4.2. DEMİRYOLU. Genel

Transkript

1 4.2. DEMİRYOLU Genel Demiryolu tarihinin başlangıcının 1830 yılı olduğu söylenir. Tokyo-Osaka arasında yüksek hızlı Tokaido hattının işletmeye açıldığı 1964 yılı da, demiryolunun yeniden doğuşu olarak kabul edilebilir. Demiryolunun ikinci atılımında, 1970 lerin petrol bunalımının da zorlamasıyla, kentsel ulaştırmada bir yönde yolcu/saat düzeyindeki kapasitelerle, büyük metropollerin en önemli sorunlarına petrol yerine elektrik enerjisi kullanarak çözüm olması da rol oynamıştır.kitlesel yük taşımacılığında, denizyolu ile birlikte en etkili taşıma türü, denizden yararlanma olanağının bulunmaması durumunda tek seçenek konumunu kazanmaktadır. ABD de yük taşımacılığında demiryolunun %40 lık payı, bu alandaki etkinliğinin en açık kanıtıdır. Yukarıda belirtilen koşullarda, enerjiyi verimli ve dışa bağımlı olmaksızın kullanabilmesi ve özellikle çevre dostu olması demiryolunun en büyük kozunu oluşturmaktadır. Bu yüzdendir ki, Avrupa da yüksek hızlı demiryolu, şimdiden yılda 40 milyar yolcu-km düzeyinde hizmet sunabilmektedir. Avrupa Birliği, 2015 yılına kadar, 9000 km. si yeni hat olmak üzere km. lik ağ oluşturarak, yüksek hızlı demiryolunun 21. Yüzyıl ulaştırmasının omurgası olmasını planlamaktadır. Ayrıca ulaştırma sistemini dengeye, yani sağlığına kavuşturmak üzere yıllık dönemde yük taşımasını ikiye katlamayı öngörmektedir. Avrupa demiryollarının geliştirilmesi ve taşıma payının arttırılması amacı doğrultusunda, 16 Mart 2004 tarihinde düzenlenen toplantıda Avrupa Komisyonu nun İkinci Demiryolu Paketi önerisi Avrupa Parlementosu tarafından benimsenmiştir. Bütünleşmiş Avrupa Demiryolu Sahası başlığını taşıyan mevzuat paketinde, üye ülkelerdeki demiryolu yük taşımacılığı alanının 1 Ocak 2007 tarihinde tam rekabete açılması, demiryolu güvenliği ile ilgili altyapı ve diğer bağlantılı unsurların tanımlanması, bir Avrupa Demiryolu Ajansı kurulması, üye ülkelerdeki demiryolu teknolojisi ve teknik standartlarının uyumlu hale getirilmesi konularında yasal düzenlemeler yer almaktadır. Avrupa demiryollarının gelişmesi ve taşıma payının arttırılması amacı doğrultusunda, 16 Mart 2004 tarihinde düzenlenen toplantıda Avrupa Komisyonu nun İkinci Demiryolu Paketi önerisi Avrupa Parlamentosu ve Konsey ve Komisyon tarafından benimsenmiştir. Bütünleşmiş Avrupa Demiryolu Sahası başlığını taşıyan mevzuat paketinde, üye ülkelerdeki demiryolu yük taşımacılığı alanının 1 Ocak 2007 tarihinde tam rekabete açılması, demiryolu güvenliği ile ilgili altyapı ve diğer bağlantılı unsurların tanımlanması, bir Avrupa Demiryolu Ajansı kurulması, üye ülkelerdeki demiryolu teknolojisi ve teknik standartlarının uyumlu hale getirilmesi konularında yasal düzenlemeler yer almaktadır. Ülkemize gelince; 1856 yılında başlayıp 1866 yılında tamamlanan 130 km. uzunluğundaki Aydın-İzmir hattı demiryolculuğun başlangıcını oluşturmaktadır. Bunu başka hatların yapımı izlemiştir.1923 yılında Cumhuriyet ilan edildiğinde, ulusal sınırlar içinde kalan demiryollarının uzunluğu 4000 km. dolayındaydı ye kadar ağdaki hat uzunluğu, iki katına yaklaşmıştı. Ülkemizin önemli merkezleri demiryolu ile 4.2-1

2 birbirlerine bağlanmıştı. Bugün uzunluğu 8257 km. yi bulan ağda, halậ demiryolu bağlantısı olmayan Trabzon ve Antalya gibi önemli limanlarla, demir-çelik üretim merkezi Ereğli nin de bulunması düşündürücüdür. Demiryollarımızın 1923 den günümüze, üstlendiği yolcu ve yük taşıma hizmeti, Tablo de görülmektedir. Tablo Demiryollarımızın arasında yolcu ve yük taşımaları Yıllar Yolcu-km * Ton-km * Anahat taşımaları Kaynak: DİE Ulaştırma İstatistikleri ve TCDD İstatistik Yıllıkları Demiryolunun toplam taşımadaki payı 1950 den günümüze, yolcuda %42 den %3, yükte %55,1 den %4,5 düzeylerine düşmüştür. Ulaştırma yatırımlarından demiryolunun aldığı pay Birinci Beş Yıllık Plan döneminde %17.5 iken, 2000 li yıllarda %6 düzeyine gerilemiştir yılına kadar gelirleri giderlerini karşılayabilen TCDD; daha sonra sürekli ve artan miktarlarda açık verir duruma gelmiştir. Böylece bozulan mali dengenin arasındaki durumu Tablo de görülmektedir. Hizmet sunumu ile ilgili olarak, taşımalar sırasında ortaya çıkan gecikmeler Tablo de verilmiştir. Tablodan, 2000 yılından sonra, özellikle yük trenlerindeki gecikmelerin önemli ölçüde azaldığı görülmektedir

3 Tablo Gelirin gideri karşılama oranı ve reel gelirler Yıllar Banliyö Gideri Anahat Gideri Anahat Reel Banliyö Reel Karşılama (%) Karşılama (%) Gelirler (bin TL) Gelirler (bin TL) ,19 18, Kaynak: TCDD Tablo Anahat yolcu ve yük ile banliyö taşımalarında gecikmeler(saat) Banliyö Anahat Yolcu Yük Kaynak: TCDD Mevcut Durumun Belirlenmesi Mevcut durumun belirlenmesi iki aşamada gerçekleştirilecektir. Birincisi, bu rapor kapsamındaki demiryolu sistemini bütünlük içinde, fakat bazı konularda ayrıntıya girmeksizin genel göstergeler ve özellikleri ile sorunları saptayacak biçimde tanımlamayı amaçlayan aşamasıdır. Buradaki bilgiler, ilerideki analiz ve çözüm geliştirme çalışmalarında kullanılacaktır. Bu anlamda, söz konusu olabilecek yanlışlıklar düzeltilecek ve eksiklikler tamamlanacaktır. Projeye altlık oluşturacak ve veri tabanının özünü oluşturacak bu düzeltme/tamamalama çalışmaları için TCDD ile sıkı işbirliği yapılacaktır. İkinci aşamada mevcut durum, Coğrafi Bilgi Sistemi ne özellikle fiziki yapı ve diğer büyüklükler olarak ayrıntılarıyla aktarılacaktır. Örneğin hattın geometrik özellikleri baştan sona tüm özel kesit bilgileri ile verilecektir. Önemli bir başka konu da tüm bilgilerin çalışmanın tamamlanmasından sonra da TCDD tarafından tüm bilgilerin güncelleştirilme olanağının sağlanmasıdır

4 Bilgilerin toplanması sırasında tüm TCDD nin yönetici mensuplarından yakın ilgi ve yardım görülmüştür. Kendilerine teşekkürleri borç biliriz Fiziki Altyapı Bu bölüm, demiryolu sisteminin varolan fiziki varlıklarından sabit nitelikte olan: - Tünel, köprü ve viyadükler olmak üzere hatları, - İstasyonları ve hareketli nitelikte olan: Hatlar için: - Lokomotifleri (çeken araçlar) - Yolcu ve yük vagonlarını (çekilen araçlar) - Dizelli ve elektrikli dizileri kapsamaktadır. - Ağı oluşturan tek hatlı, 2,3,4 hatlı kesimlerin, elektriksiz ve elektrikli kesimlerinin uzunlukları, - Geometrik özellikler (dönemeç ve eğimler) - Sanat yapıları - Üst yapı elemanları ile ilgili bilgiler verilecektir. Bu amaçla harita, tablo ve şekillerden yararlanılacaktır. Tabloların ve şekillerin oluşturulmasında, yararlanılan kaynaklarda bazı kavramların yeterince açık olmadığı izlenimi doğmaktadır. Örneğin yol ve hat tanımları yeterince açık değildir. Bu kavramlar TCDD istatistik yıllıklarında bazen Diğer yollar bazen de Tali hatlar olarak geçmektedir. Burada bu kavramlar İkincil hatlar olarak adlandırılacaktır. Diğer yandan Anahat uzunluğu kavramı, bağlantı uzunluğu yanında, 2.,3. ve 4. hatlarında eklendiği iki farklı uzunluk değeri olarak görülmektedir. Karayolu ile karşılaştırmada ve diğer ülkelerin demiryolu ağları ile karşılaştırmada da bu kavramların netleştirilmesi gerekmektedir. Ağdaki iki veya daha fazla hatlı kesimler, elektrikli ve elektriksiz kesimler, sinyalli ve sinyalsiz kesimler Harita , Harita ve Harita de görülmektedir Hat Uzunlukları Tablo de elektrikli/elektriksiz, tek hatlı, 2., 3., 4. hatlı anahat/ikincil yollar ayırımı yapılarak yılları arasındaki hat uzunlukları verilmiştir.on yıllık dönemde özellikle hatların elektriklendirilmesinde gelişme sağlandığı görülmektedir.bu süreçte bir miktarda hat ikilemesi yapılmiştır. 1999yılından sonra herhangi bir gelişme gözlenmemektedir. Hat uzunluklarının bölgelere dağılımı Tablo de verilmiştir

5 Harita

6 Harita

7 Harita

8 Uluslararası ilişkilerle ilgili olarak bazı hatlarımız özel nitelik kazanmıştır. Bu bağlamda AB ülkeleri ve Doğu Bloğu ülkelerinin entegrasyonu çalışmalarında ulaştırma kesimine yönelik olarak yapılan düzenlemelerde ve orta uzun dönemdeki yeni projelerde, kara ve demiryolu kombine taşımacılığında demiryolunun ağırlığının arttırılmasına çalışılmaktadır. UN/ECE (United Nationals European Comission of Economy) tarafından oluşturulan AGR (European Agreement on Main International Traffic Arteries), AGC (European Agreement on Main International Railways Lines) ve AGTC (European Agreement Lines and Related Instalations) antlaşmaları ile belirlenen ulaştırma altyapısı ve hizmetlerinin entegrasyonundan yük trafiğinde artış yanında yolcu trafiğinde de artış beklenmektedir. Türkiye nin bu anlaşmalar bağlamında, yani AGC ve AGTC kapsamında belirlenmiş hatları Harita de gösterilmiştir Geometrik Özellikler Geometrik özellikler yatayda dönemeçler olarak Tablo de, düşeyde ise eğimler olarak Tablo de verilmiştir. Dönemeçler yarıçap büyüklüğüne göre dört farklı sınıfa ayrılmıştır. 500 m. den küçük yarıçaplı kurpların hangi ölçüte göre standard dışı sayıldığı belirtilmemektedir. Eğimler yatay kesimler de içinde olmak üzere altı sınıfa ayrılmıştır. Geometrik özellikler bağlamında, enkesitler tipleştirilmiştir. Tek hatlı kesitlerde platform genişliği 6,0 m., iki hatlılarda 10 m. dir. Bu genişlikler dönemeçli kesimlerde dever miktarına bağlı olarak değişmektedir Sanat Yapıları Tablo de tünellerin sayı ve uzunluk olarak bölgelere dağılımı verilmiştir. Tablo da ise köprü ve menfezlerin sayı ve uzunlukları görülmektedir Üstyapı Elemanlarının Özellikleri TCDD ağında kullanılan üç tip rayın bölgelere göre nasıl dağıldığı Tablo de verilmiştir. Rayların 0-10, 11-20, ve 30 dan büyük olmak üzere dört yaş sınıfına dağılımı Tablo dedir. Bu tablo, hattın 2043 km.sindeki, yani hat uzunluğunun% 23,6 sındaki rayların 30 yıldan daha uzun bir zaman önce döşendiğini göstermektedir. Çelik, ahşap ve betonarme traverslerin bölgelere dağılımı Tablo da görülmektedir. TCDD ağındaki bağlantı malzemeleri K tipi, HM tipi ve diğer tiplerden oluşmaktadır. K tipi malzemenin kullanım payı % 61, HM tipi malzeme için bu değer % 10 ve diğer tip malzemeler içinse % 29 dur.bağlantılar ana eksenlerden başlayarak iyileştirilmektedir. Ankara-İstanbul hattında K tipine dönüştürülen bağlantı malzemeleri, geçiş hızlarının arttırılması amacı ile makaslara da uygulanacaktır. Yakın 4.2-8

9 gelecekte, Ankara İstanbul hattındaki bağlantı malzemeleri modern bir bağlantı tipi olan HM tipine dönüştürülecektir 1. TCDD ağında çeşitli makas ve kruvazman tipleri bulunmaktadır. Bu makaslardan hiç bir emniyet tesisatına bağlı olmayanlarda hız girişte 30 km/sa. i, çıkışta ise 40 km/sa. i geçememektedir. Devlet tipi emniyet tesisatına bağlı olan makaslarda giriş ve çıkış sınır hızları 55 km/sa.tir. CTS ve DRS sinyalizasyon sistemlerinin uygulandığı hatlarda sisteme bağlı makaslarda sapmasız girişte 70 km/sa., çıkışta 90 km/sa. hız yapılabilmektedir. Ankara- İstanbul hattındaki 1/9 luk makaslarda K tipi bağlantıların uygulanmasıyla sapmasız giriş ve çıkış hızları 120 km/sa. yükselecektir Dingil Basıncına Dayanım Durumu Hattın dingil basıncına dayanım durumu Tablo da görülmektedir.hat üzerindeki köprü ve menfezlerin dingil basıncına dayanım durumununda değerlendirilmesi amacı ile Tablo düzenlenmiştir. Bu iki tablonun incelenmesi TCDD ağının %97 sini aşkın kesiminde dingil basıncının en üst sınırının ton arasında bulunduğunu göstermektedir Elektrifikasyon ve Sinyalizasyon Durumu Elektrifikasyon ve sinyalizasyon durumu ile ilgili olarak Harita de elektrikli hatlar, Harita de sinyalli hatlar belirtilmişti. Tablo de sinyal durumu verilmektedir. Bu tabloda görülen en önemli husus otomatik blok sistemin 1996 yılında 521 km. lik bir hat kesimine yaygınlaştırılmasıdır yılında 521 km. lik kesim merkezi kumanda kapsamına alınmıştır.elektrikli işletme ile ilgili bilgiler Tablo de verilmiştir. Tablo dan, son on yılda elektrifikasyon alanında daha önce belirtilen yoğun çabaların doğrulandığı görülmektedir. Tablo de ise telekominikasyon durumuna ilişkin bilgiler verilmiştir. 1 Bu bilgiler TCDD 1. Bölge deki görüşmelerden elde edilmiştir

10 Tablo Demiryolu hatlarının uzunlukları İKİNCİL HATLAR * ANAHAT TOPLAMI 2.,3.,4. ANAHATLAR ANAHATLAR Elektriksiz Elektrikli TOPLAM Elektriksiz Elektrikli TOPLAM Elektriksiz Elektrikli TOPLAM Elektriksiz Elektrikli TOPLAM TOPLAM YOLLAR Elektriksiz Elektrikli TOPLAM * İstatistiklerde bazen tali hat bazen de diğer yollar terimleri yerine. Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

11 Tablo Hat uzunluklarının bölgelere dağılımı (2003) BÖLGE Topl. Elektriksiz Tek Hat Elektrikli ANA HATLAR (km) TALİ HATLAR (km) 2., 3., 4., Anahatlar Anahatlar Toplamı Toplam Elektriksiz Elektrikli Toplam Elektriksiz , Elektrikli Toplam , İltisak Hattı Elektriksiz İstasyon Elektriksiz Yolu Elektrikli Toplam GENEL Elektriksiz TOPLAM Elektrikli (km) Toplam Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tali hatlar Anahatlar Bölgeler Anahatlar Tali hatlar Hat türü Şekil Demiryolları hat uzunluklarının bölgelere göre dağılımı

12 Tablo Dönemeç yarıçaplarına göre dağılım (2003) Dönemeç Yarıçapı Grupları (metre) Sayı Uzunluk (km) Toplamdaki Pay (%) Standart dışı yollar , , , , m'den büyük ,3 Düz yol ,6 TOPLAM ,0 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Toplamdaki Pay (%) >2000 Düz yol Dönemeç yarıçapı grupları Şekil Dönemeç yarıçaplarına göre dağılım (2003)

13 Tablo Eğimlere göre dağılım (2002) Eğim ( %o ) Uzunluk ( km ) Toplamdaki Pay(%) , , , , ,9 21' den büyük 224 2,6 TOPLAM ,0 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Toplamdaki pay (%) ' den büyük Eğimler Şekil Eğimlere göre dağılım (2002)

14 Tablo Bölgelere göre tünel sayı ve uzunlukları (2003) BÖLGELERDEKİ SAYISI VE UZUNLUĞU (m) UZUNLUK TOPLAM (m) Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk TOPLAM Kaynak : TCDD 2002 Yıllığı Tablo Bölgelere göre köprü / menfez sayı ve uzunlukları (2003) BÖLGELERDEKİ SAYISI VE UZUNLUĞU (m) Köprü/Menfez Tipleri TOPLAM Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk ÇELİK BETONARM E KAGİR TOPLAM Kaynak : TCDD 2002 Yıllığı

