, Malzeme envanterleri (ham maddeler, kimyasallar, atıklar, ürünler ve alt ürünler), Toksikoloji ve diğer sağlık ve iş güvenliği verileri, Verilerin izlenmesi, Kimyasal ve biyolojik maddeler, Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MSDS), Yöntemler, görevler, İnceleme Raporları, Profesyonel destek, uzmanlık Tıbbi/ilk yardım raporları, Sağlık Riskleri

108 İşvereni Maddi ve Manevi Olarak Kayba Uğratan İş Kazası ve Meslek Hastalıklarını Meydana Getiren Nedenler

109 1. Fiziksel Tehlikeler Titreşim Gürültü Yetersiz havalandırma Aşırı Isı, nem ve hava hareketleri Yetersiz veya aşırı aydınlatma

110 2. Kimyasal Tehlikeler Toksik gazlar, organik sıvıların buharları, ergimiş haldeki metal gazları Radyasyona maruz kalma (X ışınları, doğal ve yapay radyoaktif maddeler, kızılötesi ve mor ötesi ışınlar Asitler, Bazlar nedeniyle yanma Toksik tozlar, kanserojenik tozlar, alerjik tozlar

111 3. Elektrikle Çalışma İle Meydana Gelen Tehlikeler Topraklaması yapılmamış tezgahlar veya el aletleri Topraklamanın belli periyotlarla kontrolünün yapılmaması Elektrik ve aydınlatma tesisatının periyodik kontrolünün yaptırılmaması Yıpranmış ve hatalı onarılmış el aletleri Yetkisiz kişilerin müdahale etmek istemesi Kırık yıpranmış el aletleri Koruyucu baret, eldiven, çizme, ıstaka veya tabure gibi kişisel koruyucuların bulunmaması Zeminin yalıtılmaması Yüksek gerilim ile çalışmada gerekli kurallara uyulmaması

112 4. Mekanik Tehlikeler Makine ve tezgahın ezen, delen, kesen, dönen operasyon koruyucusunun bulunmaması Preslerde çift el kumanda kullanılmaması Preslerde ayak pedalı koruyucusu olmaması Transmisyon kayışlarının koruyucusunun takılmamış olması Makine ve tezgahı tehlike anında durduracak stop butonunun ya da switch nin bulunmaması Yetersiz ve uygun olmayan makine ve koruyucu teçhizat Yetersiz uyarı sistemleri Düzensiz ve dağınık işyeri ortamı Makinelerin, kaldırma aletlerinin, kazanların, kompresörlerin vb. gerekli bakım ve periyodik kontrollerinin yapılmaması

113 5. Tehlikeli Yöntem ve İşlemler Makine veya tezgahlarda çalışırken koruyucu teçhizatın devre dışı bırakılması Baret, gözlük, siper, maske vb. kişisel koruyucuların kullanılmaması Aşırı yük kaldırma 3m den yüksek malzeme istifleme Etiketlenmemiş veya yetersiz etiketlenmiş malzeme Gereken uyarı,ikaz işaret ve yazılarının konmamış olması Güvenlik kartı olmayan kimyasalla çalışma İşe yeni başlayan işçiye çalıştığı işle ve iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim vermeden çalıştırma Belli aralıklarla işçilere iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim verilmemesi Yeterli ikaz vermeden araçların çalıştırılması veya durdurulması Elektrik kesilmeden teçhizat üzerinde onarım Onarım esnasında şalter veya beklenmedik bir harekete karşı güç düğmesinin emniyete alınmamış olması Çalışır haldeki teçhizatın yağlanması, temizlenmesi, ayarlanması, Depo ve konteynırların tam olarak boşaltılıp temizlenmeden üzerinde onarım ve kaynak yapılması Yüksekten atlama Parlama, patlama ve yangın ihtimali olan yerlerde elektrik tesisatının exproof olmaması Parlama patlama tehlikesi olan yerlerde sigara içilmesi Yükleme ve boşaltma işlemlerinin uygun yöntemle yapılmaması Malzemelerin, makinelerin ve teçhizatın uygun yerleştirilmemesi

114 6. İşyeri Ortamından Kaynaklanan Tehlikeler İşyeri zemini Yetersiz Geçitler Yetersiz Çıkış yerleri Yetersiz iş alanı Düzensiz işyeri Merdivenlerde korkuluk olmaması Duşların ve tuvaletlerin çalışır durumda veya temiz olmaması

115 Ortadan kaldırma Yerine koyma Mühendislik Kontrolleri İşaretler, uyarılar Veya diğer idari kontr. kişisel koruyucular Kontrol Hiyerarşisi çok etkin az etkin

116 RİSK ÖNLEMLERİ Önlemler; Kaynakta, Ortamda, Kişiye yönelik, olmak üzere sırasıyla 3 aşamada değerlendirilmelidir.

117 Kaynakta Alınacak Önlemler

118 Tehlikenin ortadan kaldırılması Tehlikeli bir yöntem, durum veya işlemin tamamen ortadan kaldırılması, Ör: Kayış kasnak sisteminin makine koruyucular ile kapatılması

119 Kullanılan Maddenin Değiştirilmesi Benzen yerine toluen, benzin yerine gazyağı vb. gibi daha az zararlı madde kullanmak.

120 Islak (Sulu) Yöntemler Kullanılması Özellikle tozun ortama karışmadan bastırılmasına yarayan bu yöntem, tozlu ortamlarda çalışan işletmelerde çok yararlı olmaktadır.

121 Yerel Aspirasyon Sisteminin Uygulanması Gaz, toz, buhar gibi maddelerin kaynağında, ortama yayılmadan çekilerek dışarı atılmasını sağlayan bu yöntem ne yazık ki, pek çok yerde yanlış uygulanmakta ve bazen yarar yerine zarar vermektedir.

122 Sürekli Ortam Ölçümleri Ortamda, sık sık sorun olan madde veya etkenler özel detektör tüpleri veya deteksiyon cihazları ile kontrol edilerek alınan önlemlerin yeterliliği denetlenmeli, gerekiyorsa yeni önlemler alınmalıdır.

123 Yeterli Bakım Programı Risklerin kaynağında önlenmesi için tesis edilen sistemlerin bakımlarının yapılması özellikle kimyasalların ortama yayılmasını önlemede etkili olacaktır.

124 Ortamda Alınacak Önlemler

125 İşyeri Düzeni Düzensiz bir işyeri, iş verimini düşüreceği gibi iş kazaları olasılığını arttıracak ve iş gereği oluşan süprüntü vb. maddeler (örneğin tozlar) sağlığı olumsuz yönde etkileyebilecektir.

126 Kaynak ve Alıcı Arasındaki Mesafenin Artırılması Uzaktan veya yarı otomatik kontrol ile yapılabilir. Sürekli Dedektör Kontrolü Yeterli Bakım Programı Uygulanması kimyasalların ortama yayılmasını önlemede etkili olacaktır.

127 Kişiye Yönelik Alınacak Önlemler

128 Eğitim Önlemlerin en etkili ve yararlısı, çalışanların, hangi tehlikelerle karşı karşıya olduğu, nasıl korunacağı, alınan önlemlere nasıl uyacağı konusunda yapılacak ve belirli aralıklarla tekrarlanan İş Sağlığı ve Güvenliği eğitimleridir.

