MESLEKİ BECERİLERİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ (MESGEP)

Transkript

1 MESLEKİ BECERİLERİN GELİŞTİRİLMESİ PROJESİ (MESGEP) DEZAVANTAJLI BİREYLERİN EĞİTİM İHTİYAÇLARI ANALİZİ ARAŞTIRMA RAPORU İL RAPORLARI I

2 II

3 İÇINDEKILER ÖNSÖZ Prof. Dr. Nabi AVCI, Milli Eğitim Bakanı...IX ÖNSÖZ Doç. Dr. Ömer AÇIKGÖZ, MEB Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürü...XI 1. ADANA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI ADIYAMAN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI AĞRI İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI ANKARA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI ANTALYA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI ARDAHAN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR AYDIN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ III

4 7.2. NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR BALIKESİR İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR BAYBURT İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR BİNGÖL İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR BURSA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR ÇANKIRI İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR DİYARBAKIR İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR IV

5 14. ELAZIĞ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR ERZİNCAN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR ERZURUM İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR GAZİANTEP İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR GİRESUN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR HATAY İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR İSTANBUL İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI V

6 20.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR İZMİR İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR KAHRAMANMARAŞ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR KARABÜK İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR KARS İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR KOCAELİ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR MALATYA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR MARDİN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE VI

7 27.6. ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR MERSİN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR MUŞ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR SİİRT İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR SİVAS İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR ŞANLIURFA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR TRABZON İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR TUNCELİ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM VII

8 34.4. DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR VAN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ NÜFUS EĞİTİM VE İSTİHDAM DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI HEDEF KİTLE ARAŞTIRMA BULGULARI DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR VIII

9 ÖNSÖZ Türkiye nin önemli sorun alanlarından olan işsizlik ve mesleksizliğin çözüm yolu, yaygın ve kaliteli mesleki eğitimden geçmektedir. Öte yandan hızla değişen teknolojik bilgi, üretim yöntemleri ve iş hayatındaki gelişmeler bir meslek sahibi olanları da bilgi ve becerilerini sürekli olarak yenilemeye, hatta meslek değiştirmeye zorlamaktadır. Dolayısıyla vasıfsız işgücüne bilgi ve beceri kazandıracak, bir meslek sahibi yapacak çalışmaların yanında; hayat boyu öğrenme yaklaşımıyla çalışanların mesleklerinde ilerlemeleri, bilimsel ve teknolojik gelişmelere uyum sağlamaları, mesleğini değiştirmek isteyenlerin ilgi ve isteklerine uygun programlarla yeni meslek edinmeleri gibi faaliyetler önem kazanmaktadır. Bu doğrultuda hayata geçirilen Mesleki Becerilerin Geliştirilmesi Projesi ; meslek sahibi olmayan genç işsizlere, dezavantajlı gruplara ve mesleğini değiştirmek isteyenlere ilgi ve istidatları göz önüne alınarak meslek edindirmeyi, var olan becerileri üst seviyelere çıkararak mesleki yeterlilikler kazandırmayı, mesleki ve teknik eğitim kurumlarındaki yönetici ve öğretmenlerin kalite standartlarını yükseltmeyi amaçlamaktadır. Gerçekleştirilmesi planlanan çalışmaların içinde engelliler, hükümlüler, göç edenler, dul ve yetimler, şiddet mağduru kadınlar gibi çok çeşitli özel politika gerektiren gruplara yaşamlarını kolaylaştıracak beceriler kazandırılacak olması ayrı bir öneme ve anlama sahiptir. Zira toplumların olduğu kadar, bireylerin refahı ve mutluluğu her bireyin ilgi ve yetenekleri yönünde eğitim almasına bağlıdır. Toplumun fertlerini ekonomik ve sosyal hayata katılmaktan alıkoyan engelleri kaldırarak dezavantajlı grupların hayatını değiştirmeyi ve geleceğe ümitle bakmalarını hedefleyen Mesleki Becerilerin Geliştirilmesi Projesi nin gerçekleştirilmesinde emeği geçen herkese teşekkür eder, projenin başarı ile tamamlanmasını temenni ederim. IX Prof. Dr. Nabî AVCI Millî Eğitim Bakanı

10 X

11 gerektiren bireylere sunulacak mesleki eğitim faaliyetlerini planlamak ve uygulanmasına katkı sağlamak amacını taşımaktadır. Söz konusu araştırma ile 35 pilot ildeki proje hedef kitlesinin sayısal olarak tespit edilmesi ve gruplandırılması, seçilen hedef kitlenin ilgi ve istidatlarının tespit edilmesi ve seçilen pilot illerde sektörün acil ihtiyaçlarının tespit edilmesi hedeflenmiştir. Hedef gruplar mesleki eğitim ihtiyaçları dikkate alınarak engelliler ve diğer dezavantaj grupları olmak üzere iki grupta toplanmıştır. Engelliler grubunda ortopedik, zihinsel, görme ve işitme engelliler yer alırken diğer dezavantajlılar grubu hükümlüler/eski hükümlüler, güvenlik sebebiyle göç edenler, muhtaç durumdaki dul/yetimler ve şiddet gördüğü için evinden ayrılmış kadınlardan oluşmaktadır. Söz konusu çalışmadan elde edilen bulgular; il düzeyinde özel politika gerektiren gruplar için düzenlenecek meslek kurslarının belirlenmesinde, müfredat geliştirmede, eğitim ortamlarının düzenlenmesinde ve öğretmenlerin hizmet içi eğitiminde kullanılacaktır. Proje kapsamında farklı grupların ihtiyaçlarına göre düzenlenecek eğitimler ile bireylere kazandırılacak mesleki beceriler yoluyla dezavantajlı bireylerin istihdam olanakları artırılarak, kendilerine yetebilen, üretken ve mutlu bireyler olmalarına katkı sağlanacaktır. Dezavantajlı durumda olan her bir bireyin hayatına yapılacak en ufak katkının hem söz konusu birey hem de toplumun geneli açısından doğurabileceği olumlu sonuçlardan hareketle, bu araştırmanın gerçekleştirilmesinde emeği geçen herkese içtenlikle teşekkür ederim. XI ÖNSÖZ Günümüzün bilgi temelli ekonomileri, iş gücünün geçmişle kıyaslanamayacak kadar yüksek bilgi ve becerilere sahip olmasının yanı sıra bu bilgi ve becerilerin gelişmeler doğrultusunda sürekli güncellenmesini gerektirmektedir. Bu bağlamda uluslararası niteliğe sahip ve küresel düzeyde rekabet edebilme amacında olan ülkemiz ekonomisi için kaliteli, sürekli ve erişilebilir mesleki ve teknik eğitim hayati öneme sahiptir. Mesleki eğitim, nitelikli iş gücü ihtiyacını karşılamasının yanı sıra sosyo-ekonomik düzeyin yükseltilmesi ve sosyal barışın sağlanması açısından da önemli bir işleve sahiptir. Bu noktadan hareketle başta özel politika gerektiren veya dezavantajlı gruplar olmak üzere toplumun tüm kesimlerinin hayat boyu öğrenme yaklaşımı içerisinde mesleki eğitim fırsatlarından eşit oranda yararlanarak toplumsal yaşama tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve bu yolla sosyal refahın yaygınlaştırılması Mesleki Becerilerin Geliştirilmesi Projesi nin hareket noktasını oluşturmuştur. Bireylerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda mesleki becerilerinin geliştirilmesine katkı sağlayarak, devletimizin sosyal sorumluluk rolünü yerine getirmesine destek olmak amacıyla planlanan Mesleki Becerilerin Geliştirilmesi Projesi çalışmalarının başlangıç adımı olarak tasarlanan bu araştırma, özel politika Doç. Dr. Ömer AÇIKGÖZ MEB Meslekî ve Teknik Eğitim Genel Müdürü

12 XII

13 1. ADANA 1.1 İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Adana nın genelde Türkiye ortalamasında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle altyapı ve ulaşım endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Adana, eğitim altyapısı ve düzeyine ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Adana, ekonomik etkinlik bileşenlerinden işgücü piyasası dışındaki tüm göstergelerde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilemektedir. Sahip olduğu iç dinamikleri dış ticaret kanallarıyla zenginleştiren Adana, tarım alanındaki ekonomik gücünü finansal piyasalara yansıtarak bölgenin iş ve finans merkezi olma niteliğini kazanmıştır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Adana nın içerisinde yer aldığı TR62 Bölgesinde %62 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR62 Bölgesinde TL olup, bu miktar Türkiye ortalamasının %78,5 idir NÜFUS döneminde Adana nın nüfusu %5,09 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Adana nın kent nüfus oranındaki hızlı artış dikkat çekmektedir de %80,3 olan kent nüfus oranı 2011 de %88,4 e yükselerek Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Adana 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, 65+ yaş grubunda ise altındadır. Diğer yaş gruplarında anlamlı bir fark bulunmadığı söylenebilir. Bu durumun Adana nın özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesinden aldığı göçten kaynaklandığı düşünülmektedir. Adana da İkamet eden nüfusun %40 ı Adana dışındaki illerin nüfusuna kayıtlıdır. Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır, Mersin ve Adıyaman, Adana nın en yoğun göç aldığı illerdir döneminde Adana nın en yoğun biçimde göç verdiği iller ise sırasıyla, İstanbul, Mersin, Ankara, Şanlıurfa ve Antalya dır. Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Adana nın Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Adana da okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %11 i geçmesi dikkat çekmektedir. 1

14 Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) Bitirilen Eğitim Düzeyi TÜRKİYE (%) Adana (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 2,46 11,57 7,07 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,26 7,36 5,83 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 22,48 28,26 25,40 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 29,89 21,27 25,53 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 25,80 20,34 23,04 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 11,79 8,48 10,12 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,32 2,72 3,02 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Adana da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,23 24,95 25,61 Brüt 109,32 108,42 108, ,77 35,74 36,78 Net 99,51 99,21 99, ,58 53,89 54,76 Kaynak: Adana da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%84,75) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %60,3 ü genel, %39,7 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,24 37,99 85,23 55,42 44,58 Kadın ,41 28,81 84,22 65,79 34,21 Toplam ,11 33,64 84,75 60,30 39,70 Kaynak: Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Adana da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Çizelge 4 te görüldüğü gibi Adana da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %10 kadar daha düşüktür. 2

15 Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Adana Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 94,54 88,16 91,44 54,22 60,55 57,30 40,32 27,61 34,14 Net 68,69 67,34 68,03 39,79 47,46 43,52 28,90 19,88 24,51 Kaynak: TR62 Bölgesi nüfusunun %55,8 i Adana da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Adana daki işgücünün 776 bin kişi olduğu, bunların 693 bininin istihdam edildiği ve 83 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR62 (Adana, Mersin) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 73,4 31,4 52,0 İşsizlik Oranı (%) 9,4 13,7 10,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,3 22,3 14,2 İstihdam Oranı (%) 66,5 27,1 46,3 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Adana, Türkiye ortalamasının üzerinde oranlara sahiptir. İşgücüne katılma ve istihdam oranlarının yüksekliğinin olumlu, işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin ise olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Adana da %64,5 e ulaşmaktadır. Adana, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Adana nın içerisinde bulunduğu TR62 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,6 sı SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %56,7 ye yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: 3

16 Adana da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış ile esnaf sayısındaki azalma dikkat çekmektedir. Ancak, 2010 dan itibaren esnaf sayısının da yükselmeye başladığının belirtilmesi gerekmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Adana daki işyeri sayısı olup bunun 625 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Adana da 479 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %93,24, özel işletmelerde %83,13, toplamda ise %84,44 tür. 325 engelli de kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Adana da 22 kamu işletmesi toplam 223 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %86,10 dur. 31 eski hükümlü de kontenjan fazlası olarak istihdam edilmektedir. Bu bağlamda istihdam edilen toplam eski hükümlü sayısı kontenjanın üzerine çıkmaktadır. Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 22 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 223 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 192 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 31 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 82 Kaynak: Adana da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler iki katına yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde dan ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. 4

17 2007 yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %33,54 tür. Bu oran 2011 yılında %42,74 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %12,42 si işe yerleşirken 2011 de bu oranın %8,17 ye düştüğüne de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Adana da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 278 den 44 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 162 den 1 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: 5

18 1.5. HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Adana nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Adana da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 360 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM : ARAŞTIRMA BULGULARI Adana da 221 i engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 531 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde dengeli bir dağılım olduğu görülmektedir. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler grubunda daha yüksektir. Çizelge 13: Adana da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,87 Kadın , , , ,02 Lise Altı ,53 Eğitim Durumu Lise ,14 Yükseköğretim ,33 TOPLAM Adana da anket uygulanan 126 işletmenin 41 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 241 dir. 6

19 Çizelge 14: Adana da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Adana da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Adana da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık, Temizlik İşçiliği, El Sanatları Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Çağrı Merkezi Operatörlüğü Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Pizzacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil, İplik, Yabancı Dil, El Sanatları Satış Elemanı, Bilgisayar Operatörlüğü, Kaynakçılık, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Kuaförlük, Betonarme Kalıpçılığı, Betonarme Demirciliği Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Temizlik Elemanı Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Tarım ve Hayvancılık, Bilgisayarlı Muhasebe, Sera İşçiliği El Sanatları, Kuaförlük, Sekreterlik, Büro Elemanı, Girişimcilik 7

20 8

21 2. ADIYAMAN 2.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Adıyaman ın genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle sağlık ve eğitim endeksinde Türkiye ortalamasının altında seyreden Adıyaman, altyapı ve ulaşım alanına ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahiptir. Adıyaman ekonomik etkinlik bileşenlerinden finansal piyasalar ve dış ticaret alanlarındaki göstergeler de olumsuz bir performans sergilemektedir. Sahip olduğu turizm potansiyeline rağmen, turizm endeksinde de Türkiye ortalamasının altında bir değere sahiptir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Adıyaman ın içerisinde yer aldığı TRC1 Bölgesinde %53,5 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRC1 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %49 udur NÜFUS döneminde Adıyaman ın nüfusu %1,9 oranında artarak e ulaşmıştır de %56,47 olan Adıyaman ın kent nüfus oranı 2011 de %60,04 e yükselmiş olmakla beraber Türkiye ortalamasının çok altındadır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Adıyaman 0-14 ve yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, diğer yaş gruplarında ise altındadır. Adıyaman da iktisaden faal nüfus Türkiye ortalamasının %4 oranında altında yer almaktadır. Adıyaman da ikamet eden nüfusun %94,06 sı Adıyaman nüfusuna kayıtlıdır döneminde Adıyaman ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2,34 ü kadardır. İstanbul, Malatya ve Gaziantep göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. Adıyaman ın, diğer illere verdiği göç kişi olup, İstanbul, Ankara, Kocaeli göç verilen illerin ilk sıralarındadır. Adıyaman ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,83 ünü oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,79 a kadar düşmüştür. Adıyaman ın

22 yaş grubu nüfusunun %30 un üzerinde olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin göç veren bir il olduğu söylenebilir. Okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimlilerin toplam nüfus içerisindeki oranı Türkiye genelinde %64,31, Adıyaman da ise %71,16 dır. Lise ve üstü eğitimlilerde kadınların dezavantajlı durumları dikkat çekmektedir. Türkiye genelinde lise ve üstü eğitim kurumunu bitirenlerin oranı %32,19, Adıyaman da ise %25,25 tir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Adıyaman (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,08 19,35 12,25 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 5,14 8,43 6,79 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 20,11 25,39 22,76 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 33,59 25,17 29,36 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 23,41 14,05 18,71 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 8,80 4,31 6,54 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,87 3,29 3,58 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Adıyaman da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,46 27,59 27,53 Brüt 108,22 107,54 107, ,01 39,94 39,98 Net 98,77 98,63 98, ,11 62,27 62,18 Kaynak: Adıyaman da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%80,77) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %53,32 si genel, %46,68 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,54 38,14 82,67 53,87 46,13 Kadın ,47 37,22 78,69 52,70 47,30 Toplam ,07 37,70 80,77 53,32 46,68 Kaynak: 10

23 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Adıyaman da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Adıyaman da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %6 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Adıyaman Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 97,57 83,75 90,82 65,70 52,18 59,10 31,86 31,57 31,72 Net 63,88 59,42 61,70 39,18 35,58 37,43 24,69 23,84 24,28 Kaynak: TRC1 Bölgesi nüfusunun %24,03 ü Adıyaman da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Adıyaman daki işgücünün 163 bin kişi olduğu, bunların 139 bininin istihdam edildiği ve 23 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRC1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,3 14,2 42,6 İşsizlik Oranı (%) 14,8 12,3 14,4 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 16 17,9 16,2 İstihdam Oranı (%) 61,6 12,4 36,5 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Adıyaman ilini de kapsayan TRC1 Bölgesi, Türkiye ortalamasının gerisinde değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken, işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüktür. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Adıyaman ilinin bulunduğu TRC1 Bölgesinde %74,5 e ulaşmaktadır. Adıyaman, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Adıyaman ın içerisinde bulunduğu TRC1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,8 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %58,7 ye yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %35 in altına düşmektedir. 11

24 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Adıyaman da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde tüm statülerde çalışanların sayısında bir artış görülmektedir. Tarım sigortalı çalışanların sayısında 2009 yılında bir azalma görülse de ilerleyen yıllarda tekrar yükselişe geçtiği söylenebilir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Adıyaman daki işyeri sayısı olup bunun 107 sinde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Adıyaman da 64 işletmenin toplam 396 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %98,98 özel işletmelerde %82,55 toplamda ise %86,62 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 62 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Adıyaman da 10 kamu işletmesi toplam 62 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %96,8 dir. Kontenjan fazlası olarak 21 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 12

25 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 10 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 62 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 60 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 2 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 21 Kaynak: Adıyaman da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde üç katı artış görülürken, işe yerleştirmelerde de altı katı kadar bir artış olduğu söylenebilir. Bunun yanı sıra iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 563 ten 912 ye yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %17,28 dir. Bu oran 2011 yılında %51,15 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir de iş bekleyen engelli kadınların %2,60 ı işe yerleşirken, 2011 de bu oranın %12,73 e yükseldiği dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Adıyaman da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 72 den 10 a, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 13 ten 3 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 13

26 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Adıyaman ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Adıyaman da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj grubu Sayısı Dezavantaj grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 250 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 380 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 140 Görme Engelliler 180 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 140 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 950 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Adıyaman da 88 i engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 198 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda daha yüksektir. 14

27 Çizelge 13: Adıyaman da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç D urumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü için Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,81 Kadın , , , ,73 Lise Altı ,73 Eğitim Durumu Lise ,76 Yükseköğretim ,52 TOPLAM Adıyaman da anket uygulanan 132 işletmenin 21 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 28 dir. Çizelge 14: Adıyaman da Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantaj Çalışan Sayısı

28 2.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Adıyaman da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Adıyaman da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Gıda Üretim İşçiliği, Yabancı Dil Gıda Ambalaj, Konfeksiyon İşçiliği (Meydancı) Bilgisayar Operatörlüğü, Masörlük, Yabancı Dil, El Sanatları Mobilyacılık, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Tiyatro Tarım Ve Hayvancılık, Gıda Üretim İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Satış Elemanı, El Sanatları, Girişimcilik El Sanatları, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık Tarım Ve Hayvancılık, Gıda Üretim İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Konfeksiyon İşçiliği, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık 16

29 3. AĞRI 3.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Ağrı nın Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle eğitim ve sosyal yaşam alanında olumsuz göstergelere sahip olan Ağrı, ulaşım ve altyapıda Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Ağrı, tarım alanındaki potansiyeli ile öne çıkmaktadır. Tarımın gücünü ekonomik etkinlik kaynağı olarak kullanırken, hayvancılık alanında da yüksek performans göstermektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Ağrı nın içerisinde yer aldığı TRA2 Bölgesinde %57,3 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRA2 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %38,4 üdür NÜFUS döneminde Ağrı nın nüfusu %4,6 oranında artarak a ulaşmıştır. Aynı dönemde Ağrı nın kent nüfus oranındaki azalış dikkat çekmektedir de %53,19 olan kent nüfus oranı 2011 de %52,37 ye düşerek Türkiye ortalamasının bir hayli altında yer almaktadır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Ağrı 0-14 ve yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerindeyken, diğer yaş gruplarında altındadır. Ağrı nın iktisaden faal nüfusunun Türkiye ortalamasından %10 civarında düşük olması dikkat çekmektedir. Türkiye genelinde %25 olan 0-14 yaş grubunun toplam nüfus içerisindeki oranının Ağrı da %40 a yaklaşması dikkat çekmektedir. Bu veriler doğurganlık oranının yüksekliğine işaret etmektedir. Ağrı da İkamet eden nüfusun %91,64 ü Ağrı nüfusuna kayıtlıdır döneminde Ağrı nın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2,79 u kadardır. İstanbul, İzmir ve Van göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. Aynı dönemde Ağrı nın, diğer illere verdiği göç dir. İstanbul, Ankara, İzmir göç verilen illerin ilk sıralarındadır. Ağrı ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,75 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,74 e düşmüştür. Ağrı nın 0-14 yaş nüfusunun %40 kadar olduğu göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 17

30 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında, okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların oranı Türkiye genelinde %11,9 iken, Ağrı da ise bu oranın %31,9 olması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Ağrı ilkokul ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının oldukça altındadır. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Ağrı (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 4,59 23,00 13,22 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 14,05 23,91 18,67 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 21,19 19,50 20,40 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 29,12 14,74 22,38 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 16,96 6,62 12,12 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 5,88 3,10 4,58 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 8,20 9,12 8,63 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Ağrı nın, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranının ise Türkiye ortalamasının yarısı kadar olması oldukça dikkat çekmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,41 15,18 15,30 Brüt 110,72 112,78 111, ,34 21,74 22,05 Net 98,08 99,11 98, ,69 33,51 34,11 Kaynak: Ağrı da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%65,90) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %51,76 sı genel, %48,24 ü mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Ancak, ilköğretimden mezun olanların cinsiyetlere göre dağılımında erkek ve kız sayıları arasındaki farkın büyüklüğü dikkat çekmektedir. Bu fark kızların okullaşmasındaki sorunlara işaret etmektedir. Ancak, eğitim öğretim yılı ilköğretimdeki okullaşma oranının yüksekliği ile birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu farkın kısa sürede kapanacağı veya kız öğrencilerin anlamlı bir bölümünün okula kayıtlı olmakla beraber devam etmedikleri sonucu çıkartılabilir. 18

31 Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,10 29,93 65,03 53,97 46,03 Kadın ,65 34,54 67,19 48,59 51,41 Toplam ,11 31,79 65,90 51,76 48,24 Kaynak: Ağrı nın ortaöğretimdeki okullaşma oranı Türkiye ortalamasının bir hayli altındadır. Mesleki ve teknik ortaöğretimdeki okullaşmada da Ağrı nın dezavantajlı durumu aşağıdaki Çizelge de açıkça görülmektedir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) TÜRKİYE Ağrı Mesleki ve Teknik Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 54,58 39,95 47,64 35,19 22,62 29,23 19,39 17,33 18,41 Net 37,03 26,70 32,13 22,69 14,87 18,98 14,34 11,83 13,15 Kaynak: TRA1 Bölgesi nüfusunun %47,99 u Ağrı da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Ağrı daki işgücünün 183 bin kişi olduğu, bunların 165 bininin istihdam edildiği ve 18 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRA1 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 76,9 31,6 54,4 İşsizlik Oranı (%) 12,9 3,5 10,2 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 19, ,8 İstihdam Oranı (%) 66,9 30,5 48,8 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verileri incelendiğinde Ağrı ilini de kapsayan TRA2 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye değerlerinin üzerinde olmasına rağmen işsizlik oranında Türkiye ortalamasından daha yüksektir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. 19

32 Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Ağrı ilinin bulunduğu TRA2 Bölgesinde %78,3 e ulaşmaktadır. TRA2 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Ağrı nın içerisinde bulunduğu TRA2 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %26,7 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %33,7 ye yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Ağrı da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi ve memur statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış ile esnaf statüsünde çalışanların sayısındaki azalma dikkat çekmektedir. Ancak, 2010 dan itibaren esnaf sayısının da yükselmeye başladığının belirtilmesi gerekmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Ağrı daki işyeri sayısı olup bunun 58 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Ağrı da 24 işletmenin toplam 396 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %97,37, özel işletmelerde %65,15, toplamda ise %76,92 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 6 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: 20

33 Ekim 2012 verilerine göre, Ağrı da 5 kamu işletmesi toplam 20 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %95 tir. Kontenjan fazlası olarak da 2 eski hükümlü istihdam edilmektedir. Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 5 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 20 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 19 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 1 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 2 Kaynak: Ağrı da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde ciddi bir değişiklik görülürken, işe yerleştirmelerde de önemli bir yükseliş olduğu söylenebilir. Bunun yanı sıra iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 287 den 676 ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %16,67 dir. Bu oran 2011 yılında %38,73 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınlardan işe yerleştirilen bulunamazken 2011 de söz konusu kadınların %2,25 i işe yerleştirilmiştir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Ağrı da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 12 den 4 e düşerken işe yerleştirilenlerin sayısında bir değişiklik görülmemiştir. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 21

34 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Ağrı nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Ağrı da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 280 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 420 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 90 Görme Engelliler 200 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 100 İşitme Engelliler 150 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Ağrı da 86 sı engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 289 una anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısı yüksek olsa da erkek sayısı ile birbirine yakındır. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde ise dengeli bir dağılım görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda daha yüksektir. 22

35 Çizelge 13: Ağrı da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç D urumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü için Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Erkek ,58 Kadın , ,06 Yaş Grubu , ,34 Lise Altı ,05 Eğitim Durumu Lise ,57 Yükseköğretim ,38 TOPLAM Ağrı da anket uygulanan 121 işletmenin 4 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 14 tür. Çizelge 14: Ağrı da Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantaj Çalışan Sayısı DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Ağrı da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Ağrı da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü El Sanatları, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Fırıncılık, Mandıra İşçiliği Kasap, İş Makineleri Operatörlüğü, El Sanatları, Girişimcilik, Satış Elemanı, Fırıncılık, Mandıra İşçiliği El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Kuaförlük Aşçılık, Pastacılık, Mandıracılık, El Sanatları 23

36 24

37 4. ANKARA 4.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Ankara nın genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle demografik yapı ve altyapı endeksinde ilk sırada ulaşım, sağlık ve sosyal yaşam alanlarında ise ilk beş il arasında yer almaktadır. Ankara, ekonomik etkinlik bileşenlerinden tarım dışındaki tüm göstergelerde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilemektedir. Ankara, işgücü, dış ticaret, sanayi ve finansal piyasalar endeksinde ise iller arası sıralamada il beş sırada yer almaktadır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Ankara da %61,5 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR51 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %134,2 sidir NÜFUS döneminde Ankara nın nüfusu %9,49 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Ankara nın kent nüfus oranındaki hızlı artış dikkat çekmektedir de %92,7 olan kent nüfus oranı 2011 de %97,37 ye yükselerek Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Ankara 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının altında, yaş grubunda ise ortalamanın üstünde yer almaktadır. Çalışma çağındaki nüfusun Türkiye ortalamasının üstünde seyrettiği görülmektedir. Bu durumun Ankara nın yoğun şekilde göç almasından kaynaklandığı söylenebilir. Diğer yaş gruplarında anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Ankara da İkamet eden nüfusun %67,43 ü Ankara dışındaki illerin nüfusuna kayıtlıdır. İstanbul, Çorum, Yozgat, Kırıkkale, İzmir, Ankara nın en yoğun göç aldığı ilerdir döneminde Ankara nın en yoğun biçimde göç verdiği iller ise sırasıyla, İstanbul, İzmir, Antalya, Konya ve Kırıkkale dir. Ankara ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %6,33 ünü oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %6,55 e kadar yükselmiştir. Ankara nın 0-14 yaş grubu nüfusunun %20 civarında olduğu da göz önünde bulundurulursa bu ilin göç alan bir il olduğu söylenebilir. Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında 25

38 Ankara nın lise ve üstündeki eğitim kademelerinde Türkiye ortalamasının üzerinde olduğu görülmektedir. Ankara da okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının altında olması ve bu oranın kadınlarda %6 nın altına düşmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Ankara (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 0,89 5,39 3,16 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 1,71 4,08 2,91 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 17,03 26,27 21,70 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 25,02 19,03 21,99 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 29,91 24,81 27,33 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 21,42 16,78 19,07 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,03 3,64 3,83 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Ankara da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,94 27,91 28,44 Brüt 106,46 107,32 106, ,42 39,28 39,87 Net 99,63 99,47 99, ,09 62,23 62,16 Kaynak: Ankara da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%95,09) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %56,17 si genel, %43,83 ü mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,45 44,72 95,16 53,01 46,99 Kadın ,58 38,44 95,02 59,54 40,46 Toplam ,41 41,68 95,09 56,17 43,83 Kaynak: 26