15 Tablo Bölgelere göre ray tipleri (2003) RAY BÖLGEDEKİ UZUNLUĞU (km) TİPLERİ TOPLAM Ağdaki Pay (%) R ,91 R ,87 R ,22 TOPLAM ,0 Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo Rayların yaşlarına göre dağılımı (2003) Yaş Grupları Uzunluk (km) Ağdaki Pay (%) , ,22 30' dan büyük ,68 TOPLAM ,0 Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo Bölgelere göre travers tipleri (2003) TRAVERS BÖLGEDEKİ UZUNLUĞU (km) TİPLERİ TOPLAM Ağdaki Pay (%) ÇELİK ,28 AHŞAP ,74.B.ARME ,22 TOPLAM Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo Hattın dingil basıncına göre hattın durumu (2002) Dingil Basını ( ton ) Uzunluk (km) Toplamdaki Pay ( % ) 13-13, , , ,6 TOPLAM ,0 Kaynak : TCDD 2002 Yıllığı

16 Tablo Köprü ve menfezlerin dingil basıncına göre dağılımı (2002) Toplamdaki Pay Dingil Basını ( ton ) Sayı Uzunluk ( km) ( % ) 13, ,4 15, , ,3 TOPLAM Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo Sinyaller Merkezi Kumandalı Sinyal Sistemi (km) Otomatik Blok Sinyal Sistemi (km) Otomatik Kumandalı Geçit Adet Bekçili Bariyerli Geçit (Adet) Mekanik Sinyalli İstasyon (Adet) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

17 Tablo Elektrifikasyon Akım Türü V 50 Hz Çift Hat Kataner Tek Hat (Km) İkincil Yollar Toplam Trafo Merkezi (Sayı) Uzaktan Kumanda Merkezi (Sayı) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Telekomünikasyon Yıllar Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Telefon Santrali Abone Teleks Merkezi Teleks Dispeçer Merkezi Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

18 Bakım, Onarım ve Yenileme Durumları Tablo de yeni yol yapımı, yol yenilemeleri, yol takviyesi, balast tamamlanması, ray kaynaklanması, makas yenilenmesi işlerine ek olarak sinyalizasyon ve elektrifikasyon tesisi yapımı yatırımlarının fiziki gerçekleşmeleri görülmektedir. Bu tablodaki yeni yol yapım değerleri, Tablo ile karşılaştırılarak aralarındaki ilişki saptanmaya çalışılmıştır. Ancak bu ilişki tam olarak anlaşılamamıştır. Tablo da daha ayrıntılı olarak yol yenileme, yol bakım ve onarım çalışmaları, 2000 ve 2001 yıllarındaki program ve gerçekleşme değerleri ile verilmiş, 2001 yılının 2000 yılına göre gerçekleşme değerlerinin farkı da oransal olarak verilmiştir. Tablo Projeler itibariyle yol yatırımlarındaki fiziki gerçekleştirmeler Yol yenilemeleri (km) Mevcut yolun takviyesi (km) Yeni yol yapımı (km) Sinyalizasyon tesisleri (km) Elektrifikason tesisleri (km) Tamamlama balastı 1000m Ray kaynağı 1000 adet 2,2 12,9 4,7 7,5 11,2 9,4 8,1 0,1 7,6 3,8 Makas yenilemeleri (adet) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Yol bakım ve onarım çalışmaları İşin Cinsi Birim Prog. Göre Gerç. Program Gerçekleşme Oranı % Fark %'si Yol yenilemesi Km Yeni yapılan yollar Km Balast yük.-boş. M Ray değiştirma ( Muh) Adet Demir travers değiş. Adet Ahşap travers değiş. Adet Beton travers değiş. Adet Küçük malzeme değiş. Ton Makas parçası Adet Elektro dolgu kaynağı Adet Terfi tanzim ve buraj M Mevcut balastın elen. M Ot temizliği M Yarma hendek tanzim ve temizliği M Kültürel tahkimat Saat Tabii afetler Saat Kaynak : TCDD 2001 faaliyet raporu

19 Hat Kapasiteleri Hat kapasitesi konusunda TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü nde ilgili birimlerin yararlandıkları hat kesimleri itibari ile tren/gün ve "hamton-km olmak üzere bilgiler bulunmaktadır. Burada verilen hat kesimleri, TCDD İstatistik Yıllıkları nda verilen hat kesimleri ile tam olarak örtüşmemektedir. Tablo de, TCDD İstatistik Yıllıkları ndaki hat kesimleri esas alınarak, belirli yaklaşımlarla, TCDD Şebekesinde Taşıma Planı 1995 dosyasındaki kapasite değerlerine uyarlanmıştır. Tablo de ise 2002 taşımalarına göre kapasite kullanım oranları belirlenmiştir. Daha sonra Hat Kesimi İtibariyle Hat Kullanım Oranı başlıklı Tablo elde edilmiştir. Bu tablo da gözönüne alınarak yapılan değerlendirmelerde uyumsuzluklar saptanmıştır. Çalışma grubumuz bu konuyu sonraki aşamada ayrıntılı olarak ele alacaktır Yolcu ve Yük İstasyonları ile Triyaj İstasyonları ve Kara Terminallerinin Yerleri ve Özellikleri Gar, istasyon ve durak sayıları Tablo de verilmiştir. TCDD İşletmesince yurt içindeki konteyner taşımalarının demiryollarına kaydırılması amacıyla 1995 yılı Ekim ayında hizmete giren Haydarpaşa kara terminaline ek olarak, 1998 yılı içerisinde Denizli, Kayseri, Konya, Gaziantep, Kahramanmaraş ve Balıkesir e konteyner kara terminali kurulmasının kararlaştırıldığı bilinmekteyse de, bu konuda detaylı bilgilere henüz ulaşılamamıştır Lokomotif Parkının Karakteristikleri Tablo de 2003 yılı itibariyle, lokomotiflerin güçleri, tipleri, kullanım amaçları ve servise giriş tarihleri de belirtilerek, Tablo de ise lokomotif tiplerine göre sayıları ve her bir tipe ait güç değeri BG ve Kw. cinsinden verilmiştir. Tablo elektrikli dizi ve lokomotiflerin, Tablo de dizelli dizi ve dizelli lokomotiflerin teknik özelliklerini göstermektedir. Tablo de lokomotif tiplerinin yılları arasındaki on yıllık süreçte mevcutlarının ve faal olanlarının sayıları verilmiştir. Faal olanların oranları 2001 ve 2002 yıllarında artış göstermiştir

20 Tablo Hat kesimlerine göre kapasite (tren/gün ve hamton km olarak) Kapasite Hat Kesimi Km Tren/gün Hamton-Km Kapıkule - Pehlivanköy Alpullu - Pehlivanköy Alpullu - Halkalı Halkalı - Sirkeci Pehlivanköy - U.Köprü Haydarpaşa - Gebze Gebze - Arifiye Arifiye - Adapazarı Arifiye - Eskişehir Eskişehir - Sincan Sincan - Ankara Ankara - Kayaş Kayaş - Irmak Irmak - Karabük Karabük - Zonguldak Armutcuk - K. Ereğli Irmak - Kayseri Kayseri - Kalın Sivas - Kalın Kalın - Samsun Samsun - Çarşamba Sivas - Çetinkaya Çetinkaya - Malatya Çetinkaya - Divriği Divriği - Erzincan Erzincan - Erzurum Erzurum - Kars Kars - D. Kapı Malatya - Yolçatı Malatya - Narlı Yolçatı - Tatvan Van - Kapıköy Yolçatı - Diyarbakır Diyarbakır - Batman Batman - Kutalan Köprüağzı - K.Maraş Narlı - F. Paşa F. Paşa - Toprakkale Narlı - Gaziantep Gaziantep - Karkamış

21 Hat Kesimi Km Tren/gün Kapasite Hamton-Km Karkamış - Nusaybin Şenyurt - Mardin Adana - T.Kale T.Kale - İskenderun Adana - Yenice Yenice - Mersin Yenice - Ulukışla Ulukışla - Kayseri Ulukışla - Konya Konya - Afyon Afyon - Karakuyu Basmane - Çiğli Çiğli - Menemen Menemen - Manisa Manisa - Alaşehir Afyon - Alaşehir Manisa - Soma Soma - Balıkesir Balıkesir - Bandırma Balıkesir - Tavşanlı Tavşanlı - Tunçbilek Kütahya - Seyitömer Tavşanlı - Alayunt Alayunt - Eskişehir Alayunt - Afyon A. Menderes - Goncalı Gümüşgün - Bozanönü Bozanönü - Isparta Goncalı - Denizli Goncalı - Karakuyu Ortaklar - Söke Torbalı - Ödemiş Bozanönü - Eğirdir Karakuyu - Gümüşgün Gümüşgün - Burdur Halkapınar - Bornova Alsancak - Şirinyer Şirinyer - Cumaovası Basmane - Halkapınar Toplam Kaynak : TCDD Şebekesinde Taşıma Planı Veysi KURT Nisan 1995, ANKARA

22 Tablo Hat kesimlerine göre hamton-km, kapasite ve kapasite kullanım oranları (2002) Bölge Hat Kesimleri ve Kotları Taşınan Kapasite Kap.Kull. (Hamton-Km) (Hamton-Km) Oranı 1 Haydarpaşa - Gebze ,78 2 Gebze - Arifiye ,40 3 Arifiye - Adapazarı ,17 4 Arifiye - Eskişehir ,49 5 Eskişehir - Polatlı ,38 11 Sirkeci - Halkalı ,86 12 Halkalı - Pehlivanköy ,37 13 Pehlivanköy - Hudut(Yun) ,06 14 Mandıra - Kırklareli Pehlivanköy - Hudut (Bul) ,26 16 Ankara - Marşandiz ,54 17 Marşandiz - Sincan ,61 18 Ankara - Kayaş ,76 19 Sincan - Polatlı ,38 20 Kayaş - Irmak ,51 21 Irmak - Karabük ,68 22 Karabük - Zonguldak ,41 23 Armutcuk - Kr. Ereğli ,00 24 Irmak - Boğazköprü ,70 25 Boğazköprü - Ulukışla ,96 26 Boğazköprü - Kayseri ,51 91 Sincan - Yenikent A. Menderes - Goncalı ,43 36 D. Pınar - Alaşehir ,38 37 Alaşehir - Manisa ,06 38 Manisa - Soma ,32 39 Soma - Balıkesir ,37 40 Balıkesir - Bandırma ,48 41 Çiğli - Manisa ,19 48 Goncalı - Denizli ,11 49 Ortaklar - Söke ,73 50 Torbalı - Ödemiş ,61 90 Çatal - Tire Sivas - Kalın ,28 52 Kalın - Hanlı ,34 53 Sivas - Bostankaya ,42 54 Kalın - Samsun ,48 55 Samsun - Çarşamba ,10 56 Divriği - Erzurum ,23 57 Erzurum - Kars ,17 58 Kars - Doğukapı ,03 59 Samsun - Gelemen Çetinkaya - Divriği ,22 87 Hanlı - Kayseri ,74 88 Bostankaya - Çetinkaya ,78 89 Hanlı - Bostankaya BÖLGE 2. BÖLGE 3. BÖLGE 4. BÖLGE

23 Tablo (devam) Bölge Hat Kesimleri ve Kotları Taşınan (Hamton- Km) Kapasite (Hamton-Km) Taş./Kap. Oranı 61 Malatya - Hekimhan ,39 62 Hekimhan - Çetinkaya ,44 63 Malatya - Yolçatı ,34 64 Yolçatı - Maden ,33 65 Maden - Batman ,13 66 Batman - Kurtalan ,12 67 Yolçatı - Elazığ ,39 68 Elazığ - Tatvan ,32 69 Malatya - Narlı ,26 70 Van - Hudut ,16 72 Konya - Ulukışla ,53 73 Ulukışla - Yenice ,72 74 Yenice - Mersin ,78 75 Yenice - Adana ,22 76 Adana - Toprakkale ,51 77 Toprakkale - İskenderun ,19 78 Toprakkale - Fevzipaşa ,49 79 Fevzipaşa - Narlı ,21 80 Köprüağzı - K. Maraş ,01 81 Fevzipaşa - Tahtaköprü Narlı - Gaziantep ,16 83 Gaziantep - Karkamış ,11 84 Karkamış - Hudut ,13 85 Şenyurt - Mardin ,02 6 Eşkişehir - Alayunt ,37 7 Kütahya - Seyitömer ,01 8 Tavşanlı - Tunçbilek ,07 9 Alayunt - Balıkesir ,50 10 Alayunt - Afyon ,49 42 Goncalı - Karakuyu ,47 43 Karakuyu - Afyon ,35 44 Karakuyu - Eğridir ,07 45 Gümüşgün - Burdur ,06 46 Bozanönü - Isparta ,07 71 Afyon - Konya ,55 86 Afyon - D: Pınar ,38 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı ( ), TCDD Şebekesinde Taşıma Planı ( Veysi KURT, Nisan 1995 ANKARA) 5. BÖLGE 6. BÖLGE 7. BÖLGE

24 Tablo Hat kesimi itibariyle hat kapasite kullanım oranları İşleyen Tren Sayısı Kapasite HAT KESİMİ Km Tren/Gün Yük Yolcu Banliyö Eksp. Top Kapasite Kullanım Oranı Çalıştırabilecek Yük Tren Sayısı K.Kule - P.Köy Halkalı - P.Köy Halkalı - Sirkeci P.Köy - U. Köprü H.Paşa - Gebze Gebze - Arifiye Arifiye - Adapazarı Arifiye - Eskişehir Eskişehir - Sincan Sincan - Ankara Ankara - Kayaş Kayaş - Irmak Irmak - Çankırı Çankırı - Karabük Karabük - Ç.ağzı Ç.ağzı - Z.dak Irmak - B.Köprü Kayseri - Hanlı Hanlı - Bostankaya Hanlı - Kalın Kalın - Sivas Kalın - Samsun Sivas - Çetinkaya Malatya - Çetinkaya Divriği - Çetinkaya Divriği - Erzincan Erzincan - Erzurum Erzurum - Kars Kars - Hudut Malatya - Y.çatı Malatya - Narlı Y.Çatı - Tatvan Van - Kapıköy Y.Çatı - D.Bakır D.Bakır - Kurtalan Köprüağzı - K.Maraş Narlı - F.Paşa F.Paşa - Toprakkale F.Paşa - M.ekbez Narlı - G.antep G.Antep - Karkamış

25 HAT KESİMİ Km İşleyen Tren Sayısı Kapasite Tren/Gün Yük Yolcu Banliyö Eksp. Top Kapasite Kullanım Oranı Çalıştırabilecek Yük Tren Sayısı Karkamış - Nusaybin Şenyurt - Mardin Adana - T.Kale T.Kale - İskenderun Adana - Yenice Yenice - Mersin Yenice - U.Kışla U.Kışla - Y.Hisar Y.Hisar - B.Köprü B.Köprü - Kayseri U.Kışla - Konya Konya - Afyon Afyon - Karakuyu Basmane - Çiğli Çiğli - Menemen Menemen - Allağa Menemen - Manisa Manisa - Afyon Manisa - Balıkesir Balıkesir - Bandırma Balıkesir - Tavşanlı Tavşanlı - T.Bilek Sömer - Kütahya Tavşanlı - Kütahya Kütahya - Alayunt Alayunt - Eskişehir Alayunt - Afyon A.Menderes - Ortaklar Ortaklar - Goncalı G.Gün - B.Önü B.Önü - Isparta Goncalı - Denizli Goncalı - Karakuyu Ortaklar - Söke Torbalı - Ödemiş B.Önü - Eğirdir Karakuyu - G.Gün G.Gün - Burdur Alsancak - Şirinyer Şirinyer - Cumaovası Çatal - Tire Kaynak : TCDD

26 Tablo Gar istasyon ve durak sayıları Gar Müdürlükleri Gar Şeflikleri İstasyon Şeflikleri Memurlu Durak Memursuz Durak TOPLAM Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( Tablo Lokomotiflerin gücü (2003) Lokomotif Tipleri Servise Giriş Sayı Her Birinin Gücü (BG) ANAHAT MANEVRA DİZELLİ DİZİ ELEKTRİK LOKO ELEKTRİK DİZİ DE E DE DE DE DE DE TOPLAM 470 DH DH 6500 (K-E) DH 3600 (ELMS) DH DH TOPLAM 74 DH *145 DH *225 DH *280 TOPLAM 49 E E E TOPLAM 74 E E TOPLAM 88 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (

27 Tablo Çeken araçların toplam güçleri (2003) ADET BG TOPLAM Kw BUHARLI LOKOMOTİF DE ANAHAT DE MANEVRA LOKO ELEKTRİKLİ LOKO 750 Kw'a Kadar Kw Kw Kw'den Büyük TOPLAM Kw Kw Kw'den Büyük TOPLAM Kw Kw Kw'den Büyük TOPLAM Kw Kw Kw'den Büyük TOPLAM DİZELLİ DİZİ 250 Kw'den Büyük 48, DİZİLER TOPLAM 48, ELEKTRİKLİ DİZEL 1022 Kw' den Büyük TOPLAM

28 Tablo Elektrikli lokomotif ve dizilerin teknik özellikleri (2003) E 4000 E E E E 8000 Dingil Tertibi Bo Bo BB Bo Bo Bo 2 Bo Bo Bo Dingil Basıncı 19.4 T 19.2 T 20 T 18 T 15 T Toplam Ağırlık 77.5 T 77 T 120 T 118 T 158 T Fren Tipi Knorr Westinghouse Knorr Knorr Knorr Azami Hız 90 Km/h 90 Km/h 90 Km/h 120 Km/h 90 Km/h Tekerlek Çapı 1300 mm 1100 mm 1200 MM 1100 mm 1100 mm Cer Motor Adedi Gücü 1618 Kw 1941 Kw 3180 Kw 1029 Kw 1015 Kw Tahrik Sistemi E E E E E Mekanik Parçalar Alsthom Alsthom TSB Alsthom Alsthom Motor ve Tipi MS 72 TAB 660 SE 222 TO TAM 639 Transmisyon Alsthom Groupment TSB Groupment Alsthom En büyük Çekim Kuvveti 16 31,5 38,8 8,5 9,2 Devamlı Çekim Kuvveti 10,4 21,3 28,5 6 6 Işıklandırma - Isıtma 110 V V 220 V V 220 V V 220 V V 220 V V Toplam Oturma Yeri Hat Gerilimi 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Dizel anahat lokomotiflerinin teknik özellikleri (2003) DE Tipi DE Tipi DE Tipi DE Tipi DE Tipi Dingil Tertibi Co - Co Co - Co Co - Co Bo - Bo Co - Co Dingil Basıncı 18,8 T 18,6 19,5 T 17,0 T 20,0 T Toplam Ağırlık 112,8 T 111,6 117,5 T 68 T 120 T Fren Tipi Oerlikon Westinghouse Westinghouse Knorr Westinghouse Azami Hız 120 Km/h 110 Km/h 120 Km/h 80 Km/h 120 Km/h Tekerlek Çapı 1100 mm 1016 mm 1016 mm 1000 mm 1016 mm Cer Motor Adedi Yakıt Stok Kapasitesi 4901 Lt 4540 Lt 5678 Lt 2700 Lt 6000 Lt Motor Gücü 2100 Hp 2150 Hp 2200 Hp 1065 Hp 3300 Hp Tahrik Sistemi DE DE DE DE DE Mekanik Parçalar STM - ELMS GE GM MTU GM Motor ve Tipi Pielstick 16 MTU 8 V GE FD L 12 Gm 645 E PA4 396 TC 645 E 3 C Transmisyon Alsthom - Elms GE GM Kraus - Maffei GM En büyük Çekim Kuvveti 36T/360 33,3 T 40,2 T 13 T 45 T Devamlı Çekim Kuvveti 18 T 20,6 T 22,8 T 20,8 T 30 T En Küçük Devamlı Hız Km/S 24, ,3 13,2 22,7 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