129 İşçilerin Rotasyonu Bazı iş türlerinde, işin gereği alınan tüm önlemlere karşın yine de risk tamamen ortadan kaldırılamaz. Bu durumlarda uzmanların yapacakları değerlendirmeye bağlı olarak belirlenecek sürelerde değiştirilen ekiplerle iş sürdürülebilir.

130 Kişisel Koruyucular Gözlük, maske, eldiven, baret vb. kişisel koruyucular en son başvurulacak, fakat gerektiğinde kesinlikle kullanılması zorunlu araçlardır.

131 Bu araçlar ancak, hangi tehlikeye karşı ne kadar ve ne sürede koruduğu bilinci ile kullanılırsa yararlı olurlar.

132 Yeterli Sağlık Kontrolü Çalışan kişilerin işe giriş muayeneleri ve periyodik tıbbi kontrolleri sorunların erken tespit edilmesi ve gereken önlemlerin alınarak tedavilerinin yapılması çoğu kez hayat kurtarıcı olmaktadır.

133 ÇALIŞANLARIN YASAL HAK VE SORUMLULUKLARI

134 PEKİ BÜTÜN BU ANLATTIKLARIMIZI DİKKATE ALMAZSAK BİZİM YASAL SORUMLULUĞUMUZ NE OLACAK?

135 İŞ KANUNU Kanun No : 4857 Kabul Tarihi : Resmi Gazete :

136 4857 Sayılı İş Kanunu ile çalışma hayatında yeni risklerin ortaya çıktığı dikkate alınarak, işverenlere ve işçilere daha büyük sorumluluklar ve yükümlülükler getirilmiştir. DETAM İSG DETAM İSG 136

137 HEDEF İşyerinde meydana gelen, iş göremezlikle, maluliyetle ve ölümle sonuçlanan, maddi ve manevi tazminatlarla işvereni ve işletmeyi büyük sıkıntılara sokan İŞ KAZALARININ ve MESLEK HASTALIKLARININ asgari seviyelere indirilmesi, iş veriminin ve kazancın artmasını sağlamaktır.

138 AMAÇ, işyerlerinin daha sağlıklı ve güvenli olmasını sağlamaktır. Bu nedenle, İşverenlere; İş Sağlığı ve Güvenliği Konusunda işçileri, 1. Eğitme 2. Bilgilendirme 3. Denetleme yükümlülüğü getirilmiştir. (Md.77)

139 4857 sayılı İş Kanunu nun 77. maddesine göre; İşverenler, işyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, İşçilerde, İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler.

140 Ücret Kesme Cezası MADDE 38 - İşveren toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez. İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye derhal sebepleriyle beraber bildirilmesi gerekir. İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda iki gündelikten veya parça başına yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin iki günlük kazancından fazla olamaz. Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılıp harcanmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına Bakanlıkça belirtilecek Türkiye'de kurulu bulunan ve mevduat kabul etme yetkisini haiz bankalardan birine, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmaya mecburdur. Birikmiş bulunan ceza paralarının nerelere ve ne kadar verileceği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başkanlık edeceği ve işçi temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından karara bağlanır.

141 İŞÇİLERİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI İş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önlemlere uymak, Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının tesisi için işyerinde düzenlenecek olan iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine katılmak ve bu konuda bana verilen ve duyurulan talimat ve prosedürlere uymak, İşyerinde duyurulmuş olan Güvenlik ve Sağlık işaretlerine uygun olarak çalışmak, Kendi ve diğer kişilerin sağlık ve güvenliğinin olumsuz etkilenmemesi için azami dikkati göstermek ve görevlerini, işveren tarafından verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda yapmak, İşyerinde mesai saatleri içerisinde işverenin bilgisi ve izni olmadan ayrılmamak, Makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçları doğru şekilde kullanmak,

142 Zimmet ile verilen kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmak ve kullanımdan sonra muhafaza edildiği yere geri koymak, İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalardaki güvenlik donanımlarını, duyuru, talimat ve uyarı levhalarını kurallara uygun olarak kullanmak ve bunları keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemek, İşyerinde sağlık ve güvenlik için ciddi ve ani bir tehlike olduğu kanaatine vardığında, herhangi bir durumla karşılaştığında veya koruma tedbirlerinde bir aksaklık ve eksiklik gördüğünde, birim amirine, iş güvenliği uzmanına veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisine derhal haber vermek, Çalışmalarım esnasında çevresine zarar vermemek, İşveren tarafından güvenli çalışma ortam ve koşullarının sağlanması ve yaptıkları işlerde sağlık ve güvenlik yönünden risklerin önlenmesinde, işveren veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi ile mevzuat uygulamaları doğrultusunda işbirliği yapmak,

143 İşyerine sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmemek ve işyerinde alkollü içki veya uyuşturucu madde kullanmamak, İşyerinde ziyaretçilerin izinsiz ve/veya refakatsiz olarak bulunmalarını engellemek, Sigara içilmesi yasaklanmış bölgelerde sigara içmemek, İşyerinde girilmesi yasaklanmış bölgelere izin verilmeden girmemek, Elektrik ile ilgili her türlü arızayı elektrikçilere bildirmek, Makine bakım, onarım vb. işlerde makine bakım ekibine bildirmek, Çalışan makineleri durdurmadan kesinlikle temizlik, bakım, onarım, yağlama vb. işler yapmamak, Çalıştığım yeri daima temiz, tertipli ve düzenli tutmak, İşyeri duyuru panolarında İş Sağlığı ve Güvenliği konularında yapılan her türlü duyuruyu okuyup, uymak, Acil durum ekiplerini ve telefonlarını öğrenmek, olası acil durumlarda acil durum planlarına uygun hareket etmek,

144 Olası acil durumlarda Acil çıkış işaretlerine uyarak, en yakın acil toplanma yerine gitmek, Acil çıkış kapısı ve güzergahını kapatmamak, Yangın söndürme tüp ve hortumları ile elektrik panolarının önüne istifleme yapmamak, Görev Tanımları ve Amirleri tarafından verilen görev harici hiçbir işle izin almadan ilgilenmemek, Sağlık ile ilgili tüm sorunlarını işe başlamadan amirine veya işyeri hekimine bildirmek, İşyerinde duyurulmuş olan gürültülü ortamlarda kulak tıkacı/kulaklığını kullanmak, İşyerinde duyurulmuş tozlu ortamlarda maske kullanmak, Düşme tehlikesi olan ve korkuluksuz yerlerde çalışmamak, Makinelerin döner kısımlarına yaklaşmamak, Kimyasallarla çalışırken gerekli koruyucuyu kullanmak, İşletme içi trafik kurallarına dikkat etmek,

145 SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞARETLERİ EĞİTİMİ

146 Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Özel bir amaç, faaliyet veya durumu işaret eden levha, renk, sesli ve/veya ışıklı sinyal, sözlü iletişim ya da el kol işareti yoluyla iş sağlığı ve güvenliği hakkında bilgi veren, tehlikelere karşı uyaran ya da talimat veren işaretlerdir.