39 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde olan Ankara da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Ankara, mesleki ve teknik ortaöğretimdeki okullaşma oranında da Türkiye ortalamasının üzerinde değerlere sahiptir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Ankara Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 109,82 106,57 108,24 62,67 67,93 65,22 47,15 38,65 43,02 Net 81,82 84,11 82,93 43,89 52,39 48,02 37,93 31,72 34,91 Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü gibi Ankara daki işgücünün bin kişi olup bunların bini istihdamda, 161 bini ise işsizdir. Çizelge 5: TR51 (Ankara) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 70,4 25,6 47,5 İşsizlik Oranı (%) 8,4 12,3 9,4 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 8,6 13,1 9,8 İstihdam Oranı (%) 64,5 22,5 43 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel veriler incelendiğinde Ankara işgücüne katılım oranında Türkiye ortalamasının altındadır. İşsizlik oranında ise Türkiye ortalamasından daha iyi durumdadır. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Ankara da %41,3 tür. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının bir hayli üzerindedir. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Ankara nın 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %78,6 sı SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %84,6 ya yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %50 nin altına düşmektedir. 27

40 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Ankara da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış ile esnaf sayısındaki azalma dikkat çekmektedir. Ancak, 2009 dan itibaren esnaf sayısının da yükselmeye başladığı söylenebilir. Ayrıca, tarım alanında çalışanlara bakıldığında yılları arasında %30 gibi sert bir düşüş olduğu görülmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Ankara daki işyeri sayısı olup bunun ünde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Ankara da işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %88,47, özel işletmelerde %83, toplamda ise %84,05 tir. Kontenjan fazlası olarak da 705 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Ankara da 72 kamu işletmesi toplam 1029 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %63,7 dir. Kontenjan fazlası olarak da 180 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 28

41 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 72 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 655 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 374 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 180 Kaynak: Ankara da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler üç katı kadar artmıştır. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde dan ya yükselmesi dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %27,01 dir. Bu oran 2011 yılında %39,56 ya yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir de iş bekleyen engelli kadınların %27,40 ı işe yerleşirken 2011 de bu oranın %33,51 e yükseldiği de dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Ankara da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 464 ten 112 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 428 den 16 ya düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 29

42 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Ankara nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Ankara da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj grubu Sayısı Dezavantaj grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 290 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Ankara da 300 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 770 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı birinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda daha yüksektir. 30

43 Çizelge 13: Ankara da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç D urumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü için Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,90 Kadın , , , ,00 Lise Altı ,53 Eğitim Durumu Lise ,75 Yükseköğretim ,71 TOPLAM Ankara da anket uygulanan 383 işletmenin 56 sında dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 210 dur. Çizelge 14: Ankara da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

44 4.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Ankara da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Ankara da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, Ofis Hizmetleri Elemanı, Yabancı Dil, Halkla İlişkiler Elemanı (Bilgi Danışma) Zihinsel Engelliler El Sanatları, Gıda Ambalajlama, Konfeksiyon İşçiliği (Meydancı) Görme Engelliler Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Masörlük İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/ Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), Konfeksiyon İşçiliği, Yabancı Dil, El Sanatları, Mobilyacılık Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, CNC ve Diğer Tornacılık, Frezecilik, Metal Kalıpçılık, Taşlamacı, Mobilyacılık, Ofis Hizmetleri Elemanı Aşçılık, Pastacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Kuaförlük, Manikürcülük, Cilt Bakım Elemanı, Satış Elemanı, Kasiyerlik, Reyon Görevlisi, Fuar/Host-Hostes/Stant Elemanı, Yaşlı/Çocuk Bakım Elemanı, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), Ofis Hizmetleri Elemanı, Metal Şekillendirme, Kaynakçılık, Mobilyacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), Konfeksiyon İşçiliği, Ofis Hizmetleri Elemanı, Yaşlı/Çocuk/Hasta Bakım Elemanı 32

45 5. ANTALYA 5.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Antalya nın genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle demografik yapı ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyrederken, altyapıya ilişkin endekste ise aynı performansı sergileyemediği söylenebilir. Antalya, ekonomik etkinlik bileşenlerinde Türkiye ortalamasının üstünde seyretmektedir. Turizm alanında ilk sırada yer alırken, tarım dışında tüm bileşenlerde ilk on il arasında yer almaktadır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Antalya nın içerisinde yer aldığı TR61 Bölgesinde %52,8 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer, TR61 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %110,1 idir 5.2. NÜFUS döneminde Antalya nın nüfusu %14,2 oranında artarak ye ulaşmıştır. Aynı dönemde Antalya nın kent nüfus oranındaki hızlı artış dikkat çekmektedir de %63,02 olan kent nüfus oranı 2011 de %70,94 e yükselmiştir. Buna rağmen Türkiye ortalamasının üzerine çıkmayı başaramamıştır. Antalya nın nüfusu 0-29 ve 65 üstü yaş grubunda Türkiye ortalamasının altında, yaş grubunda ise ortalamanın üstündedir. Bu veriler gelecekte Antalya daki iktisaden faal nüfusun azalacağına işaret etmektedir. Antalya da İkamet eden nüfusun %50,07 si Antalya nüfusuna kayıtlıdır. İstanbul, Konya, Ankara, Isparta ve Van, Antalya nın en yoğun göç aldığı illerdir döneminde Antalya nın en yoğun göç verdiği iller ise sırasıyla, İstanbul, Ankara, İzmir, Isparta ve Burdur dur. Antalya ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %2,53 ünü oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %2,73 e kadar yükselmiştir. Antalya nın 0-14 yaş grubu nüfusunun %20 civarında olduğu da göz önünde bulundurulursa bu ilin göç alan bir il olduğu söylenebilir. 33

46 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Antalya okuma-yazma bilmeyenler alanında Türkiye ortalamasının %3,71 oranında altındayken, bu farkın kadınlarda %6 olması dikkat çekmektedir. Ayrıca Antalya lise ve üstü eğitimlerde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahiptir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Antalya (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 0,70 3,28 1,98 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 3,09 8,32 5,68 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 26,40 32,83 29,58 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 26,86 21,06 23,99 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 24,42 20,24 22,35 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 13,67 10,63 12,17 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,86 3,63 4,25 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Antalya da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,42 37,14 37,29 Brüt 108,47 109,33 108, ,47 52,41 52,44 Net 98,81 98,81 98, ,59 78,46 78,02 Kaynak: Antalya da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%88,24) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %51,51 i genel, %48,49 u mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,44 44,90 88,34 49,18 50,82 Kadın ,61 40,52 88,13 54,02 45,98 Toplam ,45 42,78 88,24 51,51 48,49 Kaynak: 34

47 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Antalya da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Antalya da mesleki ve teknik ortaöğretimdeki okullaşma oranı Türkiye ortalamasında değerlere sahiptir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Antalya Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 97,46 100,48 98,92 57,03 59,78 58,37 40,43 40,69 40,56 Net 71,13 73,31 72,19 36,87 42,85 39,77 34,26 30,47 32,42 Kaynak: TR61 Bölgesi nüfusunun %75,54 i Antalya da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Antalya daki işgücünün 859 bin kişi olduğu, bunların 779 bininin istihdam edildiği ve 80 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR61 (Antalya, Isparta, Burdur) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 76,1 40,5 57,9 İşsizlik Oranı (%) 8,1 11,4 9,3 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 9,9 18,7 12,5 İstihdam Oranı (%) 70 35,9 52,6 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Antalya ilini de kapsayan TR61 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliklerdir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Antalya ilinin bulunduğu TR61 Bölgesinde %62,5 e ulaşmaktadır. TR61 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Antalya nın içerisinde bulunduğu TR61 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %58,1 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %72,2 ye yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %25 in altına düşmektedir. 35

48 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Antalya da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış dikkat çekmektedir yılında esnaf, tarım ve memur statüsünde çalışan sayısında önemli bir düşüş görülse de 2010 yılından itibaren tekrar yükselişe geçmiştir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı 1-3 Kiş Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Antalya daki işyeri sayısı olup bunun inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Antalya da 709 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %90,14, özel işletmelerde %112,99, toplamda ise %110,04 tür. 258 engelli de kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Antalya da 30 kamu işletmesi toplam 201 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %87,6 dır. Kontenjan fazlası olarak da 59 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 36

49 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 30 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 201 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 176 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 25 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 59 Kaynak: Antalya da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı döneminde yaklaşık 2 katına, işe yerleştirmeler ise yaklaşık 4 katına çıkmıştır. Bunun yanı sıra iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 919 dan 1844 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %22,64 tür. Bu oran 2011 yılında %36,81 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ayrıca, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %4,62 si işe yerleşirken 2011 de bu oranın %60,52 ye yükselmesi dikkat çekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Antalya daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde oldukça olumlu gelişmeler yaşandığını göstermektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Antalya da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 110 dan 60 a, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 125 ten 24 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 37

50 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Antalya nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Antalya da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 1070 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler 750 Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler 580 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 400 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Antalya da 100 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 469 una anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı birinci ve ikinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler grubunda daha yüksektir. 38

51 Çizelge 13: Antalya da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç D urumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü için Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,91 Kadın , , , ,39 Lise Altı ,75 Lise ,14 Yükseköğretim ,10 TOPLAM Antalya da anket uygulanan 90 işletmenin 5 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 6 dır. Çizelge 14: Antalya da Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

52 5.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK MESLEK KURSLARI Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Antalya da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Antalya da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları El Sanatları, Yabancı Dil, Bilgisayar Operatörlüğü Zihinsel Engelliler El Sanatları, Servis Komiliği, Temizlik İşçiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık Görme Engelliler Yabancı Dil, El Sanatları, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Bilgisayar Operatörlüğü İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Gıda Üretim, Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Yabancı Dil, Sera İşçiliği Gıda Üretim İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Satış Elemanı, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Girişimcilik Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, El Sanatları, Yabancı Dil Sera İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik Büro Elemanı, Kuaförlük, Girişimcilik, El Sanatları 40

53 6. ARDAHAN 6.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Ardahan ın Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Temel gösterge bileşenlerinde genelde son sıralarda yer alırken, sağlık endeksinde son beş ilden biridir. Ardahan, ekonomik etkinlik bileşenlerinin göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir. Tarım alanındaki endekste Türkiye ortalamasında seyrederken, dış ticaret, sanayi ve turizm endekslerinde son beş il arasında yer aldığı görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Ardahan ın içerisinde yer aldığı TRA2 Bölgesinde %57,3 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer, TRA2 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %38,4 üdür 6.2. NÜFUS döneminde Ardahan ın nüfusu %4,6 azalarak e düşmüştür de %31,79 olan Ardahan ın kent nüfus oranı 2011 de %34,83 e yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının bir hayli altındadır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Ardahan ve 65 üstü yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, diğer yaş gruplarında ise altındadır yaş grubunda Türkiye ortalamasına çok yakın bir orana sahip olan Ardahan ın yaş grubunda %5 gibi çok yüksek bir oranda ortalamanın üstüne çıkması dikkat çekmektedir. Ardahan da ikamet eden nüfusun %87,87 si Ardahan nüfusuna kayıtlıdır döneminde Ardahan ın diğer illerden aldığı toplam göç olup toplam nüfusunun %4,57 si kadardır. İstanbul (1.454), Ankara (382) ve Kocaeli (226) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (2.773), Ankara (509) ve Kocaeli (384) ise göç verdiği illerin ilk sıralarındadır. Ardahan ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,16 sını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,14 e düşmüştür. Ardahan ın 0-14 yaş grubu nüfusunun %25 civarında olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 41

54 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen kadınların oranının Türkiye ortalaması %17,73 iken, Ardahan da bu oranın %24,31 olması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Ardahan ın lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Ardahan (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,19 16,11 9,27 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 5,96 8,20 7,01 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 26,78 32,64 29,54 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 29,82 22,63 26,44 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 21,83 11,30 16,88 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 7,94 4,68 6,41 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,47 4,44 4,46 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Ardahan da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üzerinde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,99 44,79 44,39 Brüt 105,28 104,10 104, ,50 61,86 61,16 Net 99,00 98,28 98, ,26 91,64 90,94 Kaynak: Ardahan da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%76,72) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %41,80 i genel, %58,2 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Ortaöğretime geçiş oranlarında erkeklerin oranı kadınlardan daha yüksektir. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,80 43,82 73,61 40,48 59,52 Kadın ,52 45,54 80,06 43,12 56,88 Toplam ,07 44,65 76,72 41,80 58,20 Kaynak: 42

55 Ardahan da ortaöğretimdeki okullaşma oranı Türkiye ortalamasının altında olmakla beraber, kadınlarda okullaşma oranının erkeklere oranla daha yüksek olması dikkat çekmektedir. Ardahan, ortaöğretim öğrencilerini Türkiye ortalamasına yakın bir oranda mesleki ve teknik öğretime yönlendirirken, mesleki ve teknik ortaöğretime giden kadın öğrenci oranı Türkiye ortalamasını geçmiştir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Ardahan Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 75,46 76,17 75,81 37,30 39,22 38,24 38,16 36,95 37,57 Net 58,57 60,54 59,53 26,02 28,88 27,42 32,54 31,66 32,11 Kaynak: TRA2 Bölgesi nüfusunun %9,2 si Ardahan da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Ardahan daki işgücünün 35 bin kişi olduğu, bunların 31 bininin istihdam edildiği ve 3 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 76,9 31,6 54,4 İşsizlik Oranı (%) 12,9 3,5 10,2 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 19, ,8 İstihdam Oranı (%) 66,9 30,5 48,8 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Ardahan ilini de kapsayan TRA2 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye değerlerinin üzerinde bir değerde olmasına rağmen işsizlik oranında Türkiye oranından daha yüksektir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Ardahan ilinin bulunduğu TRA2 Bölgesinde %78,3 e ulaşmaktadır. TRA2 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Ardahan ın içerisinde bulunduğu TRA2 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %26,7 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %33,7 ye yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 43

56 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Ardahan da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi, tarım ve memur statüsünde çalışanların sayısı artarken, esnaf sayısındaki azalış dikkat çekmektedir. Ardahan da İşçi statüsünde çalışanların sayısında döneminde bir artış görülmekle beraber 2011 yılındaki sert düşüş dikkat çekmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Ardahan daki işyeri sayısı 881 olup bunun 10 unda 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Ardahan da 9 işletmenin toplam 25 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %100, özel işletmelerde %31,58 toplamda ise %48 dir. Kontenjan fazlası olarak bir engelli kamu işletmesinde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Ardahan da 2 kamu işletmesi toplam 2 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %50 dir. Kontenjan fazlası olarak istihdam edilen eski hükümlü bulunmamaktadır. 44

57 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 2 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 2 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 1 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 1 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 0 Kaynak: Ardahan da döneminde engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı 22 den 60 a, işe yerleştirmeler de 0 dan 3 e yükselmiştir. Bunun yanında iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 45 ten 127 ye yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %45,45 tir. Bu oran 2011 yılında %48,33 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de ve 2011 de iş bekleyen engelli kadınlardan hiçbirinin istihdam edilmemiş olmasına dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Ardahan da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a sadece bir kişi başvurmuş, bu dönemde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilen olmamıştır. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 45

58 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Ardahan ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Ardahan da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj grubu Sayısı Dezavantaj grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 50 Eski Hükümlüler 570 Zihinsel Engelliler 70 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 40 Görme Engelliler 30 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 30 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı 610 Engelliler Toplamı 180 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Ardahan da 83 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 320 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın-erkek sayısı ile birbirine yakındır. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde ikinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı birinci ve ikinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler dışındaki dezavantajlılar grubunda daha yüksektir. 46

59 Çizelge 13: Ardahan da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Cinsiyet Yaş Grubu Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç D urumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü için Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) Erkek ,25 Kadın , , , ,13 Lise Altı ,38 Eğitim Lise ,19 Durumu Yükseköğretim ,44 TOPLAM Ardahan da anket uygulanan 64 işletmenin 1 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 1 dir. Çizelge 14: Ardahan da Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri GENEL TOPLAM % AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

60 6.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Ardahan da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Ardahan da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik El Sanatları, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Mandıracılık El Sanatları, Kasap, Mandıracılık, Girişimcilik, Hayvan Yetiştiriciliği El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Mandıracılık El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Mandıracılık 48

61 7. AYDIN 7.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Aydın ın genelde Türkiye ortalamasına paralel değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle eğitim endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Aydın, altyapı alanına ait endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Aydın, ekonomik etkinlik bileşenlerinden tarım alanında ilk sırada yer almaktadır. Tarım alanındaki ekonomik gücünü finansal piyasalara yansıtırken, dış ticaret alanında istenilen düzeyde yansıtamamaktadır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Aydın ın içerisinde yer aldığı TR32 Bölgesinde %52,6 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR32 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %96,7 sidir NÜFUS döneminde Aydın ın nüfusu %5,5 oranında artarak e ulaşmıştır. Aydın ın kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %56,68 olan kent nüfus oranı 2011 de %60,05 e yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının bir hayli altında kalmıştır. Aydın daki 0-14 yaş grubu nüfusunun toplam nüfus içerisindeki oranının Türkiye ortalamasının altında, 65 üstü yaş grubunun ise ortalamanın üstünde olduğu görülmektedir. Bu veriler Aydın daki iktisaden faal nüfusun gelecekte azalacağına işaret etmektedir. Aydın da İkamet eden nüfusun %69,46 sı Aydın ili nüfusuna kayıtlıdır. İzmir, İstanbul, Muğla, Aydın ın en yoğun göç aldığı ilerdir döneminde Aydın ın en yoğun biçimde göç verdiği iller ise sırasıyla, İzmir, İstanbul, Muğla, Ankara ve Denizli dir. Aydın ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,34 ünü oluştururken, 2011 yılında söz konusu oranda bir değişiklik olmamıştır. Aydın ın 0-14 yaş grubu nüfusunun %20 civarında olduğu da göz önünde bulundurulursa bu ilin göç alan bir il olduğu söylenebilir. 49

62 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre Aydın ın ilköğretim ve üzeri eğitimlerde Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. İlkokul mezunu olanlarda Aydın, Türkiye ortalamasının üstünde değerlerde olup, bu oran kadınlarda erkeklere kıyasla %4 oranında daha fazladır. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Aydın (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 1,72 8,77 5,27 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 3,99 7,11 5,56 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 33,69 37,76 35,74 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 27,12 19,71 23,39 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 19,91 16,65 18,27 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 11,80 8,61 10,19 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 1,77 1,39 1,58 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Aydın da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üzerinde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,43 33,32 33,89 Brüt 107,37 107,67 107, ,40 46,96 47,70 Net 99,52 99,62 99, ,97 72,18 72,59 Kaynak: Aydın da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%85,14) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %46,33 ü genel, %53,67 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,47 49,88 84,35 40,86 59,14 Kadın ,65 41,31 85,96 51,95 48,05 Toplam ,44 45,69 85,14 46,33 53,67 Kaynak: 50

63 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üzerinde değerlere sahip olan Aydın da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Aydın da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %4 kadar daha fazladır. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim TÜRKİYE Aydın Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 90,71 90,56 90,64 44,32 52,93 48,54 46,39 37,64 42,10 Net 71,53 74,56 73,01 31,42 41,40 36,32 40,10 33,16 36,69 Kaynak: TR32 Bölgesi nüfusunun %35,94 ü Aydın da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Aydın daki işgücünün 427 bin kişi olduğu, bunların 391 bininin istihdam edildiği ve 36 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR32 (Aydın, Denizli, Muğla) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 71,8 37,8 54,4 İşsizlik Oranı (%) 7,5 10,5 8,5 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 9,8 18,7 12,4 İstihdam Oranı (%) 66,4 33,9 49,8 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Aydın ilini de kapsayan TR32 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliktir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Aydın ilinin bulunduğu TR32 Bölgesinde %69,1 e ulaşmaktadır. TR32 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Aydın ın içerisinde bulunduğu TR32 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %54,1 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %69,4 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %25 in altına düşmektedir. 51

64 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Aydın da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış dikkat çekmektedir. Esnaf ve memur sayısında azalma meydana gelirken, 2010 dan itibaren memur sayısının da yükselmeye başladığının belirtilmesi gerekmektedir. Tarım sigortalı sayısının ise 2009 yılında bir azalma görülse de, 2010 yılından itibaren yükselişe geçtiği söylenebilir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Aydın daki işyeri sayısı olup bunun 248 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Aydın da 198 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %90,63 özel işletmelerde %69,98, toplamda ise %72,63 tür. Kontenjan fazlası olarak 114 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Aydın da 15 kamu işletmesi toplam 77 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %85,7 dir. Kontenjan fazlası olarak 16 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 52

65 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 15 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 77 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 66 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 11 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 16 Kaynak: Aydın da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler iki katına yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 708 den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %33,14 tür. Bu oran 2011 yılında %38,82 ye yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Bunun yanı sıra 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %3,40 ı işe yerleşirken 2011 de bu oranın %12,91 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler söz konusu dönemde Aydın daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Aydın da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 106 den 26 ya, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 108 den 1 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 53

66 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Aydın ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12:Aydın da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj grubu Sayısı Dezavantaj grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 240 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 370 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 390 Görme Engelliler 170 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 130 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 910 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Aydın da 120 si engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 356 sına anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler grubunda daha yüksektir. 54

67 Çizelge 13: Aydın da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç D urumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü için Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,55 Kadın , , , ,64 Lise Altı ,15 Eğitim Durumu Lise ,71 Yükseköğretim ,15 TOPLAM Aydın da anket uygulanan 66 işletmenin 3 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 3 tür. Çizelge 14: Aydın da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

68 7.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Aydın da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Aydın da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Elektrik Elektronik Bakım Onarımı (Mobil İletişim Cihazları Bakım Onarımı Vb), El Sanatları (Hediyelik Eşya, Dokuma) Temizlik İşçiliği, El Sanatları (Hediyelik Eşya), Tarım İşçiliği (Zeytin, İncir, Narenciye), Gıda Ambalajlama Görme Engelliler Yabancı Dil, Müzik Ve Gösteri Sanatları, Masörlük, El Sanatları (Hediyelik Eşya) İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), El Sanatları (Hediyelik Eşya) Gıda Üretim İşçiliği, Maden İşçiliği, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Cam İşçiliği, Seramik İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Termik Santral İşçiliği Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları (Hediyelik Eşya), Kuaförlük, Manikürcülük, Tekstil İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği El Sanatları (Hediyelik Eşya), Tekstil İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği 56

69 8. BALIKESİR 8.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Balıkesir in genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle demografik yapı, eğitim ve ulaşım endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Balıkesir, sağlık alanına ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Balıkesir, ekonomik etkinlik bileşenlerinden tarım, turizm, finansal piyasalar ve dış ticaret alanında ülke ortalamasının üstünde değerlere sahipken, işgücü alanında ortalamanın altında değerlere sahip olduğu görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Balıkesir in içerisinde yer aldığı TR22 Bölgesinde %62,9 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR22 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %95,91 idir NÜFUS döneminde Balıkesir in nüfusu %3,2 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Balıkesir in kent nüfus oranı %58,07 den %60,75 e yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının bir hayli altında kalmıştır. Balıkesir 0-14 ve yaş grubunda Türkiye ortalamasının %10,65 oranında altındayken, 65 üstü yaş grubunda ortalamanın %4 üzerinde yer almaktadır. Bu veriler, gelecekte Balıkesir de iktisaden faal nüfusun azalacağına işaret etmektedir. Balıkesir de ikamet eden nüfusun %77,41 i Balıkesir nüfusuna kayıtlıdır. İstanbul, İzmir, Bursa, Ankara ve Manisa, Balıkesir in en yoğun göç aldığı illerdir döneminde Balıkesir in en yoğun biçimde göç verdiği iller ise sırasıyla, İstanbul, İzmir, Bursa, Ankara ve Manisa dır. Bu verilere bakıldığında, Balıkesir in en çok göç verdiği ve aldığı ilk beş ilin aynı olduğunu söyleyebiliriz. Balıkesir ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,58 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,54 e düşmüştür. Balıkesir in 0-14 yaş grubu nüfusunun %18 civarında olduğuna da dikkat çekmek gerekmektedir. Balıkesir ilkokul ve üstü eğitimde Türkiye ortalamasının %3,8 oranının üstündeyken, okuma-yazma bilmeyenlerin oranında Türkiye ortalamasının altındadır. 57

70 Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Balıkesir (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 1,90 7,34 4,63 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,35 6,75 5,56 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 31,62 41,58 36,62 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 25,03 18,25 21,62 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 23,10 16,65 19,86 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 12,41 8,09 10,24 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 1,60 1,34 1,47 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşmada Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Balıkesir de, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının üzerindedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,68 33,35 33,52 Brüt 106,23 107,70 106, ,03 46,81 46,92 Net 99,33 99,17 99, ,86 72,23 71,53 Kaynak: Balıkesir de eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%87,99) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %41,01 i genel, %58,99 u mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,32 57,07 89,39 36,15 63,85 Kadın ,11 46,39 86,50 46,37 53,63 Toplam ,08 51,91 87,99 41,01 58,99 Kaynak: Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Balıkesir de mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Balıkesir de mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %6 kadar daha yüksektir. Genel ortaöğretim verilerine bakıldığında ise, kadınların okullaşma oranının erkeklere kıyasla %10 kadar fazla olduğu söylenebilir. 58

71 Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) TÜRKİYE Balıkesir Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 94,01 95,44 94,70 42,98 53,07 47,87 51,03 42,37 46,84 Net 76,32 77,14 76,72 31,55 41,16 36,20 44,77 35,98 40,51 Kaynak: TR22 Bölgesi nüfusunun %70,35 i Balıkesir de yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Balıkesir deki işgücünün 427 bin kişi olduğu, bunların 405 bininin istihdam edildiği ve 22 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR22 (Balıkesir, Çanakkale) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 66,1 29,2 47,1 İşsizlik Oranı (%) 4,8 6,2 5,3 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 6,7 12,4 8,1 İstihdam Oranı (%) 62,9 27,4 44,6 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel veriler incelendiğinde Balıkesir in içerisinde bulunduğu TR22 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye değerlerinin altında kalmasına rağmen işsizlik oranında Türkiye değerlerinden daha iyi durumdadır. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Balıkesir ilinin bulunduğu TR22 Bölgesinde %66,7 ye ulaşmaktadır. TR22 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Balıkesir in içerisinde bulunduğu TR22 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %54,8 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %69,1 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %25 in altına düşmektedir. Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: 59

72 Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Balıkesir de SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış dikkat çekmektedir dan itibaren memur sayısında ciddi bir azalma görülmektedir. Diğer gruplarda ise yüksek olmamakla birlikte bir azalma olduğu söylenebilir Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Balıkesir deki işyeri sayısı olup bunun 250 sinde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Balıkesir de 242 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %96,64, özel işletmelerde %92,39, toplamda ise %93,18 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 109 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Balıkesir de 23 kamu işletmesi toplam 109 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %81,7 dir. Kontenjan fazlası olarak 10 eski hükümlü istihdam edilmektedir. Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 23 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 109 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 89 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 20 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 10 Kaynak: Balıkesir de engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler yaklaşık 4 katına yükselmiştir. Bunun yanı sıra iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 555 ten ye yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %27,64 tür. Bu oran 2011 yılında %43,35 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini

73 göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ayrıca 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %2,02 si işe yerleşirken 2011 de bu oranın %11,35 e yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Balıkesir deki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Balıkesir de döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 101 den 12 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 54 ten 10 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında ise artış görülmektedir. Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: 61

74 8.5. HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Balıkesir in il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Balıkesir de Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 370 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 560 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 480 Görme Engelliler 260 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 100 İşitme Engelliler 200 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Balıkesir de 94 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 320 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısı yüksek olsa da erkek sayısı ile birbirine yakındır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler dışındaki dezavantajlılar grubunda daha yüksektir. Çizelge 13: Balıkesir de Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç D urumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü için Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,50 Kadın , , , ,56 Lise Altı ,75 Eğitim Durumu Lise ,50 Yükseköğretim ,75 TOPLAM Balıkesir de anket uygulanan 77 işletmenin 28 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 56 dır. 62

75 Çizelge 14: Balıkesir de Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Balıkesir de dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Balıkesir de Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Halkla İlişkiler (Bilgi Danışma) Elemanı, Bilgisayarlı Muhasebe El Sanatları, Bahçe İşçiliği, Mandıra İşçiliği, Gıda Ambalajlama Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Çağrı Merkezi Operatörlüğü El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Gıda Üretim İşçiliği (Zeytinyağı, Şarap, Un), Mandıracılık Giyim Üretim Elemanı (Deri), Gıda Üretim İşçiliği (Zeytinyağı, Şarap, Un), Mandıracılık, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Yaş Deri İşleme Elemanı, Maden İşleme, Mermer İşleme, Orman Ürünleri İşçiliği, Elektrik Ve Enerji İşçiliği Giyim Üretim İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Kuaförlük El Sanatları, Giyim Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Gıda Üretim İşçiliği 63

76 64

77 9. BAYBURT 9.1. İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Bayburt un genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Altyapı endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Bayburt, ulaşım endeksinde ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Bayburt, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir. Dış ticaret, sanayi ve turizm alanında son beş il arasında yer alırken, genelde ekonomik sıralamalarında sonlarda yer aldığı görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Bayburt un içerisinde yer aldığı TRA1 Bölgesinde %66 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRA1 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %58,8 idir NÜFUS döneminde Bayburt un nüfusu sadece 115 kişi artarak e ulaşmıştır de %49,8 olan Bayburt un kent nüfus oranı 2011 de %52,6 ya yükselmiş olmakla beraber Türkiye ortalamasının çok altındadır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Bayburt ve 65 üstü yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, diğer yaş gruplarında ise altındadır yaş grubunda Türkiye ortalamasının altında bir orana sahip olan Bayburt un yaş grubunda %4 gibi çok yüksek bir oranda ortalamanın üstüne çıkması dikkat çekmektedir. Bayburt ta ikamet eden nüfusun %84,32 si Bayburt nüfusuna kayıtlıdır döneminde Bayburt un diğer illerden aldığı toplam göç olup nüfusunun %5,2 si kadardır. İstanbul (841), Trabzon (273) ve Ankara (228) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. Aynı dönemde Bayburt diğer illere kişi göç vermiştir. İstanbul (1.297), Ankara (341) ve Trabzon (230) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Bayburt ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,11 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,10 a düşmüştür. Bu durumda, Bayburt un göç veren bir il olduğu söylenebilir. 65