29 Tablo Çeken araçların faaliyet durumları Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) BUHARLI LOKO ANAHAT DİZELLİ LOKO MANEVRA LOKOLARI DİZELLİ DİZİ ELEKTRİK Lİ LOKO ELEKT. DİZİ Kömürlü Fuel-oil TOPLAM DE DE DE DE DE DE DH TOPLAM DH DH DH DH DH DH TOPLAM DH DH DH DH TOPLAM E E E E TOPLAM E E TOPLAM

30 BUHARLI LOKO ANAHAT DİZELLİ LOKO MANEVRA LOKOLARI DİZELLİ DİZİ ELEKTRİK Lİ LOKO ELEKT. DİZİ Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Kömürlü Fuel-oil TOPLAM DE DE DE DE DE DE DH TOPLAM DH DH DH DH DH , DH TOPLAM DH DH DH DH TOPLAM E E E E TOPLAM E E TOPLAM Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

31 Yolcu ve Yük Vagon Parklarının Karakteristikleri Yolcu vagonlarının yılları arasındaki on yıllık süreçteki toplam ve faaliyetteki sayıları banliyö ve anahat kesimindeki cinslerine göre Tablo da verilmiştir. On yıllık süreçte yolcu vagon sayısı ortalama % 16, faal vagon sayısı ise % 1 azalmıştır. Tablo de banliyö ve anahat yolcu vagonlarının kapasitelerinin arasındaki durumu gösterilmiştir. Banliyö hatlarındaki vagon kapasitelerinde % 42 oranında azalma, diziler başlığı altında gösterilen dizel ve elektrikli dizilerde % 60 lık bir artış söz konusudur. Anahat vagonlarında ise değişik vagon tiplerine göre önemsiz sayılabilecek artış ve azalmalar görülmektedir. Yıllara gore anahat yolcu vagon sayısı değişimi Şekil de gösterilmiştir. Tablo de 2003 yılı itibariyle yolcu vagonlarının cinslerine göre sayıları ve kapasiteleri ile bunların yaşlarına göre dağılımı verilmiştir. Yolcu vagonlarının toplamının % 48 inin, banliyö vagonlarının ise % 85 nin 20 sene ve üzerinde hizmet verdiği anlaşılmaktadır. Yolcu vagonlarının yaşlarına göre dağılımı Şekil da gösterilmiştir Tablo da yük vagonlarının tiplerine göre mevcut ve faaliyette olanların sayıları ve kapasitelerinin tarihleri arasındaki 10 yıllık süreçteki durumu verilmiştir. Bu tabloda ayrıca, 3. şahıs ve idari vagonlarla ilgili benzer bilgiler de yer almıştır. On yıllık süreçte vagon sayılarında toplamda % 17 azalma olduğu görülmektedir. Azalma değeri kapalı vagonlarda % 25 dir. Mevcut vagon sayısı ile faaliyetteki vagon sayıları arasındaki fark yıldan yıla önemli farklılık göstermektedir. Örneğin 1996 yılında bu fark % 23 e yükselmiştir. Tablo de 2003 yılı itibari ile yük vagonlarının taşıma kapasiteleri ton, ton ve 51 ton dan büyük olarak üç grupta sınıflandırılmıştır.tablo dan yük taşımalarının % 37,7 oranında tonluk vagonlarla, %58,5 oranında 51 ton dan fazla yük taşıyan vagonlarla yapıldığı anlaşılmaktadır. Ancak bu durum yük cinslerine göre taşımacılıktaki durumla örtüşmemektedir. Yük taşımalarında 30 ton nun altındaki vagon doluluğu Tablo 'de görülebileceği gibi çok düşük olarak belirlenmiştir.vagonda kapasitesinin üzerinde yük taşınamıyacağına göre, bu verilerde çelişki bulunmaktadır. Yük vagonlarını yaş gruplarına göre sınıflandırılması, vagon tipleri, sayıları ve kapasiteleri de verilerek Tablo de gösterilmiştir. Bu tablo dan yük vagonlarının % 46 sının 20 yıl ya da daha fazla süredir hizmette oldukları ve vagon başına ortalama 39 ton yük taşındığı anlaşılmaktadır. Yük vagonlarının toplam içindeki taşıma kapasiteleri yüzde cinsinden Şekil de gösterilmiştir. Yük vagonlarının gün olarak rotasyonun yılları arasındaki on yıllık süreçteki değişimi Tablo de verilmiştir. On yıllık süreçte rotasyon süresinde 1999 yılı itibari ile % 23 lük bir iyileşme olmuş, ancak bu durum 2002 yılı itibari ile % 7 lik bir gerileme göstermiştir

32 Tablo Yolcu vagon sayıları YILLAR BANLİYÖ ANAHAT YOLCU Pulman Kompart Kuşetli Yataklı Yemekli TOPLAM YOLCU SAYISI FAAL DİZİLER Motris Romork GENEL TOPLAM FURGON VAGONLAR Yolcu+ Yük Vans Yolcu Sayısı YEMEKLİ YATAKLI KUŞETLİ KOMPART PULMAN Yıllar PULMAN KOMPART KUŞETLİ YATAKLI YEMEKLİ Şekil Anahat yolcu vagon sayısı

33 Tablo Yolcu vagon kapasiteler YILLAR BANLİYÖ 1 NCİ MEVKİ 2 NCİ MEVKİ ANAHAT YOLCU KUŞETLİ YATAKLI TOPLAM YEMEKLİ DİZİLER GENEL TOPLAM MEVKİ 2.MEVKİ KUŞETLİ YEMEKLİ YATAKLI Yıllar Şekil Anahat yolcu vagon kapasitesi

34 Tablo Yolcu vagonlarının yaşlarına göre dağılımı YAŞ GRUPLARI BANLİYÖ VAGONLARI ANAHAT VAGONLARI KUŞETLİ KUŞETSİZ GENEL TOPLAM Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite 50 + Büyük TOPLAM VAgon Sayısı > Yaş Grupları Kuşetsiz Anahat Kuşetli Banliyö Şekil Yolcu vagonlarının yaşlarına göre dağılımı (2003)

35 Tablo Yük vagonlarının faaliyet durumları ve kapasiteleri KAPALI VAGON. Mevcut Faal Kapasite AÇIK VAGON. Mevcut Faal Kapasite PLATFORM VAG. Mevcut Faal Kapasite SARNIÇLI VAGON. Mevcut Faal Kapasite GENEL TOPLAM Mevcut Faal Kapasite ŞAHIS VAGONLARI Kapalı Platform Sarnıçlı Açık Toplam Mevcut Faal Toplam Kapasite İDARİ VAGONLAR Tablo Yük vagonlarının yaşlarına göre dağılımı (2003) Yaş Grupları Vagon Tiperine Göre Dağılım Kapalı Açık Platform Sarnıçlı Toplam Vagon Adedi Toplam Kapasite (ton) 50 den büyük TOPLAM VAGON TOPLAM KAPASİTE (ton) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı ( )

36 Tablo Yük Vagonlarının Tonajlarına Göre Kapasiteleri (2003) Vagon Kategorileri Vagon Sayısı Toplam İçindeki % Toplam Taşıma Tonajı Toplam İçindeki % ton ,3 235,749 37, ton 481 3,0 23,365 3,8 51 ve daha büyük ,7 365,291 58,5 TOPLAM , Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı ( ) % > Vagon Kategorisi (ton) Şekil Yük vagonlarının toplam içindeki Taşıma kapasiteleri (%) Tablo Rotasyon (gün) ÜÇÜNCÜ ŞAHIS VAGONLARI DAHİL 13,49 13,36 10,68 10,25 10,49 10,00 10,92 10,77 10,68 15,36 ÜÇÜNCÜ ŞAHIS VAGONLARI HARİÇ 12,44 12,37 11,53 9, Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı ( )

37 Personel TCDD de personel sayısının yılları arasındaki değişimi Tablo de, personelin 2002 ve 2003 yıllarında bölgelere göre dağılımını da içeren durumu Tablo de verilmiştir. Bu tablodan da görüldüğü gibi TCDD de Memur, Sözleşmeli personel ve İşçi olarak üç tür personel bulunmaktadır. İşçiler daimi ve geçici olarak sınıflandırılmaktadır. Sözleşmeli Personel 1985 yılında ortaya çıkan bir personel grubudur. Bu grup, 1984 yılında çıkarılan 233 sayılı kararnameye dayanarak oluşturulmuştur. Tablo TCDD'nin yıllar itibariyle personel durumu Yıllar Memur Sözleşmeli İşçi Toplam Kaynak:Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, , APK-İstatistik

38 Tablo Personel dağılımı Yıllar Personel Dağılımı Memur Sözleşmeli Daimi Geçici İşçi İşçi TOPLAM *Genel Müdürlük ve Teşkilleri Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölgelerdeki Toplam Personel Genel Müdürlük+Bölgeler TÜLOMSAJ(Eskişehir) TÜDEMSAJ(Sivas) TÜVASAJ(Adapazarı) Toplam Bağlı Ortaklıklar TOPLAM *Genel Müdürlük ve Teşkilleri Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölgelerdeki Toplam Personel Genel Müdürlük+Bölgeler TÜLOMSAJ(Eskişehir) TÜDEMSAJ(Sivas) TÜVASAJ(Adapazarı) Toplam Bağlı Ortaklıklar TOPLAM *Genel Müdürlük ve Teşkilleri Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölge Bölgelerdeki Toplam Personel Genel Müdürlük+Bölgeler TÜLOMSAJ(Eskişehir) TÜDEMSAJ(Sivas) TÜVASAJ(Adapazarı) Toplam Bağlı Ortaklıklar TOPLAM * Merkez daireler ve bunlara bağlı hastane, fabrika, eğitim merkezi, liman ve diğer Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı

39 2002 ve 2003 yıllarında bağlı ortaklıklar dışındaki memur ve sözleşmeli personelin eğitim durumlarına göre dağılımı Tablo de verilmiştir. Personele ilişkin olarak sonuçlanma aşamasına gelen bir çalışma, TCDD de hizmet gereklerine uygun kadroların belirlenebilmesi ve hizmetlerin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi amacıyla başlatılmıştır. 20/12/2000 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanan 2000/1658 sayılı karar, belirtilen çalışmanın 2003 yılına kadar tamamlanmasını öngörmektedir. Tablo Personelin eğitim durumlarına göre dağılımı Memur Sözleşmeli Toplam Top. İçindeki Payı % Yıllar Mühendis ,06 4,20 Doktor ,69 0,64 Avukat ,32,035 Yüksekokul ,12 23,25 Lise ve dengi ,42 55,38 Ortaokul ,91 13,33 İlkokul ,48 2,85 TOPLAM ,00 100,00 Kaynak:TCDD Son dönemdeki personel hareketlerinin sürdüğü ve özellikle demiryolu kesiminden önemli azalmalar olduğu Tablo den anlaşılmaktadır. Ancak memur ve işçilerin toplam içindeki paylarında dikkate değer bir değişim meydana gelmemiştir. Tablo Yılı içindeki personel hareketleri 2003 Yılı Başında 2003 Yılı Sonunda TCDD Bağlı Top.İçin. Toplam Ortaklık Payı % TCDD Bağlı Toplam Top.İçin. Ortaklık. Payı % Memur Söz.Personel Top. Memur Daimi İşçi Geçici İşçi Toplam İşçi Genel Toplam Kaynak:TCDD Eğitim TCDD de eğitim etkinlikleri, bölgelerin her birinde ve Ankara, Adapazarı ve Eskişehir de bulunan yerleşik eğitim merkezlerinde yürütülmektedir. Eğitim, esas olarak, memurların görevlerini gereğince yerine getirebilmeleri için bilgilerini tazelemeleri, daha üst konumlara geçebilmelerine olanak sağlayacak beceri ve yeteneklerini geliştirmeleri amacıyla verilmektedir yıllarında, TCDD nin uyguladığı Personel Eğitim Programları Tablo de verilmiştir

40 Tablo Personel eğitim programları Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Yol Cer Ticaret Hareket Limanlar Tesisler İnşaat Yemekli, yataklı Personel Büro Lisan Taşınmaz Mallar Hukuk Sağlık Mali İşler Malzeme Bilgi İşlem Diğer * Pazarlama TOPLAM * Dış Kurumlar Dahil Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı Ülkemizde, ulaştırma konusunda lisans ve lisansüstü öğretim yapan üniversite, İTÜ ve YTÜ dışında çok azdır, son dönemde İstanbul Üniversitesi nde genel ve deniz ulaştırması bölümleri açılmıştır. Ulaştırma öğretimi yapan az sayıda üniversitede de demiryoluna yer verilmemekte ya da çok az yer verilmektedir. YTÜ nün demiryolcu yetiştirmeye yönelik Meslek Yüksek Okulu girişimleri başarılı sonuçlanamamıştır. Aslında, ulaştırma ve özellikle demiryolunda her düzeyde yetişmiş personele gereksinim bulunmaktadır. Mühendis ve yüksek mühendis düzeyinde yetişmiş elemanların da başka alanlarda çalıştıkları ya da çalışmak zorunda kaldıkları bir gerçektir. Demiryoluna, orta kademe eleman ve yönetici yetiştiren ve 1942 de açılıp, zaman zaman kapatılıp yeniden öğretime başlayan Demiryolu Meslek Lisesi mezunları yıllar boyu hizmet vermişlerdir. Hala çalışanlar arasında önemli konumlarda görev yapan bu okulun mezunları bulunmaktadır. Ne var ki, bu öğretim kurumu 1998 den beri mezun vermemekte olup, kapalı durumdadır

41 Taşıma Verileri TCDD nin yolcu ve yük taşımalarının yılları arasındaki on yıllık durumu TCDD ile yapılan görüşmeler sonucu ulaşılan kaynak ve bilgiler ile TCDD İstatistik Yıllıkları ndan yararlanarak ortaya konulmuştur. Bu kaynaklar yanında DPT ve DİE nin yayınlarından da yaralanılmıştır. Aynı verilerle ilgili farklı değerlerle karşılaşıldığında TCDD İstatistik Yıllıkları ndaki veriler esas alınmıştır. Demiryolunda yük taşımacılığı esas olarak toplu ve programlı taşımalara yöneliktir. Fakat gelişmelere göre program dışı taşımalar yapılabilmektedir. TCDD de yurt içi taşımalar TCDD ye ait vagonlar ve sahibine ait vagonlarla yapılmaktadır. TCDD ye ait vagonlarla yapılan taşımalar protokole göre ya da protokol haricinde gerçekleştirilebilmektedir. Sahibine ait vagonlarla TCDD ile protokol imzalamak suretiyle yapılan taşımalarda belirli indirimler yapılmaktadır. Son dönemlerde TCDD de Blok ve Direkt tren taşımaları yapmak üzere programlar yapılmış ve 22/12/2003 tarihinden itibaren uygulamaya geçilmiştir. Bu taşımalarda başlangıçtan son noktaya kadar lokomotif değiştirilmeyecektir. Bu tarihten itibaren yük taşımalarında vagon tahsisi, yükleme istasyonu ile varış istasyonu aynı olmak ve aynı gün içinde taşımaya başlamak, eşya ağırlığı 500 tondan az olmamak koşulu ile yapılacaktır. Taşıma talebinin 250 ile 500 ton arasında olması halinde taşıma zorunluluk arz ediyorsa hareket dairesinin izni alınacaktır Yolcu ve Yük Taşımalarının Global Değişimi Anahat, banliyö ve uluslararası olarak sınıflandırılan yolcu taşımalarında yolcu sayılarının yılları arasındaki on yıllık süreçteki değişimi Tablo de verilmiştir. Tablo incelendiğinde, on yıllık süreçte banliyö taşımacılığının % 54, anahat yolcu taşımacılığında ise 1995, 1996 ve 1997 yılları hariç önemli değişiklikler görülmemektedir. Tablo Yıllara gore anahat, banliyö, uluslararası yolcu taşımaları (milyon yolcu) Hat Tipi Banliyö 92,495 80,983 77,917 83,871 84,442 72,873 61,128 51,899 48,453 49,522 Anahat 26,842 23,522 20,225 22,951 25,114 25,955 24,131 24,284 24,500 27,342 Uluslararası 0,196 0,130 0,173 0,231 0,218 0,103 0,084 0,139 0,135 0,129 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı ( ) Yurtiçi, İthalat, İhracat ve Transit olmak üzere dört gruba ayrılan yük taşımasının on yıllık süreçteki değişimi Tablo de verilmiştir.yurtiçinde taşınan yük miktarı, 2000 yılında önceki yıllara göre bir artış göstermiş, ancak 2000 ve 2001 yılında bu değer önemli miktarda azalmıştır