147 Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yasak işareti: Tehlikeye neden olacak veya tehlikeye maruz bırakacak bir davranışı yasaklayan işarettir. Uyarı işareti: Bir tehlikeye neden olabilecek veya zarar verecek durum hakkında uyarıda bulunan işarettir.

148 Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Emredici işaret: Uyulması zorunlu bir davranışı belirleyen işarettir. Acil çıkış ve ilkyardım işaretleri : Acil çıkış yolları, ilkyardım veya kurtarma ile ilgili bilgi veren işaretlerdir.

149 Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Güvenlik rengi : Özel bir güvenlik anlamı verilen renktir. Sembol veya piktogram : Bir işaret levhası veya ışıklandırılmış yüzey üzerinde kullanılan ve özel bir durumu veya özel bir davranışı tanımlayan şekildir.

150 Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Işıklı işaret : Saydam veya yarı saydam malzemeden yapılmış, içeriden veya arkadan aydınlatılarak ışıklı bir yüzey görünümü verilmiş işaret düzeneğidir. Sesli sinyal : İnsan sesi yada yapay insan sesi kullanmaksızın, özel amaçla yapılmış bir düzeneğin çıkardığı ve yaydığı, belirli bir anlama gelen kodlanmış sestir.

151 Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Sözlü iletişim : İnsan sesi veya yapay insan sesi ile iletilen, önceden anlamı belirlenmiş sözlü mesajdır. El işareti : Çalışanlar için tehlikeli olabilecek manevra yapan operatörü yönlendirmek için, ellerin ve/veya kolların, önceden anlamları belirlenmiş hareket ve pozisyonlarıdır. Operatör : İşareti izleyerek araç ve gereci kullanan kişidir. İşaretçi : İşareti veren kişidir.

152 İşaretlerin Birlikte ve Birbirinin Yerine Kullanılması Aşağıda belirtilen işaretler birlikte kullanılabilir. Işıklı işaret ve sesli sinyal Işıklı işaret ve sözlü haberleşme El işaretleri ve sözlü haberleşme

153 Aşağıdaki tabloda yer alan hususlar güvenlik rengi kullanılan tüm işaretlere uygulanır

154 Renk Anlamı ve Amacı Tehlikeli Hareket ve Davranış Kırmızı Yasak İşareti Tehlikeli hareket veya davranış Tehlike Alarmı Yangınla Mücadele Elemanı Dur, kapat, düzeneği acil durdur, tahliye et Ekipmanların yerinin gösterilmesi ve ne olduğu Sarı Uyarı İşareti Dikkatli ol, önlem al, kontrol et Mavi Zorunluluk İşareti Özel bir davranış ya da eylem Kişisel koruyucu donanım kullan Yeşil (1) Mavi Acil kaçış, ilk yardım işareti Tehlike yok Kapılar, çıkış yerleri ve yolları, ekipman, tesisler Normale dön Sadece dairevi bir şekil içinde kullanıldığında emniyet rengi olarak kabul edilir. (2) Fluoresan turuncu Emniyet işaretleri dışında sarı yerine kullanılabilir. Özellikle zayıf doğal görüş şartlarında bu renk çok dikkat çekicidir.

155 Kullanılacak işaret levhaları Yasaklayıcı işaretler Daire biçiminde, Beyaz zemin üzerine siyah piktogram, kırmızı çerçeve ve diyagonal çizgi şeklinde olmalıdır. (kırmızı kısımlar işaret alanının en az % 35 ini kapsar)

156 Yasaklayıcı İşaretler Sigara içilmez Sigara içmek ve açık alev kullanmak yasaktır Yaya giremez Suyla söndürmek yasaktır

157 Yasaklayıcı İşaretler İçilmez Yetkisiz kimse giremez İş makinesi giremez Dokunma

158 Uyarı İşaretleri Uyarı işaretleri Üçgen şeklinde Sarı zemin üzerine siyah piktogram, siyah çerçeve olmalıdır. (sarı kısımlar işaret alanının en az % 50 sini kapsar)

159 Uyarı İşaretleri Parlayıcı madde veya yüksek ısı Patlayıcı madde Toksik (Zehirli) madde Aşındırıcı madde

160 Uyarı İşaretleri Radyoaktif madde Asılı yük İş makinası Elektrik tehlikesi

161 Uyarı İşaretleri Tehlike Lazer ışını Oksitleyici madde İyonlayıcı olmayan radyasyon

162 Uyarı İşaretleri Kuvvetli manyetik alan Engel Düşme tehlikesi Biyolojik risk

163 Uyarı İşaretleri Düşük sıcaklık Zararlı veya tahriş edici madde

164 Emredici İşaretler Emredici işaretler Daire biçiminde, Mavi zemin üzerine beyaz piktogram olmalıdır. (mavi kısımlar işaret alanının en az % 50 sini kapsar)

165 Emredici İşaretler Gözlük kullan Baret giy Eldiven giy Maske kullan

166 Emredici İşaretler İş ayakkabısı giy Yaya yolunu kullan Koruyucu elbise giy Yüz siperi kullan

167 Emredici İşaretler Emniyet kemeri kullan Genel emredici işaret (gerektiğinde başka işaretle birlikte kullanılacaktır)

168 Acil Çıkış ve İlkyardım İşaretleri Acil çıkış ve ilkyardım işaretleri Dikdörtgen veya kare biçiminde, Yeşil zemin üzerine beyaz piktogram olmalıdır (yeşil kısımlar işaret alanının en az % 50 sini kapsar)

169 Acil Çıkış ve İlkyardım İşaretleri Acil çıkış ve kaçış yolu Yönler (Yardımcı bilgi işareti) İlk Yardım

170 Acil Çıkış ve İlkyardım İşaretleri Sedye Güvenlik duşu Göz duşu Acil yardım ve ilk yardım telefonu

171 Yangınla Mücadele İşaretleri Yangınla mücadele işaretleri Dikdörtgen veya kare biçiminde, Kırmızı zemin üzerine beyaz piktogram (kırmızı kısımlar işaret alanının en az % 50 sini kapsar)

172 Yangınla Mücadele İşaretleri Yangın Hortumu Yangın Merdiveni Yangın Söndürme Cihazı Acil Yangın Telefonu

173 Yangınla Mücadele İşaretleri Yönler (Yardımcı bilgi işareti)

174 Güvenlik işaretinin işlevi aşağıda belirtilenler tarafından olumsuz etkilenmemesi için; Görülmesini veya işitilmesini zorlaştıracak veya engelleyecek, aynı türden bir başka emisyon kaynağının bulunması önlenmelidir. Çok sayıda işaret birbirine çok yakın bir şekilde yerleştirilmemelidir. Karıştırılma ihtimali olan, iki ışıklı işaret aynı anda kullanılmamalıdır.

175 Işıklı bir işaret bir diğer ışıklı işaretin çok yakınında kullanılmamalıdır. Birden fazla sesli sinyal aynı anda kullanılmamalıdır. Çok fazla ortam gürültüsü olan yerlerde sesli sinyal kullanılmamalıdır.