78 Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) Bitirilen Eğitim Düzeyi TÜRKİYE (%) Bayburt (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 2,13 14,11 7,77 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,31 7,43 5,78 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 20,82 32,13 26,15 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 30,89 26,01 28,59 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 28,53 12,50 20,98 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 10,43 4,64 7,70 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 2,89 3,17 3,02 Kaynak: Okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimlilerin toplam nüfusu içerisindeki oranı Türkiye genelinde %64,31, Bayburt ta ise 68,29 dur. Lise ve üstü eğitimlilerde kadınların dezavantajlı durumları dikkat çekmektedir. Türkiye genelinde lise ve üstü eğitim kurumunu bitirenlerin oranı %35,69, Bayburt ta ise %31,7 dir EĞİTİM VE İSTİHDAM Okul Öncesi Eğitim ve ilköğretimdeki okullaşma Bayburt, Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahiptir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,42 33,22 33,32 Brüt 107,31 106,16 106, ,39 50,09 49,72 Net 99,06 98,08 98, ,20 81,08 81,14 Kaynak: Bayburt ta eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, öğretim yılında kişi (%90,08) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %53,08 i genel, %46,92 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları arasındaki önemli farklılık dikkat çekmektedir. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,41 44,60 96,02 53,55 46,45 Kadın ,71 39,62 83,33 52,46 47,54 Toplam ,81 42,27 90,08 53,08 46,92 Kaynak: 66

79 Bayburt ta ortaöğretimdeki okullaşma oranı Türkiye ortalamasına yakın olmakla beraber, erkeklerin ortalamanın üzerinde, kadınların ise ortalamanın altında kalması dikkat çekmektedir. Bayburt, ortaöğretim öğrencilerini, Türkiye ortalamasından daha yüksek bir oranda mesleki ve teknik öğretime yönlendirmiştir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) TÜRKİYE Bayburt Mesleki ve Teknik Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 100,96 84,27 93,00 54,52 45,46 50,20 46,44 38,81 42,80 Net 76,68 61,58 69,48 40,79 32,71 36,94 35,90 28,86 32,54 Kaynak: TRA1 Bölgesi nüfusunun %7,15 i Bayburt ta yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Bayburt taki işgücünün 24 bin kişi olduğu, bunların 23 bininin istihdam edildiği ve bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,4 28,8 50,5 İşsizlik Oranı (%) 7,6 3,1 6,3 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,5 11,4 11,5 İstihdam Oranı (%) 66,9 27,9 47,3 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Bayburt ilini de kapsayan TRA1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliktir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının düşüklüğünün de olumlu bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Bayburt ilinin bulunduğu TRA1 Bölgesinde %69,3 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Bayburt un içerisinde bulunduğu TRA1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %43,6 sı SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %51,5 e yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %20 nin üstüne çıkmaktadır. 67

80 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Bayburt ta SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde Bayburt ta SGK ya kayıtlı çalışan sayısı kişi artmış olup bu artışın 781 ini memur statüsünde çalışanlar oluşturmaktadır. Bu veriler ilin istihdam yaratma konusundaki sınırlılıklarına dikkat çekmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Bayburt taki işyeri sayısı 866 olup, bunun 9 unda 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Bayburt ta 6 işletmenin toplam 31 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %100, özel işletmelerde %64,29, toplamda ise %83,87 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 10 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Bayburt ta 2 kamu işletmesi toplam 9 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %100 dür. Kontenjan fazlası olarak 4 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 68

81 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 2 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 9 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 9 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 0 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 4 Kaynak: Bayburt ta engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı döneminde 25 ten 42 ye, işe yerleştirmeler de 4 ten 12 ye yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 52 den 102 ye yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %24 tür. Bu oran 2011 yılında %47,62 ye yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınlardan hiçbiri işe yerleşemezken 2011 de bu oranın %3,57 ye yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Bayburt taki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Bayburt ta döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 0 dan 72 ye yükselmiş, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 1 den 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 69

82 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Bayburt un il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Bayburt ta Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 30 Eski Hükümlüler 300 Zihinsel Engelliler 50 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 10 Görme Engelliler 30 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 20 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı 310 Engelliler Toplamı 130 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Bayburt ta 53 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 63 üne anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında kadın-erkek sayıları birbirine yakındır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı birinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Görüşülen kişilerde yükseköğretimli kişi bulunmamaktadır. 70

83 Çizelge 13: Bayburt ta Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Cinsiyet Yaş Grubu Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) Erkek ,21 Kadın , , , ,27 Lise Altı ,24 Eğitim Lise ,76 Durumu Yükseköğretim ,00 TOPLAM Bayburt ta anket uygulanan 73 işletmenin 2 sinde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 3 dür. Çizelge 14: Bayburt ta Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri GENEL TOPLAM % Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

84 9.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Bayburt ta dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Bayburt ta Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, El Sanatları, Elektrik Elektronik Bakım Onarımı (Ev Aletleri, Mobil İletişim Cihazları) El Sanatları, Gıda Ambalajlama Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Ağaç Ürünleri İşçiliği Aşçılık, Pastacılık, El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Gıda Üretim İşçiliği, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Beton İşçiliği, Plastik Kalıpçı/ Kalıplama Operatörü, Maden İşçiliği, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Ağaç Ürünleri İşçiliği El Sanatları, Temizlik İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı/Çocuk Bakım Elemanı, Gıda Üretim İşçiliği Yaşlı/Çocuk Bakım Elemanı, Ofis Hizmetleri Elemanı, Kuaförlük, Manikürcülük, Gıda Üretim İşçiliği 72

85 10. BİNGÖL İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Bingöl ün genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle demografik yapı, altyapı, eğitim ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır. Bingöl, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde de Türkiye ortalamasının altındadır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Bingöl ün içerisinde yer aldığı TRB1 Bölgesinde %63,6 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRB1 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %58,8 idir NÜFUS döneminde Bingöl ün nüfusu %4,25 oranında artarak e ulaşmıştır de %56,33 olan Bingöl ün kent nüfus oranı 2011 de %56,08 e düşmüştür dönemlerinde kent nüfus oranında anlamlı bir fark görülmezken, bu oranda Bingöl, Türkiye ortalamasının da bir hayli altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Bingöl 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, diğer yaş gruplarında ise altındadır. Bingöl de iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %3 oranında altında olması dikkat çekmektedir. Bingöl de ikamet eden nüfusun %90,09 u Bingöl nüfusuna kayıtlıdır döneminde Bingöl ün diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,54 ü kadardır. İstanbul (1.870), Elazığ (960) ve Diyarbakır (887) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. Aynı dönemde Bingöl diğer illere kişi göç vermiştir. İstanbul (2.788), Elazığ (941) ve Diyarbakır (877) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Bingöl ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,36 sını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,35 e düşmüştür. Bingöl ün 0-14 yaş grubu nüfusunun %30 kadar olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 73

86 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen kadınların Türkiye ortalaması %17,73 iken, Bingöl de bu oranın %36,62 olması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Bingöl ün lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Bingöl (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,00 20,67 12,61 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 8,36 15,95 12,04 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 18,40 23,01 20,64 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 32,60 22,55 27,72 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 23,71 11,21 17,64 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 8,79 3,58 6,26 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,16 3,04 3,10 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Bingöl, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranında, Türkiye ortalamasının altındadır. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,45 28,67 28,55 Brüt 108,45 109,66 109, ,79 41,22 41,00 Net 96,88 96,18 96, ,33 66,83 67,59 Kaynak: Bingöl de eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%74,00) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %47,21 i genel, %52,79 u mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Ancak, ilköğretim mezuniyetinde kadınlar aleyhine olan duruma dikkat çekmek gerekmektedir. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,75 38,15 74,90 49,07 50,93 Kadın ,76 40,17 72,93 44,92 55,08 Toplam ,94 39,07 74,00 47,21 52,79 Kaynak: 74

87 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Bingöl de mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Bingöl de mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %7 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Bingöl Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 92,46 76,43 84,60 59,40 40,83 50,29 33,06 35,61 34,31 Net 53,79 43,83 48,90 31,84 21,11 26,58 21,95 22,71 22,32 Kaynak: TRB1 Bölgesi nüfusunun %15,7 si Bingöl de yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Bingöl deki işgücünün 91 bin kişi olduğu, bunların 82 bininin istihdam edildiği ve 9 bin kişinin işsiz olduğu hesaplanmaktadır. Çizelge 5: TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,1 25,4 48,1 İşsizlik Oranı (%) 10,3 9,9 10,2 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 13,3 24,4 15,2 İstihdam Oranı (%) 64,7 22,8 43,2 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Bingöl ilini de kapsayan TRB1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüktür. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Bingöl ilinin bulunduğu TRB1 Bölgesinde %66,1 e ulaşmaktadır. Bingöl yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Bingöl ün içerisinde bulunduğu TRB1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,8 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %58,4 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 75

88 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Bingöl de SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış ile esnaf sayısındaki düzenli azalma dikkat çekmektedir. Ayrıca söz konusu dönemde tarım sigortalıların sayısı %125, memur olarak çalışanların sayısı %25 artış göstermiştir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: SGK 2011 yılı verilerine göre Bingöl deki işyeri sayısı olup bunun 31 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Bingöl de 27 işletmenin toplam 140 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %100, özel işletmelerde %79,61, toplamda ise %85 tir. Kontenjan fazlası olarak 23 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Bingöl de 6 kamu işletmesi toplam 19 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %89,47 dir. Kontenjan fazlası olarak 7 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 76

89 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 6 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 19 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 17 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 2 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 7 Kaynak: Bingöl de engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler dört katına yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 504 ten 716 ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar %26,91 dir. Bu oran 2011 yılında %43,85 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınlardan hiçbiri işe yerleşemezken 2011 de bu oranın %4,66 ya yükselmesi dikkati çekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Bingöl deki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Bingöl de döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 16 olarak kalmış, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 1 den 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 77

90 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Bingöl ün il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Bingöl de Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj grubu Sayısı Dezavantaj grubu Sayısı Ortopedik engelliler 150 Eski hükümlüler Zihinsel engelliler 220 Muhtaç durumdaki dul/yetimler 180 Görme engelliler 110 Şiddet gördüğü için evden ayrılmış kadınlar 150 İşitme engelliler 80 Engelliler dışındaki dezavantajlı gruplar toplamı Engelliler toplamı 560 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Bingöl de 62 si engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 248 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısı yüksek olsa da erkek sayısı ile birbirine yakındır. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler dışındaki dezavantajlılar grubunda daha yüksektir. 78

91 Çizelge 13: Bingöl de Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitm Engelliler Engelliler (TOPLAM Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,98 Kadın , , , ,11 Lise Altı ,23 Eğitim Durumu Lise ,52 Yükseköğretim ,26 TOPLAM Bingöl de anket uygulanan 155 işletmenin 4 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 14 tür. Çizelge 14: Bingöl de Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan sayısına göre işletme büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

92 10.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Bingöl de dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Bingöl de Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler El Sanatları, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, El Sanatları Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Mobilyacılık, Sera İşçiliği, Meyve- Sebze Yetiştiriciliği Tarım Ve Hayvancılık, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Girişimcilik, Satış Elemanı Aşçılık, Pastacılık, El Sanatları, Kuaförlük Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Tarım Ve Hayvancılık, El Sanatları, Konfeksiyon İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık 80

93 11. BURSA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Bursa nın genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle altyapı, ulaşım ve sosyal yaşam endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde yer almaktadır. Bursa, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilemektedir. Dış ticaret ve sanayi alanında ilk beş il arasında yer alırken, işgücü piyasası, finansal piyasalar ve turizm alanında da önde gelen kentler arasında bulunmaktadır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Bursa nın içerisinde yer aldığı TR41 Bölgesinde %67,6 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR41 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %138,4 üdür NÜFUS döneminde Bursa nın nüfusu %8,7 oranında artarak ya ulaşmıştır. Aynı dönemde Bursa nın kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %81,15 olan kent nüfus oranı 2011 de %88,98 e yükselerek Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Bursa yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, 0-29 yaş grubunda ise altındadır. 65 üstü yaş grubunda anlamlı bir fark olmadığı söylenebilir. Bursa da İkamet eden nüfusun %56,6 sı Bursa nüfusuna kayıtlıdır. İstanbul, Van, Balıkesir, Ankara ve Erzurum, Bursa nın en yoğun göç aldığı illerdir döneminde Bursa nın en yoğun biçimde göç verdiği iller ise sırasıyla, İstanbul, Ankara, Balıkesir, İzmir ve Kocaeli dir. Bursa ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %3,46 sını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %3,55 e yükselmiştir. Bursa okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen nüfus göstergesinde Türkiye ortalamasının altındayken, ilkokul ve üstü eğitimde Türkiye ortalamasının %4,41 oranında üstündedir. 81

94 Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Bursa (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 1,42 6,86 4,16 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 2,66 5,32 4,00 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 23,92 33,80 28,90 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 29,41 22,90 26,13 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 27,03 19,47 23,22 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 12,54 8,88 10,69 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,04 2,76 2,90 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Bursa da, okul öncesi eğitimdeki 4-5 yaş grubundaki okullaşma oranı Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş gruplarında ise söz konusu ortalamanın altındadır. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,97 27,46 28,24 Brüt 108,23 109,49 108, ,54 39,30 40,44 Net 99,34 99,16 99, ,52 60,27 61,43 Kaynak: Bursa da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%89,79) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %39,15 i genel, %60,85 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,23 58,59 91,82 36,19 63,81 Kadın ,21 50,41 87,62 42,46 57,54 Toplam ,15 54,64 89,79 39,15 60,85 Kaynak: Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Bursa da mesleki teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Bursa da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %11 kadar daha yüksektir. 82

95 Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Bursa Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 103,76 97,92 100,92 42,09 47,85 44,89 61,68 50,06 56,03 Net 77,11 75,27 76,21 28,85 34,31 31,50 48,26 40,96 44,71 Kaynak: TR41 Bölgesi nüfusunun %72,92 si Bursa da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Bursa daki işgücünün 976 bin kişi olduğu, bunların 902 bininin istihdam edildiği ve 74 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR41 (Bursa, Bilecik, Eskişehir) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus (Bin kişi) İşgücü (Bin kişi) İstihdam edilenler (Bin kişi) İşsiz (Bin kişi) İşgücüne katılma oranı (%) 70,1 27,5 48,6 İşsizlik oranı (%) 6,5 10,4 7,6 Tarım dışı işsizlik oranı (%) 7 12,6 8,5 İstihdam oranı (%) 65,5 24,7 44,9 İşgücüne dahil olmayan nüfus (Bin kişi) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel veriler incelendiğinde Bursa ilinin içerisinde bulunduğu TR41 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye ortalamasının altında kalmasına rağmen işsizlik oranında Türkiye ortalamasından daha iyi durumdadır. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Bursa ilinin yer aldığı TR41 Bölgesinde %59,1 e ulaşmaktadır. TR41 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Bursa nın içerisinde bulunduğu TR41 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %72 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %83 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %35 in altına düşmektedir. 83

96 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu sigortalı (4/a-işçi) Zorunlu sigortalı (4/b-esnaf) Aktif sigortalı (4/b-tarım) Aktif sigortalı (4/c-memur) TOPLAM Kaynak: Bursa da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi ve memur statüsünde çalışanların sayısı 2009 yılında hafif azalma gösterse de izleyen yıllarda meydana gelen artış dikkat çekmektedir. Esnaf sayısında 2009 yılında bir azalma olmasına rağmen 2010 dan itibaren esnaf sayısı da yükselmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Bursa daki işyeri sayısı olup bunun sinde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Bursa da işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %90,53, özel işletmelerde %85,99, toplamda ise %86,15 tir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 456 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Bursa da 21 kamu işletmesi toplam 153 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %86,9 dur. Kontenjan fazlası olarak 52 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 84

97 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski hükümlü çalıştırmakla yükümlü işyeri sayısı 21 Çalıştırmakla yükümlü oldukları eski hükümlü sayısı 153 Çalışan eski hükümlü sayısı 133 Açık eski hükümlü kontenjanı 20 Kontenjan fazlası eski hükümlü sayısı 52 Kaynak: Bursa da döneminde engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı den e yükselirken işe yerleştirmeler de dan ye yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %25,02 dir. Bu oran 2011 yılında %38,62 ye yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ayrıca 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %17,38 i işe yerleşirken 2011 de bu oranın %47,91 e yükselmiştir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Bursa daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Bursa da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 275 ten 59 a, işe yerleştirilenleri sayısı ise 488 den 1 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 85

98 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Bursa nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Bursa da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 250 Engelliler toplamı Engelliler dışındaki dezavantajlı gruplar toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Bursa da 222 si engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 632 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında kadın-erkek sayıları birbirine yakındır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde ikinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli 2 kişi bulunurken engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda yükseköğrenimli bulunmamaktadır. 86

99 Çizelge 13: Bursa da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,84 Kadın , , , ,68 Lise Altı ,66 Lise ,55 Yükseköğretim ,32 Toplam Bursa da anket uygulanan 114 işletmenin 6 sında dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 23 tür. Çizelge 14: Bursa da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

100 11.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Bursa da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Bursa da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, Halkla İlişkiler Elemanı (Bilgi Danışma) El Sanatları, Gıda Ambalajlama, Tekstil/Giyim Üretim İşçiliği (Meydancı) Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Bilgisayar Operatörlüğü, Müzik ve Gösteri Sanatları El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Gıda Üretim İşçiliği, Giyim Üretim İşçiliği, Mobilyacılık, Otomotiv Elektrikçiliği, CNC Tornacı ve Frezeci Giyim Üretim İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Gıda Üretim İşçiliği, Otomotiv Elektrikçiliği, Otomotiv Kaportacı/Karoserci/ Camcı/Kilitçi/Lastik/Radyatör/Sustacı, Lojistik Elemanı Giyim Üretim İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Kuaförlük/ Manikürcülük El Sanatları, Motorlu Araçlar Bakım Onarımcı, Otomotiv Kaportacı/ Karoserci/Camcı/Kilitçi/Lastik/Radyatör/Sustacı, Tekstil İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Lojistik Elemanı Bilgisayar Operatörlüğü, Giyim Üretim İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Yabancı Dil 88

101 12. ÇANKIRI İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Çankırı nın genelde Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle demografik yapı, altyapı ve sosyal yaşam alanına ilişkin endekslerde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Çankırı, ulaşım, sağlık ve eğitim alanına ilişkin endekste Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Çankırı, ekonomik etkinlik bileşenlerinden dış ticaret, sanayi ve turizm alanına ait tüm göstergelerde genel olarak Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Çankırı nın içerisinde yer aldığı TR82 Bölgesinde %42,9 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR82 Bölgesinde TL olup bu değer Türkiye ortalamasının %71,1 idir NÜFUS döneminde Çankırı nın nüfusu %1,84 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Çankırı nın kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %60,97 olan kent nüfus oranı 2011 de %63,87 ye yükselmiştir. Buna rağmen kentsel nüfus ortalaması Türkiye nin altındadır. Çankırı ve 65 üstü yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, diğer yaş gruplarında ise altındadır. Çankırı 0-14 yaş grubunda ortalamanın %5,08 oranında altındayken, 65 üstü yaş grubunda %7,14 oranında üstüne çıkmaktadır. Çankırı da ikamet eden nüfusun %86,49 u Çankırı nüfusuna kayıtlıdır döneminde Çankırı nın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %5,97 si kadardır. Ankara (3.673), İstanbul (2.413) ve Karabük (350) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. Ankara (6.131), İstanbul (3.876) ve Kocaeli (307) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır yılında, Çankırı ili nüfusu Türkiye nüfusunun %0,25 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,24 e düşmüştür. 89

102 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Çankırı nın Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Çankırı da okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %12 yi geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Çankırı (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 2,84 12,66 7,79 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,28 7,61 5,96 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 27,98 37,44 32,75 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 28,30 20,59 24,41 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 25,08 15,09 20,05 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 10,11 5,37 7,72 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 1,41 1,24 1,33 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Çankırı da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahiptir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,64 30,52 31,61 Brüt 103,79 101,31 102, ,17 43,20 44,73 Net 95,69 94,70 95, ,61 65,21 65,94 Kaynak: Çankırı da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%96,76) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %33.84 ü genel, %66.16 sı mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere oranla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,28 73,46 102,74 28,50 71,50 Kadın ,49 53,79 90,28 40,42 59,58 Toplam ,74 64,02 96,76 33,84 66,16 Kaynak: 90

103 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasında değerlere sahip olan Çankırı da mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Çankırı da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %12 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Çankırı Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 107,84 89,41 98,77 36,81 40,45 38,60 71,03 48,96 60,17 Net 82,09 71,30 76,78 25,01 30,29 27,61 57,08 41,01 49,17 Kaynak: TR82 Bölgesi nüfusunun %23,9 u Çankırı da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Çankırı daki işgücünün 264 bin kişi olduğu, bunların 247 bininin istihdam edildiği ve 17 bin kişinin işsiz olduğu hesaplanmaktadır. Çizelge 5: TR82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 73,9 45,8 59,5 İşsizlik Oranı (%) 5,3 6,4 5,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 8,6 20,4 11,5 İstihdam Oranı (%) 70 42,8 56 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Çankırı ilini de kapsayan TR82 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliktir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının düşüklüğünün de olumlu bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Çankırı ilini kapsayan TR82 Bölgesinde %72,4 tür. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Çankırı nın içerisinde bulunduğu TR82 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %37 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %58,3 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %10 un altına düşmektedir. 91

104 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Çankırı da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde Çankırı da SGK ya kayıtlı çalışan sayısı kişi azalmıştır. Bu durumun başlıca sebebi söz konusu dönemde memur statüsünde çalışanların sayısının kişi azalmış olmasıdır. Ayrıca işçi statüsünde çalışanların sayısının %29,89 oranında artışı dikkat çekmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Çankırı daki işyeri sayısı olup bunun 45 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Çankırı da 48 işletmenin toplam 260 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %95,24, özel işletmelerde %78,68, toplamda ise %82,69 dur. Kontenjan fazlası olarak da 10 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Çankırı da 9 kamu işletmesi toplam 31 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %83,87 dir. Kontenjan fazlası olarak 4 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 92

105 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 9 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 31 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 26 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 5 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 4 Kaynak: Çankırı da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı döneminde 148 den 389 a, işe yerleştirmeler ise 23 ten 94 e yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 305 ten 316 ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %25 tir. Bu oran 2011 yılında %18,4 e düşmüştür. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların hiçbiri işe yerleşemezken 2011 de 10 kişinin işe yerleştirildiği görülmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Çankırı daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Çankırı da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 10 dan 2 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 8 den 2 ye düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 93

106 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Çankırı nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Çankırı da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 110 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 170 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 150 Görme Engelliler 80 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 60 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 420 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Çankırı da 66 sı engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 261 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci ve ikinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi oranı ise engelliler grubunda daha yüksektir. 94

107 Çizelge 13: Çankırı da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,84 Kadın , , , ,74 Lise Altı ,71 Eğitim Durumu Lise ,99 Yükseköğretim ,30 TOPLAM Çankırı da anket uygulanan 111 işletmenin 9 unda dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 14 tür. Çizelge 14: Çankırı da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

108 12.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Çankırı da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Çankırı da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Halkla İlişkiler Elemanı (Bilgi Danışma), Bilgisayarlı Muhasebe El Sanatları, Gıda Ambalajlama, Tuz İşçiliği Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Seramik İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Ofis Hizmetleri Elemanı, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Gıda Üretim İşçiliği, Maden İşçiliği, Tuz İşçiliği, Metal Şekillendirme, Kaynakçı Bilgisayar Operatörlüğü, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Aşçılık, Pastacılık, Kuaförlük, Manikürcülük, Gıda Üretim İşçiliği Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Ofis Hizmetleri Elemanı, Çocuk/Yaşlı Bakım, Bilgisayar Operatörlüğü 96

109 13. DİYARBAKIR İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Diyarbakır ın genelde Türkiye ortalamasında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle altyapı, ulaşım ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasına yakın değerlerde seyreden Diyarbakır, demografik yapı ve eğitim seviyesine ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Diyarbakır, işgücü piyasası sorunları ve sürekli göç alıp vermesi nedeniyle ekonomik etkinlik bileşenlerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Diyarbakır ın içerisinde yer aldığı TRC2 Bölgesinde %40,1 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRC2 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %39,7 sidir NÜFUS döneminde Diyarbakır ın nüfusu %7,54 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Diyarbakır ın kent nüfus oranındaki artış dikkat çekmektedir de %58,56 olan kent nüfus oranı 2011 de %72,08 e yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının altındadır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Diyarbakır 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, diğer yaş gruplarında ise altındadır. Diyarbakır da iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %8 oranında altında olması dikkat çekmektedir. Diyarbakır da ikamet eden nüfusun %85,09 u Diyarbakır nüfusuna kayıtlıdır döneminde Diyarbakır ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2,33 ü kadardır. İstanbul (6.461), Ankara (2.303) ve Mardin (2.065) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (9.421), Ankara (3.142) ve İzmir (2.968) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Diyarbakır ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %2,07 sini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %2,10 a yükselmiştir. Diyarbakır ın göç alan bir il olduğu söylenebilir. 97

110 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %17,73 iken Diyarbakır da bu oranın %42,56 olması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Diyarbakır ın lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Diyarbakır (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-yazma bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,23 22,32 13,72 Okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 10,59 20,24 15,38 İlkokul mezunu 24,18 30,95 27,57 17,66 15,34 16,51 İlköğretim ve dengi okul mezunu 28,59 20,98 24,77 31,69 20,84 26,30 Lise veya dengi okul mezunu 24,73 18,02 21,37 21,89 11,80 16,88 Yükseköğretim mezunu 12,65 9,00 10,82 8,76 4,51 6,65 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,19 4,96 4,57 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Diyarbakır da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,60 26,34 26,99 Brüt 110,86 112,21 111, ,00 38,30 39,18 Net 99,27 99,30 99, ,69 55,88 57,33 Kaynak: Diyarbakır da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%71,23) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %69,54 ü genel, %30,46 sı mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Ancak ilköğretim mezuniyetinde kızların dezavantajlı durumlarına dikkat çekmek gerekmektedir. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğtim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,27 19,30 71,57 73,03 26,97 Kadın ,21 24,62 70,82 65,24 34,76 Toplam ,53 21,70 71,23 69,54 30,46 Kaynak: 98

111 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Diyarbakır da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Diyarbakır da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasının yarısından daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Diyarbakır Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 83,44 68,67 76,24 62,87 47,64 55,45 20,57 21,03 20,80 Net 52,54 43,91 48,33 39,07 30,64 34,96 13,47 13,27 13,37 Kaynak: TRC2 Bölgesi nüfusunun %47,7 si Diyarbakır da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Diyarbakır daki işgücünün 316 bin kişi olduğu, bunların 290 bininin istihdam edildiği ve 26 bin kişinin işsiz olduğu hesaplanmaktadır. Çizelge 5: TRC2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 59,6 7,9 32,8 İşsizlik Oranı (%) 9,1 3 8,4 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 9,9 6,6 9,6 İstihdam Oranı (%) 54,1 7,7 30,1 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel veriler incelendiğinde Diyarbakır ilini de kapsayan TRC2 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye değerlerinin gerisinde ve işsizlik oranında da Türkiye değerlerinin altındadır. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Diyarbakır ilini kapsayan TRC2 Bölgesinde %73,2 dir. Diyarbakır yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Diyarbakır ın içerisinde bulunduğu TRC2 Bölgesinde 15 ve üzeri yaş grubundaki çalışanların %39,3 ü SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %47,5 e yükselirken, 55 ve üzeri yaş grubunda %20 nin üstüne çıkmaktadır. 99

112 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Diyarbakır da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen kişilik artış ile memur statüsünde çalışanların kişilik artışı dikkat çekmektedir. Söz konusu dönemde Diyarbakır da istihdam kişi artmış olup bu durum Diyarbakır ın istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Diyarbakır daki işyeri sayısı olup bunun 296 sında 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Diyarbakır da 151 işletmenin toplam 772 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %96,72, özel işletmelerde %73,11, toplamda ise %80,57 dir. Kontenjan fazlası olarak da kamu ve özel işletmelerde 106 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Diyarbakır da 20 kamu işletmesi toplam 144 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %91,67 dir. Kontenjan fazlası olarak 54 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 100

113 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 20 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 144 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 132 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 12 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 54 Kaynak: Diyarbakır da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı döneminde 921 den a, işe yerleştirmeler ise 23 ten 208 e yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde ten e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %28,66 dır. Bu oran 2011 yılında %37,65 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir de iş bekleyen engelli kadınların %0,33 ü işe yerleşirken 2011 de bu oranın %1,91 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Diyarbakır daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde göreceli olarak olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Diyarbakır da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 164 ten 59 a düşmüş, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 4 olarak kalmıştır. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 101