42 Tablo Yıllara göre yük taşıması (milyon netton) Taşıma Tipi Yurtiçi 13,85 14,046 14,933 16,056 14,205 14,182 17,034 13,323 13,015 13,914 İthalat 0,443 0,78 0,482 0,823 1,147 0,913 0,969 0,458 0,788 1,006 İhracaat 0,175 0,196 0,248 0,271 0,279 0,276 0,358 0,458 0,497 0,692 Transit 0,01 0,017 0,01 0,018 0,021 0,024 0,026 0,011 0,016 0,017 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı ( ) Taşınan Yolcu (milyon) Yıllar Banliyö Anahat Uluslararası Şekil Yıllara gore anahat, banliyö, uluslararası yolcu taşımaları (milyon yolcu) 18 Yük Taşıması (milyon netton) Transit İhracaat İthalat Yurtiçi Yıllar İthalat Transit Şekil Yıllara göre yük taşıması (milyon netton)

43 Hat Kesimlerinde Yolcu, Yolcu-Km, ve Ton, Ton-Km Olarak Taşımalar TCDD ağında 7 bölgeden oluşan hat kesimlerindeki yolcu sayılarının değişimi Tablo te, yolcu taşımasının yolcu-km olarak yıllara göre değişimi ise Tablo te verilmiştir.bu tablolar incelendiğinde on yıllık bir süreçte Sirkeci de %61 Haydarpaşa banliyö taşımacılığında % 63, Ankara banliyö taşımacılığında % 22, Alsancak ta %91 ve Basmane (İzmir) ise % 99 luk bir azalma olmuştur. Banliyö taşımacılığındaki bu belirgin azalmaya karşın, anahat taşımacılığında (1994 yılındaki 7. bölge sınırlarının değişiminin neden olduğu değişiklik ihmal edilirse), önemli bir değişiklik görülmemektedir. Tablo Hat kesimlerindeki yolcu sayıları (milyonyolcu) Hat Kesimleri Sirkeci 42,51 33,707 30,137 34,151 34,106 28,274 25,193 20,345 18,825 19, Bölge Haydarpaşa 30,28 28,457 29,535 30,052 28,824 24,016 19,931 17,056 14,946 14,555 Anahat 9,569 8,532 7,671 8,851 9,079 8,215 7,594 17,381 7,789 8, Ankara 13,81 15,187 15,185 17,191 18,518 17,752 14,66 14,158 14,407 15,088 Bölge Anahat 4,863 4,274 3,539 4,19 4,272 4,025 3,91 3,727 3,6 4,277 Basmane 4,54 2,605 1,998 1,294 1,539 1,438 0,616 0,087 0,06 0, Bölge Alsancak 1,365 1,027 1,062 1,183 1,455 1,393 0,728 0,253 0,215 0,183 Anahat 3,142 2,633 2,241 2,417 2,779 2,633 2,62 2,773 2,673 2, Bölge Anahat 2,841 2,449 2,095 2,437 2,763 2,652 2,42 2,49 2,685 3, Bölge Anahat 1,259 1,15 1,016 1,18 1,268 1,394 1,33 1,674 1,44 1, Bölge Anahat 3,031 2,427 2,164 2,541 2,525 2,725 2,38 2,422 2,429 2, Anahat 4,252 3,787 3,163 3,684 4,385 4,369 3,843 3,854 3,899 4,149 Bölge Anahat İst. 28,96 25,252 21,889 25,3 27,071 25,955 24,097 24,321 24,515 27,509 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Yıllar 1. Bölge 2. Bölge 3. Bölge 4. Bölge 5. Bölge 6. Bölge Şekil Hat kesimlerindeki yolcu sayıları (milyon yolcu)

44 Tablo Hat kesimlerindeki yolcu taşımaları (milyar yolcu-km) Hat Kesimleri Bölge Sirkeci 1,19 0,944 0,844 0,956 0,955 0,792 0,705 0,57 0,527 0,55 Haydarpaşa 0,757 0,711 0,738 0,751 0,721 0,6 0,498 0,426 0,374 0,364 Anahat 1,2 1,155 1,026 1,194 1,226 1,339 1,329 1,262 1,231 1,424 Ankara 0,345 0,38 0,38 0,43 0,463 0,444 0,367 0,354 0,36 0, Bölge Anahat 0,634 0,585 0,483 0,576 0,579 0,656 0,684 0,589 0,569 0,705 Basmane 3. Bölge Alsancak 0,1 0,062 0,052 0,042 0,048 0,047 0,022 0,005 0,043 0,004 Anahat 0,292 0,397 0,321 0,366 0,398 0,429 0,459 0,474 0,422 0, Bölge Anahat 0,412 0,382 0,327 0,38 0,431 0,432 0,424 0,426 0,424 0, Bölge Anahat 0,183 0,179 0,158 0,184 0,198 0,227 0,233 0,286 0,228 0, Bölge Anahat 0,439 0,379 0,338 0,396 0,394 0,444 0,417 0,414 0,384 0, Bölge Anahat 0,617 0,591 0,493 0,575 0,684 0,712 0,673 0,659 0,616 0,685 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Hat kesimlerinde netton olarak taşınan yük miktarının yılları arasındaki değişimi Tablo de, yük taşımasının netton-km olarak değişimi Tablo da, hamton-km olarak değişimi ise Tablo de verilmiştir. On yıllık süreçte, 1994 yılındaki 7. bölge sınırlarının değişimi nedeni ile olan değişiklik ihmal edilirse, önemli bir değişiklik görülmemektedir. Tablo Hat kesimlerindeki yük taşımaları (milyonnetton) Hat Kesimleri Bölge 1,024 1,173 1,164 1,413 1,166 1,21 1,54 1,219 1,465 1, Bölge 3,623 3,67 4,3 5,134 4,548 4,115 5,058 3,614 3,57 4, Bölge 0,386 0,449 0,397 0,567 0,49 0,408 0,631 0,592 0,604 0, Bölge 2,873 3,058 2,958 3,078 2,691 2,405 3,082 2,24 2,673 3, Bölge 2,126 2,173 2,371 2,431 2,085 2,277 2,562 2,251 1,349 1, Bölge 2,714 2,694 2,843 3,013 2,689 2,894 3,029 2,591 2,669 2, Bölge 1,425 1,506 1,497 1,777 1,445 1,498 1,856 1,69 1,869 2,025 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) 3,5 3 2,5 Taşıma 2 1,5 1 0, Yıllar Bölge 4. Bölge 6. Bölge 5. Bölge 7. Bölge 1. Bölge 3. Bölge Şekil Hat kesimlerindeki yük taşımaları (milyon netton)

45 Tablo Hat kesimlerindeki yük taşımaları (milyar netton-km) Bölge 0,595 0,679 0,668 0,780 0,645 0,673 0,847 0,649 0,740 1, Bölge 2,105 2,125 2,468 2,834 2,515 2,288 2,782 1,926 1,791 2, Bölge 0,224 0,260 0,228 0,313 0,271 0,227 0,347 0,310 0,305 0, Bölge 1,669 1,771 1,698 1,699 1,488 1,337 1,695 1,194 1,350 1, Bölge 1,235 1,258 1,361 1,342 1,153 1,266 1,409 1,200 0,681 0, Bölge 1,577 1,560 1,632 1,663 1,487 1,609 1,666 1,381 1,348 1, Bölge 0,828 0,872 0,859 0,981 0,799 0,833 1,021 0,901 0,944 1,099 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Hat kesimlerinde yük taşımaları (milyar hamton-km) Bölge 1,213 1,378 1,320 1,546 1,310 1,379 1,693 1,279 1,561 1, Bölge 4,295 4,314 4,879 5,614 5,106 4,645 5,564 3,795 3,779 4, Bölge 0,456 0,527 0,451 0,621 0,550 0,460 0,694 0,610 0,643 0, Bölge 3,405 3,596 3,357 3,366 3,020 2,715 3,390 2,352 2,848 3, Bölge 2,520 2,553 2,691 2,659 2,340 2,569 2,818 2,365 1,436 1, Bölge 3,217 3,166 3,226 3,294 3,019 3,266 3,332 2,721 2,845 2, Bölge 1,689 1,770 1,698 1,944 1,623 1,690 2,042 1,775 1,991 2,122 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Lokomotif cinslerine göre taşımalar (1000*hamton-km) (2003) Yolcu Yolcu ve Yük İş Treni Banliyö Anahat Toplam Yük Genel Toplam 2003 Buharlı Loko Dizelli Loko Dizelli Dizi DİZELLİ TOPLAM Elektrikli Toplam Elektrikli Dizi ELEKT TOPLAM GENEL TOPLAM Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo de 2003 yılı için lokomotiflerin cinslerine ve hizmet gördükleri hat kesimine göre yaptıkları hamton-km. değerleri görülmektedir. TCDD ağındaki yolcu ve yük taşımalarının yıllık değişimlerinden yararlanılarak geliştirilen Tablo da hattın km sine düşen yolcu-km olarak yolcu trafiği ve netton-km olarak yük trafiği ile yolcu ve yük için ortalama taşıma boyu ve birim taşıma başına düşen ağırlıklar verilmiştir. Yolcu-km/km ve netton-km/km değerlerinin hesabı için yıllık bazda taşınan yolcu-km veya netton-km değerleri o yıldaki toplam anahat uzunluğuna bölünerek elde edilmiştir. Bu tabloda verilen yolcu-km/km ve netton-km/km değerleri yardımı ile hat üzerindeki belirli kesimlerdeki yolcu ve yük trafiğinin değişimini izlemek mümkündür

46 Tablo: Yolcu ve yük taşımaları ile ilgili değerlendime ölçütleri Ortalama Yolcukm / km Taşıma Boyu Banliyö+ Anahat (1000) Anahat (1000) NTonkm / km (1000) Yolcu (km) Yük (km) Anahattın Toplam Uzunluğu (km) Birim Başına Taşınan Ağırlık Yolcu (ton) Yük (ton) , ,02 2, ,18 1, ,11 1, ,11 2, ,18 2, ,25 2, ,33 1, ,32 2, ,30 1,93 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıklarından yararlanılarak düzenlenmiştir Yolcu ve Yük Taşımasının Yapısal Değişimi yılları arasında banliyö yolcu taşımacılığında önemli azalmalar olduğu, anahat taşımasında kayda değer bir değişme olmadığı saptanmıştır. Yolcu ve yük trafiğinin değişimi ile ilgili sayısal veriler bölüm de verilmiştir. Yük taşımacılığında, bölüm de verilen yük grupları incelendiğinde bazı yük cinslerinin artık demiryolu ile taşınmadığı görülmektedir. Örneğin 1994 yılından sonra yaş sebze ve meyve, tuz, melas, kükürt taşımacılığı yapılmamaktadır. Şeker, küspe,ot, tekel gibi yüklerin demiryolunda taşınma payları da ihmal edilebilir mertebededir. Bunun yanında inşaat malzemesi, alçı, çimento, kok ve linyit taşımalarında artışlar sözkonusudur. Doğal gazın ülkede yaygınlaşması nedeni ile döşenecek boruları taşınmasıda son iki yıldan beri demiryolları tarafından yapılmaktadır ve bu taşıma türü mevcut istatistik yıllıklarında yer almamıştır Ana Yük Gruplarının Taşımaları Tablo da TCDD ağında taşınan yüklerin içinde bulunduğu on grubun yılları arasındaki miktarlarının değişimi ve toplam içindeki payı gösterilmiştir. Diğer yandan kitle taşımacılığı olması ve uzun mesafeye taşınmaları sözkonusu olduğundan, demiryolunda taşınmaları uygun olan yükler toplam taşıma

47 içindeki paylarının yüksek olması da gözönünde bulundurularak demiryoluna özgü yükler olarak adlandırılmışlardır. On gruba ayrılan yük cinslerinin ayrıntıları ve bunların 10 yıllık süreçteki değişimi tablolar halinde verilmiştir. Tablo Yük cinslerine göre taşımalar (1000xnetton) Yük Cinsleri Tarımsal Ürün ve Canlı Hayvan * Gıda Maddeleri ve Hayvan Yemi Katı Yakıtlar * Petrol Ürünleri * Cevherler * Metalürji Ürünleri * İnşaat Malzemeleri * Gübreler* Kimyasal Maddeler Araç Makine Toplam Yük Demiryoluna özgü yüklerin toplamdaki payı (%) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) 95,25 95,70 96,44 95,70 96,47 96,43 95,55 95,13 95,85 95,84 * Demiryoluna özgü yükler Tablo Tarımsal ürün ve canlı hayvan taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür Kuru-Yaş Sebze Meyve Hububat Şeker Pancarı Kereste Canlı Hayvan Toplam Toplam/Genel Toplam %5,08 %3,05 %3,83 %3,53 %4,02 %3,25 %3,74 %2,67 %1,76 %1,90 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Gıda maddeleri ve hayvan yemi taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür Gıda Maddeleri Tuz Tekel Şeker Ot Küspe Melas Toplam Toplam/Genel Toplam %2,41 %2,11 %1,51 %2,05 %1,28 %1,26 %2,27 %2,30 %1,53 %1,51 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

48 Tablo Katı yakıt taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür Maden Kömürü Kok Linyit Toplam Toplam/Genel Toplam %27,64 %22,57 %21,46 %25,52 %23,67 %24,46 %27,54 %28,53 %29,77 %32,54 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Petrol ürünleri taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür Akaryakıt Asfalt, Zift, Katran Toplam Toplam/Genel Toplam %2,32 %1,88 %2,07 %1,85 %1,70 %1,85 %1,30 %1,91 %1,69 %1,82 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Cevher taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür Demir Cevheri Krom Manyez.,Boraks Toplam Toplam/Genel Toplam %42,95 %46,28 %48,07 %42,23 %46,96 %40,51 %34,74 %37,84 %36,61 %33,9 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo İnşaat malzemeleri taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür İnşaat Malzemesi Alçı, Alçı Taşı Çimento Klinkor,kireç,lüle t Toplam Toplam/Genel Toplam %9,87 %12,9 %11,97 %13,41 %13,73 %17,06 %21,38 %18,70 %17,62 %15,78 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Metalürji ürünleri taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür Demir Toplam/Genel Toplam %4,66 %4,74 %2,68 %4,93 %3,77 %4,65 %6,77 %4,82 %3,71 %5,86 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Gübre taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür Toplam/Genel %2,72 %4,22 %3,97 %4,12 %2,77 %4,66 %3,11 %3,51 %4,70 %4 Toplam Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

49 Tablo Kimyasal madde taşımaları Yük veya Tür Kükürt Patlayıcı Madde Toplam/Genel Toplam %0,06 %0,06 %0,05 %0,05 %0,05 %0,04 %0,05 %0,03 %0,04 %0,02 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Araç-makine taşımaları Yük veya Tür Yük vagonları Ziraat aletleri Toplam/Genel Toplam %2,28 %2,29 %2,00 %2,20 %2,20 %2,27 %2,27 %2,71 %2,58 %2,62 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( ) Tablo Yük türlerine göre taşıma karakteristikleri Ürün Cinsi Tarımsal Ürünler ve Canlı Hayvan Gıda Madde ve Hayvan Yemi Katı Yakıt Petrol Ürünleri Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) Taşınan Miktar (netton)* Cevherler Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları ( )

50 Kombine Taşımalar Kombine taşımacılık yaklaşık 20 yıldır gittikçe hızlanan bir artış göstermektedir. Kombine taşımacılık ile bir yükün çıkış noktasından itibaren birden fazla taşıma türü kullanılarak müşteriye ulaşması sağlanmaktadır. Böylece karayolunun türel dağılımda sahip olduğu pay, uzun mesafe taşımalarında demiryolu, denizyolu ve içsuyolu ulaştırmasına yapılacak yönlendirme ile azaltılabilmektedir. Kombine taşımacılıkta mümkün olan ulaştırma türleri bileşimleri: Denizyolu-demiryolu-karayolu Denizyolu-karayolu (RO-RO taşımacılığı) Demiryolu-karayolu şeklindedir. Karayolu ve demiryolu ağlarının entegrasyonuna yönelik AGC ve AGR antlaşmalarının ardından UN/ECE, AGTC Antlaşmasını kombine taşımacılığa yönelik olarak oluşturmuştur. Bu antlaşma 1 Nisan 1991 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu antlaşma ile Doğu-Batı ulaşımında uluslararası kombine taşımacılığa yönelik olarak Avrupa demiryolu ağlarının yenilenmesi söz konusu olmuştur. Geliştirilme amacı, homojen Avrupa kombine ulaşım ağlarının oluşumunda, uluslararası koordinasyonu ve ortak çalışmayı sağlamak olan antlaşma ile aynı zamanda ulaştırma türlerinin entegrasyonunun da sağlanması hedeflenmektedir. Türkiye ye yönelik uluslararası konteyner taşımacılığında denizyolu ulaştırmasının %95 lik payı vardır. Türkiye ye denizyolu ile gelen konteynerlerin elleçlenmesi TCDD ye ait olan Haydarpaşa, Mersin, İskenderun, Derince, İzmir, Samsun ve Bandırma limanlarında ve Ekim 1995 yılında hizmete giren Haydarpaşa Konteyner Kara Terminalinde yapılmaktadır. Elleçlenen yüklerin yurtiçine dağılımında %95 karayolu, %5 demiryolu kullanılmaktadır. Avrupa ile ilişkilerde demiryolu ağırlıklı konteyner taşımacılığı Halkalı Terminali nden yapılmaktadır. Türkiye nin uluslararası kombine taşımacılığa yönelik, AGC ve AGTC Antlaşmaları ile belirlenen demiryolu hatları Harita de verilmiştir. Kombine taşımacılık kapsamında Haydarpaşa-Köstence(Romanya), Derince- Trieste(İtalya), Samsun-Novorasisky(Rusya), Samsun-Tuapse(Rusya), Samsun- Soçi(Rusya), Samsun-Odessa(Ukrayna) arasında düzenli Ro-Ro taşımaları yapılmaktadır. TCDD limanlarındaki konteyner taşımasının yıllara göre gelişimi bu raporun Deniz Taşımacılığı bölümünde verilmiştir. Bu konteynerlerin demiryolu ile taşınan kısmının yılları arasındaki değerleri Tablo de görülmektedir

51 Harita

52 Tablo Yıllar itibariyle konteyner taşımaları 20, 30,40 Ayak TEU Yıllar Gelen Giden Gelen Giden Toplam Gelen+Giden Kaynak : TCDD (2003 ver,lerine ulaşolamamıştır.) Planlanan Yatırımlar Demiryolu yatırımları, TCDD Genel Müdürlüğü ve DLH Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. TCDD, genellikle, işletmenin sağlıklı biçimde sürdürülmesi ve modernizasyon amacıyla ihtiyaç duyulan yatırımları gerçekleştirmektedir. Bunlar, büyük ölçüde yol bakım, onarım ve yenilemeleri, elektrifikasyon ve sinyalizasyon tesisleri yapımı ile çeken ve çekilen araçların imali, satın alınması, bakım ve onarım yatırımlarından oluşmaktadır. DLH ise yeni hat yatırımlarını yürütmektedir. A) TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Tarafından Gerçekleştirilen Demiryolu Projeleri TCDD yatırımları 233 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname hükümlerine göre gerçekleştirilmektedir.yatırım kararları TCDD Yönetim Kurulu tarafından alındıktan sonra programın, plan ve bütçesi ile uyumlu olması amacıyla Hükümetçe onayı gerekmektedir. Yatırım programındaki projelerin parasal kaynakları DPT ve Hazine onayından sonra dış kredi ile karşılanmaktadır TCDD Yatırımları Ankara-Haydarpaşa mevcut demiryolunun iyileştirilmesi gibi büyük ve kapsamlı bir projeye ek olarak beş yıllık yatırım programı çerçevesinde 65 adet dizel elektrikli anahat lokomotifi imali, 32 adet elektrikli banliyö treni temini, 60 adet elektrikli anahat lokomotifi temini, 12 adet dizel elektrikli tren seti temini, 2813 adet yük ile vagonu, 50 adet yolcu vagonu imali, 6 vagonlu 14 adet DMU tren seti ile 42 adet 2 vagonlu ray otobüsü temini, 4270 km. yol yenilenmesi, 218 km. takviye pozu yapımı, 1250 adet demiryolu makası üretilmesi, adet ray kaynağı yapılması, 2431 km. sinyalizasyon tesisi ile 2455 km. elektrifikasyon tesisi yapılması projelerini kapsamaktadır. TCDD projeleri ile ilgili diğer ayrıntılı bilgiler aşağıda verilmiştir

53 a) Aliağa-Menemen-Basmane(İzmir)-Alsancak-Cumaovası Elektrifikasyon, Sinyalizasyon ve Telekomünikasyon Tesisleri Yapımı. 79 km çift hatlı, 3.5 km tek hatlı demiryolunun elektrifikasyon tesislerinin yapımı ile diğer inşaat işlerini içeren bu yatırım, 1992 yılında başlamış olup 2004 yılında tamamlanacaktır. Proje tutarı 134,150 trilyon TL. dir. b) Ankara-Haydarpaşa Mevcut Demiryolu İyileştirilmesi Bu proje Esenkent-İnönü, İnönü-Köseköy arasında altyapı iyileştirilmesi, yeni yol, sinyalizasyon ve elektrifikasyon tesisleri yapımı, 10 set hızlı tren temini ve Sincan da hızlı trenler için depo yapımı işlerinden oluşmaktadır yılında başlamış olan projenin 2005 yılında tamamlanması planlanmıştır. Toplam proje tutarı 2,721 katrilyon TL. dir. c) Konteyner Kara Terminali TCDD İşletmesince, yurtiçindeki konteyner taşımalarının demiryoluna kaydırılması amacıyla, 1997 yılı içerisinde onüç merkezde yapılan fizibilite etütleri sonucunda, yapılabilir bulunan Ankara, Konya, Gaziantep, Kahramanmaraş, Denizli, Kayseri ve Balıkesir de konteyner kara terminali kurulması planlanmıştır. Bu illerde arazi ve fiziksel planlama ve yer tespiti çalışmaları tamamlanmış olup, proje çalışmalarına başlanmıştır. İlk olarak Gaziantep teki çalışmalar tamamlanarak işletmeye açılmıştır. Kayseri de Organize Sanayi Bölgesi (OSB) içerisine yapılacak kara terminalinin iltisak hattına ait tatbikat projeleri TCDD tarafından hazırlanmış, hattın ve terminalin inşası OSB Müdürlüğünce ihale edilmektedir. Denizli de ise Terminalin tatbikat projesi hazırlanmıştır, istimlak işleri tamamlanır tamamlanmaz hemen yapıma geçilecektir. Ankara, Konya, Kahramanmaraş ve Denizli de gerçekleştirilecek kara terminallerinin inşaat, makine ve teçhizat alımını içeren bu yatırımın başlama tarihi 1997, bitiş tarihi ise 2006 yılı olarak öngörülmektedir. Toplam proje tutarı, tümü iç kaynak olmak üzere 24 trilyon TL. dir. d) U. Köprü-Kardeşgediği (Ulukışla)-Yenice, Mersin-Adana-Toprakkale Elektrifikasyon ve Telekomünikasyon Tesisleri ile Altyapının İyileştirilmesi Bu projenin arasında gerçekleştirilmesi öngörülmüş olup, tutarı 448,430 trilyon TL. dir. e) İskenderun-Divriği ve Eskişehir-Kütahya-Balıkesir Hatlarının İyileştirilmesi Mevcut hatların altyapı ve üstyapılarının iyileştirilmesini kapsayan bu proje 2001 yılında başlamış olup 2008 yılında tamamlanacaktır. Toplam proje tutarı 461 trilyon TL. dir. f) Yol İyileştirilmesi ve Güvenlikle İlgili Yatırımlar Yatırım dönemi , proje tutarı 192,480 trilyon TL. dır. 12 * 10 6 Dolar

54 g) Çeken Araçların İmal ve Tamiri ile Modernizasyonu Dizel elektrikli ve elektrikli anahat lokomotifleri, banliyö trenleri imali ve modernizasyonu ve acil müdahale ve kurtarma aracı ile derayman teçhizatını içeren bu yatırımın döneminde gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Proje tutarı 963,990 trilyon TL. dir. h) Çekilen Araçların İmali ve Modernizasyonu Yolcu ve yük vagonları ile yük vagonlarına otomatik koşum takımı temini ve montajından oluşan bu yatırım, 1996 da başlamıştır de bitirilmesi planlanmıştır. Proje tutarı 710,100 trilyon TL. dir. ı) Yeni Projeler (Başlama tarihi 2004 yılı olan projeler) Bina ve tesis onarımları ile bazı demirbaş-teçhizattan oluşan 2,200 trilyon TL. tutarındaki yatırım 2004 yılında gerçekleştirilecektir. Diğer yeni yatırımlar aşağıda sıralanmıştır: Yeni Bilgisayar Uygulamaları İçin Sistem Tesis ve Donanımı: Tutarı 39 trilyon TL. dir. Toplam 555 km. lik Yol Yenilemesi: arasında gerçekleştirilecek bu projenin tutarı 298,020 trilyon TL dir Çeken Araçların İmali ve Temini ile Modernizasyonu: dönemi için planlanmış bu yatırımın tutarı 546,600 trilyon TL.dir. Çekilen Araçların İmal ve Modernizasyonu: dönemi için planlanmış bu yatırımın tutarı 227,190 trilyon TL. dir. Sinyalizasyon, Elektrifikasyon, Haberleşme ve Emniyet Tesisleri Tevsii ve Yenilenmesi: dönemi için planlanmış bu yatırımın tutarı 40,050 trilyon TL. dir. Elektrifikasyon Tesisleri: Irmak-Karabük-Zonguldak, Samsun-Kalın, Kırıkkale- Çetinkaya, Eskişehir-Kütahya-Balıkesir, Kayaş-Irmak-Kırıkkale, Kars-Divriği hat kesimlerinin elektrifikasyon projesi 2005 yılında başlayacak 2008 yılında tamamlanacaktır. Bu yatırımın toplamı 702 trilyon TL dir. Sinyalizasyon ve Kablolu Haberleşme Tesisleri: Irmak-Karabük-Zonguldak, Samsun-Kalın, Eskişehir-Kütahya-Balıkesir, Kars-Divriği hat kesimleri ile ilgili bu proje döneminde gerçekleştirilecektir. Tutarı 798 trilyon TL. dır. Yol Yatırımları: Takviye pozu, ray kaynağı ve makas yenilemesi işlerini kapsamakta olup, dönemi için planlanmıştır. Proje tutarı 60,750 trilyon TL. dir. Yol Yenilemeleri: Sirkeci-Hudut, Irmak-Zonguldak, Alsancak-Eğridir, Samsun- Kalın, Narlı-Diyarbakır, Yolçatı-Tatvan, Van-Hudut, Narlı- Karkamış, Konya- Meydanekber, Karkamış-Nusaybin, Afyon-Karakuyu hat kesimleri ile ilgili yenileme yatırımının döneminde gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Proje tutarı 399,5 trilyon TL. dir

55 B) DLH İnşaatı Genel Müdürlüğü Tarafından Yürütülen ve Yaptırılan Demiryolu Projeleri B.1) Devam Eden Demiryolu İnşaatları a) Ankara-İstanbul Sürat Demiryolu Hattı Ankara-İstanbul arasında mevcut 576 km. lik düşük standartlı demiryolunun 160 km. kısaltarak 416 km. ye düşürülmesi amacıyla 1975 yılında ilk etapta 260 km lik (Arifiye-Sincan) kısmı yatırım programına alınmış olup, bu bölümün 85 km. lik Sincan- Çayırhan kesimi yılında beş ayrı kısım halinde ihale edilmiştir. Sincan-Çayırhan kesiminde 500 milyon USD harcama yapılarak %75 oranında fiziki gerçekleşme sağlanmıştır. b) İstanbul Boğaz Demiryolu Tüp Geçiş ve Gebze-Haydarpaşa ve Sirkeci-Halkalı Banliyö Hatlarının İyileştirilmesi (Marmaray) 76 km. uzunluğundaki söz konusu proje, İstanbul un kentiçi ulaşım sorununu çözmek, aynı zamanda Asya-Avrupa kıtalarını Demiryolu ile bağlamak amacıyla planlanmıştır. Marmaray adı verilen projenin Birinci Bölümü olan 13,5 km. uzunluğundaki Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi nin, 1999 yılında Japon Hükümeti ile imzalanan kredi anlaşması çerçevesinde ihale işlemleri devam etmektedir. 63 km. uzunluğundaki mevcut banliyö hatlarının yüzeysel metroya dönüştürülmesine yönelik olarak proje-şartname çalışmaları tamamlamış olup; finansman görüşmeleri devam etmektedir. c) Tecer-Kangal Demiryolu Hattı Tecer-Kangal Demiryolunun bir varyantı olan 47,5 km. uzunluğundaki bu proje, düşük standartlı mevcut hattın standartlarını yükseltmek ve bu şekilde cevher nakliyatını kolaylaştırarak işletme maliyetlerini azaltmak amacı ile planlanmıştır. Söz konusu hattın altyapısı 2003 yılında tamamlanmış olup, 2004 yılında üstyapısının ikmal edilerek işletmeye alınması öngörülmektedir. d) Menemen-Aliağa Çift Hatlı Demiryolu Hattı Bu proje, Aliağa Rafinerisi ve Nemrut Körfezi civarındaki sanayi tesislerinin ham ve mamül maddeleri sirkülasyonu ile yolcu taşımasına hizmet vermek ve de Nemrut Körfezi ndeki iskelelerde indirilip-bindirilen yüklerin demiryolu ile en ekonomik şekilde taşınmasını sağlamak amaçlarıyla planlanmıştır. Menemen-Aliağa arasındaki 25 km. lik kesim tamamlanarak işletmeye alınmıştır. Ayrıca Menemen-Aliağa Hattı ile Nemrut Körfezi arasındaki bağlantıyı sağlayacak 11 km. uzunluğundaki hattın inşaat çalışmaları devam etmektedir. Söz konusu hat 11 adet iskeleye bağlantı temin edecek olup, günümüzde TCDD nin tüm

56 ülke çapında taşıdığı yükten daha fazla yükün demiryolu ile taşınmasına imkan verecektir. B2) Etüd-proje ve Mühendislik Hizmetleri İşi Tamamlanmış ve İnşaat İhalesine Hazır OLan İşler a) Kömürler-Osmaniye Demiryolu Projesi Sivas ı İskenderun a bağlayan mevcut demiryolunun standartının düşük olması nedeniyle cevher taşımacılığındaki talebi karşılayamaması ve Elbistan daki kömür cevherinin de değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Ayrıca GAP Bölgesine hizmet verecek olan bu hat; 72 km. uzunluğunda olup, 480 milyon USD keşif bedelindedir. b)güney Demiryolu Projesi (Çobanbey-Nizip-Birecik-Şanlıurfa-Mardin-Nusaybin- Irak Hududu Demiryolu Projesi) Türkiye nin anahat şebekesinin 380 km. lik Çobanbey-Nusaybin arasındaki bölümünün Suriye sınırına yakın geçmesi nedeniyle hattın kuzeye çekilmesi ve GAP bölgesine hizmet vermesi, Türkiye ile Irak arasında doğrudan demiryolu bağlantısı tesis edilmesi amacıyla planlanmıştır. Hattın uygulama projesi çalışmaları 1991 yılında tamamlanmıştır. Çobanbey-Nusaybin arası 404 km. ve Nusaybin-Cizre (Irak Sınırı) arası 131 km. dir. İlk etapta yapılması düşünülen Nizip-Birecik-Şanlıurfa kesiminin uzunluğu ise 137 km. dir. Toplam uzunluğu 535 km. olan bu projenin keşif bedeli 1,1 milyar USD dir. c) Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi Demiryolu Projesi Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi arasında demiryolu olmaması nedeniyle Divriği den Samsun a demiryolu ile taşınan demir cevherinin, buradan Ereğli ye deniz yolu ile götürülmesi suretiyle yapılan aktarmalı taşımacılığı ortadan kaldırmak için projelendirilmiştir yılında uygulama projesi tamamlanan 42 km. uzunluğundaki bu hattın keşif bedeli 528 milyon USD. dir. d) Adapazarı-Karadeniz Ereğlisi Demiryolu Projesi Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi ve Bandırma-Bursa-Osmaneli hattının devamı niteliğinde olup Karadeniz Ereğlisi nin Adapazarı nda mevcut hatta bağlanması amacıyla planlanmıştır. Etüt-proje çalışmaları 1998 yılında tamamlanan 129 km. uzunluğundaki bu hattın keşif bedeli 1,250 miyar USD. dir. e) Bandırma Bursa Ayazma - Osmaneli; Ayazma-İnönü Demiryolu Projesi Türkiye nin altıncı büyük şehri, tarım ve sanayi bölgesi olan Bursa nın bir taraftan Bandırma Limanına, diğer taraftan Arifiye-Eskişehir mevcut demiryolu hattına bağlanması amacıyla planlanmıştır. Uygulama projesi çalışmaları 2001 yılında

57 tamamlanan ve toplam uzunluğu 278 km. olan bu hattın keşif bedeli 1,220 milyar USD dir. f) Van Gölü Kuzey Geçişi Demiryolu Projesi Türkiye-İran Transit demiryolu hattının tesisi ile İran ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine transit taşımacılığın yapılması anmacıyla planlanmıştır. Etüt-proje işleri 2001 yılında tamamlanan 237 km. uzunluğundaki bu hattın keşif bedeli 793 milyon USD. dir. g) Çankırı-Çorum-Amasya Demiryolu Projesi Divriği den Karabük e yapılan Cevher Taşımacılığındaki darboğazın giderilmesi, transit taşımacılık ile ithalat ve ihracata katkıları olacağı düşüncesiyle Samsun Limanının mevcut Irmak-Ankara hattına bağlanması amacıyla planlanmıştır. Etüt proje işleri Çankırı-Çorum ve Çorum-Amasya olarak iki kısım halinde ihale edilip 2001 yılında tamamlanan 238 km. uzunluğundaki bu hattın toplam maliyeti 1,359 milyar USD. dir B.3) Fizibilite Etüdü Yapılan Demiryolu Hatları 1. Amasya-Erbaa-Çarşamba Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 2. Arifiye-Çerkezköy-Bulgaristan Hududu Demiryolu Projesi (1997,1983 İTÜ) 3. Çorum-Sinop Demiryolu Hattı Bağlantısı Projesi (1995 KTÜ) 4. Samsun-İskenderun Demiryolu Hattı Projesi (2002 ihale yoluyla, ortak girişim) 5. Divriği-Çetinkaya Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 6. Saltıkova-Bartın Demiryolu Bağlantısı Projesi (1999 ODTÜ) 7. Irmak-Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi Demiryolu Projesi (1985 İTÜ) 8. Ankara-İzmir Hızlı Demiryolu Hattı Projesi (1985 İTÜ, 2003 Akün Ltd. Şti.) 9. Bornova-Ulucak-Kemalpaşa Demiryolu Hattı Projesi (1994 ODTÜ) 10. Ankara-Konya-Silifke-Mersin Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 11. Ankara-Konya Hızlı Demiryolu Hattı Projesi (1997 İTÜ) 12. Ballışıh-Yozgat-Yıldızeli Demiryolu Bağlantısı (1997, 1983 İTÜ) 13. Ankara-İstanbul Sürat Demiryolu Hattı Projesi 2003 ihale yoluyla ortak girişim) 14. Çankırı-Kastamonu-İnebolu Demiryolu Hattı Projesi (1996 KTÜ) 15. Çanakkale-Biga-Bandırma Demiryolu Bağlantısı Projesi (1995 KTÜ) 16. Balıkesir-Çanakkale Demiryolu Hattı Projesi (1994 ODTÜ) 17. Kars-Nancıvan (Beniahmet-Iğdır-Aralık-Diucu) Demiryolu Hattı Projesi (1994 ODTÜ) 18. Tokat-Turhal Demiryolu Hattı Bağlantısı Projesi (1985 İTÜ) 19. Antalya-Alanya Demiryolu Bağlantısı Projesi (1985 KTÜ) 20. Isparta-Burdur-Antalya Demiryolu Projesi (1980, 1984, 1995 ODTÜ) 21. Trabzon-Tirebolu-Erzincan-Diyarbakır Demiryolu Projesi (1985,1995 İTÜ) 22. Tirebolu-Giresun Demiryolu Projesi (1995 KTÜ) 23. Trabzon-Rize-Hopa Demiryolu Projesi (1996 KTÜ) 24. Hopa-Sarp-Batum Demiryolu Projesi (1995 KTÜ)

58 25. Diyarbakır-Mazıdağı-Arada Demiryolu Projesi (1983 İTÜ) 26. Kurtalan-Kıvık-Cizre-Irak Hududu Demiryolu Projesi (1983 İTÜ) 27. Kıvık-Siirt Demiryolu Projesi (1983 İTÜ) 28. Cizre-Şırnak Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 29. Hrasan-Ağrı-Gürbulak(Türkiye-İran) Demiryolu Projesi (1984 ODTÜ) 30. Tekirdağ-Muratlı Demiryolu Hattı Projesi (1997 İTÜ) B.4) İhalesi Yapılacak Olan Demiryolu Etüt Proje Hizmetleri a) Ankara-Polatlı-Afyon-İzmir Demiryolu Projesi Halen 824 km. uzunluğunda olan Ankara-İzmir demiryolu hattının yaklaşık 600 km. ye indirilmesi, ayrıca yüksek standartlı bir demiryolu hattı oluşturulması amacıyla planlanmıştır. Söz konusu hattın etüt-proje hizmetlerinin 2005 yılında tamamlanması öngörülmüş olup, 2005 yılında yapım ihalesinin yapılması aşamasına gelebilecektir. b) Ankara-Sivas Demiryolu Projesi Halen 603 km.uzunluğunda olan Ankara-İzmir demiryolu hattının yaklaşık 475 km. ye indirilemesi, ayrıca yüksek standartlı bir demiryoluna dönüştürülmesi amacıyla planlanmıştır. Söz konusu hattın etüt-proje hizmetlerinin 2005 yılında tamamlanması öngörülmüş olup, 2005 yılında ihalesinin yapılması aşamasına gelebilecektir Hukuki ve Örgütsel Durum TCDD nin Kuruluş ve Gelişimi Türkiye de ilk demiryolu, 1856 tarihinde bir İngiliz şirketine verilen imtiyazla, İzmir-Aydın arasında inşa edilmiş, 130 km. uzunluğundaki bu hattın yapımı 1866 da tamamlanabilmiştir. İmtiyaz verilen başka bir İngiliz şirketi tarafından yapılan İzmir-(Kasaba) Turgutlu-Afyon hattı ile Manisa-Bandırma hattının 98 km. lik kısmı da 1865 yılında tamamlanarak işletmeye açılmış, hattın kalan bölümleri ise sonraki yıllarda tamamlanmıştır yılında yapım imtiyazı Baron Hirch e verilen 2000 km. lik Şark Demiryollarının milli sınırlar içinde kalan 336 km. lik İstanbul-Edirne ve Kırklareli- Alpullu kesiminin 1888 de bitirilerek işletmeye açılmasıyla da İstanbul, Avrupa demiryollarına bağlanmıştır. Anadolu da yapımı tasarlanan demiryollarının devlet eliyle inşası düşünülmüş ve 1871 tarihinde çıkarılan bir irade ile Haydarpaşa-İzmit hattının yapımına başlanmış ve emaneten üç bölümde yapılan 91 km. lik hat 1873 yılında bitirilmiştir. Ancak bundan sonra mali imkansızlıklar nedeniyle yapımına devam edilemeyen Anadolu

59 Demiryolları ile Bağdat ve Cenup Demiryollarının yapımları Alman sermayesi ile gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet in ilanı ile milli sınırlar içinde kalan yaklaşık 4000 km. uzunluğundaki hat 24/05/1924 tarihinde çıkarılan 506 sayılı Kanun ile millileştirilmiştir. Bu hatların yönetimi için Anadolu-Bağdat Demiryolları Müdüriyeti Umumiyesi kurulmuştur. Demiryollarının yapımı ve işletilmesinin bir arada yürütülmesi ve daha geniş çalışma imkanları verilmesini sağlamak amacıyla çıkarılan 31/05/1927 tarih ve 1042 sayılı Kanun la bu kuruluş Devlet Demiryolları ve Limanlar İdare-i Umumiyesi adını almıştır yılına kadar katma bütçeli bir devlet idaresi şeklinde yönetilen kuruluş, 29/07/1953 tarihinden itibaren 6186 Sayılı Kanun la Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi (TCDD) adı altında Kamu İktisadi Devlet Teşekkülü haline getirilmiştir. Son olarak uygulamaya konulan 233 sayılı KHK ile de Kamu İktisadi Kuruluşu kimliğini kazanmıştır. TCDD nin Görevi 233 Sayılı" Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" esaslarına tabi olarak faaliyetlerde bulunmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı altında oluşturulan kuruluş; ana statüsünde belirtilen ve ana başlıklar itibariyle aşağıdaki görevleri yapmakla yükümlüdür. Devletçe kendisine verilen demiryollarını, limanları, rıhtımları ve iskeleleri işletmek, genişletmek ve yenilemek, Kanun, tüzük, yönetmelikler ile kalkınma ve yıllık programlar çerçevesinde, bağlı ortaklarını ve iştiraklerini yönlendirmek ve bunlar arasında koordinasyonu sağlamak, Tamamlayıcı işler olarak gerektiğinde; demiryolları taşımacılığını tamamlayıcı nitelikteki, feribot dahil her türlü deniz ve kara taşımacılığı işlemlerini yapmak, Çeken ve çekilen araç ve gereçler ile benzerlerini yapmak ve yaptırmak, Görevlerinin gerektirdiği ambar, antrepo, depo ve benzeri tesisler ile yolcu ihtiyaçları için gerekli tesisleri kurup işletmek, Yurtiçinde ve yurtdışında yapılmakta ve yaptırılmakta olan, demiryolu inşaatlarını yalnız başına veya ortaklık halinde üstlenmek, Faaliyet konuları ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevleri yapmak Örgüt Yapısı TCDD nin örgüt yapısı şekil de görülmektedir. TCDD nin hükümet düzeyindeki gözetimi, koordinasyonu ve ilişkileri Ulaştırma Bakanlığınca yürütülmektedir

60

61 YÖNETİM KURULU BAŞKAN ÜYE ÜYE ÜYE ÜYE ÜYE Teftiş Kurulu Başkanlığı Hukuk Müşavirliği ULAŞTIRMA BAKANLIĞI Yön. Kurulu Müd. GENEL MÜDÜR Savunma Sekreterliği Müşavirler Özel Kalem BasınYay.veHalk İlişk. Müşavirliği BAĞLI ORTAKLIKLAR BÖLGE MÜDÜRLÜKLERİ GN. MD. YRD. (5) Proje Müdürleri TÜLOMSAŞ Gn. Md. ESKİŞEHİR 1. Bölge Müdürlüğü HAYDARPAŞA Cer Dairesi Başkanlığı Sağlık Dairesi Başkanlığı Ticaret Dairesi Başkanlığı Mali İşler Dairesi Başkanlığı Yol Dairesi Başkanlığı TÜDEMSAŞ Gn. Md. SİVAS 3. Bölge Müdürlüğü İZMİR 2. Bölge Müdürlüğü ANKARA 3. Bölge Müdürlüğü İZMİR 4. Bölge Müdürlüğü SİVAS 5. Bölge Müdürlüğü MALATYA 6. Bölge Müdürlüğü ADANA 7. Bölge Müdürlüğü AFYON Ankara Demiryol Fabrikası Md. Ankara, Adapazarı, Esk. Sivas Tes.Al. Md. APK Dairesi Başkanlığı Tesisler Dairesi Başkanlığı Elektrifikasyon Grup Md. Pendik Sinyal. Ve Telekom. Grup Md. Yunus Elektronik Araş. Merk. Md. Ankara Van Gölü Fer. Md. Limanlar Dairesi Başkanlığı H.Paşa Lim.İş.Md. İzmir Lim.İş.Md. İskende. Lim.İş.Md. Mersin Lim.İş.Md. Samsun Lim.İş.Md. Derince Lim.İş.Md. Bandırm. Lim.İş.Md. İnşaat Dairesi Başkanlığı Varyant. ve Yeni Yol. İnşaat Grup Md. Pazarlama Dairesi Başkanlığı Taşınmaz Mallar Dairesi Başkanlığı Eğitim ve Öğretim Dairesi Başkanlığı E.Şehir Eğit. Mer. Md. Sivas Eğit. Mer. Md Ankara Eğit. Mer. Md Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı Emformasyon Müdürlüğü Merkez Mali İşler Md. Personel ve İdari İşler Dairesi Bşk Malzeme Dairesi Başkanlığı H.Paşa Lab. Md. Ankara Ana İk. Mer. Md. H.Paşa Tes.Al. ve Yol.Md Kırıkkale, Karabük Tes. Alma Md. Fabrikalar Dairesi Başkanlığı Ray Kaynak ve Yol Mak. On. Fb. Md. Afyon Beton Travers Fb. Md. Sivas Beton Travers Fb. Md. Çankırı Makas Fb. Md. Hareket Dairesi Başkanlığı Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı Koruma ve Güven. Müdürlüğü Şekil TCDD nin organizasyon şeması

62 Başkanı Genel Müdür olmak üzere, başkan ve beş üyeden meydana gelen Yönetim Kurulu ile Genel Müdür ve beş Genel Müdür Yardımcısından kurulu yürütme organı, TCDD nin yüksek kademedeki sevk ve idare teşkilatını oluşturmaktadır. Merkezi Yönetim, onaltı İhtisas Daire Başkanlığı ile, Hukuk, Savunma ve Basın Halkla İlişkiler birimlerinden oluşmakta: demiryolu taşımacılığı ile ilgili hizmetler yedi bölge müdürlüğünce yürütülmektedir. Ayrıca Genel Müdür yedi limanın verdiği hizmetlerden sorumludur. Diğer yandan TCDD nin demiryolu endüstrisinde faaliyet gösteren üç bağlı ortaklığı bulunmaktadır. Bunlar aşağıdadır: TÜLOMSAŞ (Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii, Eskişehir):Lisans Lokomotif üretimi yapılmaktadır. TÜVASAŞ (Türkiye Vagon Sanayii, Adapazarı):Yolcu vagon üretimi yapılmaktadır. TÜDEMSAŞ (Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii, Sivas): Yük vagonları üretimi yapılmaktadır. Genel Müdürlük TCDD nin Ankara da merkezindeki daireleri, demiryollarını ve demiryol dışı çalışmaları idare etmektedir. Yol Dairesi Yol Dairesi, demiryolu ağı üzerindeki her türlü bakım, onarım ve yenileme çalışmaları için standartların belirlenmesinden sorumludur. Bu daire, ayrıca şebeke alt yapısına yönelik bakım ve yenileme çalışmaları için uzun vadeli ve yıllık planlar da hazırlamaktadır. Cer Dairesi Cer Dairesi, TCDD nin yıllık işletme planında belirlenen tren çalışmalarını karşılayacak cer gücü gereklerinin planlanmasından sorumludur. Uzun vadeli olarak, cer alanındaki planları yaparak, çalışmaların bu planlara göre yönetilip denetim ve koordinasyonunu sağlamakla yükümlüdür. Ticaret Dairesi Ticaret Dairesi, müşterilerin hesaplarını izleyip gelirleri toplama biçimindeki asıl görevini yerine getirirken, TCDD nin pazarlama ve fiyatlandırma genel politikasının oluşmasına destek anlamında ekonomik araştırmalar da yürütmektedir. Ayrıca, sübvansiyonlu yolcu hizmetlerinin sağlanmasından ve tarife tespitinin mevzuat uyarınca koordine edilmesinden sorumludur. Mali İşler Dairesi Mali İşler Dairesi, TCDD nin demiryolları kurum bütçesi ve planına uygun olarak işletme için ihtiyaç duyduğu parasal kaynakların temininden ve kamu kuruluşları ile kısa vadedeki işletme sermayesi gereklerini karşılayacak ve yatırımları en yüksek verim oranını sağlayacak biçimde yöneltmekten sorumludur. Mali İşler Dairesi, ayrıca borçlar, alacaklar ve mevcutlar ile ilgili işlemlerin yasal kayıtlarını tutarak, malların ve hizmetlerin maliyetlerini bildirerek, işletmelerin

63 mali randımanını ölçerek ve TCDD nin mali konumunu koruyucu önlemler alarak, mali raporlar konusundaki yasal vecibeleri de yerine getirmekle yükümlüdür. Hareket Dairesi Merkezdeki Hareket Dairesi, TCDD nin yolcu ve yük hizmetlerinin, yolcu trafiği konusunda Hükümetçe, yük trafiği konusunda ise Pazarlama Dairesince belirlenen gerekler uyarınca sağlanmasının en randımanlı ve ekonomik yollarını saptamakla yükümlüdür. Sağlık Dairesi Merkezdeki Sağlık Dairesi, TCDD personeline ve yakınlarına sağlanacak tıbbi hizmetleri düzenlemekten sorumludur. Malzeme Dairesi Malzeme Dairesi, TCDD nin ihtiyacı olan tüm malzemeleri en uygun kaynaklardan temin etmekten sorumludur. Ambarların idaresinden ve malzemelerin gerekli yerlere dağıtımından da bu daire sorumludur. Personel ve İdari İşler Dairesi Merkezde yer alan ve TCDD nin personel alıp çalıştırma konusundaki politikasını saptamaktan ve TCDD ile işçiler arasındaki ilişkileri koordine etmekten sorumludur. Limanlar Dairesi Limanlar Dairesi, Hükümetçe TCDD ye verilen yedi limanın işletilmesinden sorumludur. İnşaat Dairesi İnşaat Dairesi, demiryollarındaki tüm yeni inşaatlarla taşınmaz malların ıslahı ile bağlantılı tüm çalışmalardan sorumludur. Dairenin faaliyetleri arasında binalar, hatlar, sanat yapıları ile ilgili olarak hazırlanacak projeler öncesinde teknik rölevelerin çıkarılmasının yanı sıra, yatırım projelerinin uygulanmasına ilişkin maliyet keşiflerinin hazırlanması, ihalelerin yapılması, inşaatların yönetilip denetlenmesi de yer almaktadır. Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Dairesi Devlet Planlama Teşkilatının ulusal kalkınma planlarına uygun olarak, TCDD nin yıllık ve uzun vadeli yatırım planlarını ve programlarını hazırlamakta, bu yatırımların performansını izleyerek planlarda ortaya konulan amaçlara ve ilkelere uygunluklarını kontrol etmektedir. Bu daire, TCDD nin işletilip yönetilmesindeki değişiklikleri ekonomik ve teknik açılardan değerlendirmektedir. Eğitim ve Öğretim Dairesi TCDD nin öğretim ve eğitim çalışmalarını yönetir. Tesisler Dairesi Sinyalizasyon, telekominikasyon ve hat altyapı elektrifikasyon tesislerinin önleyici bakımı ile onarımından ve artan işletme gereklerine paralel olarak tesisleri yenilemek ve kapasitelerini yükseltmekten sorumludur. Yeni tesislerin yapımını, yeni demiryol hatlarının inşaatından sorumlu olan Demiryollar, Limanlar ve Hava

64 Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü ile ortaklaşa üstlenir. Van Gölü Feribot İşletmesi de Tesisler Dairesi nin görev tanımı içinde bulunmaktadır. Bilgi İşlem Dairesi TCDD bünyesinde var olan bilgi işlem sistemlerini yönetmekten sorumludur. Taşınmaz Mallar Dairesi TCDD nin sahip olduğu taşınmaz malları yöneten bu dairedir. Diğer Birimler Ayrıca Dış işleri Dairesi, Enformasyon Müdürlüğü, Koruma ve Güvenlik Müdürlüğü, gibi diğer birimler taşımacılık dışında görevlidir. Bölge Müdürlükleri TCDD nin yedi bölge örgütü, demiryollarının günlük işleyişini yürütmektedir. Her bölge örgütü, kendi coğrafi bölgesindeki tüm bakım çalışmalarından ve tren işletmeciliğinden sorumludur. Bu bölgelerin örgütlenme yapıları, Genel Müdürlüğü'nkine benzemektedir. Bağlı Ortaklıklar Bağlı üç kuruluş; Tülomsaş, Tüvasaş, Tüdemsaş, TCDD ye demiryol ekipmanı temin edip, çeken/çekilen araçların ağır bakım işlerini yürütürler. Bu üç kuruluşun kendi Genel Müdürleri vardır ve günlük işlerinde bağımsız olarak çalışırlar. Limanlar TCDD nin işlettiği yedi liman ile üç iskele vardır. Limanların yerleri şöyledir. İstanbul Boğazının Asya Yakasında Haydarpaşa, İstanbul un güneyinde Marmara Denizi kıyısında Derince, Akdeniz kıyısında Mersin, Akdeniz kıyısında İskenderun Karadeniz kıyısında Samsun Marmara Denizi kıyısında Bandırma Ege Denizi kıyısında İzmir TCDD limanlarının en büyüğü olan Mersin Limanında hem kuru, hem sıvı dökme yükler elleçlenmektedir. Haydarpaşa ve İzmir Limanlarında çoğunlukla konteyner elleçlenmekle birlikte İzmir de önemli düzeyde kuru dökme yük trafiği görülmektedir. Bandırma Limanının asıl yükü ise borikasit gibi kuru dökme yüklerdir. İskenderun Limanında ise eşit miktarlar da kuru dökme yük, sıvı dökme yük ve karışık kargo görülmekte, az ve giderek miktarı daha da düşen konteyner trafiği bulunmaktadır. Derince Limanı nda genellikle karışık yük elleçlenirken, Samsun Limanı ağırlıkla kuru dökme yükler için kullanılmaktadır Yeni Kurulan Daireler 1) Fabrikalar Dairesi 2) Pazarlama Dairesi

65 1) Fabrikalar Dairesi Fabrikalar Dairesi Başkanlığının amacı, Bağlı Ortaklıklar ve diğer fabrikaların etkin, verimli ve ekonomik bir üretim yapabilmesi için, özel sektördeki şirketlerle işbirliği yapmak, gelen talepleri Kuruluş lehine değerlendirerek, gerekli olan hukuki ve teknik altyapıyı hazırlamaktır. Fabrikalar Dairesinin görevleri aşağıda belirtilmiştir: Bağlı ortaklıklar (TÜVASAŞ, TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ) ve Fabrikaların verimliliğini arttırıcı araştırmalar yapmak. Gerektiğinde bu fabrikaların iştirak haline dönüştürülmesi için hukuki ve teknik altyapıyı hazırlamak, Bağlı ortaklıklar ve Fabrikalarla ilgili özel sektör taleplerini değerlendirmek, alternatif üretim modelleri hususunda araştırmalar yapmak (kısmen veya tamamen özelleştirme gibi), bu konuda yönetime görüş sunmak, Fabrikaların üretim teknolojisi ve metotlarını sistemli olarak araştırarak, günün ve geleceğin şart ve ihtiyaçlarına göre modern, verimli ve ekonomik bir üretim düzenini geliştirip uygulanmasına katkı sağlamak, Bağlı Ortaklıkların, Genel Müdürlük ve Daire Başkanlıkları ve TCDD birimleri arasındaki iş ilişkilerini düzenleyip koordine etmek, Bağlı Ortaklıklar ve Fabrikaların özelleştirilmesi ve iştirak haline dönüştürülmesi konularında diğer kurum ve kuruluşlar ile görüşmeler yapmak. Yurt içi ve dışındaki toplantılara katılmak, Faaliyet alanıyla ilgili olarak Genel Müdürlükçe verilen diğer görevleri yapmak. Fabrikalar Dairesi bünyesindeki Teknik Araştırma ve Ortaklık Şube Müdürlüğü nün görevleri şunlardır: Fabrikalardaki üretim artışı ve üretimde kalite artışı için gerekli araştırmalar yapmak, Teknolojik gelişmeleri takip ederek, birim maliyetin düşürülmesi konusunda araştırmalar yapmak ve öneriler sunmak, Özelleştirme veya kısmi özelleşme talepleri hususunda araştırmalar yapmak ve bu konuda raporlar hazırlamak, Dairesi adına teknik toplantılara katılmak, Bağlı Ortaklıkların diğer Dairelerle iş ilişkilerinde ortaya çıkan sorunları gidermek, Fabrikaların iştirak haline dönüştürülmesi çalışmalarına katılmak, Görev alanı ile ilgili verilen diğer görevleri yapmak. 2) Pazarlama Dairesi Pazarlama Dairesinin amacı, artan ülke nüfusu ve ekonomiye parelel olarak büyüyen yük taşıma pazarındaki payı arttırmak, yük taşımalarının artışı için pazarlama faaliyetlerinde bulunmak, üçüncü şahıslarca yük trenlerinin işletilmesi konularında özel sektörle işbirliği yapmaktır. Pazarlama Dairesinin görevleri şunlardır: Yük taşımalarında, taşıma kalitesinin artması için müşteri talep ve ihtiyaçlarını tesbit etmek,

66 Aylık periyotlar halinde pazarlama faaliyetleri ile ilgili Genel Müdürlüğe raporlar sunmak, Müşteri odaklı çalışma prensibine göre aksayan yönleri ve dar boğazları tespit ederek Genel Müdürlüğe teklif ve önerilerde bulunmak, Diğer dairelerle koordinasyon içinde çalışarak, müşteri memnuniyetsizliğine yol açan konuları tespit ederek, bu konularda öneriler geliştirmek ve sorunların çözümüne yardımcı olmak, Blok tren yük miktarının altındaki müşteri taleplerini birleştirerek, blok tren işletme politikasına katkıda bulunmak, Özel sektörün TCDD hatlarında tren işletmeciği yapması için gerekli çalışmaları yapmak ve bu konularda müşterilerin kurumla ilişkileri noktasında koordinasyon sağlamak, Genel Müdürlükçe kendisine verilecek diğer görevleri yapmak AB ile Uyum Çalışmaları Bağlamında TCDD nin Yeniden Yapılanma Çalışmaları Demiryoluna Yönelik AB Direktifleri ve UBAK Kararları AB ile uyum ve genelde Avrupa ile uyum konusunda demiryolları ile ilgili olarak AB direktifleri ve Ulaştırma Bakanları Konferansı (UBAK) kararları söz konusudur. Belirtilen direktif ve kararlar aşağıdaki gibi özetlenebilir. 91/1893 sayılı AB Direktifi: Kamu hizmeti yükümlülüklerinin sözleşmeye bağlanmasını ve bu kapsam dışındaki durumlarda, bu tür hizmetlerin muhasebelerinin ayrı tutulmasını öngörmektedir. 91/440 sayılı AB Direktifi: Demiryolu işletmelerinin bağımsızlığı, Altyapı ve işletmenin birbirlerinden ayrılması, Altyapıya yönelik ödemelerde adalet sağlanması, Uluslararası yük, yolcu ve kombine taşımacılığa giriş hakkı verilmesi, Demiryolu kuruluşlarının sağlam bir mali yapıya kavuşturulması, borçlanmalarının bu yapıyı bozmayacak düzeyde tutulması, Devlet yardımının, bu konuda daha önce konulmuş kurallara göre yapılması, gibi son derece önemli konuları içermektedir 93/6 sayılı UBAK Kararı: Transit geçişte ve hatta giriş için diğer ülkelere olanak sağlama konularında tavsiye niteliğindedir. 95/18 sayılı AB Direktifi: İşletmecilerin; işletme lisansı, güvenlik sertifikası, yol tahsisi almalarını ve sigortalanmayı öngörmektedir. 95/3 sayılı UBAK Kararı: Ulusal işletme lisanslarının karşılıklı olarak kabulü, İşletmecilerin güvenlik sertifikası alması ve yol tahsisi için altyapının kullanılacağı ülkede başvuru yapılması konularında tavsiye kararlarını içermektedir. 95/19 sayılı AB Direktifi: 91/440 da belirtildiği gibi işletmecilere adil giriş hakkı verilmesi,

67 Altyapının optimum kullanımının sağlanması, Altyapı kullanım bedelinin alınmasında adil davranılması, konuları ile 27 Haziran 1995 ten itibaren iki yıl içinde yerine getirilmek üzere, altyapı yönetimi ve kapasite tahsisine ilişkin esasları belirlemektedir. Kopenhag UBAK Bakanlar Konseyi Onayı: Avrupa demiryollarının etkinliğini ve rekabet gücünü iyileştirme konusunda uygulanan yaklaşım; Demiryolu kuruluşları-devlet ilişkisi, Saydam ve mali durumu iyileştirilmiş bir yapılanma, Demiryolu altyapısının ayırımsız olarak belirli hizmet gruplarına açılması stratejileri Mayıs 1998 Kopenhag UBAK Bakanlar konseyi toplantısında kabul edilmiştir. 2001/14 sayılı AB Kararı: Demiryolunun daha etkin ve iyi hizmet sunan bir sistem olmasını sağlayacak biçimde; Demiryolu altyapısının kullanımı bedellerinin konulması ve toplanması, Altyapı kapasitesinin tahsisi kurallarını tanımlamaktadır. Bu direktif ayrıca, daha önceki kararları pekiştirici yönde bağımsız bir kurum oluşturulması, güvenlik sertifikası verilmesi zorunluluğu konularına yer vermekte, geçmişteki bazı direktifleri de yürürlükten kaldırmaktadır. 96/48 ve 2001/16 sayılı AB Direktifleri: Bu direktifler, Trans Avrupa Demiryolu sisteminde, teknik farklılıklardan kaynaklanan uluslararası bütünlükte işletmeyi engelleyen işletme kısıtlarını aşmaya yönelik uyumlaştırma (interoperability) ile ilgilidir. 96/48 sayılı AB direktifi: Yüksek Hızlı Trans Avrupa Demiryolu sistemi için düzenlenmiştir. 2001/16 sayılı AB Direktifi, konvansiyonel demiryolu sistemine yönelik olup 96/48 sayılı Direktifte iyileştirme sağlamaktadır. Beyaz Kitap, Avrupa Ulaştırma Politikasının, demiryollarının canlandırılması ilkesi bağlamında, bütünlük içinde işletmeye yönelik teknik uyumlaştırmayı (interoperability) kilit önemde görmektedir. Çünkü, rekabette yetersiz kalmanın başlıca nedenini Avrupa demiryolu hatları arasındaki teknik uyumsuzluk olarak belirtmektedir. TCDD nin Yeniden Yapılanması TCDD nin AB politikaları doğrultusunda yapısal uyumunu sağlama amacıyla, Japon Hükümetinin Dünya Bankası aracılığı ile sağladığı $ lık hibe ile finanse edilen yeniden yapılanma etüdüne 1995 yılında başlanmış ve 1996 yılında tamamlanmıştır. Bu çalışmalar da özellikle: Çalışma amacı doğrultusunda iş stratejisi ve akışına uygun bir yönetim ve örgütlenme yapısı geliştirmek Ulaştırma sektöründe demiryollarının rolünü yeniden tanımlayacak bir demiryolu kanunu çıkarmak, Özel sektör katılımını sağlamak, gibi hedefler amaçlanmaktadır

68 Yönetim ve Örgütlenme Bu çalışmada esas olarak bir yönetim ve örgütlenme yapısı önerilmiştir. Klasik demiryolu yönetiminde tren işletmeciliği ve tren planlaması öncelik taşımakta iken, yeni işletme yönetiminde müşteri ihtiyaçları, diğer bir deyişle uzun dönemli iş potansiyeli faaliyetlere baz oluşturmakta ve müşterilerin isteklerine kısa zamanda cevap verilmeye çalışılmaktadır. Şekil de TCDD nin mevcut örgüt yapısı özetlenmiştir. Şekil de ise yeniden yapılanma önerisi görülmektedir. Yönetim Kurulu Genel Müdür 7.Bölge Müd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd 16 İhtisas Dairesi ve Doğrudan Genel Müdüre bağlı 6 Destek Birimi Şekil TCDD nin mevcut örgütsel yapısı Yönetim Kurulu Genel Müdürlük Hizmetleri Genel Müdür Kurum Hizmetleri Yük Yolcu Atölyeler Şebeke Temel İş Birimleri Destek İş Birimleri Şekil TCDD nin yeniden yapılanması için önerilen örgütsel yapı Yeniden yapılanma çalışması sonucunda fonksiyonel ve hiyerarşik bir yapıdan müşteri odaklı dört iş birimi oluşturulması önerilmiştir. İki ana iş birimi; Yolcu, Yük İki destek iş birimi; Atölyeler, Altyapı Bu bölünme, hizmetlerin sübvanse edilmesini kolaylaştıracak olup, söz konusu iş birimleri, faaliyetlerini yürütmek için gerekli tüm kaynaklara sahip olacaklardır. Bu birimlerden yolcu, yük ve atölyeler birimi 1999 yılı içinde oluşturulmuştur

69 Merkezde ise stratejileri oluşturmak, iş birimlerinin performansını izlemek, Kuruluşun mali işlevlerini ve Hükümetle ilişkilerini yürütmek amacıyla küçük bir kurum hizmetleri birimi ile Genel Müdürlük birimi oluşturulacaktır. Ana demiryolu faaliyetleri ile ilgili olmayan liman, sağlık, eğitim tesisleri, okullar, Sivas ve Afyon Beton Travers Fabrikaları, Çankırı Makas Fabrikası, TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ gibi birimlerin demiryolundan ayrılması önerilmektedir. Yönetim Kurulunun yapısı ve işlevi de yeniden yapılanma amacı doğrultusunda değişecektir. Yeniden yapılanmayı destekleyecek diğer önlemler aşağıda açıklanmıştır. İş ve Mali Performansı iyileştirme stratejileri : Gelirleri arttırmak, demiryolu hizmetlerini daha verimli hale getirmek. Bunun için : - Tarife artışı yapılacak, ancak gelir artışının temin edilmesi için hizmet kalitesi de yükseltilecektir. - Yüksek maliyetli hizmetlerden vazgeçilecek, uzun dönemde stratejik avantajları bulunan pazarlara yönelinecektir. - Maliyetleri azaltma stratejileri geliştirilecektir. - Mekanizasyon, yönetim ve işletme süreçlerinin iyileştirilmesine, çalışanların teşviki sureti ile verimliliğin arttırılmasına çalışılacaktır. Yeniden Yapılanma Kapsamında Özel/Kamu Sektörleriyle İşbirliği Yapılacak Konular - Üçüncü şahısların kendi vagonlarına sahip olmaları: Vagon maliyetlerini taşıtıcılarla paylaşmak ve taşımayı hızlandırmak için sahibine ait vagonlarla yapılan taşımalar teşvik edilmektedir. Sahibine ait vagonlarla yapılan taşımalarda %60 a kadar indirim yapılmaktadır. - Pazarlamada acenta sisteminin yerleştirilmesi Halihazırda yolcu bilet satış acentaları bulunmakla birlikte, yük açısından böyle bir uygulama yapılmamaktadır. Hizmetin yaygınlaştırılmasında taşıtıcı ve yolcuların ulaşabilecekleri en yakın noktadan TCDD hizmetlerini alabilmeleri büyük önem taşımaktadır. Özellikle yük taşımalarında demiryolu taşıma sisteminin ara/yardımcı hizmet ihtiyacının giderilebilmesinde acentalık sistemi önemli görevler üstlenebilecektir. - Özel sektörün tren işletmeciliği yapabilmesi: TCDD, demiryolu işletmeciliğini tekel olarak yerine getirmekte olup, sektör içinde rekabet ortamı bulunmamaktadır. Küreselleşme eğilimiyle birlikte Kamu Kuruluşlarının özel sektörle işbirliği içinde olmaları, verimli çalışmanın en önemli kriterlerinden birisi olarak değerlendirilmektedir. Günümüzde, birden fazla işleticinin faaliyetine imkan vererek, demiryolu sektörünün sadece diğer taşıma sistemleri karşısında rekabet gücünü arttırmak değil, sektör içinde de rekabet yaratmak

70 amaçlanmaktadır. Avrupa Birliği çıkardığı direktiflerle demiryolu hatlarının birden fazla işleticiye açılmasını desteklemektedir. Bu çerçevede hazırlanan yeniden yapılanma planının bir parçası olarak tren işletmeciliği konusuna özel sektörün katılım olanakları araştırılmaktadır. Bu konudaki çalışmalar sonuçlanma aşamasına yaklaşmış bulunmaktadır. Diğer yandan: -Sağlık hizmetlerinin üçüncü şahıslardan alınması, -İaşe vb. hizmetlerin üçüncü şahıslara yaptırılması, -Yol yenileme ve bakım hizmetlerinin üçüncü şahıslara yaptırılması, -Banliyö işletmeciliğinin belediyelere devri, gibi hususlarda hayata geçirilmeye çalışılmaktadır. Bu çerçevede; TCDD İşletmesi ile İzmir ve İstanbul Büyükşehir Belediyeleri arasında ön protokol imzalanmış, ancak MARMARAY Projesi nedeni ile İstanbul Belediyesi ile işbirliği gerçekleştirilememiş, İzmir Büyükşehir Belediyesi ile çalışmalar sürdürülmektedir. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ise konuya sıcak bakmamıştır. Banliyö sisteminin, diğer kentiçi ulaşım sistemleri ile entegrasyonunun sağlanabilmesi, kentiçi ulaşımın tek elden planlanması ile mümkün olabilmektedir. Bu amaca yönelik olarak; banliyö dışındaki kentiçi sistemlerini planlayan yerel yönetimlerin, kentiçi planlarına banliyö işletmeciliğini de dahil edebilmelerine olanak sağlamak için, İzmir, Ankara ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlıkları ile temasa geçilmiştir. Bu çerçevede TCDD İşletmesi ile İzmir ve İstanbul Büyükşehir Belediyeleri arasında ön protokol imzalanmış olup, Ankara Büyükşehir Belediyesi ile görüşmeler devam etmektedir. Banliyö işletmeciliğinde yerel yönetimlerle işbirliği kapsamında, altyapı, ve tesisler ile trafik yönetiminin TCDD de kalması, anahat yolcu ve yük taşıması işletmeciliğine TCDD ce devam edilmesi, banliyö işletmeciliğinin ise mevcut altyapıya uygun olarak belediyece temin edilecek dizilerle belediye tarafından yürütülmesi esas alınmıştır. Kurulu olan fabrikaların iştirake dönüştürülmesi ile TCDD ve Bağlı Ortaklıkların boş arazileri üzerinde uluslararası firmalarla ortak demiryolu araçları üretecek fabrikalar kurulması, yapılması planlanan işbirliği çalışmaları arasında bulunmaktadır

71 Hukuki Yapılanma ve Hükümetle İlişkiler a) Demiryolu Kanunu Taslağı Yeniden yapılanma çalışmaları kapsamında Demiryolu Kanunu Taslağı da hazırlanmıştır. Taslak hazırlanırken iki ana amaç dikkate alınmıştır. Demiryolu işletmeciliğinin, TCDD ve/veya imtiyaz sahibi işleticiler tarafından verilmesi TCDD nin ticari bir kuruluş gibi çalışmasına imkan sağlanması. Bu kanunda; Hükümetin, sermayenin tamamına sahip olması dolayısı ile TCDD nin işletme ve mali performansını izleme görevi devam etmekle beraber, bu görevin, yönetime, günlük müdahaleler şeklinde değil, politika düzeyinde olması, sosyal amaçlı demiryolu taşımalarına karar verme yetkisinin, Hükümetin elinde olması ve imzalanacak ticari sözleşme çerçevesinde bu taşımaların maliyetinin TCDD ye ödenmesi de ön görülmüştür. Taslak olarak hazırlanan Demiryolu Kanununda yer alan maddeler şöyle özetlenebilir: TCDD Yönetimini tam özerkliğe kavuşturmak. Bunun için; - Kuruluş Yönetim Kurulunun, Kuruluşun ilgili olduğu tüm tarafların katılımı ile oluşması, (İşçi, memur, taşıtıcı kuruluşlar, Hazine, DPT ve Ulaştırma Bakanlığı temsilcileri olmak üzere) - Yönetim Kurulu üyelerinin hizmet süresinin sınırlandırılması, görevden alınmalarının ise ancak yargı kararı ile olabilmesi, - Genel Müdürün, Yönetim Kurulu üyesi olmaması ve özel sektör tecrübesi bulunanlar arasından yine belli bir süre için iş başına getirilmesi, - Kuruluşa, özelleştirme konularında 4046 sayılı yasadan ayrı hareket edebilme özerkliği verilmesi, - İşe alma ve yatırım kararlarını vermede Kuruluşun tek yetkili olması önerilmiştir. Kuruluş faaliyetlerinin denetimi için yıllık performans hedeflerini tanımlamak. Kuruluşun mali yapısını, muhasebe sistemini, yatırımlar ve finansman açısından devletle olan ilişkilerini düzenlemek. Bir defaya mahsus olmak üzere TCDD yi borçlarından arındırmak. Demiryolu işletmeciliği ve kuruluş hizmetlerinin üçüncü kişilere devri konusundaki yasal çerçeveyi oluşturmak. Kuruluşun insan kaynakları konusundaki yetki ve sorumluluklarının çerçevesini çizmek