176 İşaretler ve sinyal aygıtları imalindeki karakteristik özelliklerini ve işlevsel niteliğini korumak için, Düzenli aralıklarla temizlenmeli, Kontrol, bakım ve tamiri yapılmalı, Gerektiğinde değiştirilmelidir.

177 İşaretlerin ve sinyal aygıtlarının sayısı ve yerleştirileceği yerler, tehlikenin büyüklüğüne ve bunların uygulanacağı alana göre belirlenmelidir. Herhangi bir enerji ile çalışan işaretlerin, enerjinin kesilmesi ve tehlikenin başka bir şekilde önlenememesi durumunda, işaretlerin yedek enerji kaynağı ile derhal çalışması sağlanmalıdır.

178 Işıklı işaret ve/veya sesli sinyallerin çalışmaya başlaması, yapılacak işin veya hareketin başlayacağını belirtir. Yapılan iş veya hareket süresince ışıklı işaret veya sesli sinyal çalışmasına devam etmelidir. Işıklı işaret ve sesli sinyal kullanılıp durmasından hemen sonra tekrar çalışabilir olmalıdır.

179 Işıklı işaretler ve sesli sinyaller, doğru ve etkili çalışmalarını sağlamak için, kullanılmadan önce ve kullanım süresince yeterli sıklıktaki aralıklarla kontrol edilmelidir.

180 Kişisel koruyucu kullanımından kaynaklanan hususlar da dahil olmak üzere, işçilerin görme ve işitmelerine engel olacak herhangi bir husus var ise; ilgili işaretlerin güçlendirilmesi veya değiştirilmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.

181 KİŞİSEL KORUYUCU ALET KULLANIMI

182 Sanayileşmeyle birlikte ortaya çıkan yeni makineler birçok riskleri de beraberinde getirmiştir. Bu riskleri azaltmak için de bazı koruyucu önlemler alınmıştır. Üç ana ilke altında toplayabileceğimiz bu önlemler: Tehlikeyi kaynağında yok etmek Tehlike kaynağını kapatmak ve engellemek Kişisel koruyucu vermek ve kullandırmak

183 SAĞLIK VE GÜVENLİK KORUNMA UYGULAMALARI İşyerlerinde, çalışanların sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışmalarını sağlamak için yapılacak korunma uygulamaları, iki ana başlık altında incelenebilir. Toplu Korunma Uygulamaları Kişiye Yönelik Korunma Uygulamaları

184 Toplu Korunma Uygulamaları Tehlikesiz olanla değiştirme, Yalıtım, Koruyucu/koruma içine alma, Yerel havalandırma, Yerel aydınlatma, Makine koruyucuları,

185 Toplu Korunma Uygulamaları Genel havalandırma, Genel aydınlatma, İşaretleme/sınırlama Uyarı levhaları

186 Kişiye Yönelik Korunma Uygulamaları İşe uygun personel seçimi, eğitim ve denetim, İşe giriş sağlık muayenesi, Periyodik sağlık muayeneleri, Geri dönüş sağlık muayeneleri, Rehabilitasyon çalışmaları, Kişisel koruyucu donanımların kullanımı.

187 KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM Tanım: Kişisel koruyucu donanım: Çalışanı, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan, bu maksada uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet, araç, gereç ve cihazları, ifade eder.

188 İşçiyi tehlikelerden korumak için verilecek kişisel koruyucularda temel ilke: Verilecek kişisel koruyucunun yapılacak işe uygun olması, Kullanacak kişiye rahatsızlık vermemesi.

189 İşçiye verilen kişisel koruyucu yapılan işe uygun olmazsa koruyucu görevini yapamaz, üstelik işçiye zarar da verebilir. Örnek: Gerilim altında çalışan bir işçiye alüminyum baret verilmesi o işçiyi, korumaktan öte zarar verir. Genellikle işçilerin kullanmayı zor kabullendikleri kişisel koruyucular, kullanım sırasında işçiyi rahatsız ediyorsa, bu kişisel koruyucuları kullanmak istemezler.

190 KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLARIN SEÇİMİ VE KULLANIMI: Tüm kişisel koruyucu donanımlar; Tam koruma sağlamalıdır. Kendileri bir tehlike kaynağı olmamalıdır. Kullanılan vücut kısımlarına ve yapılan işe tam uygunluk sağlamalıdır. Kullanımı, bakım ve temizliği kolay ve pratik olmalıdır. İşyeri şartlarına uygun olmalıdır.

191 Kişisel koruyucu donanımların kullanım şartları özellikle kullanım süreleri, riskin derecesine ve maruziyet sıklığına, işçinin çalıştığı yerin özelliklerine ve kişisel koruyucu donanımın performansına bağlı olarak belirlenmelidir.

192 Tek kişi tarafından kullanılması esas olan kişisel koruyucu donanımların, mecburi hallerde birkaç kişi tarafından kullanılması halinde, bu kullanımdan dolayı sağlık ve hijyen problemi doğmaması için her türlü tedbir alınmalıdır.

193 Kişisel koruyucu donanımlar, işveren tarafından ücretsiz verilmeli, bakım ve onarımdan ve/veya ihtiyaç duyulan elemanlarının değiştirilmelerinden sonra, hijyenik şartlarda muhafaza edilmeli ve kullanıma hazır bulundurulmalıdır.

194 İşveren, işçilerin kişisel koruyucu donanımları uygun şekilde kullanmaları için her türlü tedbiri almalıdır. İşçilere verilen kişisel koruyucu donanımlar her zaman etkili şekilde çalışır durumda olmalı, temizlik ve bakımı yapılmalı ve gerektiğinde yenileri ile değiştirilmelidir.

195 İşçiler de kendilerine verilen kişisel koruyucu donanımları aldıkları eğitime ve talimata uygun olarak kullanmalıdır. İşçiler kişisel koruyucu donanımda gördükleri herhangi bir arıza veya eksikliği işverene bildirmelidir.

196 Sürekli geliştirilen kişisel koruyucuları insan vücudunda korudukları bölgeye göre şöyle sınıflandırabiliriz: A. Baş ve yüz koruyucuları B. Kulak ve göz koruyucuları C. Solunum yolları koruyucuları D. El ve ayak koruyucuları E. Gövde koruyucuları

197 A. Baş ve Yüz Koruyucuları 1. Baret : Yüksek bir yerden aşağıya düşen cismin başa isabet etmesi, başın sert bir yere çarpması, fırlayan bir cismin başa vurması, hareket halindeki bir yükün veya taşınan bir malzemenin başa çarpması ve yüksek bir yerden düşmede başın yere vurması Şeklindeki tehlikeleri ortadan kaldırmaya yönelik koruyuculardır.

198 BARETİN BÖLÜMLERİ

199 Baret kullanımında uyulması gereken hususlar: Baretinizi çene bağını iptal etmeden, çene bağı geçirilmiş olarak kullanınız. Baretinizi başınıza sıkıca oturacak şekilde ayarlayınız, bu suretle çarpmanın bir nokta veya bölgeye doğrudan doğruya isabet etmesi yerine yükün dağılımı ile etkisini azaltabilirsiniz. Aksi halde baret başınızdan düşüp fırlayabilir. Yüksek bir yerden düşmede çene bağının önemi inkar edilemez.