114 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Diyarbakır ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Diyarbakır da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 930 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler 650 Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler 500 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 60 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Diyarbakır da 106 sı engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 464 üne anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında kadın-erkek sayıları birbirine yakındır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş grubu ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler dışındaki dezavantajlılar grubunda daha yüksektir. 102

115 Çizelge 13: Diyarbakır da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitm Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,69 Kadın , , , ,43 Lise Altı ,11 Eğitim Lise ,47 Durumu Yükseköğretim ,42 TOPLAM Diyarbakır da anket uygulanan 179 işletmenin 26 sında dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 115 tir. Çizelge 14: Diyarbakır da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

116 13.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Diyarbakır da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Diyarbakır da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Mermer İşlemeciliği, Konfeksiyon İşçiliği Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Temizlik İşçiliği, El Sanatları, Beden İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Yabancı Dil, Müzisyenlik Kuaförlük, Konfeksiyon İşçiliği, Tiyatro, Aşçılık, Pastacılık Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Sekreterlik, Büro Yönetimi, Müzisyenlik Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı Bakıcılığı, Engelli Bakıcılığı Konfeksiyon İşçiliği, Sekreterlik, Büro Yönetimi, Bilgisayar Operatörlüğü Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği, El Sanatları 104

117 14. ELAZIĞ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Elazığ ın genelde Türkiye ortalamasında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle altyapı, ulaşım ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Elazığ, demografik yapı, eğitim ve sosyal yaşam seviyesine ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Elazığ, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Elazığ ın içerisinde yer aldığı TRB1 Bölgesinde %63,6 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRB1 Bölgesinde TL olup bu oran Türkiye ortalamasının %58,8 idir NÜFUS döneminde Elazığ ın nüfusu %3,19 oranında artarak ya ulaşmıştır. Aynı dönemde Elazığ ın kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %72,01 olan kent nüfus oranı 2011 de %73,52 ye yükselmiştir. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Elazığ yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, ve yaş gruplarında ise altındadır. Diğer yaş gruplarında ise anlamlı bir fark bulunmadığı söylenebilir. Elazığ da ikamet eden nüfusun %83,45 i Elazığ nüfusuna kayıtlıdır döneminde Elazığ ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,02 si kadardır. İstanbul (2.276), Malatya (1.280) ve Diyarbakır (1.269) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (3.548), Malatya (2.366) ve Ankara (1.336) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Elazığ ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,77 sini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,75 e düşmüştür. Elazığ ın net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 105

118 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %17,73 iken Elazığ da bu oranın %27,06 olması dikkat çekmektedir. Elazığ, ilkokul mezunlarında Türkiye ortalamasının altındayken, ilköğretim ve üzeri eğitimlerde söz konusu ortalamaya yakın değerlerde seyretmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE(%) Elazığ(%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-yazma bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,30 12,99 8,24 Okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,71 14,07 9,48 İlkokul mezunu 24,18 30,95 27,57 17,86 26,96 22,50 İlköğretim ve dengi okul mezunu 28,59 20,98 24,77 29,60 20,65 25,04 Lise veya dengi okul mezunu 24,73 18,02 21,37 27,98 15,62 21,68 Yükseköğretim mezunu 12,65 9,00 10,82 13,01 6,73 9,81 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,54 2,97 3, EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Elazığ da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,76 44,73 45,27 Brüt 106,86 108,11 107, ,69 62,99 63,87 Net 99,13 98,62 98, ,17 95,27 95,22 Kaynak: Elazığ da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%93,19) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %61,90 ı genel, %38,10 u mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Sayısı Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,60 37,98 97,57 61,08 38,92 Kadın ,63 32,85 88,48 62,87 37,13 Toplam ,68 35,50 93,19 61,90 38,10 Kaynak: 106

119 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Elazığ da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Elazığ da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %6 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Elazığ Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 110,43 101,52 106,08 73,79 68,98 71,44 36,64 32,54 34,64 Net 78,16 70,75 74,55 50,76 47,60 49,22 27,40 23,15 25,33 Kaynak: TRB1 Bölgesi nüfusunun %33,5 i Elazığ da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Elazığ daki işgücünün 193 bin kişi olduğu, bunların 173 bininin istihdam edildiği ve 20 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,1 25,4 48,1 İşsizlik Oranı (%) 10,3 9,9 10,2 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 13,3 24,4 15,2 İstihdam Oranı (%) 64,7 22,8 43,2 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Elazığ ilini de kapsayan TRB1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre düşük değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüktür. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Elazığ ilinin bulunduğu TRB1 Bölgesinde %66,1 e ulaşmaktadır. Elazığ yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in2011 yılı verilerine göre Elazığ ın içerisinde bulunduğu TRB1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,8 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %58,4 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 107

120 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Elazığ da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış dikkat çekmektedir. Söz konusu dönemde istihdam kişi artmış olup bu artışın kişisi işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Elazığ ın istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Elazığ daki işyeri sayısı olup bunun 128 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Elazığ da 94 işletmenin toplam 565 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %97,97, özel işletmelerde %87,53, toplamda ise %90,27 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 84 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli çalıştırmakla yükümlü işyeri sayısı Çalıştırmakla yükümlü oldukları engelli sayısı Çalışan engelli sayısı Açık engelli kontenjanı Kontenjan fazlası engelli sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Elazığ da 12 kamu işletmesi toplam 82 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %90,24 tür. Kontenjan fazlası olarak 23 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 108

121 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 12 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 82 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 74 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 8 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 23 Kaynak: Elazığ da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmemiş bunun yanı sıra işe yerleştirmeler de yarı yarıya azalmıştır. Ayrıca iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 882 den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %26,27 dir. Bu oran 2011 yılında %44,70 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %2,56 sı işe yerleşirken 2011 de bu oranın %0,29 a düştüğüne de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Kaynak: Elazığ da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 87 den 27 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 20 den 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 109

122 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Elazığ ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Elazığ da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 380 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 580 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 350 Görme Engelliler 270 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 210 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Elazığ da 84 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 236 sına anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde dengeli bir dağılım görülmektedir. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler grubunda daha yüksektir. 110

123 Çizelge 13: Elazığ da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitm Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,88 Kadın , , , ,53 Lise Altı ,24 Lise ,07 Yükseköğretim ,69 TOPLAM Elazığ da anket uygulanan 148 işletmenin 14 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 22 dir. Çizelge 14: Elazığ da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

124 14.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Elazığ da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Elazığ da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları ve Hediyelik Eşya Üretimi, Mermer ve Kıymetli Taş İşlemeciliği El Sanatlar, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık, Temizlik İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, El Sanatları, Masörlük, Çağrı Merkezi Operatörlüğü Mermer ve Kıymetli Taş İşlemeciliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Mobilyacılık, Tiyatro Tarım ve Hayvancılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Mermer ve Kıymetli Taş İşlemeciliği, Girişimcilik, Satış Elemanı Konfeksiyon İşçiliği, El Sanatları ve Hediyelik Eşya Üretimi, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü Konfeksiyon İşçiliği, Tarım ve Hayvancılık, El Sanatları ve Hediyelik Eşya 112

125 15. ERZİNCAN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Erzincan ın genelde Türkiye ortalamasında ve üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle demografik yapı, altyapı ve ulaşım endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyretmektedir. Erzincan, ekonomik etkinlik bileşenlerinden makroekonomi, tarım ve turizm alanlarındaki göstergelerde Türkiye ortalamasının altında bir performans sergilemektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Erzincan ın içerisinde yer aldığı TRA1 Bölgesinde %66 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRA1 Bölgesinde TL olup bu oran Türkiye ortalamasını %58,8 idir NÜFUS döneminde Erzincan ın nüfusu %0,18 oranında artarak ye ulaşmıştır. Aynı dönemde Erzincan ın kent nüfus oranındaki artış dikkat çekmektedir de %53,59 olan kent nüfus oranı 2011 de %58,22 ye yükselmiştir. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Erzincan 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının altında, ve 65 üstü grubunda ortalamanın üstündedir yaş grubunda ise anlamlı bir fark olmadığı söylenebilir. Erzincan ın 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının %3,11 oranında altındayken, 65 üstü yaşta söz konusu ortalamanın %3,41 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Bu durum Erzincan da doğurganlık oranının az, yaşlı nüfusun ise fazla olduğu ile açıklanabilir. Erzincan da ikamet eden nüfusun %76,83 ü Erzincan nüfusuna kayıtlıdır döneminde Erzincan ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %5,35 i kadardır. İstanbul (3.211), Ankara (756) ve Erzurum (585) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (3.796), Ankara (1.092) ve Erzurum (789) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. En fazla göç alınan ve verilen illerin aynı olması dikkat çekmektedir. Erzincan ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,30 unu oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,29 a düşmüştür. 113

126 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Erzincan ın Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Erzincan da okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %14 ü geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE(%) Erzincan(%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 2,99 14,72 8,75 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 3,96 6,83 5,37 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 21,43 29,28 25,29 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 27,58 20,78 24,24 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 28,06 18,17 23,20 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 12,51 6,57 9,59 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,46 3,66 3,56 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Erzincan da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının üstündedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,76 34,25 34,51 Brüt 106,01 108,32 107, ,71 47,38 48,05 Net 98,62 98,45 98, ,27 71,58 71,92 Kaynak: Erzincan da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%96,44) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %49,35 i genel, %50,65 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,80 55,78 102,58 45,62 54,38 Kadın ,41 41,68 90,09 53,73 46,27 Toplam ,59 48,85 96,44 49,35 50,65 Kaynak: 114

127 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına üstünde değerlere sahip olan Erzincan da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Erzincan da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %4 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Erzincan Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 112,88 98,51 105,77 58,14 56,18 57,17 54,74 42,33 48,60 Net 86,19 75,42 80,86 42,13 42,08 42,11 44,06 33,33 38,75 Kaynak: TRA1 Bölgesi nüfusunun %20,1 i Erzincan da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Erzincan daki işgücünün 70 bin kişi olduğu, bunların 66 bininin istihdam edildiği ve 4 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,4 28,8 50,5 İşsizlik Oranı (%) 7,6 3,1 6,3 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,5 11,4 11,5 İstihdam Oranı (%) 66,9 27,9 47,3 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Erzincan ilini de kapsayan TRA1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliktir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının düşüklüğünün de olumlu bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Erzincan ilinin bulunduğu TRA1 Bölgesinde %69,3 e ulaşmaktadır. Erzincan yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Erzincan ın içerisinde bulunduğu TRA1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %43,6 sı SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %51,5 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin üstüne çıkmaktadır. 115

128 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Erzincan da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış ile memur statüsünde çalışanların sayısındaki azalma dikkat çekmektedir. Söz konusu dönemde çalışan sayısı kişi azalmış olmasına rağmen 2010 yılından itibaren çalışan sayısındaki toparlanmayı da göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Çalışan sayısındaki azalma Erzincan ın istihdam yaratma konusunda yaşadığı sınırlılıkları göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Erzincan daki işyeri sayısı olup bunun 48 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Erzincan da 44 işletmenin toplam 235 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %89,47, özel işletmelerde %77,16, toplamda ise %79,15 tir. Kontenjan fazlası olarak 26 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Erzincan da 6 kamu işletmesi toplam 16 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %62,50 dir. Kontenjan fazlası olarak da 3 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 116

129 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 6 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 16 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 10 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 6 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 3 Kaynak: Erzincan da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı döneminde 105 ten 419 a, işe yerleştirmeler ise 26 dan 113 e yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 264 ten 789 a yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %27,62 dir. Bu oran 2011 yılında %48,51 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir de iş bekleyen engelli kadınların %2,33 ü işe yerleşirken 2011 de bu oranın %3,73 e yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Erzincan daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Erzincan da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 19 dan 9 a, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 13 ten 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında az oranda artış görülmektedir. 117

130 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Erzincan ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Erzincan da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 100 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 140 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 50 Görme Engelliler 70 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 60 İşitme Engelliler 50 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 360 Genel Toplam ARAŞTIRMA BULGULARI Erzincan da 83 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 108 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında kadın-erkek sayıları birbirine yakındır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde ikinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli bulunmamaktadır. 118

131 Çizelge 13: Erzincan da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,26 Kadın , , , ,59 Lise Altı ,59 Eğitim Durumu Lise ,41 Yükseköğretim ,00 TOPLAM Erzincan da anket uygulanan 89 işletmenin 11 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 43 tür. Çizelge 14: Erzincan da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

132 15.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Erzincan da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Erzincan da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bakır İşlemeciliği, Mermer ve Kıymetli Taş İşlemeciliği, Bilgisayar Operatörlüğü Bakır İşlemeciliği (Çıraklık Düzeyi), Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/ Meydancılık Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil Bilgisayar Operatörlüğü, Bakır İşlemeciliği, Mermer ve Kıymetli Taş İşlemeciliği, Mobilyacılık Tarım ve Hayvancılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Bakır İşlemeciliği, Girişimcilik, Satış Elemanı Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Tarım ve Hayvancılık, El Sanatları, Yaşlı Bakıcılığı, Engelli Bakıcılığı 120

133 16. ERZURUM İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Erzurum un genelde Türkiye ortalamasında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle altyapı, ulaşım, sağlık ve eğitim endeksinde Türkiye ortalamasında seyreden Erzurum, demografik yapı alanına ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Erzurum, ekonomik etkinlik bileşenlerinden tarım ve hayvancılık dışındaki göstergelerde Türkiye ortalamasının altında seyrederken, tarım alanında ilk beş il arasında yer almaktadır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Erzurum un içerisinde yer aldığı TRA1 Bölgesinde %66 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRA1 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %58,8 idir NÜFUS döneminde Erzurum un nüfusu %0,5 oranında azalarak ye gerilemiştir.. Aynı dönemde Erzurum un kent nüfusu %61,86 dan %64,71 e yükselmiştir. Buna rağmen Türkiye ortalamasının üzerine çıkmayı başaramamıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Erzurum 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, ve grubunda ortalamanın altındadır. 65+ yaş grubunda ise anlamlı bir fark olmadığı söylenebilir. Erzurum da İktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %4 oranında altında olması dikkat çekmektedir. Erzurum da ikamet eden nüfusun %89,30 u Erzurum nüfusuna kayıtlıdır döneminde Erzurum un diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,55 i kadardır. İstanbul (4.662), Ankara (1.989) ve İzmir (1.576) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (8.083), Bursa (2.831) ve Ankara (2.763) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Erzurum ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,11 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,04 e düşmüştür. Erzurum un 0-14 yaş grubu nüfusunun %30 kadar olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 121

134 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Erzurum un Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Erzurum da okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %15 i geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Erzurum (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,30 15,72 9,51 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 5,90 10,63 8,27 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 20,80 28,74 24,77 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 27,89 19,44 23,66 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 25,98 14,19 20,08 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 11,73 6,86 9,30 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,39 4,42 4,41 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Erzurum da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranında da Türkiye ortalamasına yakın değerlerdedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,17 30,46 30,83 Brüt 105,13 106,97 106, ,39 43,25 43,83 Net 97,44 97,54 97, ,01 62,36 63,72 Kaynak: Erzurum da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%70,23) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %55,43 ü genel, %44,57 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,50 32,96 73,46 55,13 44,87 Kadın ,13 29,42 66,55 55,79 44,21 Toplam ,92 31,30 70,23 55,43 44,57 Kaynak: 122

135 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına altında değerlere sahip olan Erzurum da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Erzurum da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %10 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Erzurum Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 85,36 69,36 77,58 50,46 41,17 45,95 34,90 28,18 31,63 Net 58,02 46,62 52,48 32,00 27,55 29,84 26,02 19,07 22,64 Kaynak: TRA1 Bölgesi nüfusunun %72,7 si Erzurum da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Erzurum daki işgücünün 253 bin kişi olduğu, bunların 237 bininin istihdam edildiği ve 16 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,4 28,8 50,5 İşsizlik Oranı (%) 7,6 3,1 6,3 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,5 11,4 11,5 İstihdam Oranı (%) 66,9 27,9 47,3 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Erzurum ilini de kapsayan TRA1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının düşüklüğünün de olumlu bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Erzurum ilinin bulunduğu TRA1 Bölgesinde %69,3 e ulaşmaktadır. TRA1 Bölgesinde yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Erzurum un içerisinde bulunduğu TRA1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %43,6 sı SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %51,5 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin üstüne çıkmaktadır. 123

136 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Erzurum da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış dikkat çekmektedir. Söz konusu dönemde istihdam kişi artmış olup bu artışın kişisi işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Erzurum un istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Erzurum daki işyeri sayısı olup bunun 159 unda 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Erzurum da 116 işletmenin toplam 695 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %97,12, özel işletmelerde %81,52, toplamda ise %86,19 dur. Kontenjan fazlası olarak 68 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Erzurum da 20 kamu işletmesi toplam 107 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %93,46 dır. Kontenjan fazlası olarak 26 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 124

137 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 20 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 107 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 100 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 7 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 26 Kaynak: Erzurum da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 396 dan 519 a, işe yerleştirmeler ise 111 den 252 ye yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 890 tan ye yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %26,01 dir. Bu oran 2011 yılında %44,70 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %7,30 u işe yerleşirken 2011 de bu oranın pek değişmediğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Erzurum da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 57 den 27 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 34 ten 3 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 125

138 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Erzurum un il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Erzurum da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 540 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 820 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 390 Görme Engelliler 380 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 60 İşitme Engelliler 290 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı Genel Toplam ARAŞTIRMA BULGULARI Erzurum da 30 u engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 144 üne anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde ikinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Engelliler grubunda yükseköğrenimli kişi bulunmazken engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda bu sayı 7 dir. 126

139 Çizelge 13: Erzurum da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,89 Kadın , , , ,42 Lise Altı ,67 Eğitim Durumu Lise ,47 Yükseköğretim ,86 TOPLAM Erzurum da anket uygulanan 96 işletmenin 16 sında dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 43 tür. Çizelge 14: Erzurum da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri AÇIKLAMA Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

140 16.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Erzurum da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Erzurum da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Kıymetli Taş İşlemeciliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Yabancı Dil, Büfe İşletmeciliği Temizlik İşçiliği, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık Bilgisayar Operatörlüğü, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Masörlük, Yabancı Dil Bilgisayar Operatörlüğü, Kıymetli Taş İşlemeciliği, Tiyatro, Mobilyacılık, Doğramacılık Tarım ve Hayvancılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Kıymetli Taş İşlemeciliği, Girişimcilik, Satış Elemanı Konfeksiyon İşçiliği, El Sanatları, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü Tarım ve Hayvancılık, El Sanatları, Konfeksiyon İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı Bakıcılığı, Engelli Bakıcılığı 128

141 17. GAZİANTEP İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Gaziantep in genelde Türkiye ortalamasında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle altyapı, ulaşım ve sosyal yaşam endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Gaziantep, demografik yapı, sağlık ve eğitim seviyesine ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Gaziantep, ekonomik etkinlik bileşenlerinde Türkiye ortalamasına yakın olduğu görülmektedir. Özellikle ticaret, sanayi ve finans göstergelerinde öne çıkan bir performans göstermektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Gaziantep in içerisinde yer aldığı TRC1 Bölgesinde %53,5 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRC1 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %49 udur NÜFUS döneminde Gaziantep in nüfusu %12,4 oranında artarak ya ulaşmıştır. Aynı dönemde Gaziantep in kent nüfus oranında hafif bir yükseliş olduğu söylenebilir de %86,06 olan kent nüfus oranı 2011 de %88,74 e yükselerek Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Gaziantep 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının bir hayli üzerindeyken, diğer yaş gruplarında ise altındadır yaş grubunda ise anlamlı bir fark bulunmadığı söylenebilir. Gaziantep te İkamet eden nüfusun %68,81 i Gaziantep nüfusuna kayıtlıdır. Şanlıurfa, İstanbul, Kahramanmaraş, Kilis ve Adıyaman, Gaziantep in en yoğun göç aldığı ilerdir döneminde Gaziantep in en yoğun biçimde göç verdiği iller ise sırasıyla, İstanbul, Şanlıurfa, Kahramanmaraş, Ankara ve Mersin dir. Gaziantep ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %2,21 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %2,35 e kadar yükselmiştir. 129

142 Gaziantep in lise ve üstü eğitimde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Gaziantep te okuma-yazma bilmeyenlerin oranının Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %13 ü geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE(%) Gaziantep(%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 2,64 13,69 8,17 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 5,29 10,31 7,80 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 22,07 28,76 25,42 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 37,12 24,73 30,92 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 19,49 12,77 16,13 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 8,63 5,17 6,90 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,76 4,58 4,67 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Gaziantep te, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,31 18,64 19,49 Brüt 109,63 108,26 108, ,86 27,52 28,72 Net 99,54 99,20 99, ,20 45,42 47,35 Kaynak: Gaziantep te eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%76,79) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %69,66 sı genel, %30,34 ü mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,54 20,17 78,71 74,38 25,62 Kadın ,85 26,79 74,64 64,10 35,90 Toplam ,49 23,30 76,79 69,66 30,34 Kaynak: 130

143 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Gaziantep te genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Gaziantep te mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından yaklaşık %20 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Gaziantep Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 82,82 72,98 78,05 62,89 48,67 56,00 19,93 24,30 22,05 Net 58,48 54,71 56,65 43,47 35,94 39,82 15,01 18,77 16,83 Kaynak: TRC1 Bölgesi nüfusunun %70,9 u Gaziantep te yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Gaziantep teki işgücünün 481 bin kişi olduğu, bunların 412 bininin istihdam edildiği ve 69 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRC1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,3 14,2 42,6 İşsizlik Oranı (%) 14,8 12,3 14,4 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 16 17,9 16,2 İstihdam Oranı (%) 61,6 12,4 36,5 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Gaziantep ilini de kapsayan TRC1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Gaziantep ilinin bulunduğu TRC1 Bölgesinde %74,1 e ulaşmaktadır. TRC1 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Gaziantep in içerisinde bulunduğu TRC1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,8 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %58,7 ye yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %35 in altına düşmektedir. 131

144 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Gaziantep te SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde tüm çalışanların sayısında artış olduğu söylenebilir. Ayrıca esnaf ve tarım statüsünde çalışanların sayısı 2009 yılında düşerken, takip eden yıllarda tekrar yükselişe geçmesi dikkat çekmektedir.özellikle işçi sayısındaki artış, ilin istihdam yaratma kapasitesini göstermesi bakımından çok önemlidir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Gaziantep teki işyeri sayısı olup bunun 592 sinde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Gaziantep te 403 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %89,66, özel işletmelerde %83,75, toplamda ise %84,03 tür. Kontenjan fazlası olarak 89 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Gaziantep te 14 kamu işletmesi toplam 57 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %84,2 dir. Kontenjan fazlası olarak 10 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 132

145 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 14 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 57 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 48 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 9 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 10 Kaynak: Gaziantep te engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 966 dan 253 e düşmüştür. Ayrıca iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den e düştüğüne de dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %29,30 dur. Bu oran 2011 yılında %17,39 a gerilemiştir. Bu veriler söz konusu dönemde engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin azaldığını göstermektedir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %0,79 u işe yerleşirken 2011 de bu oranın %64,63 e yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Gaziantep teki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde oldukça olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Gaziantep te döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 164 ten 59 a düşmüştür. İşe yerleştirilenleri sayısı ise 2007 yılında 135 kişiyken 2011yılında eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilen kişi olmamıştır. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 133

146 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Gaziantep in il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Gaziantep te Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 200 İşitme Engelliler Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Gaziantep te 199 u engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 474 üne anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de birinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğrenimli kişi sayısı ise engelliler grubunda daha yüksek olup yükseköğrenimlilerin muhtaç durumdaki dul ve yetimler içindeki oranının %37 olması dikkat çekicidir. 134

147 Çizelge 13: Gaziantep te Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitmeEngelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,47 Kadın , , , ,79 Lise Altı ,55 Eğitim Durumu Lise ,53 Yükseköğretim ,92 TOPLAM Gaziantep te anket uygulanan 128 işletmenin 34 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 128 dir. Çizelge 14: Gaziantep te Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

148 17.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Gaziantep te dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Gaziantep te Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Gıda İşleme (Antep Fıstığı), Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Temizlik İşçiliği, Gıda İşleme (Antep Fıstığı), Servis Komiliği Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, sel Gelişim Aşçılık, Pastacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Gıda İşleme (Antep Fıstığı), Metal Şekillendirme Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Büro Yönetimi, Sekreterlik, Müzisyenlik Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Gıda İşleme (Antep Fıstığı), Aşçılık, Çocuk Bakıcılığı El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği 136

149 18. GİRESUN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Giresun un genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle eğitim ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Giresun, ulaşım seviyesine ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Giresun, ekonomik etkinlik bileşenlerinde özellikle turizm ve tarım alanında Türkiye ortalamasının altında bir performans sergilemektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Giresun un içerisinde yer aldığı TR90 Bölgesinde %78,1 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR90 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %75,2 sidir NÜFUS döneminde Giresun un nüfusu %0,47 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Giresun un kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %61,86 olan kent nüfus oranı 2011 de %64,71 e yükselmiştir. Buna rağmen Türkiye ortalamasının üzerine çıkmayı başaramamıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Giresun 0-14, ve grubunda Türkiye ortalamasının altında, ve 65+ grubunda ortalamanın üstündedir. Giresun un 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının %5,22 oranında altındayken, 65 ve daha yukarı yaş grubunda söz konusu oranın ortalamanın %6,42 üstünde olması dikkat çekmektedir. Bu durum Giresun da doğurganlık oranının az yaşlı nüfusun ise fazla olduğu ile açıklanabilir. Giresun da ikamet eden nüfusun %91,27 si Giresun nüfusuna kayıtlıdır döneminde Giresun un diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %4,07 si kadardır. İstanbul, Trabzon ve Kocaeli göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul, Kocaeli ve Trabzon göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Giresun ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,59 unu oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,56 ya düşmüştür. Giresun un net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 137

150 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Giresun un Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Giresun da okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %14 ü geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Giresun (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,02 14,74 8,99 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 5,63 12,63 9,20 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 26,90 26,02 26,45 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 25,29 19,40 22,29 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 24,18 16,75 20,39 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 10,80 6,46 8,59 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,20 4,00 4,09 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Giresun da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,59 40,97 40,77 Brüt 104,96 104,94 104, ,31 57,40 57,35 Net 98,69 98,36 98, ,86 91,32 90,57 Kaynak: Giresun da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%96,65) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %38,23 ü genel, %61,77 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla yaklaşık %11 oranında düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,10 67,96 102,06 33,41 66,59 Kadın ,85 51,31 91,16 43,71 56,29 Toplam ,95 59,70 96,65 38,23 61,77 Kaynak: 138

151 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Giresun da mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Giresun da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %15 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Giresun Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 105,87 99,24 102,63 40,49 45,60 42,99 65,38 53,64 59,64 Net 84,88 78,00 81,52 28,77 33,01 30,85 56,11 44,99 50,67 Kaynak: TR90 Bölgesi nüfusunun %16,6 sı Giresun da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Giresun daki işgücünün 184 bin kişi olduğu, bunların 172 bininin istihdam edildiği ve 12 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 71, ,4 İşsizlik Oranı (%) 7,5 4,7 6,4 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,2 18,9 12,7 İstihdam Oranı (%) 66,1 41,9 53,7 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Giresun ilini de kapsayan TR90 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının düşüklüğünün de olumlu bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Giresun ilinin bulunduğu TR90 Bölgesinde %70,2 ye ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Giresun un içerisinde bulunduğu TR90 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %38,2 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %42,1 e yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 139

152 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Giresun da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında lik artış ile memur statüsünde çalışanların sayısındaki kişilik azalış dikkat çekmektedir. Söz konusu dönemde çalışan sayısı 387 kişi azalmış olmasına rağmen 2010 yılından itibaren çalışan sayısındaki toparlanmayı da göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Giresun daki işyeri sayısı olup bunun 84 ünde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Giresun da 53 işletmenin toplam 220 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %93,24, özel işletmelerde %83,13, toplamda ise %84,44 tür. 22 engelli de kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Giresun da 8 kamu işletmesi toplam 24 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %83,33 tür. Kontenjan fazlası olarak 6 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 140

153 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 8 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 24 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 20 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 4 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 6 Kaynak: Giresun da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 391 den 97 ye düşerken, işe yerleştirmeler ise 34 ten 97 ye yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 524 ten 444 e düştüğüne de dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %38,87 dir. Bu oran 2011 yılında %35,05 e düşmüştür. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %1,69 u işe yerleşirken 2011 de bu oranın %18,12 ye yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Giresun daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Giresun da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 33 den 7 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 13 den 3 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında kayda değer bir değişiklik görülmemektedir. 141

154 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Giresun un il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Giresun da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 430 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 650 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 290 Görme Engelliler 300 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 80 İşitme Engelliler 230 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Giresun da 231 e engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 491 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında kadın-erkek sayıları birbirine yakındır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın-erkek sayısı ise eşittir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci ve ikinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken iki kümede yükseköğrenimli oranları birbirine yakındır. 142