72 b) Hükümet-Demiryolu Yıllık Performans Sözleşmesi Hükümet-Demiryolu ilişkilerinin Yıllık Performans Sözleşmesi ile düzenlenmesi önerilmiştir. Yıllık Performans Sözleşmesi, Kuruluşun denetimi ve faaliyetlerinde etkinliği sağlamak amacıyla yıllık olarak TCDD ve Hükümet arasında anlaşmaya varılan hedefler ve yükümlülükleri içeren metinlerdir. Ana hedefi; Kanundan kaynaklanan kuruluş yükümlülüklerinin ve Hükümetin bu hizmetleri yerine getirirken kuruluşa yapacağı mali desteğin belirlenmesi ve bunun kullanımının denetlenmesidir. Bu sözleşmede mutabakata varılan beş yıllık stratejik iş planları çerçevesinde işletme ve mali performans hedefleri belirlenecektir. Stratejik plan yıllık sözleşmeye baz teşkil edecektir. Kamu hizmeti yükümlülükleri düzenlemeleri altında verilecek hizmetler tanımlanacak ve bu hizmetler için Hükümetin vereceği yıllık sübvansiyon ödemeleri yer alacaktır. Hükümet ile TCDD arasındaki bütün mali işlemler yıllık sözleşme çerçevesinde yapılacaktır. Hükümetin demiryoluna vereceği mali yardımların; Sosyal indirimler Zarar eden yolcu hizmetleri Ekonomik olmayan hatlarda belirli hizmet ve faaliyetlerin yapılmasından doğan mali yükümlülüklerin, işletme performansını bozmayacak şekilde ödenmesi için bir mekanizma kurulması önerilmiştir. Yeniden yapılanma planının uygulanacağı geçiş döneminde sübvansiyonların bir kısmı sabit altyapı maliyetlerini karşılamak amacıyla, bir kısmı da yolcu taşımacılığı için verilecektir. Ancak çeşitli Bakanlık ve birimlerin Müsteşarlarından oluşturulan bir üst komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda; bu günkü şartlarda Hükümet-Demiryolu Yıllık Performans Sözleşmesinin uygulanması ve TCDD nin KİT hüviyetinden çıkarılıp özerk bir yapıya kavuşturulması ile ilgili maddelerin yasalaşmasının imkansız olduğu görüşü ağırlık kazanmış ve mevcut 233 sayılı Kararname ve Ana Statü içinde kalınarak TCDD nin mali yapısını düzeltmeye yönelik bir Kanun Tasarısı hazırlanmasına karar verilmiştir. Bu çerçevede; TCDD yi sadece mali açıdan özellikle kısa dönemde rahatlatmayı hedefleyen Kanun Tasarısı Taslağı hazırlanarak Haziran 1997 de Ulaştırma Bakanlığına gönderilmiş, ancak, TCDD Yönetim Kurulu söz konusu Taslağı 22/12/1999 tarih ve 28/504 sayılı kararı ile geri çekmiş bulunmaktadır. Yapılan Uygulama Çalışmaları Yeniden yapılanma doğrultusunda birden fazla işleticinin faaliyetine imkan vererek demiryolu sektörü içinde rekabet oluşturabilmesi, daha özerk bir yönetim

73 yapısına kavuşulması ve hantal organizasyon yapısının fonksiyonel hale getirilmesi için çalışmalara başlandı. Örgütsel Yapı Burada yapılan yenilikler, yukarıda belirtilen amaçlara ulaşabilmek için Kurum içerisinde gerçekleştirilen değişiklikleri kapsamaktadır. Merkez Daireleri arasında amaca uygun hizmet kaydırmaları yapılarak, taşıma hizmetlerinin daha verimli hale getirilmesine çalışılmıştır. Bu kapsamda; a) Yük ve yolcu taşımalarından sorumlu olan dairelerin sadece bu konuya yoğunlaşabilmesi ve altyapı ile işletmeciliğin birbirinden ayrılması için, trafik hizmetleri 22/12/1999 tarihinde, altyapı destek birimini oluşturacak Dairelerden biri olan Tesisler Dairesi bünyesine verilmiştir. b) Trafik hizmetlerinin Tesisler Dairesi bünyesine verilmesini müteakip, trafiğin ve altyapının önemli bir parçasını oluşturan gar ve istasyonlarda hizmetlerin tek elden yürütülmesi açısından 29/06/2001 tarihinde bütün gar, istasyon ve duraklar da Tesisler Dairesine bağlanmıştır. Böylelikle, bütün gar, istasyon ve duraklar mevcut personeli ile birlikte Tesisler Dairesi Başkanlığına bağlandıktan sonra, buralarda yolcu ve yük taşımalarına ilişkin bütün hizmetlerle, sabit tesislerin aydınlatma, ısıtma, temizlik, bakım ve onarım işleri ilgili daireler adına Tesisler Daire Başkanlığınca yerine getirilmeye başlanmıştır Merkezde Tesisler Dairesine bağlanmış olan trafik hizmetleri, taşra teşkilatında da Hareket Müdürlüğü sorumluluğundan alınarak, Tesisler Müdürlüğü bünyesine verilmiştir. Buna bağlı olarak, Ticaret, Hareket ve Tesisler Dairesi Başkanlıklarının merkez ve taşra teşkillerinin görev tanımları ve teşkilat şemaları yeniden düzenlenmiştir. c) Merkez Dairelerce alınan kararlar ile hazırlanan plan ve programların uygulanmasının da daire başkanlıklarının yönetim ve denetiminde yapılması, yetki ve sorumluluk karmaşasına meydan verilmeden, iş bölümünün demiryollarının bütününü kapsayacak tarzda geliştirilmesi, bölgeler arasındaki farklı uygulamaların ortadan kaldırılarak iş ve işlemlerde yeknesaklığın sağlanması, iş akışını etkileyen bürokratik işlemlerin azaltılıp gereksiz yazışmaların önlenmesi ve sonuç olarak, hizmetlerin başlangıçtan bitişe kadar tek elden yürütülmesi ve merkezi bir işletmecilik sisteminin oluşturulması için, 13/09/2001 tarihinde Bölgelerdeki Servis Müdürlükleri mevcut kadrolarıyla doğrudan Merkez Dairelerine bağlanmıştır. Ayrıca, bir çok dairenin teşkilat şeması ve görev tanımlarının çok eski tarihlere dayanması göz önünde bulundurularak, bazı düzensizliklerin giderilmesi açısından, tüm merkez birimlerinin teşkilat şemaları ve görev tanımları güncelleştirilmiştir. Uygulamada görülen aksaklıkların giderilmesi için, 12/12/2002 tarihinde Bölge Müdürleri, Md. Yrd. Ve İşletme Müdürlerinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur. Bu çalışmalarla eş zamanlı olarak, Hukuk Müşavirliği koordinatörlüğünde gerekli bütün yönetmelik, genel emir, talimatname, tamim vb. değişiklikler de peyderpey gerçekleştirmeye ve uygulanmaya başlanılmıştır

74 d) Yeniden yapılanma çalışmaları sürerken, 05/04/2002 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 2002/3849 sayılı Kararname ile Bölge Müdürlüklerinin kapatılması nedeni ile; 24/04/2002 tarihinde Ana Organizasyon Şeması ile Taşra Teşkilatı Organizasyon Şeması yenilenmiştir. Ancak kurulduğundan bu yana, bölge bazında teşkilatlanmış olan Kurumda hizmetlerin yürütülebilmesi için mevcut taşra teşkilatı içinde Servis Müdürlükleri olarak nitelendirilen alt hizmet birimleri zorunlu olarak korunmuş ve bunlar arasındaki koordinasyonu sağlamak üzere, taşra organizasyon şemasına bir Merkez İşletme Müdürü eklenmiştir. e) 23/05/2002 tarihinde, Merkez İşletme Müdürlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Yönetmeliği yürürlüğe konularak taşradaki yetki, sorumluluk karışıklıkları ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. f) Ancak, Kurulmuş bulunan Merkez İşletme Müdürlüklerinin bu güne kadar Bakanlar Kurulundan izin alınıp, kadro iptal ve ihdasları yapılamadığından, 13/09/2002 tarihinde, hukuki ihtilafların önüne geçmek için, gerekli kadro iptal ve ihdasları Bakanlar Kurulundan alınıncaya kadar, Merkez İşletme Müdürlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Yöetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Buna göre ana organizasyon şeması ile, taşra teşkilatı organizasyon şeması değiştirilmiştir. İşlerin aksamaması açısından da, mevcut ünvanlar ve kadrolar dahilinde görevlendirmeler yapılarak hizmetler yürütülmektedir. g) Demiryolu şebekesinde tren ve vagon hareketleri, stok kontrol faaliyetleri, işletme ve bakım bilgilerinin bilgisayar ağı ile izlenmesi, talimatların bilgisayar aracılığı ile hızla gönderilerek, karar vericilere kolaylık sağlanması, müşterilere daha çabuk cevap verilebilmesi, bütün iş ve işlemlerin hızlandırılması amacı ile İşletme Yönetim Bilgi Sistemi kurulması çalışmaları da eş zamanlı olarak sürdürülmüştür. Yeniden Yapılanmaya İlişkin Gerçekleşmelerin Son Durumu ve Sonuçları TCDD hatlarında özel sektörün kendi araçlarıyla işletmecilik yapabilmesine imkan sağlayarak sektöre canlılık getirmek ve rekabet oluşturmak, böylelikle demiryolu taşıma payını arttırmak için TCDD Ana Statüsü nde değişiklik yapılması amacıyla YPK ya müracaat edilmiştir tarih ve T-10 sayılı YPK Kararı ile Ana Statüde gerekli değişiklikler yapılmıştır. 3. Şahıslara açılmasına yönelik Yönetmelik hazırlama çalışmaları son aşamaya gelmiştir. Demiryolu kanununun çıkartılması ile ilgili olarak 1995 yılında Booz-Allen & Hamilton firmasına yaptırılan çalışma temel alınarak hazırlanmış olan Taslak Demiryolu Kanunu, 1995 yılından sonra yürürlüğe giren AB müktesebatına uyum açısından Avrupa Komisyonunun desteği ile tekrar değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeyi yapmak amacıyla AB Komisyonunun görevlendirdiği Danışman firma uzmanları, Taslak Demiryolu Kanunu ile ilgili AB müktesebatı arasındaki yasal farklılıkları, demiryolu sektörünün yönetsel ve yapısal farklılıklarını tanımlamak amacıyla bir Farklılık Analiz Çalışması (gap analysis study) yapmışlardır. Bu kapsamda

75 TCDD tarafından daha önce hazırlanmış olan Taslak Demiryolu Kanunu AB müktesebatına uyumlu bulunmamış ve tek bir yasal düzenleme yerine, demiryolu sektörünü düzenleyen genel bir kanun ile TCDD nin yeni bir yapı kurmasına imkan tanıyan TCDD ye yönelik bir kanun olmak üzere iki kanunun hazırlanması önerilmiştir. Farklılık Analiz Çalışması temel alınarak, demiryolu sektörünün AB müktesebatına uyumunun sağlanması amacıyla alınması gereken önlemler yıllarını kapsayan bir Eylem Planı haline getirilmiştir. Sözkonusu Eylem Planı tarihinde Ulaştırma Bakanlığınca onaylanmıştır. Eylem Planı kapsamında AB fonlarından yararlanılarak aşağıdaki çalışmalar 2004 yılında başlanılması ve eş zamanlı yürütülmesi planlanmıştır. 1. Demiryolu sektörünün düzenlenmesi için yasal altyapının oluşturulması amacıyla; demiryolu sektörünü düzenleyen genel bir kanun ile TCDD nin yeni bir yapı kurmasına imkan tanıyan, TCDD ye yönelik bir kanunun hazırlanması (Eşleştirme- Twining Projesi). 2. TCDD de işletme ile altyapının muıhasebe bazında ayrımını, birimlerin mali performanslarının ölçülmesi ve izlenmesi vb. mümkün kılacak Yönetim Bilgi Sistemi nin (MIS) kurulması. 3. İş birimlerinin oluşturularak TCDD organizasyonunun ticari yapıya kavuşturulması. 4. Ticari olmayan Kamu hizmeti niteliğindeki hizmetlerin tanımlanması, kamu hizmeti sözleşmelerinin hazırlanması gibi hususları içeren Hazine yle mali ilişkilerin yeniden düzenlenmesi. AB katılım Öncesi Mali Yardımlarının 2003 Yılı Programlaması kapsamındaki proje paketi, tarihinde Avrupa Komisyonunun ilgili komitesi (Phare Management Committee) tarafından ele alınarak incelenmiş ve olumlu görüş bildirilmiştir. Pakete mali destek sağlayan finansman kararının çıkması beklenmektedir yılı yatırım programında MIS için gerekli 477,000 luk ulusal katkı payı ayrılmıştır. Projenin birinci aşaması olan demiryolu sektörünü düzenleyen kanunların hazırlanmasını içeren Eşleştirme Projesi ihalesine Fransa, Almanya ve İspanya katılmış, 16 Aralık ta sonuçlanan ihaleyi Almanya kazanmıştır. Eşleştirme sözleşmesinin en geç 16 Nisan a kadar hazırlanmasına karar verilmiştir. Almanya tarafı hazırlayacakları sözleşme taslağını Türk tarafına 15 Mart a kadar göndereceklerdir. Eşleştirme Projesi kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalar: - Demiryolu sektörünü düzenleyen genel bir kanun ile TCDD ye yönelik bir kanunun hazırlanması, - AB müktesebatında öngörülen düzenleyici birimlerin (altyapı yöneticisi, düzenleyici organ, lisans veren organ, güvenlik setifikası organı gibi) rolü sorumlulukları ve yerinin belirlenmesi - Altyapı ücretlerinin belirlenmesi metodolojisini oluşturan yasal düzenlemelerin yapılması. - Altyapı kapasitesinin tahsisi metodolojisini oluşturan yasal düzenlemelerin yapılması

76 - Altyapı yöneticisi ile kapasite tahsisi talebinde bulunan işletmeciler arasında hak ve hükümlülükleri belirleyen sözleşmelerin hazırlanması. - Demiryolu işletme lisansı alma konusunda ihale prosedürlerinin, kriterlerin özel şartların belirlenmesi. - Tüketici haklarının korunması, ihtilafların çözümü mekanizmasının ve kapasite tahsisi ve altyapı ücretlendirme prosedürlerinin belirlenmesi. Ayrıca, 2005 yılında yürürlüğe girecek olan Dünya Bankasının CAS-Ülke Destek Stratejisi High Case senaryosuna 200 Milyon USD lık bir mali destek olarak dahil edilmiş olan Demiryollarının Yeniden Yapılanması Projesi nin olası kompenentleri Hazine Müsteşarlığı başkanlığında Ulaştırma Bakanlığı, DTP ve TCDD yetkililerinden oluşan Yönlendirme Komitesi nde tartışılmaktadır. CAS Projesi nin yürürlüğe girmesinden önce bu projeye hazırlık amacıyla 2004 yılı içinde gerçekleştirilmek üzere Japon Politika ve İnsan Kaynakları (PHRD) hibesinden yararlanarak işgücünün yapılanması ve sosyal plan hazırlanması konusunda Danışman bir firmaya çalışma yaptırmak üzere Dünya Bankası na başvurulmuştur. Danışmanlık hizmeti alınması amacıyla ilgilenen firmaların ön yeterliliklerinin belirlenmesi amacıyla hazırlanan İlgi Beyanı 2003 Development Business in on-line versiyonunda ve ayrıca 4 ve 5 Kasım 2003 tarihi Resmi Gazete de yayınlanmıştır. İlgilenen firmaların ön yeterlilikleri değerlendirilerek 6 firmadan oluşan kısa liste hazırlanmış ve 20 Ocak 2004 te onay içn Dünya Bankası na gönderilmiştir. Projenin amacı; TCDD nin İşgücü Yapılanması için tüm seçeneklerin ve maliyetlerin değerlendirilerek, gerekçesi ile birlikte en uygun seçeneğin tavsiye edilmesidir. Projenin hedefleri; TCDD nin İşgücü yapılanmasının dizaynı, bunun fizibıl olup olmadığının değerlendirilmesi, işgücü düzenlemesinin maliyet ve faydalarının belirlenmesidir Politikalar Başlangıçta belirtilen gelirin gideri karşılama oranının giderek kötüleşmesinde, enflasyonist bir ortamda fiyatların uygun bir zamanlama ile ayarlanmamasından bir ölçüde etkilenmiş olabilir. Çünkü çoğu durumda demiryolu taşıma fiyatlarının, karayoluna göre düşük düzeyde kaldığı bilinen bir husustur. Diğer bir olumsuz durum, var olan talebin çekici, çekilen araç, personel yetersizliği vb. nedenlerle karşılanamamasıdır. Yukarıdaki açıklamalar, demiryollarımızda etkin bir fiyat uygulanmaması ve mevcut altyapı kapasitesini zorlayan ve oransal olarak kolay çözülmesi düşünülebilecek sorunların aşılamaması yüzünden talebin karşılanmasında zorluklar, hatta olanaksızlıklarla karşılandığını göstermektedir. Son dönemde, blok ve direkt tren uygulamaları benzeri yaklaşımlarla mevcut olanakların daha iyi değerlendirilmesine ve talebin karşılanamaması sorununun çözümüne katkı sağlayabilir