200 Baret çatlamış veya deforme olmuş bulunursa muhakkak değiştirilmelidir. Baret kullanılmadığı iş süresi dışında temiz olarak muhafaza edilmeli, dış tesirlerden korunmalıdır.

201 Elektrikçilerin kullandığı baretler ayrıca yüksek voltaja dayanıklı olarak seçildiğinden başka bir cins baretle değiştirilmemelidir. Elektrikçi baretinin yüzeyinin kirli bulunmaması baretin bir elektrik hattına temas etmesi halinde vücuda cereyan geçmemesi için önemlidir.

202 GÜVENLİK BARETİ GİYİNİZ

203 BARETİNİZİN UYGUN OLUP OLMADIĞINI DEVAMLI KONTROL EDİNİZ

204 2. Şeffaf Yüz Siperi : Kimyasal ve metal sıçramalar ile kıvılcımlara karşı yüzü ve gözleri korumak için kullanılır. 3. Isı Siperi : Yüzü ısıya karşı korumaktadır. Fırın vs. gibi aşırı sıcak ortamın karşısında ortam ısısından yüzün korunmasında % oranında ısı düşüşü sağlamaktadır.

205 4. Kaynakçı Yüz Siperi : Elektrik kaynağı ışınlarına ve ısıya karşı yüzü ve gözü korumak için kullanılır. El ile tutularak kullanılan tipleri olduğu gibi baş bandına takılan veya barete monte edilen tipleri de bulunmaktadır. Barete takılan tiplerinde gerektiğinde siper baş üstüne doğru kaydırılabilmektedir.

206 5. Başlık (Baş örtüsü veya saç filesi) : Özellikle kadın işçilerin saçlarının makinelerin hareketli aksamına (miller, kayışlar, volanlar, zincirler, matkaplar, dişliler) kaptırılmaması ve kazaya uğramamaları için saçlarını örten başörtüsü veya saç filesi şeklinde korunma malzemesidir.

207 SAÇ FİLESİ KULLANINIZ

208 6. Asit Başlığı : Başı ve yüzü kimyasal maddelerden özellikle asit sıçramalarından korumak üzere kullanılır. 7. Boyacı Başlığı : Özellikle boya püskürtme işçilerinin başlarını ve solunum yollarını korumada kullanılır.

209 B. Kulak ve Göz Koruyucuları 1. Kulaklık ve Kulak Tıkaçları : Bu tip koruyucular duymamızı tamamen kaldırmayıp desibel nispetinde ses veya gürültünün seviyesini azaltır.

210 Ağır ve tehlikeli işlerin yapılmadığı yerlerde gürültü seviyesi 80 desibeli geçmemelidir. Ağır ve tehlikeli işlerin yapıldığı, bazı makinelerin çalışma özellikleri ya da arada oluş nedenleri ile gürültülü çalışmanın önlenemediği durumlarda üst sınır 95 desibel olabilir.

211 KULAK KORUYUCULARININ KULLANILMASI Kulak koruyucularının etkili bir şekilde kullanılmasının sağlanması için koruyucunun Nasıl, Nerede, Ne zaman takılıp çıkartılacağı öğretilmelidir.

212 KULAK KORUYUCUSU ALIŞTIRMA PROGRAMI Koruyucunun sürekli kullanımına başlamadan önce kullanıcıların uğultu, ağrı gibi şikayetlerinin baştan giderilerek, sürekli kullanmasının sağlanması için; 1. Gün 2. Gün 3. Gün 4. Gün 5. Gün Öğleden Önce Öğleden Sonra 30 dakika 30 dakika 1 saat 1 saat 2 saat 2 saat 3 saat 3 saat Tüm gün çalışma boyunca kullandırılarak bir alıştırma programı uygulanmalıdır.

213 Koruyucular gürültüsüz bir yerde temiz elle takılmalı ve çıkartılmalıdır.

214 8 saatlik çalışma süresinde işbaşında 5 dakika koruyucusuz çalışmak hiç koruyucu kullanmamakla eşdeğerdir.

215 İşçilerde koruyucu ile kapatılan kulakların gerekli sesleri duymayacağından dolayı iş kazası olasılığını doğuracağı inancı yanlıştır.

216 Çünkü; kulak koruyucuları yüksek frekanslı sesleri alçak frekanslı seslerden daha çok tutar ve alçak frekans bölgesinde olan insan sesleri daha iyi işitilir. Bu nedenle koruyucu kullananlar karşılıklı konuşmada birbirlerini daha iyi duyarlar.

217 DİKKAT! Size verilen kulaklığınızı toz veya kirden temizlemek için su ile yıkamayınız, nemli bezle siliniz. Kulak tıkacınızı ılık suda yıkayabilirsiniz. Kulak tıkacınızı kullanmadığınız zaman kutusu içinde muhafaza ediniz. Kulaklık ve kulak tıkacını aynı anda beraber kullanmayınız. Gürültülü ortamdan çıktığınızda kulak tıkacınızı çıkarıp kutusuna koyunuz. Gürültülü ortamdan çıktığınızda barete takılı kulaklığınızı dışa açınız.

218 GÜRÜLTÜLÜ ÇALIŞMALARDA KULAKLIK KULLANINIZ

219 2. Gözlük : Sanayinin çeşitli dallarında gördüğümüz; Uçucu parçalara, Tozlara, Kıvılcımlara, Bir takım gaz ve kimyasal sıvılara, Korozif ve yakıcı etkisi olan bu tip maddelerin ve metal eriyiklerin sıçramalarına, Kaynak ışınlarına, Yüksek ışık şiddetine, Katı yakıtın yanarken meydana getirdiği parlaklığa, Radyasyona karşı gözlerimizin korunması için gereklidir.

220 Normal görmeler için dereceli gözlük kullanmak zorunda bulunan işçilerin koruyucu gözlük takmaları durumunda, koruyucu gözlüklerin camları, dereceli gözlükteki camların numaralarına uymalı ve koruyucu gözlüklerin, dereceli gözlükler üzerine takılmaları sağlanmalıdır.

221 Koruyucu gözlükte veya yüz siperinde veya çeşitli maskelerde kullanılan cam veya saydam plastik malzemenin işe uygun ve dayanıklı olması gerekmektedir. Bu farklılıklar göz önünde tutulduğunda yapılmakta olan işe uygun olmayan gözlüğün pek fazla fayda sağlamayacağı gibi mahsurları da ortaya çıkmaktadır.

222 GÜVENLİK GÖZLÜĞÜ KULLANINIZ

223 İŞ GÜVENLİĞİ GÖZLÜĞÜ KULLANINIZ

224 C. Solunum Yolları Koruyucuları Bu gün sanayide kullanılan birçok kimyasal madde katı, sıvı, gaz ve buhar halinde bulunsun insan bünyesini olumsuz yönde etkilemekte ve ani etkiyle zehirlenmelere uzun süreli etkilerle de meslek hastalıklarına yol açabilmektedir.