155 Çizelge 13: Giresun da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,14 Kadın , , , ,18 Lise Altı ,08 Lise ,87 Yükseköğretim ,05 Toplam Giresun da anket uygulanan 103 işletmenin 46 sında dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 103 tür. Çizelge 14: Giresun da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

156 18.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Giresun da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Giresun da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Ofis Hizmetleri Elemanı, El Sanatları Zihinsel Engelliler El Sanatları, Gıda Ambalajlama İşçiliği Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Fırıncılık, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Gıda Üretim İşçiliği (Fındık, Çay), Kâğıt Üretim İşçiliği Aşçılık, Pastacılık, Fırıncılık, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Gıda Üretim İşçiliği (Fındık, Çay), Kâğıt Üretim İşçiliği, Maden İşçiliği, Plastik Kalıpçı/Kalıplama Operatörü, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme El Sanatları, Temizlik İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı/Çocuk Bakım Elemanı, Gıda Üretim İşçiliği (Fındık, Çay), Tarım İşçiliği (Fındık, Çay) Tarım İşçiliği (Fındık, Çay), Yaşlı/Çocuk Bakım Elemanı, Ofis Hizmetleri Elemanı, Kuaförlük, Manikürcülük 144

157 19. HATAY İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Hatay ın genelde Türkiye ortalamasında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle ulaşım endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Hatay, demografik yapı, eğitim ve sosyal yaşam seviyesine ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Hatay, ekonomik etkinlik bileşenlerinden dış ticaret, sanayi ve finansal piyasalar alanındaki göstergelerde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilerken, turizm ve tarım alanındaki göstergelerde Türkiye ortalamasının altında seyrettiği görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Hatay ın içerisinde yer aldığı TR63 Bölgesinde %68,3 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR63 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %63,3 üdür NÜFUS döneminde Hatay ın nüfusu %6,34 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Hatay ın kent nüfus oranında anlamlı bir artış olmadığı söylenebilir de %49,17 olan kent nüfus oranı 2011 de %49,71 e yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının bir hayli altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Hatay 0-14 grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer gruplarda ise ortalamanın altındadır. Hatay da İktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %3 oranında altında olması dikkat çekmektedir. Hatay da ikamet eden nüfusun %85,53 ü Hatay nüfusuna kayıtlıdır döneminde Hatay ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2 si kadardır. İstanbul (3.453), Adana (2.660) ve Mersin (2.354) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (6.073), Adana (2.548) ve Antalya (2.506) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Hatay ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,96 sını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,97 ye yükselmiştir. Hatay ın göç alan bir il olduğu söylenebilir. 145

158 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Hatay ın Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Hatay da okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerin oranının kadınlarda %12 nin geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Hatay (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 2,16 8,13 5,15 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,89 12,82 8,86 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 28,83 32,11 30,47 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 29,56 22,57 26,06 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 21,29 15,76 18,52 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 9,62 6,21 7,91 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,66 2,39 3,02 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Hatay da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,59 62,20 62,40 Brüt 105,03 105,53 105, ,86 88,66 89,27 Net 98,74 98,48 98, ,01 95,92 96,48 Kaynak: Hatay da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%80,47) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %46,88 i genel, %53,12 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,74 44,85 81,58 45,03 54,97 Kadın ,83 40,41 79,24 49,00 51,00 Toplam ,73 42,74 80,47 46,88 53,12 Kaynak: 146

159 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına altında değerlere sahip olan Hatay da mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının fazlalığı dikkat çekmektedir. Hatay da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasında değerlere sahiptir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Hatay Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 85,91 81,58 83,80 45,51 46,08 45,79 40,40 35,50 38,01 Net 65,91 63,77 64,87 32,25 34,05 33,13 33,66 29,71 31,74 Kaynak: TR63 Bölgesi nüfusunun %48,9 u Hatay da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Hatay daki işgücünün 494 bin kişi olduğu, bunların 435 bininin istihdam edildiği ve 59 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 71,5 28,6 49,3 İşsizlik Oranı (%) 12,7 10,3 12 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 14,5 20,6 15,7 İstihdam Oranı (%) 62,4 25,6 43,4 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Hatay ilini de kapsayan TR63 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındai düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Hatay ilinin bulunduğu TR63 Bölgesinde %70,8 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Hatay ın içerisinde bulunduğu TR63 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %41,4 ü SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %53,5 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %15 in altına düşmektedir. 147

160 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Hatay da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış ile esnaf sayısındaki azalma dikkat çekmektedir. Ancak, 2010 dan itibaren esnaf sayısının da yükselmeye başladığının belirtilmesi gerekmektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Hatay daki işyeri sayısı olup bunun 259 unda 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Hatay da 147 işletmenin toplam 872 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %89,13, özel işletmelerde %80,63, toplamda ise %81,08 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 71 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Hatay da 8 kamu işletmesi toplam 23 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %47,83 tür. Kontenjan fazlası olarak 4 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 148

161 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 8 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 23 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 11 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 12 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 4 Kaynak: Hatay da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler iki katına yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %35,02 dir. Bu oran 2011 yılında %41,12 ye yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %2,09 u işe yerleşirken 2011 de bu oranın %2,62 ye yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Hatay daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Hatay da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 64 ten 25 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 37 den 5 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 149

162 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Hatay ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Hatay da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 720 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler 510 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 80 İşitme Engelliler 390 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Hatay da 115 i engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 307 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde erkek sayısının kadın sayısının bir hayli üzerinde olması dikkat çekicidir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde dengeli bir dağılım görülmektedir. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken iki kümede yükseköğrenimli oranları birbirine yakındır. 150

163 Çizelge 13: Hatay da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,41 Kadın , , , ,67 Lise Altı ,41 Eğitim Durumu Lise ,03 Yükseköğretim ,56 TOPLAM Hatay da anket uygulanan 120 işletmenin 47 sinde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 558 dir. Çizelge 14: Hatay da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı birey çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

164 19.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Hatay da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Hatay da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, El Sanatları, Gıda Üretim Elemanı Zihinsel Engelliler Servis Komiliği, El Sanatları, Temizlik İşçiliği, Gıda Ambalaj Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, El Sanatları Mobilyacılık, Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Pidelik, Bilgisayar Operatörlüğü, Ayakkabı ve Saraciye Elemanı Gıda Üretim İşçiliği, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Satış Elemanı, Bilgisayar Operatörlüğü, Ayakkabı ve Saraciye Elemanı, Mobilyacılık Gıda Üretim İşçiliği, Gıda Ambalajı, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık Sekreterlik, Büro Elemanı, Girişimcilik, Kuaförlük, El Sanatları 152

165 20. İSTANBUL İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından İstanbul un genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Ulaşım, sağlık ve sosyal yaşam alanında iller arası sıralamada ilk sırada yer alırken, demografik yapı ve altyapı endeksinde ikinci sırada yer almaktadır. İstanbul un tek olumsuz göstergesi eğitim olarak görülmektedir. İstanbul, ekonomik etkinlik bileşenlerinden tarım dışındaki tüm göstergelerde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilemektedir. İş, sanayi, ticaret ve turizm alanının merkezi olurken, dış ticaret, sanayi ve finansal piyasalar alanında ilk sırada yer almaktadır döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış İstanbul da %64,3 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer İstanbul da TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %155,5 idir NÜFUS döneminde İstanbul un nüfusu %8,35 oranında artarak a ulaşmıştır. Aynı dönemde İstanbul un kent nüfus oranındaki hızlı artış dikkat çekmektedir de %88,87 olan kent nüfus oranı 2011 de %98,96 ya yükselerek Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında İstanbul yaş grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde, çalışma çağının dışındaki yaş grubunda ise altındadır yaş grubunda anlamlı bir fark bulunmadığı söylenebilir. İstanbul da ikamet eden nüfusun %84,01 i İstanbul dışındaki illerin nüfusuna kayıtlıdır döneminde İstanbul un diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,31 i kadardır. Ankara (20.882), Van (18.719) ve Tokat (18.015) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. Ankara (16.864), Kocaeli (16.843) ve Tokat (15.581) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. İstanbul ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %17,81 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %18,23 e yükselmiştir. İstanbul un göç alan bir il olduğu söylenebilir. 153

166 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında, İstanbul un ortaöğretim ve üzeri eğitim alanların oranında Türkiye ortalamasının üzerinde, diğer alanlarda ise ortalamanın altında olduğu görülmektedir. Bu durumda İstanbul un eğitim alanında iyi durumda olduğu söylenebilir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) İstanbul (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 1,02 5,54 3,28 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 2,88 5,48 4,18 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 21,64 28,20 24,93 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 28,09 21,55 24,81 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 25,75 22,05 23,90 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 14,77 12,32 13,54 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 5,85 4,87 5,36 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan İstanbul da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,70 19,88 20,30 Brüt 111,62 113,17 112, ,24 28,07 28,67 Net 99,66 99,40 99, ,44 43,82 44,65 Kaynak: İstanbul da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%87,50) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %49,58 i genel, %50,42 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,35 45,07 87,42 48,44 51,56 Kadın ,50 43,08 87,58 50,81 49,19 Toplam ,38 44,12 87,50 49,58 50,42 Kaynak: 154

167 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üzerinde değerlere sahip olan İstanbul da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. İstanbul da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasının üzerinde değerlere sahiptir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE İstanbul Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 106,98 105,68 106,35 62,60 62,68 62,64 44,37 42,99 43,71 Net 70,71 72,14 71,40 35,80 38,85 37,27 34,91 33,29 34,13 Kaynak: TR10 Bölgesi İstanbul ilinden oluşmaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak İstanbul daki işgücünün bin kişi olduğu, bunların bininin istihdam edildiği ve 562 bin kişinin işsiz olduğu hesaplanmaktadır. Çizelge 5: TR10 (İstanbul) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,7 25,2 48,8 İşsizlik Oranı (%) 10,6 15,2 11,8 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 10,6 15,2 11,8 İstihdam Oranı (%) 65 21,4 43,1 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında İstanbul ilinden oluşan TR10 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran İstanbul ilinin bulunduğu TR10 Bölgesinde %55,8 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının üzerindedir. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, İstanbul da 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %77,4 ü SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %82,9 a yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %50 nin altına düşmektedir. 155

168 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: İstanbul da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %20,76 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %81,59 u işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış İstanbul un istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre İstanbul daki işyeri sayısı olup bunun inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, İstanbul da işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %94,89, özel işletmelerde %66,45, toplamda ise %67,93 tür. 940 engelli de kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Engelli çalıştırmakla yükümlü olan işletmelerin %98,8 inin özel sektörden olduğu göz önünde bulundurulduğunda özel sektördeki engelli istihdamının yükseltilmesi yönünde yapılacak çalışmalar önem arz etmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, İstanbul da 60 kamu işletmesi toplam 840 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %73,40 tır. Kontenjan fazlası olarak 143 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 156

169 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 60 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 846 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 621 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 225 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 143 Kaynak: İstanbul da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler iki katına yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı 23,61 dir. Bu oran 2011 yılında 34,34 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %8,36 sı işe yerleşirken 2011 de bu oranın %70 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde İstanbul daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: İstanbul da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı dan 44 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 811 den 17 ye düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 157

170 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup İstanbul un il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: İstanbul da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 790 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM Eski hükümlüler dezavantajlı bireyler toplamının %71,39 unu oluştururken, dört engel grubu ise %11,63 ünü oluşturmaktadır ARAŞTIRMA BULGULARI İstanbul da 179 u engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 631 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğunu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde erkek sayısının kadın sayısının bir hayli üzerinde olması dikkat çekicidir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci ve üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken İstanbul daki dezavantajlı gruplar içerisindeki yükseköğrenimli kişi oranları (%14) dikkat çekmektedir. 158

171 Çizelge 13: İstanbul da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,40 Kadın , , , ,65 Lise Altı ,89 Eğitim Durumu Lise ,21 Yükseköğretim ,90 TOPLAM İstanbul da anket uygulanan 396 işletmenin 87 sinde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 429 dur. Çizelge 14: İstanbul da Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı birey çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

172 20.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak İstanbul da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: İstanbul da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, Dış Ticaret Ofis Hizmetleri Elemanı, Halkla İlişkiler Elemanı (Bilgi Danışma), Müzik ve Gösteri Sanatları El Sanatları, Gıda Ambalajlama, Giyim, Üretim ve Tekstil İşçiliği (Meydancı) Bilgisayar Operatörlüğü, Müzik ve Gösteri Sanatları, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Masörlük Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Bilgisayar Operatörlüğü, Web Tasarımcılığı, Ağ İşletmeni, Ahşap Süslemeciliği/Oymacılığı/Montaj, El Sanatları (Hediyelik Eşya) Giyim Üretim İşçiliği (Konfeksiyon, Deri ve Kürk İşleme), Tekstil İşçiliği, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Gıda Üretim İşçiliği, Kimya Üretim İşçiliği (Boya, Deri, Petrokimya, İlaç, Lastik, Kozmetik), Elektrik ve Elektronik Bakım Onarım Elemanı, Lojistik Elemanı, Fuar/Host-Hostes/Stant Elemanı Giyim Üretim İşçiliği (Konfeksiyon ve Deri), Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Kuaförlük, Manikürcülük, Makyaj Elemanı, Cilt Bakım Elemanı, Masör, Fuar/Host- Hostes/Stant Elemanı Bilgisayar Operatörlüğü, Tekstil İşçiliği, El Sanatları (Hediyelik Eşya, Sanayi Nakışları), Müzik ve Gösteri Sanatları, Giyim Üretim İşçiliği (Konfeksiyon, Deri, Kürk), Gıda Üretim İşçiliği, Motorlu Araçlar Bakım Onarımcı El Sanatları (Hediyelik Eşya, Sanayi Nakışları), Bilgisayar Operatörlüğü, Giyim Üretim İşçiliği (Konfeksiyon, Deri, Kürk), Aşçılık, Pastacılık, Çocuk/Engelli/Yaşlı Bakımı, Yabancı Dil, Web İşletmenliği (Çeşitli) 160

173 21. İZMİR İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından İzmir in Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle ulaşım ve sosyal yaşam endeksinde sıralamalarda önde yer alan İzmir, diğer göstergelerde de olumlu bir performans sergilemektedir. İzmir, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilemektedir. Dış ticaret, sanayi, finansal piyasalar, tarım ve turizm alanında ilk beş sırada yer alırken, İzmir in ticari bir merkez olduğu görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış İzmir de %56,8 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer İzmir de TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %123,3 üdür NÜFUS döneminde İzmir in nüfusu %6,04 oranında artarak ye ulaşmıştır. Aynı dönemde İzmir in kent nüfus oranındaki hızlı artış dikkat çekmektedir de %84,91 olan kent nüfus oranı 2011 de %91,38 e yükselerek Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında İzmir 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının altında, diğer gruplarda ise ortalamanın üstündedir. İzmir de iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %4 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. İzmir de ikamet eden nüfusun %57,07 si İzmir dışındaki illerin nüfusuna kayıtlıdır döneminde İzmir in diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2,78 i kadardır. İstanbul (11.339), Manisa (9.591) ve Ankara (6.944) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (17.003), Manisa (8.356) ve Ankara (8.047) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. İzmir ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %5,30 unu oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %5,31 e yükselmiştir. İzmir in göç alan bir il olduğu söylenebilir. 161

174 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 civarındayken, İzmir de bu oran yaklaşık %11 dir. İzmir in, lise ve üstü eğitim mezunlarında Türkiye ortalamasının üstünde olması dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) İzmir (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 0,95 4,27 2,63 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 3,26 7,41 5,35 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 26,20 32,95 29,60 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 26,65 19,47 23,03 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 25,60 21,72 23,64 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 15,38 12,75 14,05 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 1,96 1,42 1,69 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan İzmir de, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,19 41,28 41,75 Brüt 110,88 111,47 111, ,27 58,92 59,61 Net 99,31 99,29 99, ,63 84,95 85,30 Kaynak: İzmir de eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%90,16) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %45,89 u genel, %54,11 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,63 53,18 89,82 40,79 59,21 Kadın ,50 44,04 90,54 51,35 48,65 Toplam ,38 48,78 90,16 45,89 54,11 Kaynak: 162

175 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üzerinde değerlere sahip olan İzmir de mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. İzmir de mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %5 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE İzmir Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 102,97 102,17 102,58 50,65 58,50 54,45 52,32 43,67 48,13 Net 73,64 77,51 75,52 32,45 42,64 37,38 41,19 34,87 38,13 Kaynak: TR31 Bölgesi İzmir ilinden oluşmaktadır. Çizelge 5 teki görüldüğü gibi İzmir deki işgücü kişi olup, bunların u istihdam edilmiş ve 243 ü işsizdir. Çizelge 5: TR31 (İzmir) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 73,6 33,9 53,4 İşsizlik Oranı (%) 11,6 21,1 14,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 12,5 24,6 16,2 İstihdam Oranı (%) 65,1 26,7 45,5 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere işgücüne ilişkin temel veriler incelendiğinde İzmir de işgücüne katılma ve işsizlik oranlarının Türkiye ortalamasının üzerindedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran İzmir ilinin bulunduğu TR31 Bölgesinde %55 tir. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının üzerindedir. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, İzmir de 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %67,1 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %80,04 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %30 un altına düşmektedir. 163

176 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: İzmir de SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %14,05 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %71,22 si işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış İzmir in istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre İzmir deki işyeri sayısı olup bunun ünde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, İzmir de işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %80,31, özel işletmelerde %75,61, toplamda ise %80,31 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 315 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı ,036 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı 843 5,73 6,573 Çalışan Engelli Sayısı 677 4, Açık Engelli Kontenjanı 166 1,437 1,603 Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, İzmir de 41 kamu işletmesi toplam 430 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %46,51 dir. Kontenjan fazlası olarak 42 eski hükümlü istihdam edilmektedir. İzmir ilindeki açık eski hükümlü kontenjanın yüksek olması dikkat çekmektedir. 164

177 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 41 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 430 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 200 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 230 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 42 Kaynak: İzmir de engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde dan e düşerken işe yerleştirmeler den e yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %26,85 tir. Bu oran 2011 yılında %36,87 ye yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %7,84 ü işe yerleşirken 2011 de bu oranın %24,09 a yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde İzmir deki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: İzmir de döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 471 den 125 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 426 dan 9 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında az oranda artış görülmektedir. 165

178 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup İzmir in il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: İzmir de Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 430 Engelliler toplamı Engelliler dışındaki dezavantajlı gruplar toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI İzmir de 109 u engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 294 üne anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında kadın-erkek sayıları birbirine yakındır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de dengeli bir dağılım görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken İzmir deki engeli kümesi içerisindeki yükseköğrenimli kişi oranları (%18) dikkat çekmektedir. 166

179 Çizelge 13: İzmir de Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,36 Kadın , , , ,37 Lise Altı ,03 Lise ,73 Yükseköğretim ,24 Toplam İzmir de anket uygulanan 376 işletmenin 199 unda dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı dir. Çizelge 14: İzmir de Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

180 21.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak İzmir de dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: İzmir de Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, Dış Ticaret Ofis Hizmetleri Elemanı, Halkla İlişkiler Elemanı, Müzik ve Gösteri Sanatları, Elektrik Elektronik Bakım Onarımı (Ofis Ekipmanları, Ev Aletler, Mobil İletişim Cihazları), El Sanatları (Hediyelik Eşya), Yabancı Dil Temizlik İşçiliği, El Sanatları (Hediyelik Eşya), Gıda Ambalajlama, Konfeksiyon İşçiliği (Meydancı) Müzik ve Gösteri Sanatları, El Sanatları (Hediyelik Eşya), Yabancı Dil, Bilgisayar Operatörlüğü El Sanatları (Hediyelik Eşya), Aşçılık, Pastacılık, Engelli Eğiticiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Web Tasarımcılığı, Ağ İşletmeni Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Bilgisayar Operatörlüğü, Temizlik İşçiliği, Lojistik Elemanı, Gıda Üretim İşçiliği, Konfeksiyon İşçiliği, Metal Şekillendirme, Kaynakçılık, Plastik Kalıpçı/Kalıplama Operatörü, Cam ve Seramik İşçiliği, Tekstil İşçiliği Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları (Hediyelik Eşya), Kuaförlük, Manikürcülük, Makyaj Elemanı, Cilt Bakım Elemanı, Masör, Fuar/Host-Hostes/Stant Elemanı, Giyim Üretim İşçisi, Gıda Üretim İşçisi Giyim Üretim İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, Motorlu Araçlar Bakım Onarımı Aşçılık, Pastacılık, Gıda Üretim İşçiliği, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği 168

181 22. KAHRAMANMARAŞ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Kahramanmaraş ulaşım ve sağlık alanında Türkiye ortalamasının üstünde seyrederken, demografik yapı, altyapı, eğitim ve sosyal yaşam endeksinde Türkiye ortalamasının altında seyrettiği görülmektedir. Kahramanmaraş, ekonomik etkinlik göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Yapısal sorunlarının giderilmemiş olmasıyla, Kahramanmaraş ta ekonomik etkinliğinde sağlanamadığı görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Kahramanmaraş ın içerisinde yer aldığı TR63 Bölgesinde %68,3 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR63 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %63,3 üdür NÜFUS döneminde Kahramanmaraş ın nüfusu %4,9 oranında artarak a ulaşmıştır. Aynı dönemde Kahramanmaraş ın kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %58,22 olan kent nüfus oranı 2011 de %62,30 a yükselmiştir. Buna rağmen Türkiye ortalamasının üzerine çıkmayı başaramamıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Kahramanmaraş 0-14 grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer gruplarda ise ortalamanın altındadır. Kahramanmaraş ta iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %5 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Kahramanmaraş ta ikamet eden nüfusun %93,15 i Kahramanmaraş nüfusuna kayıtlıdır döneminde Kahramanmaraş ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2,06 sı kadardır. İstanbul (2.454), Gaziantep (2.277) ve Adana (1.694) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (4.327), Gaziantep (3.159) ve Antalya (1.894) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Kahramanmaraş ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,42 sini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,41 e düşmüştür. 169

182 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 in altındayken, Kahramanmaraş ta bu oranın yaklaşık %24 in üzerine çıkması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Kahramanmaraş ın lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Kahramanmaraş (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,42 14,50 8,92 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,84 9,07 6,94 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 24,82 30,49 27,63 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 31,47 23,93 27,73 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 22,82 13,86 18,38 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 9,14 4,99 7,08 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,50 3,16 3,33 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Kahramanmaraş ta, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,20 25,54 25,88 Brüt 106,33 105,60 105, ,55 37,65 38,12 Net 98,29 98,22 98, ,21 61,39 61,81 Kaynak: Kahramanmaraş ta eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%77,11) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %48,62 si genel, %51,38 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,23 41,68 79,91 47,84 52,16 Kadın ,67 37,32 73,99 49,56 50,44 Toplam ,49 39,61 77,11 48,62 51,38 Kaynak: 170

183 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Kahramanmaraş ta genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısı ile mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayıları birbirine yakındır. Kahramanmaraş ta mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %3 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) TÜRKİYE Kahramanmaraş Mesleki ve Teknik Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 85,29 74,73 80,15 45,47 42,20 43,88 39,82 32,53 36,28 Net 63,10 57,87 60,56 31,73 31,61 31,67 31,37 26,27 28,89 Kaynak: TR63 Bölgesi nüfusunun %34,98 i Kahramanmaraş ta yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Kahramanmaraş taki işgücünün 353 bin kişi olduğu, bunların 311 bininin istihdam edildiği ve 42 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 71,5 28,6 49,3 İşsizlik Oranı (%) 12,7 10,3 12 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 14,5 20,6 15,7 İstihdam Oranı (%) 62,4 25,6 43,4 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Kahramanmaraş ilini de kapsayan TR63 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Kahramanmaraş ilinin bulunduğu TR63 Bölgesinde %70,8 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Kahramanmaraş ın içerisinde bulunduğu TR63 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %41,4 ü SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %53,5 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %15 in altına düşmektedir. 171

184 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kahramanmaraş ta SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış ile esnaf sayısındaki azalma dikkat çekmektedir döneminde çalışan sayısı %20 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %60,55 i işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Kahramanmaraş ın istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: SGK 2011 yılı verilerine göre Kahramanmaraş taki işyeri sayısı olup bunun 309 unda 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Kahramanmaraş ta 217 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %96,85, özel işletmelerde %89,50, toplamda ise %90,66 dır. Kontenjan fazlası olarak 147 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Kahramanmaraş ta 16 kamu işletmesi toplam 120 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %89,16 dır. Kontenjan fazlası olarak 4 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 172

185 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 16 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 120 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 107 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 13 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 28 Kaynak: Kahramanmaraş ta engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısı döneminde 742 den 895 e, işe yerleştirmeler ise 206 dan 309 a yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde ten ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %36,52 dir. Bu oran 2011 yılında %44,80 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %2,35 i işe yerleşirken 2011 de bu oranın %2,71 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Kahramanmaraş taki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Kahramanmaraş ta döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 118 den 223 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 108 den 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 173

186 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Kahramanmaraş ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 210 Görme Engelliler 700 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 75 İşitme Engelliler 540 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Kahramanmaraş ta 193 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerin toplam 288 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında kadın-erkek sayıları birbirine yakındır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımlarından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de birinci yaş kümesinin ağırlıklı olduğu görülmektedir. Engelli kümesinin eğitim durumunda ağırlık, lise altı öğrenim görenlerde bulunurken engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda ağırlık, yükseköğrenim mezunlarındadır. Yükseköğrenimlilerin oranın %50 nin üzerinde oluşu da bir hayli dikkat çekmektedir. 174

187 Çizelge 13: Kahramanmaraş ta Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Gösterge Ortopedik engelliler Zihinsel engelliler Görme engelliler İşitme engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/eski hükümlüler Muhtaç durumdaki dul ve yetimler Güvenlik sebebiyle göç edenler Şiddet gördüğü için evden ayrılan kadınlar Engelli dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet yaş grubu Erkek ,65 Kadın , , , ,42 Lise Altı ,75 Eğitim durumu Lise ,61 Yükseköğretim ,64 TOPLAM Kahramanmaraş ta anket uygulanan 112 işletmenin 4 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 2 dir. Çizelge 14: Kahramanmaraş ta Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajı Çalışan Sayısı

188 22.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Kahramanmaraş ta dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Kahramanmaraş ta Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Büro Elemanı, Tekstil İşçiliği, Konfeksiyon İşçiliği, El Sanatları El Sanatları, Tekstil İşçiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık, Servis Komiliği, Temizlik İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları Bilgisayar Operatörlüğü, Gıda Üretim İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, El Sanatları (Ağaç) Gıda Üretim İşçiliği, Tekstil İşçiliği, Metal Şekillendirme, Kaynakçılık, Satış Elemanı, Bilgisayar Operatörlüğü Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Tekstil İşçiliği, Konfeksiyon İşçiliği, El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü Büro Elemanı, Kuaförlük, Girişimcilik, El Sanatları 176

189 23. KARABÜK İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Karabük demografik yapı, eğitim ve sosyal yaşam alanında Türkiye ortalamasının üstünde seyrederken, ulaşım ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Karabük, ekonomik etkinlik bileşenlerinden işgücü ve finansal piyasalar alanındaki göstergelerde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilerken, dış ticaret, sanayi, turizm ve tarım alanında önemli bir etkinliği bulunmadığı görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Karabük ün içerisinde yer aldığı TR81 Bölgesinde %55,3 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR81 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %93,07 sidir NÜFUS döneminde Karabük ün nüfusu %0,57 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Karabük ün kent nüfus oranındaki artış dikkat çekmektedir de %75,1 olan kent nüfus oranı 2011 de %77,23 e yükselerek Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Karabük ve 65 üstü grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer gruplarda ise ortalamanın altındadır. Karabük ün 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının %6,15 oranında altındayken, 65 üstü grubunda söz konusu ortalamanın %4,36 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Bu veriler Karabük te doğurganlık oranının az yaşlı nüfusun ise fazlalılığı ile açıklanabilir. Karabük te ikamet eden nüfusun %70,53 ü Karabük nüfusuna kayıtlıdır döneminde Karabük ün diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,75 i kadarıdır. İstanbul (1.968), Zonguldak (728) ve Ankara (724) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (2.235), Ankara (1.079) ve Zonguldak (665) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Karabük ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,31 sini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,29 a düşmüştür. Bu durumda, Karabük ün net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 177

190 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Karabük ün Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Karabük te okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %12 yi geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Karabük (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 2,66 12,57 7,61 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 3,25 7,42 5,33 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 24,40 33,81 29,10 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 27,93 20,27 24,10 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 27,13 16,63 21,88 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 12,95 7,64 10,29 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 1,69 1,67 1,68 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Karabük te, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,29 35,53 35,41 Brüt 107,68 108,50 108, ,31 50,35 50,33 Net 99,49 98,86 99, ,90 81,76 81,84 Kaynak: Karabük te eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%98,22) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %48,04 ü genel, %51,96 sı mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları ise birbirine yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,47 55,09 99,57 44,67 55,33 Kadın ,13 46,64 96,77 51,81 48,19 Toplam ,19 51,03 98,22 48,04 51,96 Kaynak: 178