225 Maskelerde amaç, zehirli ve zararlı ortamda akciğerlere temiz hava gitmesini sağlamaktır. Aynı anda gözü ve yüzü korumak gerekiyorsa tam yüz maskesi, sadece solunum yolarını korumak istiyorsak yarım yüz maskesi kullanılır.

226 Kullanılan Gaz ve Toz Maskeleri : Tam Yüz Gaz Maskesi : Çeşitli gazlara karşı gözleri, yüzü ve solunum organlarını korur.

227 Yarım Yüz Maskesi : Zehirli veya rahatsız edici gaz, duman, tozlara karşı solunum organlarını korumak için kullanılır. Gaz Filtreleri : Her türlü zehirli ve zararlı gazlara karşı üretilmiş aktif kömürlü filtrelerdir.

228 Hortumlu Maskeler : Yüzü ve solunum sistemini koruyucu cihazlardır. Basınçlı Tüplü Maskeler : Sırtta taşınan ve içinde hava veya oksijen bulunan tüp, fleksbil hortum, hava veya oksijen akımını sağlayan regülatör ve tam yüz maskesinden oluşur. 0 Yangından Kaçış Maskeleri : Hem alev, hem 1000 C sıcaklık, hem de zehirli gazlardan korur.

229 YÜZ MASKESİ KULLANINIZ

230 D. El ve Ayak Koruyucuları İş kazalarında en çok yaralanan uzuvlar el ve ayaklardır. 1. Eldivenler : El ve kolların korunması için kullanılacak eldivenler, işçinin ellerine ve yapacakları işe uygun seçilmiş olmalıdır. Matkap, pres, torna vb. (döner aksamlı) tezgahlarda çalışan işçiler eldiven kullanmamalıdır.

231 Kesici veya aşındırıcı maddelerle çalışan işçilere verilecek eldivenler, ellik veya el kılıfları işe dayanıklı malzemeden yapılmış olmalıdır. Aşındırıcı, yıpratıcı, zehirli maddelerle veya sürekli olarak su içinde el ile yapılan çalışmalarda, işçilere lastik veya benzeri malzemeden yapılmış uygun eldivenler verilmelidir.

232 Sıcaklığa karşı ve döküm işlerinde : Deri eldiven Asitlerle çalışmalarda : Neopren kauçuktan, nitril kauçuktan ve PVC den yapılmış eldiven Saç ve ağaç kesme işlerinde : Deri eldiven Yüksek gerilim elektrik işlerinde : Kauçuk eldiven (gerilime uygun) Cam ve metal sanayi ile kasap işleri : Naylon kaplı çelik örgülü eldiven 2. Kolluklar : Ateşe, suya, yakıcı sıvıların sıçramalarına karşı ve cam kesme işlerinde kesilmeye karşı kullanılır.

233 İŞ ELDİVENİ KULLANINIZ

234 3. İş Ayakkabıları, Botlar ve Çizmeler : Ağır ve yuvarlanabilir malzemenin kaldırılıp taşındığı işlerde, çivi batmalarına, erimiş metal sıçramalarına karşı iş ayakkabısı kullanılır.

235 Çivi batmalarına karşı ayakkabının ayakla taban arasına alüminyum veya çelik altlık konur. Düşen ağır parçaların olduğu işlerde işçilerin ayakkabılarının üzerine metal bir koruyucu takılır. Metal koruyucular 1 m yükseklikten düşecek 20 Kg.lık ağırlığa dayanacak şekilde olmalıdır. Elektrik işlerinde çalışan işçilere yalıtkan ayakkabı verilmelidir. Bu ayakkabının altı yüksek gerilime dayanıklı lastikten olmalıdır.

236 Asit veya kostiklerle çalışan işçilere, lastik veya benzeri malzemeden yapılmış ve bu maddelere dayanıklı, çizme veya ayakkabı verilir. Kıvılcımın tehlikeli olduğu işlerde çalışan işçilerin ayakkabılarında, çelik veya demir çivi, kabara, burun demiri, nalça gibi metal kısımlar bulunmaz. Su veya çamur içinde veya havuzlarda çalışan işçilere, uygun boyda ve nitelikte çizmeler verilir. Yangın, aşırı sıcak malzeme ile temas gibi durumlarda ise asbest veya lamize kumaş kılıflı bot ve çizmeler kullanılması gerekmektedir.

237 DİKKAT! Metal burunlu ayakkabınızın içinden metal parçayı çıkartmayınız. Ayakkabınızın metal bombeli burnu ile malzemeyi itme, malzemeye vurma gibi değişik maksatlı kullanımı denemeyiniz. Çizme giyeceğiniz yerde ayakkabınızla iş görmeyiniz. İş ayakkabınızı işletme dışında kullanmayınız

238 ÇELİK BURUNLU AYAKKABI GİYİNİZ

239 ÇEŞİTLİ İŞ AYAKKABILARI

240 Ayaklarda oluşabilecek mantarlara karşı ne yapmalı? Başkalarının terliğini, ayakkabısını (özellikle çıplak ayakla) giymeyiniz. Kendi eşyalarınızı da başkasının giymesine izin vermeyiniz. Birisi ayak parmaklarını kaşıyorsa, mantar hastalığı olma kuşkusu vardır. O kişiyi uyarmaktan çekinmeyiniz. Ellerini hiçbir yere dokunmadan bol sabunlu su ile yıkamasını öneriniz. Yıkanmadığı takdirde başkasına bulaştıracağını söylemeniz gerekir. Ayak parmaklarında ve kasıklarda kaşıntı, mantar hastalığı için kuşku duyulmasına neden olmalıdır.

241 Mantar hastalığı tümüyle düzelebilir. Bunun için gerekli ilaçlar vardır. Hastalığın tümüyle geçmesi için, hastalıklı bölgelerin ıslak kalmaması, kurutulması, temizlenmesi, yıkanması, sonra da gerekli ilaçların kullanılması yeterlidir.

242 4. Tozluklar : Bacakları ateşe ve sıçrayan kıvılcımlara karşı korur.

243 E. Gövde Koruyucuları İşçilerin vücudunu iş yerinin ve çevrenin zararlı etkilerinden korumak için, ayrıca kendi elbiselerine zarar vererek giyilmez duruma getirecek işlerde işin özelliğine göre koruyucu iş elbisesi verilir.

244 1. İş Elbiseleri : İş elbiseleri yapılan işe ve mevsim şartlarına göre değişik malzemeli olarak yapılmaktadır. İşçiyi mekanik etkilerden, toz ve kirli havadan korur. Döner makinelerin, sarma ve kapma tehlikesi mevcut olan makine aksamının olduğu bölümlerde elbiselerin sarkmış kısımları bulunmamalı, elbiseler dar olmamalıdır.

245 UYGUN İŞ ELBİSESİ KULLANINIZ

246

247 UYGUN ELBİSE GİYİNİZ

248 2. Önlükler : İşçinin vücudunun ön yüzünü ısıya, aside, kıvılcım sıçramalarına ve ıslaklığa karşı korur. Önlüğün malzemesi yapılan işin türüne göre değişir. 3. Yağmurluklar : İşçiyi yağmurdan ve ıslak ortamdan korumada kullanılır.