191 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına üstünde değerlere sahip olan Karabük te genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısı ile mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısı birbirine yakındır. Karabük te mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %10 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Karabük Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 111,21 109,03 110,15 53,87 61,59 57,61 57,34 47,44 52,54 Net 89,29 87,01 88,19 40,11 46,71 43,30 49,18 40,30 44,88 Kaynak: TR81 Bölgesi nüfusunun %21,5 i Karabük te yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Karabük teki işgücünün 97 bin kişi olduğu, bunların 90 bininin istihdam edildiği ve 7 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR81(Zonguldak, Karabük, Bartın) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 71,1 43,6 56,9 İşsizlik Oranı (%) 7,7 7,4 7,6 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 10,3 19,3 12,6 İstihdam Oranı (%) 65,6 40,4 52,6 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Karabük ilini de kapsayan TR81 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliklerdir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Karabük ilinin bulunduğu TR81 Bölgesinde %67,6 ya ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Karabük ün içerisinde bulunduğu TR81 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %47 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %67,3 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %15 in altına düşmektedir. 179

192 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Karabük te SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %42,32 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %64,25 i işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Karabük ün istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Karabük teki işyeri sayısı olup bunun 66 sında 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Karabük te 52 işletmenin toplam 329 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %100, özel işletmelerde %82,84, toplamda ise %84,19 dur. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 19 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Karabük te 6 kamu işletmesi toplam 18 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %77,78 dir. Kontenjan fazlası olarak 6 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 180

193 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 6 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 18 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 14 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 4 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 6 Kaynak: Karabük te engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler %50 artmıştır. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 364 ten 446 ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisindeki kadınların oranı %26,77 dir. Bu oran 2011 yılında %43,75 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların 4,35 i işe yerleşirken 2011 de başvuran hiçbir kadının işe yerleştirilemediği dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Karabük te döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 17 den 1 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 23 ten 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 181

194 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Karabük ün il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları, aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Karabük te Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 70 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 100 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 90 Görme Engelliler 50 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 40 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 260 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Karabük te 76 sı engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 262 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduğunu göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde ikinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli birey bulunmamaktadır. 182

195 Çizelge 13: Karabük te Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,03 Kadın , , , ,98 Lise Altı ,33 Lise ,67 Yükseköğretim Toplam Karabük te anket uygulanan 86 işletmenin 16 sında dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 19 dur. Çizelge 14: Karabük te Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

196 23.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Karabük te dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Karabük te Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Ofis Hizmetleri Elemanı, El Sanatları Zihinsel Engelliler El Sanatları, Gıda Ambalajlama, Konfeksiyon İşçiliği (Meydancı) Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Müzik ve Gösteri Sanatları, El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Ağaç Ürünleri İşçiliği Demir Çelik İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği, Konfeksiyon İşçiliği, Kaynakçılık, Metal İşçiliği, Maden İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık El Sanatları, Temizlik İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Çocuk/Yaşlı Bakım Elemanı, Konfeksiyon İşçiliği, Gıda Üretim İşçiliği Çocuk/Yaşlı Bakım Elemanı, Ofis Hizmetleri Elemanı, Konfeksiyon İşçiliği, Kuaförlük, Manikürcülük 184

197 24. KARS İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Kars ın genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle ulaşım ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasında seyreden Kars, altyapı, eğitim ve sosyal yaşam seviyesine ilişkin endekste ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Kars, ekonomik etkinlik göstergelerinde de Türkiye ortalamasının altında seyretmektedir. Tarım ve hayvancılık alanında ekonomik etkinliğini artırırken, diğer göstergelerde olumsuz performans sergilediği görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Kars ın içerisinde yer aldığı TRA2 Bölgesinde %57,3 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRA2 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %38,3 üdür NÜFUS döneminde Kars ın nüfusu %2,06 oranında azalarak e gerilemiştir de %43,15 olan Kars ın kent nüfus oranı 2011 de %42,21 e düşmüştür dönemlerinde kent nüfus oranında anlamlı bir fark görülmezken, Kars, Türkiye ortalamasının da bir hayli altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Kars 0-14 ve yaş grubunda, Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş gruplarında ise ortalamanın altındadır. Kars ta iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %6 oranında altında olması dikkat çekmektedir. Kars ta ikamet eden nüfusun %89,18 i Kars nüfusuna kayıtlıdır döneminde Kars ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,48 i kadardır. İstanbul (2.001), Ankara (936) ve İzmir (672) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (4.542), Ankara (1.793) ve İzmir (1.000) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Kars ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,44 ünü oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,41 e düşmüştür. Kars ın 0-14 yaş grubu nüfusunun %30 kadar olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 185

198 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 in altındayken, Kars ta bu oranın %25 in üzerine çıkması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Kars ın lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Kars (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,25 17,29 9,93 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 6,58 10,83 8,60 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 23,94 27,37 25,57 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 31,58 21,23 26,65 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 20,42 12,32 16,57 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 8,30 5,55 6,99 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 5,93 5,41 5,68 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Kars ta, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,45 26,73 27,10 Brüt 104,44 104,47 104, ,88 38,56 39,23 Net 97,37 97,25 97, ,18 58,22 59,74 Kaynak: Kars ta öğretim yılında, ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%66,38) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %61,01 i genel, %38,99 u mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,34 28,16 66,50 57,65 42,35 Kadın ,06 23,17 66,23 65,02 34,98 Toplam ,49 25,88 66,38 61,01 38,99 Kaynak: 186

199 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında, Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Kars ta genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Kars ta mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı, Türkiye ortalamasından %16 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Türkiye Kars Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 67,71 60,63 64,31 43,69 43,50 43,60 24,01 17,13 20,71 Net 47,49 45,27 46,42 28,97 31,48 30,18 18,51 13,79 16,25 Kaynak: TRA2 Bölgesi nüfusunun %26,41 i Kars ta yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak, Kars taki işgücünün 101 bin kişi olduğu, bunların 91 bininin istihdam edildiği ve 10 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 76,9 31,6 54,4 İşsizlik Oranı (%) 12,9 3,5 10,2 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 19, ,8 İstihdam Oranı (%) 66,9 30,5 48,8 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere,işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında, Kars ilini de kapsayan TRA2 Bölgesi, işgücüne katılım oranında, Türkiye değerlerinin üzerinde bir değerde olmasına rağmen işsizlik oranında Türkiye ortalamasından daha yüksektir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde, okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran, Kars ilinin bulunduğu TRA2 Bölgesinde %78,3 e ulaşmaktadır. TRA2 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Kars ın içerisinde bulunduğu TRA2 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %26,7 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %33,7 ye yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 187

200 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Kars ta SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %1,52 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılından itibaren çalışanların %39,14 ü işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısındaki sınırlı artış Kars ta istihdam yaratma konusundaki sınırlılığı göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Kars taki işyeri sayısı olup, bunun 33 ünde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Kars ta 24 işletmenin toplam 99 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %96,67, özel işletmelerde %33,33, toplamda ise %52,53 tür. Engelli de kontenjan fazlası olarak, 16 kamu ve özel işletmede istihdam edilmektedir. Engelli çalıştırmakla yükümlü olan işletmelerin, %83,33 ünün özel sektörden olduğu göz önünde bulundurulduğunda, özel sektördeki engelli istihdamının yükseltilmesi yönünde yapılacak çalışmalar önem arz etmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Kars ta 4 kamu işletmesi toplam 11 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %90,91 dir. Kontenjan fazlası olarak 2 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 188

201 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 4 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 11 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 10 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 1 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 2 Kaynak: Kars ta engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 55 ten 122 ye yükselmiş işe yerleştirmeler değerlerinde ise bir değişiklik olmamıştır. Ayrıca iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 128 den 354 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %14,55 tir. Bu oran 2011 yılında %28,69 a yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından, bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınlardan hiçbiri, işe yerleşememiş, söz konusu durumda 2011 yılında da bir değişiklik olmamıştır. Bu veriler, engelli kadınların iş hayatına girişini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunma düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Kars ta döneminde, eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 18 den 12 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 8 den 1 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da artış görülmektedir. 189

202 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerin yaş grubunda Kars ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Kars ta Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 200 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 310 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 320 Görme Engelliler 140 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 60 İşitme Engelliler 110 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 760 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Kars ta 176 sı engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 623 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde erkek sayısının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı ikinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı da engelliler dışındaki dezavantajlılar grubunda daha yüksektir. 190

203 Çizelge 13: Kars ta Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,35 Kadın , , , ,03 Lise Altı ,07 Lise ,95 Yükseköğretim ,98 Toplam Kars ta anket uygulanan 98 işletmenin 8 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 11 dir. Çizelge 14: Kars ta Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

204 24.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Kars ta dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Kars ta Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Gıda Üretim İşçiliği, Yabancı Dil Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık, Ambalaj ve Paketleme Elemanı, Temizlik İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Çağrı Merkezi Operatörlüğü İşitme Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Temizlik İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, El Sanatları Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Et Ürünleri İşlemeciliği, Girişimcilik, Satış Elemanı, Tarım ve Hayvancılık Konfeksiyon İşçiliği, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Engelli Bakıcılığı, Yaşlı Bakıcılığı Konfeksiyon İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Temizlik İşçiliği, Engelli Bakıcılığı, Yaşlı Bakıcılığı 192

205 25. KOCAELİ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından, Kocaeli nin Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle ulaşım ve altyapı endeksinde il sıralamasında ön sıralarda yer almaktadır. Kocaeli, ekonomik etkinlik bileşenlerinden, tarım endeksi dışındaki tüm göstergelerde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilemektedir. Özellikle dış ticaret ve sanayi sektöründe gösterdiği olumlu performans dikkat çekmektedir döneminde, Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Kocaeli nin içerisinde yer aldığı TR42 Bölgesinde %65,2 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR42 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %141,3 üdür NÜFUS döneminde Kocaeli nin nüfusu %11,39 oranında artarak ye ulaşmıştır. Aynı dönemde, Kocaeli nin kent nüfus oranındaki hızlı artışı dikkat çekmektedir de %62,19 olan kent nüfus oranı 2011 de %93,65 e yükselerek, Türkiye ortalamasının bir hayli üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Kocaeli, yaş grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, 0-14 ve 65 üstü yaş grubunda ortalamanın altındadır. Diğer yaş gruplarında ise anlamlı bir fark olmadığı söylenebilir. Kocaeli de ikamet eden nüfusun %66,93 ü, Kocaeli dışındaki illerin nüfusuna kayıtlıdır döneminde Kocaeli nin diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,95 i kadardır. İstanbul (16.843), Sakarya (3.242) ve Van (2.497) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (15.716), Sakarya (2.891) ve Ankara (2.731) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Kocaeli ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %2,04 ünü oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %2,14 e yükselmiştir. Bu durumda, Kocaeli nin net göç alan bir il olduğu söylenebilir. 193

206 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 civarındayken, Kocaeli de bu oran yaklaşık %11 dir. Kocaeli nin, lise ve üstü eğitim mezunlarında Türkiye ortalamasının üstünde olması dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Kocaeli (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 1,19 6,44 3,79 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 2,32 5,32 3,81 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 19,47 30,92 25,14 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 30,51 24,37 27,47 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 29,86 20,45 25,20 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 13,39 9,26 11,34 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,25 3,25 3,25 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma, Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Kocaeli de, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise, Türkiye ortalamasının üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Yaş Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,29 31,25 31,78 Brüt 108,26 109,99 109, ,30 45,92 46,63 Net 99,27 98,91 99, ,82 74,81 75,33 Kaynak: Kocaeli de eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş kişi (%92.41) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %47,06 sı genel, %52,94 ü mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,55 50,91 94,45 46,10 53,90 Kadın ,43 46,75 90,18 48,16 51,84 Toplam ,49 48,92 92,41 47,06 52,94 Kaynak: 194

207 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip Kocaeli de mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı, dikkat çekmektedir.kocaeli de mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı, Türkiye ortalamasından %9 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Kocaeli Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 116,32 107,35 111,96 54,98 55,46 55,21 61,34 51,89 56,75 Net 80,90 77,77 79,38 37,00 39,15 38,04 43,91 38,62 41,34 Kaynak: TR42 Bölgesi nüfusunun %48,31 i Kocaeli de yaşamaktadır. Bu bağlamda, Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Kocaeli deki işgücünün 663 bin kişi olduğu, bunların 586 bininin istihdam edildiği ve 79 bin kişinin işsiz olduğu hesaplanmaktadır. Çizelge 5: TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 75, ,7 İşsizlik Oranı (%) 10,4 15,2 11,9 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,8 22,4 14,5 İstihdam Oranı (%) 67,7 28,8 48,2 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere, işgücüne ilişkin temel veriler incelendiğinde Kocaeli ilini de kapsayan TR42 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye üzerinde, işsizlik oranında da Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Kocaeli ilinin bulunduğu TR42 Bölgesinde %61 dir. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Kocaeli nin içerisinde bulunduğu TR42 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %62,1 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı, yaş grubunda %80,6 ya yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 195

208 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Kocaeli de SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %20,78 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %80,43 ü işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında görülen artış Kocaeli nin istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Kocaeli deki işyeri sayısı olup bunun unda 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Kocaeli de 815 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %92,47, özel işletmelerde de %86,50, toplamda ise %86,96 dır. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 274 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı 385 4,668 5,053 Çalışan Engelli Sayısı 356 4,038 4,394 Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Kocaeli de 24 kamu işletmesi toplam 177 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı, %69,49 dur. Kontenjan fazlası olarak 28 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 196

209 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 24 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 177 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 123 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 54 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 28 Kaynak: Kocaeli de engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler, iki katına yükselmiştir. Buna rağmen, iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında, engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde, kadınların oranı %18,91 dir. Bu oran, 2011 yılında, %37,78 ye yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %33,33 ü işe yerleşirken, 2011 de bu oranın %55,17 ye yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler söz konusu dönemde Kocaeli deki engelli kadınların iş hayatına girişlerinin kolaylaştığını göstermektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Kocaeli de, döneminde, eski hükümlü kontenjanının işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 264 ten 34 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 269 dan 6 ya düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 197

210 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Kocaeli nin il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları, aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Kocaeli de Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler 490 İşitme Engelliler 790 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 460 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Kocaeli de 130 u engelli olmak üzere, araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 309 una anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu kadınlar oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde, kadın sayısının yüksek oluşu, yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından, engellilerde üçüncü yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de üçüncü yaş kümesinin ağırlıklı olduğu görülmektedir. 198

211 Çizelge 13: Kocaeli de Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,13 Kadın , , , ,04 Lise Altı ,29 Lise ,56 Yükseköğretim ,53 Toplam Kocaeli de anket uygulanan 119 işletmenin 23 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 29 dur. Çizelge 14: Kocaeli de Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

212 25.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak, Kocaeli de dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Kocaeli de Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), Programlama (Web/Veri Tabanı), Bilgisayarlı Muhasebe, Dış Ticaret Ofis Elemanı, Halkla İlişkiler Elemanı (Bilgi Danışma) El Sanatları, Gıda Ambalaj İşçiliği, Bahçe İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Müzik ve Gösteri Sanatları, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, El Sanatları Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), Aşçılık, Pastacılık, Ahşap Tornacı, Ahşap CNC Operatörü, Ahşap Doğramacı, Kağıt Üretim İşçiliği, Büro Ekipmanları Bakım Onarımcısı, Ev Aletleri Bakım Onarımcısı Kimya Üretim İşçiliği (Boya, Plastik, İlaç, Petrokimya, Temizlik Malzemeleri), Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Otomotiv Elektrikçiliği, Otomotiv Kaportacı/Karoserci/Camcı/Kilitçi/Lastik/Radyatör/Sustacı, Lojistik Elemanı, Gıda Üretim İşçiliği, Ahşap Tornacı, Ahşap CNC Operatörü, Ahşap Doğramacı, Kâğıt Üretim İşçiliği Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Kuaförlük, Manikürcülük, Makyaj Elemanı, Cilt Bakım Elemanı Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), Otomotiv Kaportacı/ Karoserci/Camcı/Kilitçi/Lastik/Radyatör/Sustacı, Motorlu Araçlar Bakım Onarımı El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Çocuk/Yaşlı Bakımı, Web İşletmenliği (Çeşitli), Gıda Üretim İşçiliği 200

213 26. MALATYA 26.1 İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Malatya, demografik yapı, altyapı ve ulaşım endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahipken, eğitim, sağlık ve sosyal yaşam endeksinde düşük performans göstermektedir. Malatya, ekonomik etkinlik göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilerken, tarım endeksinde ilk on sırada yer almaktadır döneminde, Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Malatya nın içerisinde yer aldığı TRB1 Bölgesinde %63,6 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle, Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRB1 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %58,7 dir NÜFUS döneminde Malatya nın nüfusu %4,97 oranında artarak a ulaşmıştır. Aynı dönemde, Malatya nın kent nüfus oranında da artış görülmektedir de %64,06 olan kent nüfus oranı 2011 de %65,78 e yükselmesine rağmen, Türkiye ortalamasının altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Malatya, Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahiptir. Malatya 65 yaş üstü grubunda Türkiye ortalamasının üzerinde olması dikkat çekmektedir. Malatya da ikamet eden nüfusun %88,34 ü Malatya nüfusuna kayıtlıdır döneminde, Malatya nın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %4,34 ü kadardır. İstanbul (6.056), Adıyaman (3.004) ve Elazığ (2.366) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (8.372), Ankara (2.278), Adıyaman (1.308) ve göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Malatya ili, 2007 yılında, Türkiye nüfusunun %1,02 sini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,01 e düşmüştür. 201

214 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Malatya nın okuma-yazma bilmeyen kadınlarda Türkiye ortalamasının yaklaşık %5 üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Malatya, ilköğretim ve üstü eğitimlerde Türkiye ortalamasına çok yakın ya da söz konusu ortalamanın üstünde değerlere sahiptir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Malatya (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,23 14,92 9,11 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 3,95 7,04 5,51 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 18,97 26,24 22,63 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 30,07 21,34 25,68 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 28,48 19,81 24,12 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 12,73 7,78 10,24 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 2,57 2,87 2,72 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma, Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Malatya da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise, Türkiye ortalamasının üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,79 31,48 32,15 Brüt 106,85 106,88 106, ,47 45,74 46,62 Net 98,82 98,49 98, ,94 73,66 74,81 Kaynak: Malatya da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%95,21) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %63,22 si genel, %36,78 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları, birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,25 38,00 97,26 60,93 39,07 Kadın ,22 31,80 93,02 65,81 34,19 Toplam ,20 35,02 95,21 63,22 36,78 Kaynak: 202

215 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Malatya da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Malatya da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %6 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Malatya Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 114,59 104,16 109,49 72,23 68,62 70,47 42,36 35,54 39,03 Net 80,56 76,09 78,38 49,30 52,50 50,86 31,26 23,60 27,51 Kaynak: TRB1 Bölgesi nüfusunun %45,5 i Malatya da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Malatya daki işgücünün 263 bin kişi olduğu, bunların 236 bininin istihdam edildiği ve 27 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,1 25,4 48,1 İşsizlik Oranı (%) 10,3 9,9 10,2 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 13,3 24,4 15,2 İstihdam Oranı (%) 64,7 22,8 43,2 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere,işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Malatya ilini de kapsayan TRB1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde, en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin deolumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde, okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Malatya ilinin bulunduğu TRB1 Bölgesinde %66,1 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre,, Malatya nın içerisinde bulunduğu TRB1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,8 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %58,4 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 203

216 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Malatya da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %19,22 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla istihdam edilenlerin %51,77 si işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Malatya nın istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre, Malatya daki işyeri sayısı olup bunun 183 ünde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Malatya da 148 işletmenin toplam 852 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı, kamu işletmelerinde %91,40, özel işletmelerde %85,24, toplamda ise %85,92 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 117 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Malatya da 11 kamu işletmesi toplam 41 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %78,05 dir. Kontenjan fazlası olarak 10 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 204

217 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 11 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 41 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 32 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 9 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 10 Kaynak: Malatya da engelli kontenjanından, iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 281 den 400 e, işe yerleştirmeler ise 105 ten 187 ye yükselmiştir. Ayrıca iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 724 ten e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %15,30 dur. Bu oran 2011 yılında %42,75 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %16,84 ü işe yerleşirken 2011 de bu oranın %5,88 e düştüğüne de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Malatya da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 72 den 10 a, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 13 ten 3 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 205

218 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Malatya nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12:Malatya da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 810 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 340 Görme Engelliler 560 Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler 430 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 90 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Malatya da 136 sı engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 412 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde erkek sayısının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde dengeli bir dağılım görülmektedir. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı üçüncü yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı engelliler dışındaki dezavantajlılar grubunda daha yüksektir. 206

219 Çizelge 13: Malatya da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,81 Kadın , , , ,17 Lise Altı ,96 Lise ,84 Yükseköğretim ,19 Toplam Malatya da anket uygulanan 139 işletmenin 26 sında dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 192 dir. Çizelge 14: Malatya da Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

220 26.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Malatya da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Malatya da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, Yabancı Dil, Aşçılık, Pastacılık Temizlik Hizmetleri, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık, Gıda Ambalajlama Bilgisayar Operatörlüğü, Gıda Ambalajlama, Yabancı Dil, Çağrı Merkezi Operatörlüğü Bilgisayar Operatörlüğü, Tekstil İşçiliği, Tiyatro, Konfeksiyon İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Girişimcilik, Satış Elemanı, Gıda İşleme, Tarım ve Hayvancılık Konfeksiyon İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı Bakıcılığı, Engelli Bakıcılığı Bilgisayar Operatörlüğü, Müzisyenlik, Kuaförlük, Gıda İşleme Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Konfeksiyon İşçiliği, Gıda İşleme, Aşçılık, Pastacılık, Tarım ve Hayvancılık 208

221 27. MARDİN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Mardin in Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle demografik yapı, eğitim, sağlık ve altyapı seviyesine ilişkin endekste Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Mardin, ekonomik etkinlik göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir. Finansal piyasaların gelişmediği Mardin de, turizm ve tarım alanın da olumlu performans sergilemediği görülmektedir döneminde, Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken, bu artış Mardin in içerisinde yer aldığı TRC3 Bölgesinde, %84 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRC3 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %40,6 sıdır NÜFUS döneminde, Mardin in nüfusu %2,45 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Mardin in kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %57,47 olan kent nüfus oranı 2011 de %58,40 a yükselmesine rağmen, Türkiye ortalamasının bir hayli altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında, Mardin 0-14 ve yaş grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş gruplarda ise ortalamanın altındadır. Mardin de, iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %10 oranında altında olması dikkat çekmektedir. Mardin de ikamet eden nüfusun %90,31 i Mardin nüfusuna kayıtlıdır döneminde Mardin in diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup, nüfusunun %3,33 ü kadardır. İstanbul (5.411), İzmir (2.454) ve Diyarbakır (1.874) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (7.900), İzmir (2.837) ve Adana (2.723) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Mardin ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,06 sını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,02 ye düşmüştür. Mardin in 0-14 yaş grubu nüfusunun %38 kadar olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 209

222 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde, kadınların Türkiye ortalaması %18 in altındayken, Mardin de bu oranın %40 ın üzerine çıkması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Mardin in lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Mardin (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,87 24,34 15,09 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 8,79 16,80 12,79 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 19,76 18,13 18,95 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 31,85 22,54 27,20 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 22,08 10,13 16,11 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 7,55 3,27 5,41 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,11 4,79 4,45 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma, Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Mardin de, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise, Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim Ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,14 20,52 20,83 Brüt 106,77 108,05 107, ,73 29,63 30,19 Net 97,86 97,77 97, ,83 47,07 47,97 Kaynak: Mardin de eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%68,42) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %58,43 ü genel, %41,57 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,18 27,59 71,78 61,56 38,44 Kadın ,91 29,46 64,37 54,23 45,77 Toplam ,98 28,44 68,42 58,43 41,57 Kaynak: 210

223 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Mardin de genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Mardin de mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %14 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Mardin Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 84,87 61,73 73,52 62,70 40,86 51,99 22,18 20,87 21,54 Net 50,90 39,23 45,18 34,55 23,73 29,24 16,36 15,50 15,94 Kaynak: TRC3 Bölgesi nüfusunun %37,1 i Mardin de yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Mardin deki işgücünün 156 bin kişi olduğu, bunların 136 bininin istihdam edildiği ve 20 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRC3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 61,9 8,2 33,9 İşsizlik Oranı (%) 12,8 11,8 12,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 14,1 15,9 14,3 İstihdam Oranı (%) 54 7,2 29,6 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere,işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Mardin ilini de kapsayan TRC3 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde, okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran, Mardin ilinin bulunduğu TRC3 Bölgesinde %66,3 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Mardin in içerisinde bulunduğu TRC3 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %42,7 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %48,8 e yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %35 in altına düşmektedir. 211

224 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Mardin de SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %42 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %50,76 sı işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Mardin de istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: SGK 2011 yılı verilerine göre Mardin deki işyeri sayısı olup bunun 87 sinde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Mardin de 58 işletmenin toplam 256 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %95,77, özel işletmelerde %84,86, toplamda ise %87,89 dur. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 31 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Mardin de 9 kamu işletmesi toplam 34 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %94,12 dir. Kontenjan fazlası olarak 6 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 212

225 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 9 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 34 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 32 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 2 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 6 Kaynak: Mardin de engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 249 dan 551 e, işe yerleştirmelerde ise, 21 den 96 ya yükselmiştir. Buna rağmen, iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 402 den ye yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %29,72 dir. Bu oran 2011 yılında %43,92 ye yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %1,12 si işe yerleşirken, 2011 de bu oranın %0,82 ye düştüğüne de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Mardin de döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 19 dan 24 e yükselirken, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 48 den 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da artış görülmektedir. 213

226 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup, Mardin in il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Mardin de Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 190 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 280 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 130 Görme Engelliler 130 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 100 İşitme Engelliler 100 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 700 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Mardin de, 83 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 298 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin çoğunluğunu tüm engel gruplarında erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde, erkek sayısının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından, engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı birinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık, lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı engelliler dışındaki dezavantajlılar grubundan daha yüksektir. 214

227 Çizelge 13: Mardin de Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik engelliler Zihinsel engelliler Görme engelliler İşitme engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/eski hükümlüler Muhtaç durumdaki dul ve yetimler Güvenlik sebebiyle göç edenler Şiddet gördüğü için evden ayrılan kadınlar Engelli dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet yaş grubu Eğitim durumu Erkek ,29 Kadın , , , ,29 Lise Altı ,43 Lise ,38 Yükseköğretim ,19 TOPLAM Mardin de anket uygulanan 183 işletmenin 23 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup bunların sayısı 39 dur. Çizelge 14: Mardin de Anket Uygulanan işletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan sayısına göre işletme büyüklükleri Toplam Anket uygulanan işletme sayısı Dezavantajlı birey çalıştıran İşletme sayısı Dezavantajlı çalışan sayısı

228 27.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Mardin de dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Mardin de Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Gümüş İşlemeciliği, Konfeksiyon İşçiliği, Müzisyenlik, Bilgisayar Operatörlüğü Temizlik İşçiliği, Beden İşçiliği, El Sanatları Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Müzisyenlik, Yabancı Dil, Bilgisayar Operatörlüğü, sel Gelişim Gümüş İşlemeciliği, Aşçılık, Konfeksiyon İşçiliği, Metal Şekillendirme Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Gümüş İşlemeciliği, Büro Elemanı, Sekreterlik Bilgisayar Operatörlüğü, Gümüş İşlemeciliği, Aşçılık, Engelli Bakıcılığı Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, sel Gelişim, Tekstil İşçiliği 216

229 28. MERSİN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından, Mersin in genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle, ulaşım, demografik yapı ve altyapı alanlarında, Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Mersin, ulaşım alanında ilk on il arasında yer almaktadır. Mersin, ekonomik etkinlik bileşenlerindeki tüm göstergelerde Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilerken, özellikle tarım, turizm, dış ticaret, sanayi ve finansal piyasalar alanında yüksek performans sergilediği görülmektedir döneminde, Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Mersin in içerisinde yer aldığı TR62 Bölgesinde %62 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde, TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR62 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının%78,5 idir NÜFUS döneminde, Mersin in nüfusu %5,51 oranında artarak a ulaşmıştır. Aynı dönemde, Mersin in kent nüfus oranındaki hızlı artış dikkat çekmektedir de %66,19 olan kent nüfus oranı 2011 de %78,12 ye yükselerek, Türkiye ortalamasının üzerine çıkmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Mersin, Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahiptir. Oranlar arasında anlamlı bir fark bulunmadığı söylenebilir. Mersin de ikamet eden nüfusun %60,29 u, Mersin nüfusuna kayıtlıdır döneminde, Mersin in diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,07 si kadardır. Adana (6.304), İstanbul (3.844) ve Şanlıurfa (2.883) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (6.574), Adana (4.948) ve Ankara (4.307) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Mersin ili, 2007 yılında, Türkiye nüfusunun %2,26 sını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %2,23 e düşmüştür. 217

230 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Mersin in Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Mersin de ortaöğretimden mezun kadınların oranı Türkiye ortalamasının üstünde değerlerde seyretmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Mersin (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 1,63 7,26 4,48 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,31 9,47 6,92 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 26,89 32,40 29,68 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 28,21 21,00 24,56 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 23,90 19,06 21,45 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 12,11 8,39 10,23 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 2,96 2,42 2,68 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma, Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Mersin de, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise, Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,58 51,34 51,97 Brüt 109,54 109,25 109, ,54 69,67 70,11 Net 100,00 100,00 100, ,02 97,74 97,88 Kaynak: Mersin de eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%84,89) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %52,45 i genel, %47,55 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları, birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,63 43,71 86,34 49,38 50,62 Kadın ,56 36,77 83,33 55,88 44,12 Toplam ,53 40,36 84,89 52,45 47,55 Kaynak: 218

231 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında, Türkiye ortalamasının üzerinde değerlere sahip olan Mersin de genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Mersin de mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı, Türkiye ortalamasından düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Mersin Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 92,76 89,41 91,13 50,42 54,76 52,54 42,33 34,65 38,59 Net 69,99 68,94 69,47 36,97 42,24 39,54 33,01 26,70 29,93 Kaynak: TR62 Bölgesi nüfusunun %44,1 i, Mersin de yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak, Mersin deki işgücünün 613 bin kişi olduğu, bunların 547 bininin istihdam edildiği ve 66 bin kişinin işsiz olduğu hesaplanmaktadır. Çizelge 5: TR62 (Adana, Mersin) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 73,4 31,4 52,0 İşsizlik Oranı (%) 9,4 13,7 10,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,3 22,3 14,2 İstihdam Oranı (%) 66,5 27,1 46,3 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere,işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Mersin ilini de kapsayan TR62 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye ortalamasının üzerinde olmasına rağmen işsizlik oranında Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır. Türkiye genelinde, okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran, Mersin ilinin bulunduğu TR62 Bölgesinde %64,5 e ulaşmaktadır. Yüksek öğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Mersin in içerisinde bulunduğu TR62 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,6 sı SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %56,7 ye yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 219

232 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Mersin de SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %16,80 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %56,85 i işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Mersin in istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Mersin deki işyeri sayısı olup bunun 476 sında 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Mersin de 307 işletmenin toplam engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %97,44, özel işletmelerde %87,71, toplamda ise %89,48 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 156 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı 273 1,229 1,502 Çalışan Engelli Sayısı 266 1,078 1,344 Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Mersin de 19 kamu işletmesi toplam 141 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %89,36 dır. Kontenjan fazlası olarak 26 eski hükümlü istihdam edilmektedir. Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) 220

233 Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 19 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 141 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 126 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 15 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 26 Kaynak: Mersin de, engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 728 den a, işe yerleştirmeler ise 231 den 383 e yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında, engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %25,41 dir. Bu oran, 2011 yılında %42,88 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %1,81 i işe yerleşirken 2011 de bu oranın %5,21 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Mersin deki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Mersin de, döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı, 222 den 34 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 107 den 22 ye düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 221

234 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden, yaş grubunda olup Mersin in il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları, aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Mersin de Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Görme Engelliler 930 Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler 720 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 150 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Mersin de 105 i engelli olmak üzere, araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 511 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında, çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu, yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından, engellilerde üçüncü yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde dengeli bir dağılım görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde, ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı engelliler dışındaki dezavantajlılar grubunda daha yüksektir. 222

235 Çizelge 13: Mersin de Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,88 Kadın , , , ,81 Lise Altı ,43 Lise ,18 Yükseköğretim ,39 Toplam Mersin de anket uygulanan 161 işletmenin 82 sinde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 399 dur. Çizelge 14: Mersin de Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

236 28.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak, Mersin de dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Mersin de Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Gıda Üretim İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Büro Elemanı Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar El Sanatları, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık, Temizlik İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, El Sanatları, Çağrı Merkezi Operatörlüğü Gıda Üretim İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Pidecilik, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları Gıda Üretim İşçiliği, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Lojistik Elemanı, Satış Elemanı, Bilgisayar Operatörlüğü Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Lojistik Elemanı Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Bilgisayarlı Muhasebe, Tarım ve Hayvancılık, Gıda Üretim İşçiliği, Betonarme Kalıpçılığı, Betonarme Demirciliği, Sıvacılık, Duvarcılık, Sera İşçiliği Büro Elemanı, Girişimcilik, Kuaförlük, El Sanatları 224

237 29. MUŞ 29.1 İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Muş un genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle ulaşım endeksinde olumlu bir performans sergileyen Muş, demografik yapı, altyapı, sağlık ve sosyal yaşam endeksinde son beş il arasında yer aldığı görülmektedir. Muş, ekonomik etkinlik göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir. Finansal piyasalar alanında son beş il arasında yer alan Muş, tarım, turizm ve sanayi alanında da olumlu bir performans sergileyememektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Muş un içerisinde yer aldığı TRB2 Bölgesinde %62,9 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRB2 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %36,4 üdür NÜFUS döneminde Muş un nüfusu %2,27 oranında artarak ya ulaşmıştır. Aynı dönemde Muş un kent nüfus oranında artış görülmektedir de %35,24 olan kent nüfus oranı 2011 de %36,67 ye yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının bir hayli altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Muş 0-14 ve yaş grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş gruplarında ise ortalamanın altındadır. Muş ta iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %11 oranında altında olması dikkat çekmektedir. Muş ta ikamet eden nüfusun %91,41 i Muş nüfusuna kayıtlıdır döneminde Muş un diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,11 i kadardır. İstanbul (2.707), Bursa (815) ve İzmir (698) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (5.291), Bursa (2.186) ve İzmir (1.081) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Muş ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,57 sini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,55 e düşmüştür. Muş un 0-14 yaş grubu nüfusunun %40 kadar olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 225

238 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 in altındayken, Muş ta bu oranın %45 in üzerine çıkması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Muş un lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının(%32,19) altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Muş (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,19 24,88 14,80 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 12,38 21,49 16,82 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 19,18 16,27 17,76 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 32,01 19,01 25,67 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 19,23 7,15 13,34 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 6,47 3,12 4,84 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 5,54 8,08 6,78 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Muş ta, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,01 37,22 37,63 Brüt 111,50 111,93 111, ,53 52,69 53,12 Net 97,89 98,76 98, ,18 74,36 74,79 Kaynak: Muş ta eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%62,96) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %27,30 u genel, %72,70 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,43 49,03 66,46 26,22 73,78 Kadın ,88 41,41 58,29 28,96 71,04 Toplam ,19 45,77 62,96 27,30 72,70 Kaynak: 226

239 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Muş ta mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Muş ta mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %10 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Muş Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 63,83 41,80 53,29 25,86 15,56 20,93 37,97 26,23 32,35 Net 39,94 27,34 33,91 12,06 8,05 10,14 27,89 19,29 23,77 Kaynak: TRB2 Bölgesi nüfusunun %20,2 si Muş ta yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Muş taki işgücünün 114 bin kişi olduğu, bunların 100 bininin istihdam edildiği ve 13 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,9 22,7 47,3 İşsizlik Oranı (%) 13,4 8,8 12,3 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 17,4 31,7 18,9 İstihdam Oranı (%) 63,2 20,7 41,5 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Muş ilini de kapsayan TRB2 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin deolumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Muş ilinin bulunduğu TRB2 Bölgesinde %76,5 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Muş un içerisinde bulunduğu TRB2 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %25,2 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %32,6 ya yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 227

240 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Muş tasgk ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %25,55 oranında artarken, aynı dönemde memur statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %41,09 u işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Muş un istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Muş taki işyeri sayısı olup bunun 46 sında 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Muş ta 19 işletmenin toplam 97 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %22,50, özel işletmelerde %38,60, toplamda ise %31,96 dır. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 3 engelli de istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Muş ta 4 kamu işletmesi toplam 20 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %10 dur. Kontenjan fazlası olarak istihdam edilen eski hükümlü bulunmamasının yanında kontenjan doluluk oranındaki düşüklük dikkat çekmektedir. 228

241 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 4 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 20 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 2 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 18 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 0 Kaynak: Muş ta engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler 1 den 30 a yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 628 den 988 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %27,22 dir. Bu oran 2011 yılında %40,94 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınlardan hiçbiri işe yerleşemezken 2011 de bu sayının 2 ye yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Muş taki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Muş ta döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 33 ten 12 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 1 den 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 229

242 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Muş un il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Muş ta Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 130 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 200 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 80 Görme Engelliler 100 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 70 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 500 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Muş ta 73 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 222 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde erkek sayısının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından tüm gruplarda dengeli bir dağılım görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı iki kümede de birbirine yakın oranlara sahiptir. 230

243 Çizelge 13: Muş ta Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,33 Kadın , , , ,27 Lise Altı ,04 Lise ,61 Yükseköğretim ,35 Toplam Muş ta anket uygulanan 103 işletmenin 10 unda dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 11 dir. Çizelge 14: Muş ta Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

244 29.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Muş ta dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Muş ta Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Yabancı Dil, Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık Temizlik İşçiliği, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık Görme Engelliler Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Yabancı Dil, Bilgisayar Operatörlüğü İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Mobilyacılık, Gıda İşleme, Hayvancılık Tarım ve Hayvancılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Girişimcilik, Satış Elemanı Konfeksiyon İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı Bakıcılığı Konfeksiyon İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı Bakıcılığı, Tarım ve Hayvancılık 232

245 30. SİİRT İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Siirt Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Sağlık endeksinde Türkiye ortalamasına yakın seyreden Siirt in, demografik yapı ve altyapı düzeyine ilişkin endekste ise olumsuz değerlerde olduğu görülmektedir. Siirt, ekonomik etkinlik göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Siirt in içerisinde yer aldığı TRC3 Bölgesinde %84 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRC3 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %40,6 sıdır NÜFUS döneminde Siirt in nüfusu %6,5 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Siirt in kent nüfus oranında artış görülmektedir de %59,61 olan kent nüfus oranı 2011 de %61,15 ye yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının bir hayli altındadır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Siirt 0-14 ve yaş grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş gruplarında ise ortalamanın altındadır. Özellikle Siirt in 0-14 yaş grubunda söz konusu ortalamanın yaklaşık %15 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Siirt te iktisaden faal nüfus Türkiye ortalamasının yaklaşık %12 oranında altındadır. Siirt te ikamet eden nüfusun %87,59 u, Siirt nüfusuna kayıtlıdır döneminde Siirt in diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,31 i kadardır. İstanbul (2.147), Batman (696) ve Ankara (523) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (4.156), Batman (1.064) ve Ankara (783) göç verilen iller sıralamasının başındadır Siirt ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,41 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,42 yeyükselmiştir yaş grubunun ağırlığı dikkate alındığında bu durumda, Siirt teki nüfus artış hızının yüksekliğiyle açıklanabilir. 233

246 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 in altındayken, Siirt te bu oranın %45 civarında olması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Siirt in lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının altında olduğu görülmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Siirt (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,40 25,82 15,13 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 9,31 19,12 13,99 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 15,09 17,15 16,07 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 34,99 22,49 29,03 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 24,18 8,66 16,78 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 8,81 3,79 6,42 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 2,22 2,97 2,58 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Siirt te, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,04 36,42 36,23 Brüt 109,57 107,71 108, ,24 51,76 51,50 Net 98,38 97,91 98, ,86 72,58 72,72 Kaynak: Siirt te eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%61,62) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %54,23 ü genel, %45,77 si mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,92 25,90 65,82 60,65 39,35 Kadın ,42 31,03 56,45 45,03 54,97 Toplam ,42 28,20 61,62 54,23 45,77 Kaynak: 234

247 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Siirt te, genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Siirt te mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %15 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Siirt Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 88,36 52,45 70,97 61,03 31,48 46,72 27,33 20,96 24,25 Net 47,79 34,11 41,17 29,66 18,66 24,33 18,13 15,45 16,84 Kaynak: TRC3 Bölgesi nüfusunun %15,09 u Siirt te yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Siirt teki işgücünün 63 bin kişi olduğu, bunların 55 bininin istihdam edildiği ve 7 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRC3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 61,9 8,2 33,9 İşsizlik Oranı (%) 12,8 11,8 12,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 14,1 15,9 14,3 İstihdam Oranı (%) 54 7,2 29,6 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere,işgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Siirt ilini de kapsayan TRC3 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin deolumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Siirt ilinin bulunduğu TRC3 Bölgesinde %66,3 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Siirt in içerisinde bulunduğu TRC3 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %42,7 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %48,8 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %35 in altına düşmektedir. 235

248 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Siirt te SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %41,17 oranında artarken, aynı dönemde memur statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %42,72 si işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Siirt in istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: SGK 2011 yılı verilerine göre Siirt teki işyeri sayısı olup bunun 40 ında 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Siirt te 36 işletmenin toplam 123 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %50, özel işletmelerde %25,68, toplamda ise %30,85 tir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde2 engelli istihdam edilmektedir. Siirt ilindeki kontenjan doluluk oranının gerek kamu gerek özel sektördeki düşüklüğü dikkat çekmekte olup, engelli istihdamının arttırılması konusunda yapılacak çalışmalar büyük önem arz etmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Siirt te 6 kamu işletmesi toplam 17 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %76,47 dir. Kontenjan fazlası olarak 2 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 236

249 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 6 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 17 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 13 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 4 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 2 Kaynak: Siirt te engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 113 ten 139 a yükselirken işe yerleştirilenlerin sayısı 8 den 3 e düşmüştür. Ayrıca iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 210 dan 366 ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %13,27 dir. Bu oran 2011 yılında %36,69 a yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların hiçbiri işe yerleşemezken 2011 de de bu durumun değişmediğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Siirt te döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 25 ten 2 ye, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 3 ten 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 237

250 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Siirt in il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Siirt te Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 170 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 260 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 160 Görme Engelliler 120 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 40 İşitme Engelliler 90 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 640 GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Siirt te 70 i engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 211 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde erkek sayısının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde dengeli bir dağılım görülmektedir. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde de ağırlığı birinci yaş kümesi oluşturmaktadır. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı engelliler grubunda daha yüksektir. 238

251 Çizelge 13: Siirt te Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Erkek ,99 Kadın , , , ,86 Lise Altı ,52 Eğitim Durumu Lise ,11 Yükseköğretim ,37 TOPLAM Siirt te anket uygulanan 147 işletmenin 9 unda dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 10 dur. Çizelge 14: Siirt te Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

252 30.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Siirt te dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Siirt te Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, El Sanatları Temizlik İşçiliği, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık/Meydancılık, Gıda İşlemeciliği Bilgisayar Operatörlüğü, Müzisyenlik, sel Gelişim, Yabancı Dil, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Gıda İşlemeciliği Aşçılık, Pastacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Taş Ocağı İşçiliği, Gıda İşlemeciliği, Arıcılık Bilgisayar Operatörlüğü, Taş Ocağı İşçiliği, Aşçılık, Sekreterlik, Arıcılık Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık, Engelli Bakıcılığı Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, Tekstil İşçiliği, sel Gelişim 240

253 31. SİVAS İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Sivas ın genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle altyapı ve ulaşım endeksinde olumlu performans sergileyen Sivas, demografik yapı ve sosyal yaşam endeksinde Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahiptir. Sivas, ekonomik etkinlik göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında yer aldığı görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Sivas ın içerisinde yer aldığı TR72 Bölgesinde %67,7 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR72 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %72,6 sıdır NÜFUS döneminde Sivas ın nüfusu %1,78 oranında azalarak ya gerilemiştir. Aynı dönemde Sivas ın kent nüfus oranındaki artışı dikkat çekmektedir de %65,15 olan kent nüfus oranı 2011 de %67,82 ye yükselmiştir. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Sivas 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının altında, 65 üstü grubunda söz konusu ortalamanın üstündedir. Diğer yaş gruplarında anlamlı bir fark bulunmadığı söylenebilir. Sivas ta ikamet eden nüfusun %91,22 si Sivas nüfusuna kayıtlıdır döneminde Sivas ın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,65 i kadardır. İstanbul (7.266), Ankara (1.754) ve Kayseri (1.565) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (9.320), Kayseri (3.001) ve Ankara (2.970) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Sivas ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,90 ını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,84 e düşmüştür. Bu durumda, Sivas ın net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 241

254 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Sivas ın Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Sivas ta okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %15 i geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Sivas (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,49 15,07 9,30 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,19 6,71 5,46 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 22,57 28,80 25,70 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 27,53 21,09 24,30 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 26,52 16,57 21,53 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 11,17 6,95 9,05 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,54 4,80 4,67 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Sivas ta, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,46 25,21 25,34 Brüt 105,42 105,11 105, ,72 36,57 36,65 Net 99,38 99,02 99, ,25 60,98 61,12 Kaynak: Sivas ta eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%86,38) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %48,84 ü genel, %51,16 sı mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Kadınların ortaöğretime geçiş oranları erkeklere kıyasla daha düşüktür. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğiitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,83 49,22 90,06 45,34 54,66 Kadın ,61 38,91 82,52 52,85 47,15 Toplam ,19 44,19 86,38 48,84 51,16 Kaynak: 242

255 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Sivas ta, genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısı ile mesleki ortaöğretimdeki öğrenci sayısı birbirine yakındır. Sivas ta mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %3 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Sivas Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 97,90 85,26 91,69 50,28 48,45 49,38 47,61 36,81 42,31 Net 72,88 68,08 70,53 33,84 37,03 35,40 39,05 31,05 35,12 Kaynak: TR72 Bölgesi nüfusunun %26,7 si Sivas ta yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Sivas taki işgücünün 222 bin kişi olduğu, bunların 198 bininin istihdam edildiği ve 23 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TR72 (Kayseri, Sivas, Yozgat) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 71,7 29,2 50,1 İşsizlik Oranı (%) 10,3 11,6 10,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 13,8 27,3 16,4 İstihdam Oranı (%) 64,3 25,8 44,7 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere, İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Sivas ilini de kapsayan TR72 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye ortalamasının üstünde, işsizlik oranında ise Türkiye ortalamasının altındadır. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran, Sivas ilinin bulunduğu TR72 Bölgesinde %66,3 e ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Sivas ın içerisinde bulunduğu TR72 Bölgesinde15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %49,1 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %64,1 e yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %50 nin altına düşmektedir. 243

256 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Sivas ta SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %7,05 oranında azalırken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında meydana gelen artış da dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %48,86 sı işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen azalış Sivas ın istihdam yaratma konusunda sınırlılıklarının olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Sivas taki işyeri sayısı olup bunun 144 ünde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Sivas ta 89 işletmenin toplam 638 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %97,09, özel işletmelerde %83,33, toplamda ise %87,77 dir. Kontenjan fazlası olarak 70 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Sivas ta 11 kamu işletmesi toplam 120 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %94,17 dir. Kontenjan fazlası olarak 34 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 244

257 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 11 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 120 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 113 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 7 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 34 Kaynak: Sivas ta engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde anlamlı bir değişiklik görülmediği halde işe yerleştirmeler iki katına yükselmiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %29,19 dur. Bu oran 2011 yılında %43,96 ya yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %5,26 sı işe yerleşirken 2011 de bu oranın %1,66 ya düştüğüne de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Sivas ta döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 60 tan 24 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 15 ten 8 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 245

258 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Sivas ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Sivas ta Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 360 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 550 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 470 Görme Engelliler 260 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 200 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Sivas ta 86 sı engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 173 üne anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde dengeli bir dağılım görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğretim mezunu engelliler grubunda bulunmazken, engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda 3 kişidir. 246

259 Çizelge 13: Sivas ta Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) GENEL TOPLAM % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,49 Kadın , , , ,54 Lise Altı ,14 Lise ,65 Yükseköğretim ,73 Toplam Sivas ta anket uygulanan 100 işletmenin 5 inde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup bunların sayısı 12 dir. Çizelge 14: Sivas ta Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan sayısına göre işletme büyüklükleri Toplam Anket uygulanan işletme sayısı Dezavantajlı birey çalıştıran İşletme sayısı Dezavantajlı çalışan sayısı

260 31.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Sivas ta dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Sivas ta Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Halkla İlişkiler Elemanı (Bilgi Danışma), El Sanatları El Sanatları, Gıda Ambalajlama Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, El Sanatları Bilgisayar Operatörlüğü, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), El Sanatları, Ağaç Ürünleri İşçiliği, Beton İşçiliği Gıda Üretim İşçiliği, Maden İşçiliği, Beton İşçiliği, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Ofis Hizmetleri Elemanı El Sanatları, Bilgisayar Operatörlüğü, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Aşçılık, Pastacılık, Kuaförlük, Manikürcülük, Ağaç Ürünleri İşçiliği El Sanatları, Giyim Üretim İşçiliği (Kürk İşleme), Ofis Hizmetleri Elemanı, Bilgisayar Operatörlüğü, Gıda Üretim Elemanı 248

261 32. ŞANLIURFA İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Şanlıurfa nın genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Altyapı ve ulaşım endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Şanlıurfa, eğitim ve sosyal yaşam alanındaki il sıralamasında son beş il arasında yer almaktadır. Şanlıurfa, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilerken, finansal piyasalar alanında il sıralamasında son beş il arasında yer aldığı görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Şanlıurfa nın içerisinde yer aldığı TRC2 Bölgesinde %40,1 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRC2 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %39,68 idir NÜFUS döneminde Şanlıurfa nın nüfusu %12,68 oranında artarak e ulaşmıştır de %60,39 olan Şanlıurfa nın kent nüfus oranı 2011 de %55,47 ye düşmüştür. Kentleşme açısında Şanlıurfa, Türkiye ortalamasının da bir hayli altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Şanlıurfa 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş gruplarında ise söz konusu ortalamanın altındadır. Özellikle Şanlıurfa 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının %16,55 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Söz konusu ilin genç bir nüfusu olduğu söylenebilir. Ayrıca, Şanlıurfa da iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %13 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Şanlıurfa da ikamet eden nüfusun %94,09 u Şanlıurfa nüfusuna kayıtlıdır döneminde Şanlıurfa nın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2,09 u kadardır. Gaziantep (4.156), İstanbul (4.000) ve Adana (3.057) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. Gaziantep (7.057), İstanbul (5.271) ve Mersin (2.883) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Şanlıurfa ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %2,16 sını oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %2,30 ayükselmiştir. Bu durumda, Şanlıurfa nın göç alan bir il olduğu söylenebilir. 249

262 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 in altındayken, Şanlıurfa da bu oranın %48 civarında olması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Şanlıurfa nın lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının yarısı kadardır. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Şanlıurfa (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,04 23,89 14,64 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 12,63 23,39 18,11 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 19,72 16,92 18,29 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 34,29 17,36 25,67 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 15,93 6,90 11,33 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 6,57 3,04 4,77 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 5,81 8,49 7,18 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Şanlıurfa da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,42 35,91 36,17 Brüt 113,06 111,47 112, ,28 51,69 52,00 Net 98,88 98,22 98, ,12 66,24 66,69 Kaynak: Şanlıurfa da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%70,25) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %56,40 ı genel, %43,60 ı mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Ancak, ilköğretim mezuniyetinde kadınların dezavantajlı durumlarına dikkat çekmek gerekmektedir. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,68 28,06 70,75 60,33 39,67 Kadın ,99 34,51 69,51 50,34 49,66 Toplam ,62 30,63 70,25 56,40 43,60 Kaynak: 250

263 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Şanlıurfa da genel ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Şanlıurfa da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %15 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Şanlıurfa Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 68,00 46,63 57,62 49,47 27,60 38,84 18,54 19,04 18,78 Net 43,79 31,41 37,77 29,76 17,18 23,65 14,03 14,23 14,13 Kaynak: TRC2 Bölgesi nüfusunun %52,21 i Şanlıurfa da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Şanlıurfa daki işgücünün kişi olduğu, bunların istihdam edildiği ve kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRC2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 73,4 31,4 52,0 İşsizlik Oranı (%) 9,4 13,7 10,7 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,3 22,3 14,2 İstihdam Oranı (%) 66,5 27,1 46,3 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel veriler incelendiğinde Şanlıurfa ilini de kapsayan TRC2 Bölgesi, işgücüne katılım oranında Türkiye değerlerinin gerisinde olmasına rağmen işsizlik oranında Türkiye değerlerinin altındadır. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Şanlıurfa ilinin bulunduğu TRC2 Bölgesinde %73,2 dir. TRC2 Bölgesi yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Şanlıurfa nın içerisinde bulunduğu TRC2 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %39,3 ü SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %47,5 e yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin üstüne çıkmaktadır. 251

264 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Şanlıurfa da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %76,70 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında da meydana gelen artış dikkat çekmektedir. Şanlıurfa da işçi statüsünde çalışanlarda döneminde istikrarlı bir yükseliş sağlanmış, söz konusu dönemde işçi istihdamı yaklaşık kişi artmıştır. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Şanlıurfa daki işyeri sayısı olup bunun 254 ünde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Şanlıurfa da 133 işletmenin toplam 764 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %99,11, özel işletmelerde %88,68, toplamda ise %91,75 tir. Kontenjan fazlası olarak 99 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Şanlıurfa da 15 kamu işletmesi toplam 124 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %96,77 dir. Kontenjan fazlası olarak 29 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 252

265 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 15 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 124 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 120 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 4 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 29 Kaynak: Şanlıurfa da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde dan 706 ya düşmüş işe yerleştirilen engelli sayısı ise 86 dan 419 a yükselmiştir. Ayrıca iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde den a yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %31,37 dir. Bu oran 2011 yılında %40,08 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %1,29 u işe yerleşirken 2011 de bu oranın %2,98 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Şanlıurfa daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Şanlıurfa da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayış 169 dan 25 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 35 ten 4 e düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 253

266 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Şanlıurfa nın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Şanlıurfa da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 790 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 430 Görme Engelliler 550 Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler İşitme Engelliler 430 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 150 Engelliler Toplamı Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Şanlıurfa da 52 si engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 286 sına anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde ikinci yaş grubu ağırlığı görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerdedir. Yükseköğretim mezunu engelliler grubunda bulunmazken engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda 9 kişidir. 254

267 Çizelge 13: Şanlıurfa da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) Erkek ,15 Kadın , , , ,71 Lise Altı ,12 Lise ,73 Yükseköğretim ,15 TOPLAM Şanlıurfa da anket uygulanan 151 işletmenin 22 sinde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 142 dir. Çizelge 14: Şanlıurfa da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri GENEL TOPLAM % AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

268 32.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Şanlıurfa da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Şanlıurfa da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Etmiş ler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Müzisyenlik, El Sanatları, Konfeksiyon, Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Çağrı Merkezi Operatörlüğü Temizlik İşçiliği, Beden İşçiliği, Servis Komiliği, Bulaşıkçılık Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Yabancı Dil, Bilgisayar Operatörlüğü, Müzisyenlik, kişisel Gelişim Aşçılık, Pastacılık, Konfeksiyon İşçiliği, Mobilyacılık, Metal Şekillendirme Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Büro Elemanı, Sekreterlik, Girişimcilik Bilgisayar Operatörlüğü, El Sanatları, Yabancı Dil, Aşçılık, Pastacılık, Çocuk Bakıcılığı Konfeksiyon İşçiliği, Halkla İlişkiler (Bilgi Danışma) ve Organizasyon, Büro Elemanı, Sekreterlik, Bilgisayar Operatörlüğü Bilgisayar Operatörlüğü, Konfeksiyon İşçiliği, sel Gelişim, Çocuk Bakıcılığı, Engelli Bakıcılığı 256

269 33. TRABZON İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Trabzon un genelde Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olduğu görülmektedir. Özellikle eğitim ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Trabzon, ulaşım endeksinde ise Türkiye ortalamasının altında değerlere sahiptir. Trabzon, ekonomik etkinlik bileşenlerinden dış ticaret, finansal piyasalar ve turizm alanında Türkiye ortalamasının üstünde performans sergilerken, tarım alanında ülke ortalamasının altında performans sergilediği görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Trabzon un içerisinde yer aldığı TR90 Bölgesinde %78,1 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TR90 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %75,2 sidir NÜFUS döneminde Trabzon un nüfusu %2,27 oranında artarak e ulaşmıştır. Aynı dönemde Trabzon un kent nüfus oranındaki hızlı artış dikkat çekmektedir de %53,56 olan kent nüfus oranı 2011 de %55,65 e yükselmesine rağmen Türkiye ortalamasının bir hayli altında kalmıştır. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Trabzon ve 65 ve daha yukarı yaş grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş grupları ise söz konusu ortalamanın altındadır. Trabzon un 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının %3,47 oranında altındayken, 65ve daha yukarı yaş grubunda söz konusu ortalamanın %2,91 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Bu durum Trabzon da doğurganlık oranının az, yaşlı nüfusun ise fazla olduğu ile açıklanabilir. Trabzon da ikamet eden nüfusun %89,28 i Trabzon nüfusuna kayıtlıdır döneminde Trabzon un diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %3,28 i kadardır. İstanbul, Ankara ve Samsun göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul, Ankara ve Bursa göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Trabzon ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,05 ini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,01 e düşmüştür. Bu durumda, Trabzon un net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 257

270 Nüfusun bitirilen eğitim düzeyine göre dağılımında Trabzon un Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olduğu görülmektedir. Trabzon da okuma-yazma bilmeyenlerin Türkiye ortalamasının üzerine çıkması ve bu oranın kadınlarda %11 i geçmesi dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Trabzon (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 1,78 11,28 6,62 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 3,89 9,38 6,70 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 22,78 28,31 25,60 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 25,54 19,21 22,31 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 28,87 19,75 24,22 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 14,14 8,99 11,51 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 3,00 3,07 3,04 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Trabzon da, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,40 48,27 48,34 Brüt 104,65 105,98 105, ,24 66,89 67,07 Net 98,63 98,41 98, ,52 89,11 89,32 Kaynak: Trabzon da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%93,70) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %45,69 u genel, %54,31 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,64 53,86 94,50 43,01 56,99 Kadın ,09 47,77 92,86 48,55 51,45 Toplam ,81 50,88 93,70 45,69 54,31 Kaynak: 258

271 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Trabzon da mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Trabzon da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı, Türkiye ortalamasından %9 kadar daha yüksektir. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Trabzon Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 108,35 105,80 107,09 49,96 53,52 51,72 58,39 52,27 55,37 Net 81,48 79,85 80,68 37,19 41,54 39,34 44,29 38,31 41,34 Kaynak: TR90 Bölgesi nüfusunun %30,1 i Trabzon da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Trabzon daki işgücünün 333 bin kişi olduğu, bunların 312 bininin istihdam edildiği ve 21 bin kişinin işsiz olduğu hesaplanmaktadır. Çizelge 5: TR90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 71, ,4 İşsizlik Oranı (%) 7,5 4,7 6,4 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 11,2 18,9 12,7 İstihdam Oranı (%) 66,1 41,9 53,7 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Trabzon ilini de kapsayan TR90 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumlu değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki yüksekliklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının düşüklüğünün de olumlu bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Trabzon ilinin bulunduğu TR90 Bölgesinde %70,2 ye ulaşmaktadır. Yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Trabzon un içerisinde bulunduğu TR90 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %38,2 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %42,1 e yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 259

272 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Trabzon da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %11,03 oranında artarken, aynı dönemde işçi statüsünde çalışanların sayısında da meydana gelen artış dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %60,83 ü işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Trabzon un istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: SGK 2011 yılı verilerine göre Trabzon daki işyeri sayısı olup bunun 217 sinde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Trabzon da 153 işletmenin toplam 656 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %94,87, özel işletmelerde %80,71, toplamda ise %83,23 tür. Kontenjan fazlası olarak 61 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli çalıştırmakla yükümlü işyeri sayısı Çalıştırmakla yükümlü oldukları engelli sayısı Çalışan engelli sayısı Açık engelli kontenjanı Kontenjan fazlası engelli sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Trabzon da 10 kamu işletmesi toplam 62 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %85,48 dir. Kontenjan fazlası olarak 22 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 260

273 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski hükümlü çalıştırmakla yükümlü işyeri sayısı 10 Çalıştırmakla yükümlü oldukları eski hükümlü sayısı 62 Çalışan eski hükümlü sayısı 53 Açık eski hükümlü kontenjanı 9 Kontenjan fazlası eski hükümlü sayısı 22 Kaynak: Trabzon da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 562 den 311 e düşerken, işe yerleştirmeler 47 den 335 e yükselmiştir. Başvuruların gerilediği bu dönemde işe yerleştirilen engelli sayısındaki yükselişe ve iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 460 tan e yükseldiğine de dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %33,10 dur. Bu oran 2011 yılında %38,91 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir de iş bekleyen engelli kadınların %0,88 i işe yerleşirken 2011 de bu oranın %18,66 ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Trabzon daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Kaynak: Trabzon da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 90 dan 19 a, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 20 den 2 ye düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 261

274 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (Aktif iş arayan) işgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Trabzon un il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12: Trabzon da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj grubu Sayısı Dezavantaj grubu Sayısı Ortopedik engelliler 360 Eski hükümlüler Zihinsel engelliler 550 Muhtaç durumdaki dul/yetimler 170 Görme engelliler 260 Şiddet gördüğü için evden ayrılmış kadınlar 75 İşitme engelliler 200 Engelliler dışındaki dezavantajlı gruplar toplamı Engelliler toplamı GENEL TOPLAM ARAŞTIRMA BULGULARI Trabzon da 89 u engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 152 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde erkek sayısının yüksek oluşu dikkat çekmektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde dengeli bir dağılım görülmektedir. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde ikinci ve üçüncü yaş grubu ağırlığı görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı engelliler grubunda daha yüksektir. 262

275 Çizelge 13: Trabzon da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Cinsiyet Yaş Grubu Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) Erkek ,01 Kadın , , , ,00 Lise Altı ,10 Eğitim Durumu Lise ,50 Yükseköğretim ,39 TOPLAM Trabzon da anket uygulanan 127 işletmenin 14 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup, istihdam edilen kişi sayısı 30 dur. Çizelge 14: Trabzon da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri GENEL TOPLAM % AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

276 33.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Trabzon da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Trabzon da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Bilgisayarlı Muhasebe, Dış Ticaret Ofis Elemanı, Elektrik Elektronik Bakım Onarımı (Ev Aletleri, Mobil İletişim Cihazları) El Sanatları, Gıda Ambalajlama, Tarım İşçiliği (Çay, Fındık) Görme Engelliler İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar El Sanatları, Masörlük, Müzik ve Gösteri Sanatları Bilgisayar Operatörlüğü, Web İşletmenliği (Çeşitli), Aşçılık, Pastacılık, Fırıncılık, Gıda Üretim İşçiliği (Çay, Fındık), Ağaç Ürünleri İşçiliği, Mobilyacılık Aşçılık, Pastacılık, Fırıncılık, Gıda Üretim İşçiliği (Çay, Fındık), Plastik Kalıpçı/Kalıplama Operatörü, Çimento Üretim İşçiliği, Beton İşçiliği, Asfalt İşçiliği, Kaynakçılık, Metal Şekillendirme, Maden İşçiliği, Ağaç Ürünleri İşçiliği, Mobilyacılık El Sanatları, Temizlik İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, Çocuk/Yaşlı Bakım Elemanı, Gıda Üretim İşçiliği (Çay, Fındık) Yaşlı/Çocuk Bakım Elemanı, Ofis Hizmetleri Elemanı, Gıda Üretim İşçiliği (Çay, Fındık), Kuaförlük, Manikürcülük 264

277 34. TUNCELİ İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Tunceli nin eğitim ve sosyal yaşam alanında Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahipken, ulaşım ve sağlık endeksinde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Tunceli, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilemektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Tunceli nin içerisinde yer aldığı TRB1 Bölgesinde %63,6 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRB1 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %58,8 idir NÜFUS döneminde Tunceli nin nüfusu %1,23 oranında artarak ye ulaşmıştır. Aynı dönemde Tunceli nin kent nüfusu %64,71 den %65,97 ye yükselmiştir. Buna rağmen Türkiye ortalamasının üzerine çıkmayı başaramamıştır. Tunceli de 0-14 yaş grubu Türkiye ortalamasının oldukça altındayken, yaş grubu nüfusun söz konusu ortalamanın üstünde olması dikkat çekmektedir. Tunceli nin 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının %10,22 oranında altındayken, 65 üstü grubunda söz konusu ortalamanın %4,03 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Bu durum Tunceli de doğurganlık oranının az, yaşlı nüfusun ise fazla olduğu ile açıklanabilir. Tunceli de ikamet eden nüfusun %72,66 sı Tunceli nüfusuna kayıtlıdır döneminde Tunceli nin diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %7,27 si kadardır. İstanbul, Elazığ ve Ankara göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul, Elazığ ve Ankara göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Tunceli ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %0,12 sini oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %0,11 e düşmüştür. 265

278 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %18 in altındayken, Tunceli de bu oran %25 civarındadır. Ancak, Tunceli nin lise ve üstü eğitimlerde söz konusu ortalamanın üzerinde olması oldukça dikkat çekmektedir. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Tunceli (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 3,43 18,24 9,55 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 4,89 6,38 5,50 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 16,05 24,22 19,42 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 28,32 16,92 23,61 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 31,45 22,11 27,59 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 11,54 8,81 10,41 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,33 3,33 3,92 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasına yakın değerlere sahip olan Tunceli de, okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı ise Türkiye ortalamasının bir hayli üstünde seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,75 47,71 46,19 Brüt 105,62 105,23 105, ,60 62,13 59,79 Net 97,01 96,05 96, ,11 75,72 74,91 Kaynak: Tunceli de eğitim öğretim yılında ilköğretimden 976 kişi mezun olmuş, 920 kişi (%94,26) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %77,72 si genel, %22,28 i mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine çok yakındır. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,69 23,91 94,59 74,73 25,27 Kadın ,76 18,18 93,94 80,65 19,35 Toplam ,26 21,00 94,26 77,72 22,28 Kaynak: Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının üstünde değerlere sahip olan Tunceli de genel 266

279 ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Tunceli de mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %15 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Tunceli Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 110,05 109,83 109,94 83,73 86,54 85,11 26,32 23,29 24,83 Net 77,76 81,91 79,79 60,03 67,29 63,59 17,73 14,62 16,20 Kaynak: TRB2 Bölgesi nüfusunun %5,1 i Tunceli de yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Tunceli deki işgücünün 29 bin kişi olduğu, bunların 26 bininin istihdam edildiği ve 3 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,1 25,4 48,1 İşsizlik Oranı (%) 10,3 9,9 10,2 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 13,3 24,4 15,2 İstihdam Oranı (%) 64,7 22,8 43,2 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Tunceli ilini de kapsayan TRB1 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken, işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Tunceli ilinin bulunduğu TRB1 Bölgesinde %66,1 e ulaşmaktadır. TRB1 Bölgesinde yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından ise Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Tunceli nin içerisinde bulunduğu TRB1 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %46,8 i SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %58,4 e yükselirken, 55 ve daha yukarı yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 267

280 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Tunceli de SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %19,29 oranında artarken, aynı dönemde memur statüsünde çalışanların sayısında da meydana gelen artış dikkat çekmektedir yılı itibarıyla çalışanların %51,3 ü işçi statüsünde çalışmaktadır. Çalışan sayısında gözlenen artış Tunceli nin istihdam yaratma konusunda başarılı olduğunu göstermektedir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Tunceli deki işyeri sayısı 819 olup, bunun 15 inde 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Tunceli de 12 işletmenin toplam 42 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %100, özel işletmelerde %38,10, toplamda ise %69,05 tir. Kontenjan fazlası olarak 11 engelli kamu ve özel işletmelerde istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Tunceli de 3 kamu işletmesi toplam 11 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %100 dür. Kontenjan fazlası olarak 6 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 268

281 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 3 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 11 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 11 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 0 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 6 Kaynak: Tunceli de engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısını döneminde 60 dan 28 e düşmüştür. Söz konusu dönemde işe yerleştirilen engelli sayısı ise 7 den 2 ye gerilemiştir. Buna rağmen iş bekleyen engelli sayısının aynı dönemde 130 dan 151 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %35 tir. Bu oran 2011 yılında %35,71 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %5,41 i işe yerleşirken 2011 de iş bekleyen hiçbir engelli kadının işe yerleştirilemediğine de dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler engelli kadınların iş hayatına girişlerini kolaylaştırmak için işletmelerin hazır bulunuşluk düzeylerini yükseltmelerinin gereğine dikkat çekmektedir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (aktif iş arayan) işgücü Başvuru İşe yerleştirme Kayıtlı (aktif iş arayan) işgücü Kaynak: Tunceli de döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 9 dan 1 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 3 ten 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 269

282 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Tunceli nin il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12:Tunceli de Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 60 Eski Hükümlüler 720 Zihinsel Engelliler 90 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 200 Görme Engelliler 50 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar İşitme Engelliler 40 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı 920 Engelliler Toplamı 240 Genel Toplam ARAŞTIRMA BULGULARI Tunceli de 64 ü engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 197 sine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın sayısının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduğunu göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde birinci yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde üçüncü yaş grubu ağırlığı görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunurken yükseköğrenimli kişi sayısı engelliler grubunda daha yüksektir. 270

283 Çizelge 13: Tunceli de Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (Toplam) Genel Toplam % Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Erkek ,81 Kadın , , , ,19 Lise Altı ,85 Lise ,60 Yükseköğretim ,55 Toplam Tunceli de anket uygulanan 91 işletmenin 14 ünde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup istihdam edilen kişi sayısı 25 tir. Çizelge 14: Tunceli de Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri AÇIKLAMA Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

284 34.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Tunceli de dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Tunceli de Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Ortopedik Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Aşçılık, Pastacılık, Yabancı Dil Zihinsel Engelliler Temizlik İşçiliği, Servis Komiliği, Görme Engelliler Bilgisayar Operatörlüğü, Yabancı Dil, Çağrı Merkezi Operatörlüğü İşitme Engelliler Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Mobilyacılık Tarım ve Hayvancılık, Bilgisayar Operatörlüğü, Pazarlama Ve Perakende Giyim, Bilgisayar Operatörlüğü, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı Bakıcılığı Giyim, El Sanatları, Aşçılık, Pastacılık 272

285 35. VAN İLİN GENEL GÖRÜNÜMÜ Temel gelişmişlik göstergeleri bakımından Van ın genelde Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olduğu görülmektedir. Ulaşım endeksinde Türkiye ortalamasının üstünde seyreden Van, demografik yapı, altyapı, eğitim ve sağlık alanındaki endekslerde Türkiye ortalamasının altında yer almaktadır. Van, ekonomik etkinlik bileşenlerinin tüm göstergelerinde Türkiye ortalamasının altında performans sergilediği görülmektedir döneminde Türkiye genelinde kişi başına gayri safi katma değer %64,5 artarken bu artış Van ın içerisinde yer aldığı TRB2 Bölgesinde %62,9 olarak gerçekleşmiştir yılı itibariyle Türkiye genelinde TL olan kişi başına gayri safi katma değer TRB2 Bölgesinde TL olup bu miktar Türkiye ortalamasının %36,43 üdür NÜFUS döneminde Van ın nüfusu %4,37 oranında artarak ye ulaşmıştır de %52,23 olan Van ın kent nüfus oranı 2011 de %51,51 e düşmüştür dönemlerinde kent nüfus oranında anlamlı bir fark görülmezken, Van, Türkiye ortalamasının altında kalmaya devam etmiştir. Nüfusun yaş gruplarına göre dağılımında Van 0-14 ve grubunda Türkiye ortalamasının üstünde, diğer yaş gruplarında ise söz konusu ortalamanın altındadır. Özellikle Van 0-14 yaş grubunda Türkiye ortalamasının %14,21 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Söz konusu ilin genç bir nüfusu olduğu söylenebilir. Ayrıca, Van da iktisaden faal nüfusun Türkiye ortalamasının yaklaşık %10 oranında üstünde olması dikkat çekmektedir. Van da ikamet eden nüfusun %88,07 si Van nüfusuna kayıtlıdır döneminde Şanlıurfa nın diğer illerden aldığı toplam göç kişi olup nüfusunun %2,29 u kadardır. İstanbul (4.490), Hakkari (2.378) ve Ankara (1.388) göç alınan illerin ön sıralarında bulunmaktadır. İstanbul (18.719), Ankara (7.246) ve Mersin (4.126) göç verilen iller sıralamasının başlarında yer almaktadır. Van ili 2007 yılında Türkiye nüfusunun %1,39 unu oluştururken, 2011 yılında söz konusu oran %1,37 ye düşmüştür. Van ın 0-14 yaş grubu nüfusunun %40 kadar olduğu da göz önünde bulundurulduğunda bu ilin net göç veren bir il olduğu söylenebilir. 273

286 Okuma-yazma bilmeyen ve okuma-yazma bilen fakat bir okul bitirmeyenlerde kadınların Türkiye ortalaması %17,73 iken, Van da bu oranın %46 civarında olması dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Van ın lise ve üzeri eğitimlerde de Türkiye ortalamasının ortalama yarısı kadardır. Çizelge 1: Nüfusun Bitirilen Eğitim Düzeyine Göre Dağılımı (15 + yaş) TÜRKİYE (%) Van (%) Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Okuma-Yazma Bilmeyen 1,99 9,37 5,69 5,21 22,44 13,57 Okuma-Yazma Bilen Fakat Bir Okul Bitirmeyen 4,20 8,36 6,28 12,61 23,22 17,76 İlkokul Mezunu 24,18 30,95 27,57 19,56 18,38 18,99 İlköğretim ve Dengi Okul Mezunu 28,59 20,98 24,77 32,55 19,04 26,00 Lise veya Dengi Okul Mezunu 24,73 18,02 21,37 18,39 8,14 13,41 Yükseköğretim Mezunu 12,65 9,00 10,82 7,11 3,34 5,28 Bilinmeyen 3,67 3,33 3,50 4,56 5,43 4,98 Kaynak: EĞİTİM VE İSTİHDAM İlköğretimdeki okullaşma Türkiye ortalamasının altında değerlere sahip olan Van da, aynı şekilde okul öncesi eğitimdeki okullaşma oranı da Türkiye ortalamasının bir hayli altında seyretmektedir. Çizelge 2: Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretimde Okullaşma Oranları (%) Yaş Okul Öncesi Eğitim İlköğretim Oran Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam ,46 26,57 26,51 Brüt 96,76 97,40 97, ,85 38,69 38,77 Net 86,94 86,60 86, ,92 57,76 58,35 Kaynak: Van da eğitim öğretim yılında ilköğretimden kişi mezun olmuş, kişi (%54,70) ortaöğretime yeni kayıt yaptırmıştır. Ortaöğretime yeni kayıt yaptıranların %46.71 i genel, %53,29 u mesleki ve teknik okullara başlamıştır. Erkek ve kadınların ortaöğretime geçiş oranları birbirine yakındır. Ancak, ilköğretim mezuniyetinde kadınların dezavantajlı durumuna dikkat çekmek gerekmektedir. Çizelge 3: İlköğretimden Ortaöğretime Geçişler Eğitim Öğretim Yılı İlköğretimden Mezun Eğitim Öğretim Yılı Ortaöğretime Yeni Kayıt Ortaöğretime Geçiş Oranları (%) Ortaöğretimdeki Dağılım (%) Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Toplam Genel MTÖ Erkek ,60 27,08 53,68 49,55 50,45 Kadın ,11 32,00 56,12 42,97 57,03 Toplam ,55 29,15 54,70 46,71 53,29 Kaynak: 274

287 Ortaöğretimdeki okullaşma oranında Türkiye ortalamasının oldukça altında değerlere sahip olan Van da mesleki ve teknik ortaöğretimdeki öğrenci sayısının ağırlığı dikkat çekmektedir. Van da mesleki ve teknik ortaöğretime devam eden kadınların oranı Türkiye ortalamasından %18 kadar daha düşüktür. Çizelge 4: Ortaöğretimde Okullaşma Oranları (%) Ortaöğretim (Toplam) Genel Ortaöğretim Mesleki Ve Teknik Ortaöğretim Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam TÜRKİYE Van Brüt 95,68 89,26 92,56 52,08 51,67 51,88 43,60 37,59 40,68 Net 68,53 66,14 67,37 33,80 36,54 35,14 34,73 29,60 32,24 Brüt 54,40 39,89 47,40 33,58 20,86 27,44 20,82 19,03 19,96 Net 30,50 22,65 26,71 16,14 10,81 13,57 14,36 11,84 13,14 Kaynak: TRB2 Bölgesi nüfusunun %49,98 i Van da yaşamaktadır. Bu bağlamda Çizelge 5 teki verilerden faydalanarak Van daki işgücünün 282 bin kişi olduğu, bunların 248 bininin istihdam edildiği ve 34 bin kişinin işsiz olduğu söylenebilir. Çizelge 5: TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) Bölgesinde İşgücüne İlişkin Temel Veriler (2011) Erkek Kadın Toplam Kurumsal Olmayan Çalışma Çağındaki Nüfus (Bin ) İşgücü (Bin ) İstihdam Edilenler (Bin ) İşsiz (Bin ) İşgücüne Katılma Oranı (%) 72,9 22,7 47,3 İşsizlik Oranı (%) 13,4 8,8 12,3 Tarım Dışı İşsizlik Oranı (%) 17,4 31,7 18,9 İstihdam Oranı (%) 63,2 20,7 41,5 İşgücüne Dahil Olmayan Nüfus (Bin ) Kaynak: Çizelge 5 te görüldüğü üzere İşgücüne ilişkin temel verilerin tamamında Van ilini de kapsayan TRB2 Bölgesi, Türkiye ortalamasına göre olumsuz değerlere sahiptir. Bunlar içerisinde en fazla dikkat çeken, işgücüne katılma ve istihdam oranlarındaki düşüklüklerdir. İşsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarının yüksekliğinin de olumsuz bir durum olduğunu belirtmek gerekmektedir. Türkiye genelinde okuma-yazma bilmeyen ve lise altı eğitimli işgücünün toplam işgücü içerisindeki oranı %54 tür. Bu oran Van ilinin bulunduğu TRB2 Bölgesinde %76,5 e ulaşmaktadır. TRB2 Bölgesi, yükseköğretimli işgücünün oranı bakımından da Türkiye ortalamasının altındadır. TÜİK in 2011 yılı verilerine göre, Van ın içerisinde bulunduğu TRB2 Bölgesinde 15 ve daha yukarı yaş grubundaki çalışanların %25,2 si SGK ya kayıtlıdır. Kayıtlılık oranı yaş grubunda %32,6 ya yükselirken, 55 üstü yaş grubunda %20 nin altına düşmektedir. 275

288 Çizelge 6: Çalışanların Statülere Göre Dağılımı Çalışma Statüsü Zorunlu Sigortalı (4/A-İşçi) Zorunlu Sigortalı (4/B-Esnaf) Aktif Sigortalı (4/B-Tarım) Aktif Sigortalı (4/C-Memur) TOPLAM Kaynak: Van da SGK ya kayıtlı olarak çalışanların çalışma statüsüne göre dağılımı Çizelge 6 da verilmiştir döneminde çalışan sayısı %41,27 oranında artarken, aynı dönemde memur statüsünde çalışanların sayısında da meydana gelen artış dikkat çekmektedir. Van da İşçi statüsünde çalışanlarda yıllarında bir artış meydana gelse de, 2010 yılında bu istikrarlı artışa devam edemediği söylenebilir. Çizelge 7: Çalışan Sayısına Göre İşyeri Büyüklükleri (2011) Çalışan Sayısı Toplam Kaynak: yılı verilerine göre Van daki işyeri sayısı olup bunun 129 unda 50 ve daha fazla kişi çalışmaktadır DEZAVANTAJLI GRUPLARIN İSTİHDAMI Ekim 2012 verilerine göre, Van da 76 işletmenin toplam 473 engelliyi istihdam etme zorunluluğu vardır. Bu kontenjanın doluluk oranı kamu işletmelerinde %97,5, özel işletmelerde %46,01, toplamda ise %63,42 dir. Kontenjan fazlası olarak kamu ve özel işletmelerde 53 engelli istihdam edilmektedir. Çizelge 8: Engelli Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Özel Toplam Engelli Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Engelli Sayısı Çalışan Engelli Sayısı Açık Engelli Kontenjanı Kontenjan Fazlası Engelli Sayısı Kaynak: Ekim 2012 verilerine göre, Van da 10 kamu işletmesi toplam 77 eski hükümlüyü istihdam etmek zorundadır. Bu kontenjanın doluluk oranı %93,51 dir. Kontenjan fazlası olarak 11 eski hükümlü istihdam edilmektedir. 276

289 Çizelge 9: Eski Hükümlü Kontenjanları ve Çalışma Durumları (Ekim-2012) Konu Kamu Eski Hükümlü Çalıştırmakla Yükümlü İşyeri Sayısı 22 Çalıştırmakla Yükümlü Oldukları Eski Hükümlü Sayısı 223 Çalışan Eski Hükümlü Sayısı 192 Açık Eski Hükümlü Kontenjanı 31 Kontenjan Fazlası Eski Hükümlü Sayısı 82 Kaynak: Van da engelli kontenjanından iş aramak için İŞKUR a başvuranların sayısında döneminde 278 den 80 e düşmüş işe yerleştirilen engelli sayısı ise 36 dan 53 e yükselmiştir. Ayrıca iş bekleyen engelli sayısının sözü edilen dönemde 536 dan 556 ya yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir yılında engelli kontenjanından işe yerleşmek için İŞKUR a başvuranlar içerisinde kadınların oranı %9,71 dir. Bu oran 2011 yılında %13,75 e yükselmiştir. Engelli kadınların iş hayatına girme eğilimlerinin yükseldiğini göstermesi açısından bu veri önemlidir. Ancak, 2007 de iş bekleyen engelli kadınların %10,87 si işe yerleşirken 2011 de bu oranın %14 e yükseldiğine dikkat çekmek gerekmektedir. Bu veriler ışığında söz konusu dönemde Van daki engelli kadınların iş hayatına girişlerinde olumlu gelişmeler olduğu söylenebilir. Çizelge 10: Engelli Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: Van da döneminde eski hükümlü kontenjanından işe yerleştirilmek üzere İŞKUR a başvuranların sayısı 89 dan 25 e, işe yerleştirilenlerin sayısı ise 24 ten 0 a düşmüştür. Aynı dönemde iş bekleyen eski hükümlü sayısında da azalma görülmektedir. 277

290 Çizelge 11: Eski Hükümlü Kontenjanından İŞKUR a Başvuran, İşe Yerleştirilen ve Kayıtlı İşgücü Yıllar Gösterge Erkek Kadın Toplam Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Başvuru İşe Yerleştirme Kayıtlı (Aktif İş Arayan) İşgücü Kaynak: HEDEF KİTLE Araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden yaş grubunda olup Van ın il ve ilçe merkezinde yaşayanların tahmini sayıları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 12:Van da Yaşayan Araştırma Kapsamındaki Dezavantajlı Bireylerin Tahmini Sayıları Dezavantaj Grubu Sayısı Dezavantaj Grubu Sayısı Ortopedik Engelliler 140 Eski Hükümlüler Zihinsel Engelliler 210 Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler 250 Görme Engelliler 100 Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar 100 İşitme Engelliler 80 Engelliler Dışındaki Dezavantajlı Gruplar Toplamı Engelliler Toplamı 530 Genel Toplam ARAŞTIRMA BULGULARI Van da 88 i engelli olmak üzere araştırma kapsamındaki dezavantajlı bireylerden toplam 258 ine anket uygulanmıştır. Görüşülen bireylerin tüm engel gruplarında çoğunluğu erkekler oluşturmaktadır. Muhtaç durumdaki dul ve yetimlerde kadın oranının yüksek oluşu yoksulluk karşısında daha kırılgan olduklarını göstermektedir. Görüşülenlerin yaş dağılımları açısından engellilerde ikinci ve üçüncü yaş kümesi ağırlıktadır. Engelliler dışındaki dezavantajlı kümelerde üçüncü yaş grubu ağırlığı görülmektedir. Her iki kümede de eğitimde ağırlık lise altı öğrenim görenlerde bulunmaktadır. Yükseköğretim mezunu engelliler grubunda bulunmazken engelliler dışındaki dezavantajlı gruplarda 10 kişidir. 278

291 Çizelge 13: Van da Anket Uygulanan Dezavantajlı Bireylerin Dağılımı Cinsiyet Yaş Grubu Eğitim Durumu Gösterge Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Engelliler (TOPLAM) Hükümlüler/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul Ve Yetimler Güvenlik Sebebiyle Göç Edenler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılan Kadınlar Engelli Dışındakiler (TOPLAM) Erkek ,66 Kadın , , , ,41 Lise Altı ,56 Lise ,57 Yükseköğretim ,88 Toplam Van da anket uygulanan 161 işletmenin 22 sinde dezavantajlı birey istihdam edilmiş olup bunların sayısı 40 tır. Çizelge 14: Van da Anket Uygulanan İşletmelerin Çalışan Sayısına Göre Büyüklükleri GENEL TOPLAM % Açıklama Çalışan Sayısına Göre İşletme Büyüklükleri Toplam Anket Uygulanan İşletme Sayısı Dezavantajlı Birey Çalıştıran İşletme Sayısı Dezavantajlı Çalışan Sayısı

292 35.7. DEZAVANTAJ GRUPLARINA GÖRE AÇILABİLECEK KURSLAR Araştırma bulgularının sonuçları da göz önüne alınarak Van da dezavantaj gruplarına göre açılabilecek meslek kursları aşağıdaki Çizelge de verilmiştir. Çizelge 15: Van da Dezavantaj Gruplarına Göre Açılabilecek Meslek Kursları Engel/Dezavantaj Grupları Ortopedik Engelliler Zihinsel Engelliler Görme Engelliler İşitme Engelliler Kurs Açılabilecek Alan/Meslek/Beceri Konuları Bilgisayar Operatörlüğü, Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Yabancı Dil, Aşçılık, Pastacılık Temizlik İşçiliği, Servis Komiliği, Ambalaj İşçiliği Çağrı Merkezi Operatörlüğü, Yabancı Dil, Bilgisayar Operatörlüğü, Ambalaj İşçiliği Bilgisayar Operatörlüğü, Metal Şekillendirme, Mobilyacılık Hükümlü/Eski Hükümlüler Muhtaç Durumdaki Dul/Yetimler Şiddet Gördüğü İçin Evden Ayrılmış Kadınlar Bilgisayar Operatörlüğü, Tarım ve Hayvancılık, Girişimcilik, Satış Elemanı Konfeksiyon İşçiliği, Bilgisayar Operatörlüğü, Kuaförlük, Aşçılık, Pastacılık, Yaşlı Bakıcılığı Konfeksiyon İşçiliği, Aşçılık, Pastacılık, El Sanatları, Tarım ve Hayvancılık 280