249 4. Emniyet Kemerleri (Normal Tip) : Yüksek gerilim hatlarında, telefon ve elektrik direklerindeki bakım ve montaj işlerinde 3 metrenin üzerindeki yükseklikte çalışan işçileri düşmelere karşı korumada kullanılan aparattır. 5. Emniyet Kemerleri (Paraşüt Tipi) : Bina, fabrika, baraj inşaatlarında, montaj işlerinde 3 metrenin üzerindeki çalışmalarda işçileri düşmelere karşı koruyucu, kuyu veya kanalizasyonlarda zehirli gaz bulunan tanklarda yapılan çalışmalarda yaralanma veya bayılma durumunda kurtarıcı aparattır.

250 6. Emniyet Kemeri Tutma Halkası ve Kancası : Bel tipi (normal tip ) ve paraşüt tipi emniyet kemerlerinde, emniyet kemerinin sabit bir yere bağlanmasına yarayan aparattır. Her parçası en az 1150 Kg lık yüke dayanıklıdır. 7. Güvenlik Ağları : İpleri doyurulmuş naylondur. Emniyet kemeri kullanılmayacak yerlerde veya emniyet kemerine ek bir emniyet olarak kullanılır.

251 TEMİZLİK VE DÜZEN

252 TERTİP, DÜZEN, TEMİZLİK Seiri (sınıfla: Tertip-yapılanma), Seiton (sistemleştir: Düzen), Seiso (süpür: Temizlik), Seiketsu (standardlaştır: Sebat-süreklilik), Shitsuke (sürdür: Disiplin-özen)

253 TERTİP, DÜZEN, TEMİZLİK 5S in amacı israfta, iş kazasında, arızada, hurdada, setupta, gecikmede, şikayette sıfır noktasına ulaşmaktır

254 5S İN ÖNEMİ İşyeri ortamının iyileştirilmesinde birincil öneme sahiptir. Güvenlik verimlilik İşletmede yapılan diğer iyileştirme çalışmalarına temel oluşturur.

255 Seiri (sınıfla: Tertip-yapılanma) Yapılanma amacıyla, eşyaları doğru yerlere yerleştirmek, eşyaları sınıflandırmak, kir ve pisliğin gerçek sebebini bulmak, temizlemesi zor alanlardan kurtulmak, gereksiz olanlardan kurtulmak, kir ve kaçakların sebebini bulmak, yerleri temizlemek, ambarları düzenlemek gibi yöntemleri kullanır.

256 Seiri (sınıfla: Tertip-yapılanma) Mevcut faaliyet için gerekmeyen herşeyi işyerinden uzaklaştır. Neyin gerekip neyin gerekmeyeceğini ayırdetmek zordur. Bu nedenle başlangıçta bu iş sinir bozucu olabilir.

257 DAĞINIKLIK VERİMLİLİK KAYBIDIR Telefonu nereye koymuştum Tertipli işyerinde Verimlilik artar Kusurlar azalır Termine uyulur İş güvenliği sağlanır.

258 Seiton (sistemleştir: Düzen) Gereken herşeyi kolayca bulunabilecek biçimde yerleştirip işaretle. Ancak herşey tertiplendiğinde sadece gerekli olanlar ortada kalacaktır. Düzenleme bu durumda yapılabilir

259 İŞYERİNDE UYGULANAN BİR DÜZEN ÖRNEĞİ TORNAVİDA ASKISI Sürekli aradığım takımlar burada TORNAVİDA TORNAVİDA TORNAVİDA TORNAVİDA

260 Seiso (süpür: Temizlik) Temizlik, yerlerin süpürülmesi, tezgahların silinmesi ve herşeyin temizlenmesi demektir. Temizlik gündelik bakım çalışmaları ile birleştirilmelidir. Düzenleme çalışmaları yapılmadan temizlik başarılı olamaz

261 Seiso (süpür: Temizlik) Temizlik amacıyla çöp, pislik ve yabancı maddelerinden kurtulunması, her zaman teftişe hazırlanıyormuş gibi temiz olunması, bireysel sorumlulukların tanımlanması, temizlik kampanyasının başlatılması, temizlik kontrollarının yapılması gibi yöntemleri kullanır.

262 Seiketsu (standardlaştır: Sebat-süreklilik) Tertip, düzen ve temizlikten farklıdır. Bir faaliyet değil, bu faaliyetlerin sürdürülme biçimidir. Her üç faaliyetle ilgili olsa da daha çok temizlikle ilişkilidir.

263 Seiketsu (standardlaştır: Sebat-süreklilik) Süreklilik amacıyla ideal durumun, standart çözümlerin ve sorumlulukların tanımının yapılması, tehlikeli bölgelerin işaretlenmesi, etiketlerin kullanılması, fonksiyonel işaretlemelerin yapılması, fonksiyonel renk göstergelerinin kullanılması, kabloların düzenlenmesi, kontrol noktalarının-hassas bakım noktalarının-alt üst limitlerin işaretlenmesi, şeffaflığın sağlanması, organizasyonun düzen ve sürekliliğinin korunması gibi yöntemleri kullanır.

264 Shitsuke (sürdür: Disiplin-özen) Disiplin, doğru uygulamaları düzgün biçimde sürdürmek ve bunu alışkanlık haline getirmek anlamına gelir. Disiplinli olmayan işyerinde ilk dört uygulama sürekliliğini koruyamaz.

265 Shitsuke (sürdür: Disiplin-özen) Disiplinin sağlanması amacıyla her zaman doğru şeylerin kurallarına göre yerine getirilmesi, alışkanlıkların yaratılması, disiplinli bir çalışma alanının oluşturulması toplu temizlik, etrafı toplama egzersizleri, güvenlik kıyafetlerinin giyilmesi, topluma açık yerlerin yönetimi, acil durumlar için tatbikat yapılması gibi yöntemleri kullanır.

266 BİR DAKİKA! İş yerinizi düşünün Hiç kullanmayabileceğiniz bir şey söyleyin. Yerini değiştirerek daha etkin kullanabileceğiniz bir şey söyleyin. Temizlemekle daha yararlı kullanabileceğiniz bir şey söyleyin. İşyerinizin tertip, düzen ve temizliğine ilişkin geliştirebileceğiniz bir davranış tarzı söyleyin. Bu davranışınızı özendirip sürdürebilmeniz için oluşturabileceğiniz bazı temel koşulları söyleyin.

267 BİR DAKİKA! İş yerinizi düşünün

268

269

270

271

272

273 Gerekenle gerekmeyeni ayırdet Bu çok kolay olmayabilir. Çalışanlar neyin gerekmeyeceğini bilemeyebilirler Yöneticiler de gerekmeyen atık malzemeyi tanımayabilirler

274 Gerekenle gerekmeyeni ayırdet

275 Gerekenle gerekmeyeni ayırdet Gerekli mi? Yeri uygun mu? Kaç tane gerekli?

276 BİR DAKİKA! İş yerinizi düşünün

277 Düzen (sistemleştir: Seiton)

278

279

280 Temizlik (süpür: Seiso) Herşeyin ve heryerin temizlenmesi ve sürekli olarak temiz tutulması demektir. Kullanılan malzeme kirli ise, takım aparat sürekli sorun yaratıyorsa, tertip ve düzenin yararı kalmaz. Herşey en üst kondisyonda tutulmalı ve gerektiğinde kullanıma hazır olmalıdır.

281

282 Üçüncü sınıf bir iş yerinde; Çalışanlar yere çöp atar, kimse o çöpü yerden alıp çöp kutusuna koymaz. İkinci sınıf bir iş yerinde; Çalışanlar yere çöp atarlar, ama o çöpü yerden alıp çöp kutusuna koyanlar da vardır. Birinci sınıf iş yerinde; Kimse yere çöp atmaz, Ama yerde kim çöp görürse o çöpü yerden alır ve çöp kutusuna atar.

283 İŞ EKİPMANLARININ GÜVENLİ KULLANIMI

284 TİTREŞİM MEKANİK TEHLİKELER BUHARLAR İYONİZAN RADYASYON GAZLAR KİMYEVİ MADDELER ISI ETKİLERİ MAKİNALARDAN KAYNAKLANAN TEHLİKELER LAZER VE NON İYONİZAN IŞINLAR BASINÇLI AKIŞKANLAR DİĞERLERİ ELEKTRİK TEHLİKELERİ GÜRÜLTÜ

285 KORUYUCU NEDİR? Koruyucu, makine ve tezgahta çalışan veya çevresinde bulunan kişileri tehlikelerden korumak için tasarlanmış bir muhafaza veya düzendir.

286 İş kazalarının meydana gelmesinde İş Güvenliği Risk etmenlerinin genel değerlendirilmesi yapıldığında ifade edilen Mekanik faktörler ve tehlikeleri nelerdir? Makine, tezgah ve tesislerdeki mekanik tehlikeleri temel esas olarak 7 gruba ayırabiliriz. 1) Dönen Hareketli (kayış, kasnak, mil, matkap, kaplin, helezon vb.) elemanların tehlikeleri, 2) Gidip-gelme veya kayma hareketli (vargel vb.) elemanların tehlikeleri,

287 3) Açıkta Dönen, kayma-sürtünme hareketli (volan, tambur, dişli, pim vb.) elemanların tehlikeleri, 4) Salınım hareketli (sarsak elek vb.) elemanların tehlikeleri,

288 5) İşlenen malzemelere dokunmaktan kaynaklanan tehlikeler, 6) Makine parçalarının (mekik vb.) fırlamasından doğan tehlikeler, 7) İşlenen Malzemenin fırlamasından doğan tehlikeler,

289 Mekanik olmayan tehlikeler; elektrik, kimyasallar, zehirli maddeler, zararlı ışınlar, yüksek basınç, gürültü vb.

290 Makine Koruyucularında genel olarak bulunması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir: Etkin olmalıdır Tehlike alanına girmeyi kesin olarak önlemelidir Çalışmayı zorlaştırmamalıdır Üretimi engellememelidir Kullanışlı olmalıdır

291 İşe uygun olmalıdır Tezgahın bir parçası olmalıdır Fazla bakım istememelidir Bakımı güçleştirmemelidir Karmaşık olmamalı, az parçalı olmalıdır Koruyucu, kendi tehlike oluşturmamalıdır

292 Mekanik etkilere ve tehlikelere karşı korunma; Makina ve tezgahlarda kullanılan koruyucu Tipleri 1) Sabit Koruyucular, 2) Kilitlemeli koruyucular, 3) Kumanda koruyucuları, 4) Otomatik koruyucular, 5) Yaklaşma koruyucusu, 6) Ayarlanabilir koruyucular, 7) Kendi kendine ayarlanan koruyucular, 8) Durdurma veya ters döndürme sistemli koruyucu, 9) Eylemsiz hareket koruyucusu, 10) Çift el kumandalı korunma,

293 Makine ve tezgah koruyucularının imali ve kullanılmasında alınması gereken tedbirler

294 Bütün hareketli kısımlar (Transmisyon tertibatı, kayış kasnak tertibatı, mil, kaplım, volan, dişli sistemleri v.s.) uygun muhafazalar içine alınmalıdır. İşyerinin düzenli olmasına dikkat edilmelidir. Makine tezgahların yerleştirilmesinde gerekli emniyet tedbirlerine uyulmalı, çalışanların birbirini tehlikeye sokmayacağı, birbirine zarar vermeyeceği şekilde yerleştirilmelidir.

295 Toz, duman, gaz gibi zararlı maddeler çıkaran makine ve tezgahlara bu zararlı maddeleri ortama yayılmadan emerek dışarı atacak uygun havalandırma tesisatı yapılmalıdır. Bir tezgah veya makinede herhangi bir arıza görüldüğünde derhal yetkililere haber verilmeli ve tezgahın arızalı olduğunu belirten bir levha asılmalıdır. Makine ve tezgahların çalıştırma düğmeleri yeşil, durdurma düğmeleri kırmızı olmalıdır. Çalıştırma düğmeleri çukurda, durdurma düğmeleri tümsek olmalıdır.

296 Bir işçi makinenin birden fazla yerinde çalıştığı durumlarda bir çalıştırma düğmesi, birden fazla durdurma düğmesi bulunmalıdır. Bir makinede birden fazla işçi çalıştığı durumlarda, her işçi için bir durdurma ve bir de çalıştırma düğmesi bulunmalıdır. Bütün çalıştırma düğmelerine basılmadan makine çalışmayacak, bir tek durdurma düğmesine basıldığında makine duracak şekilde dizayn edilmelidir.

297 Yapılan işe uygun olarak aydınlatma yapılmalı, tabii aydınlatma sağlanmasına özen gösterilmelidir. Makineyi operatörü dışında bir kimse kullanmamalıdır. Makineyi kullanan operatör kendi güvenliği kadar çevresindekilerin güvenliğini de düşünmelidir. Makine çalışır durumda terk edilmemelidir.

298

299 Makineler amacı dışında kullanılmamalıdır. Makinelerin arka kısımlarında da güvenlik önlemleri alınmalıdır. Talaş sıçramalarına karşı çalışanlar korunmalıdır. Her makinenin çalıştırma ve kullanma talimatı olmalıdır. Çalışmaya başlamadan tüm sistem kontrol edilmelidir.

300 Kesilen iş artıklarının zemine dağılmasına izin verilmemelidir. Her uyarıya uyulmalıdır. Hidrolik devre kontrol edilmeli, kapalı vanalar açılmalıdır. Uygun iş elbisesi giyilmelidir. Gerektiğinde kişisel koruyucular kullanılmalıdır. İşyeri tabanı temiz olmalıdır.

301 Tüm makinelere güvenlik topraklaması yapılmalıdır. Besleme kabloları mekanik ve kimyasal etkilerden korunmalıdır. Topraklı ve güvenli fiş-priz sistemi kullanılmalıdır. Makine çalışırken ayar ve ölçme yapılmamalıdır. Makineler arasında en az 80 cm. uzaklık olmalıdır.

302 YAYIN DOKÜMANTASYON web

303 BİZİ SABIRLA DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİZ.