SAMSUN İLİ TARIMSAL YATIRIMCI REHBERİ

Transkript

1 SAMSUN İLİ TARIMSAL YATIRIMCI REHBERİ Burhan HEKİMOĞLU Dr. Ali KORKMAZ Ziraat Mühendisi Strateji Geliştirme Birimi Samsun / Kasım

2 İÇİNDEKİLER Sayfa Önsöz 3 1. Giriş 4 2-Samsun İlinin Genel Durumu Ve Bütün Sosyo-Ekonomik Değerlerin Kıyaslamaları 4 3- Samsun İlinin Sanayi Yapısı Samsun İlinin Ticaret Yapısı Sanayi Sicil Kayıtlarına Göre İl Sanayisinin Değerlendirilmesi Türkiye Sanayisi ve Samsun İli Sanayisi Samsun İlinde Sanayi İşletmelerinin Sektörel Dağılımı Samsun İlinde Potansiyeli Değerlendirmeye ve Talebi Karşılamaya Yönelik Yatırımlar Samsun İline Ait İhracat Bilgileri Samsun İline Ait İthalat Bilgileri Samsun İlindeki Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri İle İlgili Özet Bilgiler İlde Sanayi Sektörüne Yönelik Güncel Sorunlar ve Çözüm Önerileri Samsun İli Tarımsal Genel Bilgileri Tarım Alanlarının Dağılımı Bitkisel Üretim Hayvan Varlığı Ve Hayvansal Üretim Tarım Ve Tarıma Dayalı Sanayi Samsun da Tarıma Yatırım Yapmak İçin 10 Neden Samsunda Tarımsal Yatırım İçin Uygun Sektörler Ve Alanlar Bölgesel Teşvikler Kalkınma Ajansları Tarafından Desteklenen Alanlar Tarımsal Tüm Destekler (Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı) Kırsal Kalkınma Destekleri Ipard Teşvıkler Tarımsal Krediler Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesı Yardımlarına İlışkın Para-Kredı Ve Koordınasyon 47 Kurulu Teblığı (No: 2012/2) (Ekonomi Bakanlığı) 28-Yeni Teşvik Sistemi Ve Uygulamalar Destek Unsurları Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamalarında Sağlanan Destek Bölgesel Teşvik Uygulamaları Kapsamında 5. Bölge Desteklenecek Yatırım Konuları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki Büyük Ölçekli Yatırımlar Büyük Ölçekli Yatırımlar İçin Sağlanan Destek Unsurları Stratejik Yatırımların Teşviki Stratejik Yatırımlar İçin Sağlanan Destek Unsurları İl Ve İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksine Göre TR83 OSB'de Bedelsiz Arsa 66 Teşvik Oranları 40-Yatırım Teşvik Belgelerinin Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih Ve Sayıları Bölgesel Ve Sektörel Teşviklere İlişkin Mevzuat Samsun İli Genel Bilgileri İklim Nüfus İlçelerin Gelişmişlik Durumu Samsun Ve İlçeleri Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksleri Cumhuriyet Döneminde Samsun İle İlgili Bazı Önemli Olaylar Tarımsal Yatırım Kuruluşları İletişim Bilgileri Kaynaklar 90 2

3 Önsöz Bu rapor; İlimizin taşıdığı büyük tarımsal potansiyeli daha etkin biçimde değerlendirmek, tarım alanındaki yatırım fırsatlarını daha geniş kitlelerle buluşturmak ve tarımsal yatırımcılara rehberlik yapmak amacıyla hazırlanmıştır. Bu raporda Samsun ilinin kamu yatırımlarından almış olduğu pay, kişi başına kamu yatırımı, Kalkınmada Öncelikli yöre statüsü değerleri, yatırım teşvik belgeleri, Samsundaki tüm OSB ler, küçük sanayi siteleri, Serbest Bölgemizde bilgileri, endüstriyel tasarım başvuru sayısı, kurulan şirket sayısı, kişi başına ihracat ve ithalat rakamları, ilimiz bankalarında 2010 yılı sonu itibariyle kişi başına mevduat ve kredi stoku, İller arası Rekabetçilik Endeks, işsizlik oranı ve Köydes (Köylerin Altyapısının Desteklenmesi) Proje bilgileri, Samsun İlinin Sanayi Yapısı, İlin Ticaret Yapısı, Türkiye Sanayisi ve Samsun İli Sanayisi kıyaslamaları, Samsun İlinde Sanayi İşletmelerinin Sektörel Dağılımı, Potansiyeli Değerlendirmeye ve Talebi Karşılamaya Yönelik Yatırımlar, Samsun İline Ait İhracat Bilgileri, Samsun İline Ait İthalat Bilgileri, Samsun İlindeki Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri İle İlgili Özet Bilgiler, İlde Sanayi Sektörüne Yönelik Güncel Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Samsun İli Genel Bilgileri Tarım Alanlarının Dağılımı, Bitkisel Üretim, Hayvan Varlığı Ve Hayvansal Üretim, Tarım Ve Tarıma Dayalı Sanayi, Samsun da Tarıma Yatırım Yapma Nedenleri, Samsunda Tarımsal Yatırım İçin Uygun Sektörler Ve Alanlar, Bölgesel Teşvikler, Kalkınma Ajansları Tarafından Desteklenen Alanlar, Tarımsal Tüm Destekler, Kırsal Kalkınma Destekleri, Ipard bilgileri, Teşvikler, Tarımsal Krediler, Stratejik Yatırımlar İçin Sağlanan Destek Unsurları ve Samsun İli Tarımsal Genel Bilgileri özetle yer almaktadır. Hazırlanan bu çalışmanın başta ülkemiz ve ilimiz tarımsal yatırımcılarına, ekonomisine, tarımına, ilimiz üreticilerine ve tarım sektörünün tüm taraflarına faydalı olmasını diliyorum. Kadir GÜVEN İl Müdürü 3

4 1. GİRİŞ Yatırımcıların; ihtiyaç duyduğu bilgiler ile tarım sektörüne yönelik teşvik ve desteklere daha kolay ve hızlı ulaşabilecekleri bir yapıda hazırlanan bu rapor, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının sunduğu desteklerin yanında diğer Bakanlık ve kurumların tarım sektörüne sağladığı teşvikleri, tarımsal kredileri, sektördeki gelişmeleri ve tarıma yönelik bilgileri barındırmaktadır. Raporun ilk bölümünde yatırımcılar için gerekli Samsun ilini ekonomik ve sosyal birçok yönleriyle incelemeye, İlimizin geçmiş yıllardaki ve bugünkü sosyoekonomik durumunu kıyaslamalarla anlatmaya çalışacağız. Binlerce yıllık tarihi ile birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bir şehir olan Samsun halen bölgesinin sosyoekonomik olarak en büyük kenti durumundadır. 2-SAMSUN İLİNİN GENEL DURUMU VE BÜTÜN SOSYO-EKONOMİK DEĞERLERİN KIYASLAMALARI Samsun coğrafi konumu itibariyle birçok avantaja sahiptir. Kara, Deniz, Hava ve demiryolu ulaşımına sahiptir. Birçok Liman hizmeti veren tesisi bulunmaktadır. Hafif raylı sisteme sahiptir yılında Samsun ülke nüfusu içinde %1.91 lik bir paya sahipken 2010 yılında bu oran %1,70 e gerilemiştir. Samsun un Nüfus artışı (%0.2) Türkiye ortalamasının (%1.6) çok altındadır. İlimiz net göç vermektedir (9,407Kişi, %-7.48). Samsun un Merkezde yer alan Atakum, Canik ve İlkadım ilçelerine yoğun göç yaşanmaktadır. Samsun un şehir nüfusu oranı %65.2 ile Türkiye ortalamasının altındadır. Samsun Devlet Planlama Teşkilatı tarafından hazırlanan İllerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması 2003 raporunda 81 il arasında 32. Sırada bulunmaktadır. Samsun 1996 yılında yapılan benzer çalışmada 76 il arasında 35. Sırada yer almaktaydı. İlimizde 17 ilçe, 40 Belediye, 946 köy bulunmaktadır. Samsun un Köy sayısı payı %2.75 olup 5. sıradadır. Samsun un ilçeleri arasında ciddi ekonomik gelişmişlik farkları vardır. DPT İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (2004) raporuna göre 10 ilçemizin gelişmişlik endeksi (-) eksidir. Türkiye deki 872 ilçe arasında son sıralarda 4

5 bulunan (6.Grup) üç ilçemiz bulunmaktadır. Örneğin Asarcık 796., Ayvacık 789., Salıpazarı 761., Vezirköprü 710. Sıradadır. Birinci gelişmişlik grubunda yer alan ilçemiz bulunmamaktadır yılında 10 ilçenin Sosyo Ekonomik Gelişmişlik sıralaması düşerken 5 ilçenin sıralaması yükselmiştir. Ancak sıralaması yükselen 5 ilçenin de sadece ikisinin endeksi pozitiftir. Genel anlamda bütün ilçelerin endekslerinde 1996 yılına göre gerileme söz konusudur. Samsun merkez dahi 1996 yılında 1.gelişmişlik grubunda 15. Sırada yer alırken 2004 yılı çalışmasında 2. Gelişmişlik grubuna düşmüş ve 25. Sıraya gerilemiştir. Samsun un da içinde yer aldığı TR83 Bölgesinde (Samsun-Tokat-Çorum-Amasya) gayrı safi katma değerinde tarım sektörünün payı düşerken sanayi ve hizmetler sektörünün payı artmaktadır. Bölgede 2004 yılında Tarım sektörünün gayrı safi katma değer payı %22.7 iken 2008 yılında bu rakam %18.6 ya gerilemiştir. Sanayi sektörünün payı %19.7 dan, %21.6 ya, hizmetler sektörünün payı ise %57.6 dan %59.8 e yükselmiştir. 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 ve 2010 yıllarında Samsun un toplam kamu yatırımlarından almış olduğu payda önceki yıllara göre önemli bir artış olmakla birlikte 2011 yılı kamu yatırım payında önemli bir düşüş mevcuttur programına göre de Samsun un almış olduğu kamu yatırımı %1.15 pay ile 389 milyon 958 bin TL iken 2011 kamu yatırımı 0.65% pay ile 236 milyon 326 bin TL olmuştur yılında 8. Sırada olan Samsun 2011 yılında 21. Sıraya gerilemiştir. Samsun kamu yatırımlarında; 2005 yılında %1.13 pay ile 14. sırada, 2006 yılında %1.06 pay ile 12. sırada, 2007 yılında %1.03 pay ile 14. sırada, 2008 yılında %1.36 pay ile 6. sırada, 2009 yılında %1.36 pay ile 8. sırada, 2010 yılında %1.15 pay ile 8. sırada, 2011 yılında %0.65 pay ile 21. Sırada yer almaktadır yılında Samsun da kamu yatırımlarının sektörel olarak; Diğer Kamu hizmetleri %26, ulaştırma-haberleşme %25, tarım %19, eğitim %12, sağlık %12, Enerji %3, Madencilik %2 ve Konut %1 şeklinde sıralandığı görülmektedir. Samsun 2007 ila 2010 yılları arasında Samsun kişi başına kamu yatırımında Türkiye ortalamasının üzerindedir. Ancak 2011 programına göre Samsun (189.TL/Kişi) Türkiye ortalamasının (265.TL/Kişi) altında kalmıştır. 5

6 Samsun Yüksek Planlama Kurulunun 16 Ekim 1997 tarih, 97/88 sayılı kararı ile 1. Derecede kalkınmada öncelikli yöreler kapsamına alınmış ve halen Kalkınmada Öncelikli yöre statüsündedir. 16 Temmuz 2009 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2009/15199 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile 3. Bölgede yer almakta ve bütün teşvik unsurlarından yararlanmaktadır. Samsun un yıllarında almış olduğu yatırım teşvik belgeleri incelendiğinde 2008 yılından sonra belge sayısı ve istihdam payında artış eğilimi görülmektedir yılında Sabit yatırım tutarında 2009 yılına göre azalma görülmektedir yılında Samsun da yatırım yapmak için alınan yatırım teşvik belgelerinden 5 adedi tarım, 40 adedi imalat,1 adedi enerji ve 27 adedi de hizmetler sektöründe yatırım yapmak için alınmıştır. Yatırım teşvik belgelerinde İmalat sektörünün ağırlığı bulunmaktadır. İlimizde Samsun Merkez OSB, Samsun Gıda İhtisas OSB, Kavak OSB, Bafra OSB ve Havza İhtisas OSB olmak üzere toplam 5 adet Organize Sanayi Bölgesi bulunmaktadır. Kavak OSB, Bafra OSB ve Gıda İhtisas OSB lerde yatırımcılara arsa tahsisleri devam etmektedir. Üretim ve İhracatın büyük bir kısmı başta Merkez OSB olmak üzere Organize Sanayi Bölgelerinde gerçekleşmektedir. İlimizde, 5 tanesi büyükşehir sınırları içerisinde olmak üzere toplam 14 adet (KSS) küçük sanayi sitesi bulunmaktadır. Bu sanayi sitelerinde Haziran 2011 itibariyle toplam 6,869 işyeri vardır. Sanayi sitelerinin doluluk oranı %78.73 dır. Samsun İşgem (İş Geliştirme Merkezi) kurulduğu 2007 yılından beri 40 adet firmaya destek vermiştir. İlimizde yaklaşık 800 sanayici firmanın (Ticaret Sicil ve Esnaf Sicile Kayıtlı) sanayi sicil belgesi mevcuttur. Gıda ürünleri ve içecek, Ana Metal Sanayi, Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat, Ağaç ve Mobilya ile Bitkisel üretim sektörleri öne çıkan sektörlerdir. Samsun dan yapılan ihracatın büyük bir kısmı Sanayici firmalarca gerçekleştirilmektedir. İhracatın büyük bir kısmını demir çelik, demir ve çelikten eşya, makine ve cihazlar ile parçaları, plastik ve plastikten mamul eşya ve gıda maddeleri oluşturmaktadır. 6

7 İstanbul Sanayi Odasının yapmış olduğu Türkiye nin 500 büyük sanayi kuruluşu anketi çalışmalarına göre 2010 yılında ilk 500 arasına 4 Samsun firması, ikinci 500 arasına ise 6 Samsun firması girmiştir. Samsun Serbest Bölgemizde alım-satım konusunda faaliyet gösteren 15 adet kiracı kullanıcı, üretim konusunda faaliyet gösteren 5 adet yatırımcı kullanıcı, 1 adet depolama, 1 adet kiralama ve 1 adet de işletme ruhsatlı olmak üzere toplam 23 adet ruhsatlı firma bulunmaktadır. Bölgenin resmi açılışının yapıldığı 1998 yılından 2010 Aralık sonuna kadar ticaret hacmi toplam $ kadardır. Samsun un sınai mülkiyet hakları konusunda ülke içindeki payı çok düşüktür yılı itibariyle Endüstriyel tasarım başvuru payı %0.38 tescil payı %0.39, marka başvuru payı %0.64 tescil payı %0.51, faydalı model başvuru payı %0.80 tescil payı %0.89, patent başvuru payı %0.46 tescil payı %0.16 dır. Samsun un 2010 yılı sonu itibariyle endüstriyel tasarım başvuru sayısı sırası 23, endüstriyel tasarım tescil sayısı sırası 20, marka başvuru ve tescil sayısı sırası 20, faydalı model başvuru ve tescil sayısı 17, patent başvuru sayısı sırası 19, patent tescil sayısı sırası ise 36 dır yıllar incelendiğinde Samsun da kurulan şirket sayısı payında artış, kurulan kooperatif ve gerçek kişi ticari işletme sayısı payında ise gerileme söz konusudur. Tasfiye edilen şirket ve kooperatif sayısı payında düşüş görülmektedir. Kapanan şirket ve kooperatif sayısı payında azalma, kapanan gerçek kişi ticari işletme sayısı payında ise artış görülmektedir. Yabancı sermayeli firma sayısı bakımından Samsun %0.16 pay ve 44 adet firma ile 22. Sırada bulunmaktadır. İlimizde altı adet Ticaret ve Sanayi Odası mevcuttur. Bu Odalara kayıtlı toplam faal üye sayısı tarihi itibariyle 9,106 adettir. Samsun faal esnaf sayısı bakımından tarihi itibariyle 43,940 faal üye ve %2.3 pay ile Türkiye de 10. Sırada bulunmaktadır. Samsun, Ekonomi Bakanlığı tarafından hazırlanan İl İl Dış Ticaret Potansiyeli çalışmasına göre Sıradan olmayan ürünler ihraç eden çeşitliliği yüksek iller sınıfında değerlendirilmekte ve Yeni Nesil Yatırım Teşvikleri önerilmektedir. Samsun da yerleşik 192 firma 2010 yılında dünyanın 112 ülkesine toplam 275 Milyon$ ihracat gerçekleşmiştir yılları arasında İhracat Türkiye de %141 7

8 artarken, Samsun da %394 oranında artmıştır. Samsun da 2010 yılında bir önceki yıla göre ihracat %9.6 oranında azalırken aynı dönemde Türkiye de ihracat %11.6 oranında artmıştır. Samsun 2010 yılında %0.24 ihracat payı ile 29. Sırada yer almaktadır yılında Samsun da yerleşik 216 firma, dünyanın 70 ülkesinden toplam 612 milyon $ lık ithalat gerçekleştirmiştir. Samsun 2010 yılında toplam ithalat tutarı sıralamasında %0.33 pay ile 19. sıradadır yılları arasında ithalat Türkiye de %168 artarken, Samsun da %279 oranında artmıştır. Samsun da 2010 yılında bir önceki yıla göre ithalat %27.7 oranında artarken aynı dönemde Türkiye de ithalat %31.7 oranında artmıştır yılında En fazla ihracatın Endonezya, Almanya, Irak, Mısır, İtalya, Rusya Federasyonu, Azerbaycan ve Belçika ya yapıldığı görülmektedir. En fazla ithalatın ise Rusya Federasyonu, ABD, İtalya, Almanya, Romanya ve Çin den yapıldığı görülmektedir. Samsun un kişi başına ihracat ve ithalat rakamları Türkiye ortalamasının çok altındadır yılında Türkiye de kişi başına ihracat 1,546 $ iken Samsun da 220$ dır. Yine 2010 yılında kişi başına ithalat 2,517$ iken Samsun da kişi başına ithalat 489$ kadardır. Türkiye İhracatçılar Meclisinin açıkladığı İlk 1000 ihracatçı listesinde 2009 yılında 6 Samsunlu firma, 2010 yılında 5 Samsunlu firma yer almıştır. İlimizde tarihi itibariyle 19 bankanın 119 şubesi ile 4 katılım bankasının birer şubesi olmak üzere toplam 123 banka şubesi bulunmaktadır. Samsun bankalarında 2010 yılı sonu itibariyle 2 milyar 657 milyon dolarlık mevduat bulunmakta ve %0.73 pay ile 17. Sırada yer almaktadır yılı kredi stoku ise 2 Milyar 838 Milyon dolara ulaşarak %0.97 pay ile yine 17. Sırada yerini almıştır. Samsun un toplam mevduat payı hem çok düşük ve azalmakta, toplam kredi stok miktarı da sürekli artmaktadır yılı sonu itibariyle kredi stok miktarının, mevduat miktarını geçtiği görülmektedir. Samsun un kredi mevduat oranı ise 2002 yılında %22.4 iken 2010 yılı sonunda bu oran %106.8 e yükselmiştir. 2007/2010 yıllarında Samsun kişi başına mevduat ve kredi stokunda Türkiye ortalamasının çok altında yer almaktadır yılında Samsun kişi başına mevduat 8

9 miktarında 2,121.-$ ile Türkiye 35. si, Kişi Başına kredi stok miktarında ise 2,266.-$ ile Türkiye 28. si, durumundadır. Şehrimizde toplam mevduatın %57.41 i tasarruf mevduatı, %21.5 i döviz tevdiat hesabı, %14.38 i ticari kuruluşlar mevduatı, %4.65 i resmi kuruluşlar mevduatı şeklindedir. Türkiye de ise mevduatın %39.36 sı tasarruf mevduatı, %27.85 i Döviz tevdiat hesabı, %18.59 u Ticari kuruluşlar mevduatı, %4.25 i resmi kuruluşlar mevduatıdır. Samsun da 2010 yılı sonu itibariyle toplam kredilerin %85.86 sı ihtisas dışı kredilerden, %14.14 ü de ihtisas kredilerinden oluşmaktadır. Tarım kredilerinin payı %7.96, mesleki kredilerin payı ise %2.12 kadardır. Türkiye de ise 2010 yılı sonu itibariyle toplam kredilerin %93.4 ü ihtisas dışı kredilerden, %6.6 sı da ihtisas kredilerinden oluşmaktadır. Tarım kredilerinin payı %3.5, mesleki kredilerin payı ise %0.97 kadardır. Samsun un yıllar itibariyle protestolu senet durumu incelendiğinde, hem protestolu senet sayısı bakımından hem de protestolu senet tutarı bakımından Türkiye sıralamasının sürekli yükseldiği ve payının da arttığı görülmektedir. Protestolu senet sayısı bakımından 2000 yılında Samsun un payı %0.94 iken 2010 yıl sonu itibariyle bu oran %1.77 ye yükselmiştir. Samsun protestolu senet sayısı bakımından 2000 yılında 19. Sırada iken 2010 yılında 11. Sıraya yükselmiştir. Protestolu senet tutarı bakımından 2000 yılında Samsun un payı %0.51 iken 2010 yıl sonu itibariyle bu oran %1.33 e yükselmiştir. İlimiz protestolu senet tutarı bakımından 2000 yılında 22. Sırada iken 2010 yılında 13. Sıraya yükselmiştir. Protestolu senet başına tutar ortalama değerleri de Türkiye ortalamasına yaklaşmaktadır. Samsun senet başına tutar bakımından 2000 yılında Türkiye ortalamasının %54.5 ine ulaşırken, 2010 yıl sonu itibariyle Türkiye ortalamasının %75.4 üne ulaşmıştır. Samsun ve Türkiye nin yılları arasındaki vergi tahakkuk ve tahsilatları incelendiğinde Samsun un tahsilat oranının Türkiye ortalamasının altında kaldığı görülmektedir. Samsun da Türkiye de olduğu gibi yıllar itibariyle tahsilat oranlarında düşme söz konusudur. Samsun 2010 yılında; Tahsilat oranı sıralamasında 30., Tahsilat artışı sıralamasında 31., Toplam tahsilat içindeki pay sıralamasında 15., Tahakkuk artışı sıralamasında 40., Toplam tahakkuk içindeki pay sıralamasında 17. Sırada yer almıştır. 9

10 Samsun un 2003 yılında %1.22 pay ile 26,176 olan Katma Değer Vergisi mükellef sayısının 2010 yılı sonunda %1.25 pay ile 18. Sırada ve 28,278 e ulaştığı, 2003 yılında %1.38 pay ile 23,941 olan Gelir Vergisi mükellef sayısının 2010 yılı sonunda %1.42 pay ile 15. Sırada ve 23,979 a ulaştığı, 2003 yılında %0.82 pay ile 4,945 olan Kurumlar Vergisi mükellef sayısının 2010 yılı sonunda %0.82 pay ile 19. Sırada ve 5,335 e ulaştığı, 2003 yılında %1.94 pay ile 9,550 olan GMSİ Vergisi mükellef sayısının 2010 yılı sonunda %1.01 pay ile 16. Sırada ve 9,825 e ulaştığı, 2003 yılında %2.16 pay ile 17,698 olan Basit Usulde Vergilendirilen Gelir Vergisi mükellef sayısının 2010 yılı sonunda %2.15 pay ile 17. Sırada ve 15,641 e düştüğü, 2003 yılında %1.32 pay ile 26,783 olan Gelir Stopaj Vergisi mükellef sayısının 2010 yılı sonunda %1.28 pay ile 17. Sırada ve 30,117 e ulaştığı görülmektedir. İller arası Rekabetçilik Endeksi sonuçlarına göre 81 il arasında 15. olduğu görülen Samsun un, da 16. sıraya gerilediği ve Genel Endeks sıralamasında bu sırasını koruduğu tespit edilmiştir. Genel Endeks değeri 25,55 olan Samsun un rekabet gücünü meydana getiren alt endeksler incelendiğinde; Erişilebilirlik Alt Endeksi nin payının %55,83 olduğu, bunu sırasıyla %24,69 ile Beşeri Sermaye ve Yaşam Kalitesi Alt Endeksi nin ve %18,76 ile Ticaret Becerisi ve Üretim Potansiyeli Alt Endeksi nin takip etmekte olduğu saptanmıştır. Markalaşma Becerisi ve Yenilikçilik Alt Endeksi nin ilin rekabet gücündeki payı %0,72 oranındadır. Samsun un 2008 de %7.8 olan işsizlik oranı, 2009 yılında %7.3 e gerilemiş, 2010 yılında ise tekrar 2008 seviyesine ulaşarak %7.8 olarak gerçekleşmiştir. Samsun un işsizlik oranı Türkiye ortalamasının altında seyretmektedir ila 2010 yıları arasında Samsun da işsizlik oranı değişmemiş, işgücüne katılım oranı %10.2, istihdam oranı da %10.3 oranında azalmıştır. Türkiye de ise işsizlik oranı %8.2, işgücüne katılım %4.1 ve istihdam oranı da %3.1 artmıştır. Samsun un Öncelikli Yaşam Göstergeleri incelendiğinde 2010 Yılı sonunda; Sosyal Güvenlik Kapsamının (yeşil kart hariç) Toplam il Nüfusuna Oranı bakımından 47. Sırada, Sosyal Güvenlik Kapsamı Dışında Kalan Nüfus bakımından 10.sırada, Sosyal Güvenlik Kapsamındaki Aktif Çalışanların Toplam il Nüfusuna Oranı bakımından 48. Sırada, Sosyal Güvenlik Kapsamındaki Emeklilerin Toplam il Nüfusuna Oranı bakımından 30.sırada, 10

11 Sosyal Güvenlik Kapsamındaki bakmakla yükümlü tutulanların il nüfusuna oranı bakımından 49.sırada, 2022 sayılı yasadan yararlananların oranı bakımından 44. Sırada, Yeşil Kartlı Sayısı bakımından 19.sırada olduğu görülmektedir. Samsun un Tarım alanı payının düştüğü, Sebze bahçelerinin alan payının arttığı, Meyveler, içecek ve baharat bitkileri alan payının azaldığı görülmektedir. Yine Samsun un örtü altı sebze ve meyve alanı miktarı ve payının arttığı görülecektir yılı itibariyle Samsun un; Toplam bitkisel üretim değeri sırası 11, Kişi başına bitkisel üretim değeri sırasının 30, canlı hayvan değeri sırasının 22, kişi başına canlı hayvan değeri sırasının 55, Hayvansal ürünler değeri sırasının 16, Kişi başına hayvansal ürünler değeri sırasının 52 olduğu görülmektedir. Samsun 2009 yılında trafik kazası sayısı bakımından 2,071 kaza ve %1.86 pay ile 15. Sırada, Ölü sayısı bakımından 105 ölü ve %2.43 pay ile 10. Sırada, yaralı sayısı bakımından da 4,007 yaralı ve %1.99 pay ile 13. Sırada yer almaktadır. Türkiye de yaklaşık her 25 kazada 1 kişi hayatını kaybederken Samsun da her 20 kazada 1 kişi hayatını kaybetmektedir. Türkiye de kaza başına 1.81 kişi yaralanırken Samsun da bu rakam 1.93 tür. Samsun otomobil sayısı bakımından 2010 yılı itibariyle %1.30 pay ve toplam 97,909 otomobil ile 19. Sırada, Bin kişi başına özel otomobil sayısının Türkiye ortalamasının (102) çok altında ve 78 araç ile 43. Sırada, Minibüs sayısı bakımından %2.86 pay ve 11,053 minibüs ile 6. Sırada, Traktör sayısı bakımından %3.10 pay ve 43,500 adet traktör ile 6. Sırada, Kamyonet sayısı bakımından %1.75 pay ve 42,018 adet kamyonet ile 14. Sırada olduğu görülmektedir. Samsun un toplam elektrik tüketim payı ile Sanayi elektrik tüketim payının artış eğiliminde olduğu görülmektedir yılında %1.09 olan toplam elektrik tüketim payı 2009 yılında %1.21 e yükselmiştir. Yine 2000 yılında %0.71 olan sanayi elektrik tüketim payı 2009 yılında %1.14 e yükselmiştir. Samsun 1,542 KWh lik kişi başına toplam elektrik tüketimi ve 645 KWh lik kişi başına sanayi elektrik tüketimi ile Türkiye ortalamasının altında bulunmaktadır. Türkiye nin kişi başına toplam elektrik tüketimi ortalaması 2,162 KWh ve kişi başına sanayi elektrik tüketimi 971 KWh dir. Samsun hem toplam elektrik tüketiminde hem de sanayi elektrik tüketiminde 20. Sırada yer almaktadır. 11

12 Samsun un ilk ve ortaöğretim eğitim durumu incelendiğinde; şube başına düşen öğrenci sayısı bakımından Türkiye ortalamasına göre daha iyi bir durumda olduğu, ancak 2010 yılında şube başına öğrenci sayısının 2002 yılına göre daha fazla olduğu, şube başına öğrenci sayısında az da olsa artış görüldüğü, şube başına öğretmen sayısı bakımından Türkiye ortalamasını yakaladığı, öğretmen başına düşen öğrenci sayısı bakımından Türkiye ortalamasına göre daha iyi bir durumda olduğu görülmektedir. İlimizde halen Ondokuzmayıs Üniversitesi ve Canik Başarı Üniversitesi olmak üzere iki üniversite bulunmaktadır. Ondokuz Mayıs Üniversitesi 1975 yılında kurulmuş olan bir devlet üniversitesidir. 25 bin öğrencisi ve 2 bin akademik personeli bulunmaktadır yılı yayın sayısına göre 10. Sırada yer almaktadır. Canik Başarı Üniversitesi Başarı Eğitim Kültür ve Sağlık Vakfı ile Tanrıverdi Eğitim Kültür ve Yardımlaşma Vakfı güç birliği yaparak 10 Haziran 2009 tarihinde Canik Başarı Üniversitesinin kuruluş çalışmalarına başlamışlardır. Üniversitenin akademik eğitim-öğretime başlaması için çalışmalar yapılmaktadır. İlimiz hekim sayısı bakımından 10. sırada, pratisyen hekim sayısı bakımından 8. sırada, toplam hekim sayısı bakımından 8. sırada, Diş hekimi sayısı bakımından 9. sırada, sağlık memuru sayısı bakımından 8. sırada, hemşire sayısı bakımından 9. sırada, ebe sayısı bakımından da 12. sırada bulunmaktadır. Samsun un hastane yatak sayısı payı 2002 yılına göre düşük olmakla birlikte 2007 yılı itibariyle yüz bin kişi başına düşen hastane yatak sayısı sıralamasında 14. Sıradadır. Samsun 1 adet ambulans helikoptere sahip olup 2010 yılında taşınan hasta sayısı 170 tir. Samsun 2009 yılı itibariyle %2 pay ile 33 sinema salonuna ve 3,503 sinema koltuğuna sahiptir. %3.39 pay ile 7 adet tiyatro salonuna ve 1,414 adet tiyatro koltuk sayısına sahiptir. Tiyatro gösteri sayısı payı %5.74 ile 1,079 adettir. Tiyatro seyirci sayısı payı %2.13 ile 92,100 adettir. %1.39 pay ile 16 adet kütüphaneye sahiptir. %1.64 pay ile 3 adet müzeye sahiptir. İlimiz 2009 itibariyle 56 adedi belediye belgeli 7 adedi de turizm işletme belgeli olmak üzere toplam 63 adet turistik tesise sahip olup toplam yatak kapasitesi 3,433 adet toplam oda sayısı da 1,625 adettir. İlimizin tesis, oda, ve yatak kapasitesi payı çok düşüktür. 12

13 Samsun ve Tekkeköy İlçe Merkezlerinde Ölçüm Yapılan İstasyonlardan Elde Edilen Partiküler Madde ve Kükürtdioksit Konsantrasyonlarının Yıllık Ortalamaları oldukça düşüktür. Samsun 2009/2010 sezonu itibariyle faal amatör futbolcu sayısı bakımından 3,747 futbolcu ile %1.56 paya sahip ve 18. Sırada yer almaktadır. İlimiz spor kulübü sayısı bakımından toplam 242 kulüp ve %2.2 pay ile 9. Sırada yer almaktadır. Kulüplerin türlerine göre dağılımına baktığımızda %50.8 i spor, %9.1 i ihtisas, %12 si müessese, %28.1 de okul türündedir. Samsun sporcu sayısı bakımından toplam 59,652 sporcu ve %2.15 pay ile 10. Sırada yer almaktadır. Kullanma Amacına Göre Tamamen Veya Kısmen Biten Yeni Ve İlave Yapılarda Bina Sayısı bakımından 1,393 bina ile %1.75 paya sahiptir. %3.42 lik payı ile Halka açık ikamet yerleri dikkat çekmektedir. Samsun 2002 yılından 2011 Ağustos ayına kadar Avrupa Birliği hibe programı çerçevesinde 136 adet projeye karşılık 15,781, Avroluk hibe sözleşmesi imzalamıştır. Samsun bu projelerle %4.18 lik hibe tutarı payına sahip olup 6. Sırada yer almıştır. KÖYDES (Köylerin Altyapısının Desteklenmesi) Projeleri incelendiğinde; 2005 yılında %1.45 ödenek payı ile 29. Sırada yer alan Samsun, 2010 yılında %2.97 pay ile 6. Sıraya, 2011 yılında da %2.52 pay ile 5. Sıraya yükselmiştir. Samsun yılları arasında almış olduğu toplam 191,350,373.TL ödenek ile %2.62 paya sahip olarak 5. Sırada yerini almıştır. Samsun BELDES (Belediyelerin Altyapısının Desteklenmesi) Projeleri kapsamında toplam 300 Milyon TL ödenekten 4 milyon 807 bin TL (%1.60) alarak 23. Sırada yer almıştır. 3. Samsun İlinin Sanayi Yapısı OSB leri, Serbest Bölgesi, OMÜ TEKMER i, Kuruluş çalışmaları başlayan TEKNOPARK ı ve Büyükşehir Belediyesince yeni girişimciler için oluşturulan İŞGEM İş Geliştirme Merkezi ile Samsunun sanayileşme hamlesi büyük bir mücadele ile devam etmekte ve sanayisi hızla gelişmektedir. 13

14 Samsun kenti, sahip olduğu her türlü altyapı olanaklarını ve mevcut potansiyelini yatırımcılarla buluşturabilme becerisini gösterdiğinde iyi bir gelecek projeksiyonunda büyük fırsatlar yaratacaktır. Pompa, Vana, Döküm imalatı, Tıbbi Cerrahi El Aletleri imalatı, Demir-Bakır Levha-Çubuk-Tel vb. üretimi, Oto yedek parça, Rejenere Kauçuk-Plastik Enjeksiyon imalatı, Mobilya-Yaylı Yatak Oturma Grupları imalatı, kömür eleme-paketleme tesisleri, Kireç-Çimento hazır beton tesisleri, Gıda-Helva-Şekerleme imalatı, Dondurma Yoğurt vb. süt ürünleri üretimi, Un imalatı, Çeltik-Pirinç üretimi, gibi sektörler Samsunda imalat Sanayinin öncü sektörleridir. Tıbbi Cerrahi el aletleri üretiminde; Almanya nın Tutlingen, Pakistan ın Sailkot kentlerinden sonra 3. büyük kümelenme ve üretim merkezi olarak değerlendirilmektedir. Tüm bu sektörlerde üretilen sanayi ürünleri 100 ülkeye ihraç edilmekte olup ihracat her yıl artarak devam etmektedir. İstanbul Sanayi Odası nca her yıl hazırlanan ISO ilk 500 ve listelerinde Samsunlu firmalar her geçen yıl sayıları artarak yer almakta olup 2009 yılında açıklanan 2008 yılı verilerine göre ISO ilk 500 de 3, ikinci 500 de 8 Samsun firması yer almıştır. Arsa tahsisleri yapılmakta olan Gıda OSB ve yapımı yeni tamamlanan Havaalanı Kargo Ünitesi ile birlikte Samsun Gıda ürünlerinin işlenmesi, paketlenmesi konularında da yatırım merkezi olma konumuna gelecektir. İlde son dönemde başlayan gemi inşa sanayi yatırımları ve devam eden projeler ile samsun tersane yatırımları konusunda ülkemizde belli başlı merkezlerden olacaktır. Gelemen Bölgesi ve Terme ilçesinde tersane bölgeleri belirlenmiş olup; Gelemen bölgesinde mendirek ve altyapı inşaatları devam etmektedir. Terme de bir firma faaliyete geçmiş olup; Gelemen bölgesinde yatırıma başlayacak olan 2 firma proje çalışmalarına devam etmektedir. 4. İlin Ticaret Yapısı Samsun tarihte Bölgenin Ticaret Merkezi konumunda idi. Bugün de Limanları, Gümrüğü, Serbest Bölgesi ve hizmetler sektöründeki gelişmiş altyapısı ile Lojistik üs konumundadır. 14

15 Ülkemizde İç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgelerinin bir bölümü ve Karadeniz Bölgesinde, dışta kuzey ülkeleri, Orta Asya, Doğu Karadeniz, Kafkaslar, Orta Doğu, Akdeniz, Afrika ve Batı Karadeniz, Balkanlar, Avrupa ülkelerinin büyük bölümü ile ticaret yapılmaktadır. Ticarete konu her türlü, tüketim vb. maddelerin Bölge Müdürlükleri ve dağıtım merkezleri Samsunda bulunmaktadır. Samsun için çok büyük eksiklik olan Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezi için çalışmalar devam etmektedir. Samsun geçmişinde Türkiye nin en önemli fuarlarından birine ev sahipliği yapmış fuar geleneği olan bir şehir olarak ürünlerimizi dünyaya tanıtmak için TSO, Valilik, İl Özel İdaresi ve Büyükşehir belediyesi ile Uluslararası Fuar ve Kongre Merkezinin kurulması yönünde ortak çalışmalar devam etmektedir. Samsun Jeopolitik konumu itibarıyla Ülkemizin Karadenize, Doğu Avrupa ya, Rusya -Kafkaslar- Orta Asya Ülkelerine açılan Penceresi ve Ülkemizin Kuzey Kapısı durumundadır. Deniz-Kara-Hava-Demiryolu gibi her türlü ulaşım olanağına sahip merkez konumundadır. Samsun-Ankara-Mersin Demiryolu Projesi hayata geçmeyi bekliyor. Geçmişten günümüze liman kentidir. Biri Türkiye nin 7. Büyük limanı olmak üzere 3 limanı ile Bölgenin Deniz Taşımacılığı Merkezidir. Ege, Akdeniz bölgesinden gelen üzüm, incir, domates vb.gibi ürünler Samsun Limanından ihraç edilmektedir. Yine Kömür, Buğday, demir cevheri gibi ürünler de Samsun limanından girerek İç ve Doğu Anadolu Bölgelerine dağılmaktadır. 5. Sanayi Sicil Kayıtlarına Göre İl Sanayisinin Değerlendirilmesi 6. Türkiye Sanayisi ve Samsun İli Sanayisi: Kayıtlara göre sanayi işletmelerinin, başta İstanbul (%31) olmak üzere, Bursa (% 8), Ankara(% 7), İzmir(% 5), Konya(% 4), Gaziantep (% 3), Denizli(% 3), Kocaeli(% 2), Adana(% 2), Tekirdağ(% 2), Kayseri(% 2 ), Mersin(% 2) olmak üzere, toplam % 71 i, oniki ilimizdedir 15

16 Bölgelere göre bir değerlendirme yaptığımızda, sanayi işletmelerinin % 48 Marmara Bölgesinde, %17 İç Anadolu Bölgesinde, % 14 Ege Bölgesinde, % 8 Akdeniz Bölgesinde, %6 Karadeniz Bölgesinde, % 5 Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, % 2 Doğu Anadolu Bölgesinde olduğu görülmektedir. Samsun İlinde sanayi siciline kayıtlı sanayi işletmesi sayısı 868 dir. Toplam sanayi işletmesi içerisinde % 1 lik bir oran ile sanayisi gelişmiş İllerimiz arasında yer almaktadır. Karadeniz Bölgesi ndeki İllerin sanayisine göre bir değerlendirilmesi yapıldığında, bölge illeri arasında %19 lik bir oran ile Samsun ilk sırada yer almaktadır. Sırasıyla, % 10 ile Düzce, % 10 Trabzon, %10 Çorum, % 7 Bolu, % 6 Kastamonu, % 5 Ordu, %5.0 Rize, % 4 Amasya, % 4 Tokat, %4 Zonguldak, % 4 Karabük, %3 Sinop, % 3 Giresun, %3 Bartın, %1 Gümüşhane, %1 Artvin, % 1 Bayburt illeri takip etmektedir. 7. Samsun İlinde Sanayi İşletmelerinin Sektörel Dağılımı: Samsun İlinde bulunan sanayi işletmelerinin sektörel dağılımına baktığımızda, % 23 Gıda ürünlerinin % 9 Kauçuk ve plastik ürünleri imalatı, ilk sırada yer alırken, diğer sektörler de sırasıyla; % 7 Diğer Metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı, % 7 Mobilya imalatı; % 6 Ağaç ve mantar ürünleri imalatı (Mobilya hariç ) % 6 Başka yerde sınıflandırılmamış makine ve ekipman imalatı % 5 Ana metal sanayi, % 5 Diğer madencilik ve taş ocakçılığı, % 4 Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması % 4 Fabrikasyon metal ürünleri imalatı,makine teçhizatı hariç; % 3 Kimyasalları ve kimyasal ürünlerin imalatı, % 3 Diğer imalatlar, % 3 Elektrikli teçhizat imalatı, %2 Tekstil ürünleri imalatı, % 2 Kâğıt ve kâğıt ürünlerin imalatı, 16

17 % 2 Motorlu Kara Taşıtı treyler, ( römork) ve yarı treyler (yarı römork) imalatı, % 1 Makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı %1 Deri ve ilgili ürünlerin imalatı, % 7 Diğer ( Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı, Elektrik, gaz, buhar vehavalandırma sistemi üretim ve dağıtımı, Kömür ve linyit çıkartılması, Bilgisayarların,elektronik ve optik ve ürünlerin imalatı, Diğer ulaşım araçların imalatı,) Çalışan Sayısı ve AR-GE: Sanayi sicil kayıtlarına göre, Samsun ilinde kayıtlı işletmelerde çalışan personel sayısı Toplam: dir. 58 sanayi işletmesinde AR-GE birimi, 140 sanayi işletmesinde Kalite kontrol birimi bulunmaktadır. Genel Değerlendirme: Samsun İlinde sanayi sektörlerinde çalışanların % 19 i Gıda Ürünleri imalatı, % 10 i Giyim eşyası imalat;kürkün işlenmesi ve boyanması sektöründe istihdam edilmektedir. Sanayideki istihdamın % 78 i işçi, % 4 ü Mühendis,. Samsun İlinde bulunan sanayi işletmelerinin % 54 ü Mikro Ölçekli, % 38 u Küçük Ölçekli, %7 si Orta Ölçekli, % 1 i Büyük Ölçekli işletmelerdir. Personel sayısına göre büyük işletmeler; - British Amerikan Tobacco Tütün Mamulleri Sanayi Ticaret Samsun Sigara Fabrikası - Samsun Makina Sanayi - Türkiye Şeker Fabrikaları Aş. Çarşamba Şeker Fabrikası - Eti Bakır (Küre) - Yeşilyurt Demir Çelik Endüstrisi ve Liman İşletmeleri (şube) 8. Potansiyeli Değerlendirmeye ve Talebi Karşılamaya Yönelik Yatırımlar Samsun ilinde; hazırlanan İl Gelişim Planı, İl Strateji Planı, İl Çevre Düzeni Planı, Temel Gelişme ve Kalkınma Alanları Rekabet Gücü Yüksek Sektörler Analizi ve en son yapılan Kümelenme Oluşturabilecek Sektörlerin Belirlenmesi çalışması vb. tüm plan 17

18 ve raporlar ile ülkemizdeki ilgili kurumlarca hazırlanan hemen her raporda ve sunumlarda Samsun un öncelikli ve gelişmeye açık sektörleri olarak; Balıkçılık Tıbbi Cihazlar ve Cerrahi El Aletleri Sağlık Hizmetleri Ana Metal Sanayi Lojistik Tarım Ürünlerinin İşlenmesi, Tarıma Dayalı Sanayi ve Gıda Sanayi Turizm Enerji Tersane gibi sektörler potansiyel oluşturan ve Samsun ilinin geleceğini yönlendirecektir. Balıkçılık : Samsun çevresinde bulunan Yeşilırmak ve Kızılırmak nehirleri, göller, baraj gölleri ve denizi ile çok önemli bir zenginliğe sahip olmanın avantajlarıyla deniz ve tatlı su ürünleri ve kültür balıkçılığında hatırı sayılır düzeyde yatırımlara sahiptir. Samsun deniz balıkçılığında ve özellikle son yıllarda kültür ve tatlı su balıkçılığında Devlet desteklerinin artmasıyla ; yapılan teşvik belgeli yatırım sayısı hızla artmaktadır. Bu alanda yapılan yatırımların artması ile su ürünlerinin işleneceği tesislerin ve soğuk hava depolarının açılmasına vesile olacaktır. Tibbı Cihazlar ve Cerrahi El Aletleri - Sağlık Hizmetleri : Samsun cerrahi el aletleri üretiminde Almanya Tutlingen ve Pakistan Sailcot tan sonra 3. Kümelenme merkezi olarak anılmaktadır. Halen Türkiye de bu alanda faaliyette olan yaklaşık firmadan 40 civarında irili ufaklı firma Samsun da bulunmaktadır. Cerrahi el aletleri üretimindeki potansiyelini çeşitlendirerek her tür tıbbi cihaz ve sağlık sektörüne yönelik diğer tüm konularda yatırım yapılması durumunda tamamen dışa bağımlı olan bu konuda katma değer ve istihdam yaratılarak İl, bölge ve ülke ekonomimize büyük katkı sağlanacaktır. 18

19 Tıbbi cihaz sektörü son dönemde kümelenme çalışmalarına başlamış olup MEDİKÜM adı altında dernekleşmiştir Yılında yapılan ulusal Tıbbi cihazlar İmalat Kongre ve Sergisi ile her geçen gün büyümekte olan sektörde kümelenmeye önem verilmesi ve İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulmasının önemi vurgulanmış olup bu konuda ilgili kurumlarca çalışmalara başlanması kararlaştırılmıştır. Orta Karadeniz Bölgesinin sağlık merkezi konumunda olan Samsun da ; üniversite hastanesi, Bölge Araştırma Hastanesi ve diğer devlet hastanelerinin yanı sıra özel sektöre ait irili ufaklı birçok hastane ve tıp merkezi bulunmaktadır. Samsun Sağlık Bakanlığınca yapılan planlamada Bölgesinin Sağlık Merkezi olarak belirlenmiş ve Bakanlığın Markalaştırmayı Planladığı 20 Şehirden biri-geleceğin sağlık kenti-olarak açıklanmıştır. Halen yapımı devam eden ve yapılacak olan Hastaneler ve tıp merkezleri ile Samsun sağlık kenti olma hüviyetine kavuşmasının yanı sıra sağlık turizmi alanında da söz sahibi olacaktır. Ana Metal Sanayi : Samsun ilimizde özellikle pompa, vana, döküm, demir, bakır tel-levha vb. gibi sektörlerde önemli yatırımlar bulunmaktadır. Bu alanda faaliyette olan firmalar önemli oranda ihracat yapmaktadır. Türkiye nin en büyük ilk 500 ve firması arasında Samsun da bu sektörde faaliyet gösteren 3 firma yer almaktadır. Pompa-vana, bakır tel levha,kalıp vb sektörlerde irili ufaklı pek çok firma faaliyet göstermektedir. Ulaşım ve Lojistik Yatırımları Samsun Jeopolitik konumu itibarıyla Ülkemizin Karadeniz e, Doğu Avrupa ya, Rusya Kafkaslar- Orta Asya Ülkelerine açılan Penceresi ve Ülkemizin Kuzey Kapısı durumundadır. Deniz-Kara-Hava-Demiryolu gibi her türlü ulaşım olanağına sahip merkez konumundadır. Geçmişten günümüze liman kentidir. Biri Türkiye nin 7. Büyük limanı olmak üzere 3 limanı ile Bölgenin Deniz Taşımacılığı Merkezidir. TCDD tarafından Türkiye de belirlenen 6 Lojistik Köy Projesinden birinin kurulmasının yanı sıra m2 kapalı ve m2 açık alanlı, 6 adet soğuk hava deposuna sahip 19

20 Havaalanı Kargo Terminalinin faaliyete geçmiş olması,rusya ile imzalanan KavKaz Demiryolu ve Tren feri Seferleri anlaşması, Bakü-Tiflis-Kars-Demiryolu Projesi ve DPT nca planlanan Samsun Ankara-Mersin Demiryolu gibi projeler ile Samsun kenti tam bir ticaret ve lojistik merkez olma yolunda emin adımlarla ilerlemektedir. Her türlü ulaşım olanağına sahip olması nedeniyle Ülke ve bölge ticareti açısından stratejik öneme sahiptir. Akdeniz ve Ege Bölgelerinde üretilen ürünlerin Doğu Avrupa ve Kafkaslara ticareti Samsundan yapığıldından Samsun her türlü ürünün taşınması, depolanması konusunda lojistik üs olarak kullanılmaya başlanmış ve bu konuda planlamalar yapılmaya başlanmıştır. Tarihi İpek Yolu Projesi nde Samsun un deniz, kara, hava ve demir yollarında bir transit geçiş ve lojistik dağıtım merkezi kent pozisyonuna taşınması düşünülerek önümüzdeki süreçte bu konuda çalışmalar yapılması planlanmaktadır. Anadolu nun, Karadeniz çanağında bulunan ülkeler ve art bölgelere açılım kapısı olma jeopolitik önemi ile uluslararası fuar ve kongre merkezi olmayı hedeflemektedir. Samsun Kongre- Fuar Merkezi için çalışmalar başlatılmış olup inşaat çalışmalarının yakında başlayacağı düşünülmektedir. Tarım Ürünlerinin İşlenmesi ve Tarıma Dayalı Sanayi - Gıda Sanayi : Bereketli Topraklar üzerinde kurulmuş bir kent olan Samsun Karadeniz in Mezopotomya sı konumundadır. Kızılırmak ve Yeşilırmak Vadileri ile, Türkiye nin en verimli tarım arazilerinden olan Bafra ve Çarşamba Ovaları arasında yer almaktadır. İl sınırları içersindeki toplam arazinin % 48 nin tarım arazisi olması sayesinde hemen her türlü tarım ürünü yetiştirilmektedir. Tarım Bakanlığı verileri doğrultusunda Samsun İzmir ile birlikte 2007 yılı Ekolojik Tarım Öncü İli seçilmiş olup, ekolojik tarım konusundaki desteklerin artması ile ekolojik tarım yapılan alanlar her geçen gün artmaktadır. Samsun ile ilgili yapılan tüm planlarda belirtildiği üzere tarım ve tarıma dayalı sanayi sektörü kümelenme oluşturabilecek, öncü sektörler olarak belirlenmiştir. Samsun da arsa tahsisleri tamamlanıp yatırımları başlayan Gıda OSB ve isim değiştirerek Tarımsal Ürün İşleme ve Tarım Makinaları İhtisas OSB adını alan Havza OSB 20

21 tamamlandığında bölgedeki tarımsal potansiyel değerlendirilerek bu alanda yatırımlar artacaktır. Samsun Gıda OSB de yatırım yapmak isteyen 58 adet firmadan yatırım alanlarının kısıtlı olması nedeniyle ancak 25 inin başvurusu karşılanabilmiş olup ilave alan için çalışmalar sürmektedir. Başvuruların çok olması bölgedeki potansiyelin ve bölgenin önemini ortaya koymaktadır. Gıda OSB de kurulacak tesislerde AB standartlarında üretim yapılması ile uluslararası piyasalarda talep göreceği, bu durumun ise yatırım arzusunda bulunan diğer girişimciler için cazip bir ortam yaratacağı aşikardır. Halen Ülkemizin Ege ve Akdeniz bölgelerinde üretilen her türlü tarım ürünün Bazı Doğu Avrupa ülkeleri, Rusya, Kafkasya ve orta Asya ülkelerine ihracatının Samsun Limanlarından yapılması ilimizde tarım ürünlerine yönelik sanayinin gelişmesi ve bu ürünlerin ilimizde işlenerek ihraç edilmesi imkanını doğuracaktır. Samsun da ; il Merkezi, Havza ve Bafra da; un fabrikaları, Çarşamba ve Terme de; fındık fabrikaları, Merkezde; helva-şekerleme ve reçel fabrikaları, İl merkezinde ve Bafra da; salça-bakliyat-gıda işleme tesisleri, Terme ve Bafra da; pirinç fabrikaları, Yakakent ve merkezde balık işleme tesisleri faaliyettedir. Bu üretim konularının her birinde çok sayıda ve orta-büyük ölçekte firmalar yer almaktadır. Turizm Yatırımları Sağlık, Kültür, Kış / Kayak ve Doğal Turizm zenginlikleriyle hızla gelişen Turizm Merkezidir. Havza Bölgesi daha önce Bakanlar Kurulu kararı ile Turizm Merkezi ilan edilmiş olup termal ve sağlık turizmi özellikleri ile hızla gelişen bir bölgedir. Ladik İlçesinde mevcut termal su kaynağı üzerinde çalışmaları devam eden Termal Tatil Köyü (4 yıldızlı termal otel, apart daire, dubleks villa, açık ve kapalı yüzme havuzları, sosyal tesisler, fizik tedavi ve kür merkezi, spor alanları, toplantı ve konferans için çok amaçlı salonlar) yatırımı süreci devam etmektedir. Yine Bölgenin tek kayak merkezi olan Ladik te Kış sporları Merkezi tamamlanmış ve faaliyete geçmiştir. 21

22 Karadeniz sahilinde tabii özelliklerini koruyabilmiş büyük sulak alanlar bulunmakta olup RAMSAR sözleşmesi ile koruma altına alınmış ve Türkiye de bulunan 420 kuş türünden 320 si bu alanda barınmakta ve konaklamaktadır. Kuş gözlem evleri yapılmıştır. Vezirköprü, Ayvacık, Çarşamba, Salıpazarı, Terme amazonlar, Merkezde Amisos harabeleri, Kral mezarları, Bafra da Asar kayası gibi tarihi ve turistik birçok yer tarih turizmi için önemli bir potansiyel durumundadır. Samsun geçmişten bugüne Karadenizin iç kesimindeki illerden yaz döneminde tatil amaçlı ziyaretlere ev sahipliği yapmasının yanında Türkiye nin en uzun sahiline sahip illerinden biri olarak özellikle de kumsal alanlarının genişliği ve fazlalığı sayesinde küresel ısınma sonucu gittikçe Akdeniz iklimine yaklaşan iklimi ile de önümüzdeki yıllarda turizm merkezi olma konusunda büyük aşama kaydedeceği düşünülmektedir. Kent merkezinden başlayan ve yarısı tamamlanan, yaklaşık 18 km. lik sahil düzenlemesi, peyzajı teleferik ve sahildeki turistik tesisleri ile tüm bölgenin ilgisini çekmektedir. Samsun Bölge merkezi olması yönüyle kongre ve fuar turizmi konusunda büyük bir potansiyele sahiptir. Bu konuda en büyük eksiklik olan görülen nitelikte otel ve konaklama tesisi konusunda son dönemde otel yatırımı başlamış olup yatırım başvurularında da büyük artış bulunmaktadır. Enerji Yatırımları : Enerji kaynaklarının Ülkemize giriş kapısı durumundadır. Samsun bölgenin enerji sektöründeki konumuyla bir enerji üssü haline gelmiştir. Zengin enerji kaynaklarına yakınlığı ve uluslar arası ticari ilişkileriyle çoklu enerji merkezidir. Rusya'dan alınan doğalgaz, Karadeniz'in altından Mavi Akım boru hattıyla Samsun'a, Samsun dan tüm Türkiye ye ulaşmıştır. Mavi Akım ile başlayan enerji girişi Samsun- Ceyhan Projesi (Proje Ünye ye kaydırıldı) vb. projeler ile devam edecektir. İki tarafı Barajlarla, önü denizle çevrilidir. Şu anda EPDK da Lisans alan ve Lisans almayı bekleyen Enerji Yatırımı projeleri bulunmaktadır. Coğrafi konumu itibarıyla enerji kaynaklarının dünya pazarlarına ulaştırılmasında buluşma noktası haline gelmiştir. 22

23 Özellikle hammadde, deniz ve su kaynaklarına yakınlık, ulaşım altyapısı, işgücü potansiyeli, sanayi ve yan sanayi altyapısı ve Mavi Akım tecrübesi gibi sahip olduğu özelliklerden dolayı bu yolda benzer Enerji proje ve yatırımları için tercih sebebi olacaktır. Bir başka enerji kaynağı olan ve değişik ülkelerden( Çin, Güney Afrika, Rusya vb.) temin edilen kömür Samsundan ülkemize (İç Anadolu, Doğu Anadolu, Karadeniz) girmektedir. Akaryakıt-LPG Dolum ve Depolama Tesisleri sayısı hızla artmakta olup Orta Karadeniz ve İç-Doğu Anadolu nun bir bölümüne dağıtım Samsun dan yapılmaktadır. Tüm bu enerji yatırımları; yanında enerji yan sanayi yatırımları da ortaya çıkacaktır. Tersane - Yan Sanayi Yatırımları Gelemen Bölgesi ve Terme ilçesinde Tersane Bölgeleri belirlenmiştir. Gelemen Bölgesinde Mendirek ve Altyapı işleri devam etmekte olup yakında Tersane inşaatları başlayacaktır. Terme Bölgesinde ise bir firma faaliyete geçmiştir. Karadeniz ve kıyı çanağındaki ülkeler için gemi inşa sektöründe lider üretim merkezi olmak hedeflenmektedir. Samsun un sahil şeridindeki deniz derinlik avantajı şimdiden yatırımlar için ili cazibe merkezi haline getirmiştir. Özellikle Tuzla daki sorunlardan sonra İlde Tersane yatırımları için başvuru artmış olup, yatırımlar için 6 adet yer tahsisi yapılmıştır. Son yıllarda dünyayı etkisi altına alan ve etkileri halen Avrupa da süren ekonomik kriz nedeniyle gemicilik sektörünün büyük bir gerileme yaşamakta olduğu, buna bağlı olarak Samsun da bu alandaki yatırımların etkilendiği düşünülse de, kriz aşıldığında, gemi-inşa sanayi ve buna bağlı oluşacak yan sanayiler Samsun için ileride önemli bir sektör haline geleceği düşünülmektedir. Yukarıda belirtilen öncü sektörlere ilave olarak; örneğin ağaç işleme-mobilya-yaylı yatak,, Plastik; enjeksiyon-kauçuk-kalıpçılık-otomotiv yedek parça, kireç-çimento-hazır beton tesisleri, tekstil gibi sektörlerde yoğunlaşma bulunmakta olup il ekonomisine önemli oranda katma değer yaratarak katkı sağlamaktadır. Bu sektörler halen ilde söz sahibi sektörler olarak önümüzdeki dönemde öncü sektörler olarak değerlendirilebilecek konuma gelebilirler. 23

24 9.Samsun İline Ait İhracat Bilgileri Yıl İHRACATÇI FİRMA İHRACAT SAYISI (1.000 USD) DEĞERİ 10. Samsun İline Ait İthalat Bilgileri Yıl İTHALATÇI FİRMA İTHALAT SAYISI (1.000 USD) DEĞERİ 11. Samsun İlindeki Organize Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri İle İlgili Özet Bilgiler A) ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ: a) TAMAMLANAN ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ: Samsun-Merkez Organize Sanayi Bölgesi : (Sicil No:26) 161 hektar büyüklüğündedir yılında tamamlanmıştır. Bölgedeki; 111 adet sanayi parselinin tamamı tahsis edilmiştir. Tahsis edilen parsellerin; 96 adedi üretim, 14 adedi inşaat, 1 adedi proje aşamasındadır. Üretime geçen parsellerde yaklaşık kişi istihdam edilmektedir. Ağırlıklı sektör grubu; madeni eşya, elektriksiz makineler ve plastik sanayidir. Samsun-Bafra Organize Sanayi Bölgesi : (Sicil No:104) 228 hektar büyüklüğündedir. 100 hektarlık alan 2007 yılında, eksik kalan kamulaştırma işlemleri ise 2009 yılında tamamlanmıştır. 24

25 Bölgedeki; 141 adet sanayi parselinin 21 adedi tahsis edilmiştir. Tahsis edilen parsellerin; 10 adedi üretim, 2 adedi inşaat, 9 adedi proje aşamasındadır. 120 adet parsel tahsis edilmemiştir. Üretime geçen parsellerde yaklaşık 250 kişi istihdam edilmektedir. Ağırlıklı sektör grubu; gıda, mobilya ve orman ürünleri ve plastik ambalaj sanayidir. Samsun-Kavak Organize Sanayi Bölgesi : (Sicil No:27) 104 hektar büyüklüğündedir yılında tamamlanmıştır. Bölgedeki; 80 adet sanayi parselinin 15 adedi tahsis edilmiştir. Tahsis edilen parsellerin; 13 adedi üretim, 2 adedi proje aşamasındadır. 65 adet parsel tahsis edilmemiştir. Üretime geçen parsellerde yaklaşık 470 kişi istihdam edilmektedir. Ağırlıklı sektör grubu; madeni eşya, gıda ve cam sanayidir. b) DEVAM EDEN ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ: Samsun-Merkez Organize Sanayi Bölgesi : (Sicil No:26) yılı Yatırım Programında arıtma (150 hektar) olarak ve TL ödenekle yer almaktadır. Samsun Gıda Organize Sanayi Bölgesi: (Sicil No:252) yılı Yatırım Programına 47 Hektar olarak ve TL ödenekle dahil edilmiştir hektar büyüklüğündedir. - Bölgedeki; 25 adet sanayi parselinin 15 adedi tahsis edilmiştir. Tahsis edilen parseller proje aşamasındadır. 10 adet parsel tahsis edilmemiştir. Tarımsal Ürün İşleme ve Tarım Makineleri İhtisas Organize Sanayi Bölgesi: (Sicil No:251) yılı Yatırım Programına 97 Hektar olarak ve TL ödenekle dahil edilmiştir. 25

26 tarih ve sayılı yazımızla 97 hektar büyüklüğündeki alanın OSB yeri olarak uygun görüldüğü bildirilmiştir. - İmar planı aşamasındadır. c) YATIRIM PROGRAMINDA YER ALMAYAN OSB PROJELERİ Vezirköprü Organize Sanayi Bölgesi: - Daha önce incelenen alan içinde 6831 sayılı Orman Kanunu nun 2/B Maddesi kapsamında orman sınırları dışına çıkarılan arazi olması nedeniyle tarih ve 842 sayılı yazımızla Maliye Bakanlığına görüş sorulmuş olup, Anayasa Mahkemesinin tarih ve 2001/8 sayılı kararı ile 2B uygulaması ile ilgili yürütmenin durdurulması yönünde karar verildiğinden bu aşamada yapılacak bir işlem bulunmadığı bildirilmiştir. - 2/B dışında kalan arazilerin, OSB olarak planlanmasına imkan verecek yeterli büyüklükte olmaması nedeniyle OSB yer seçimi çalışmalarının sonuçlandırılmasının mümkün olamadığı tarih ve 9593 sayılı yazımızla Valiliğe bildirilmiştir tarihinde tekrar etüt çalışması yapılmıştır. - İncelenen alanın mutlak tarım arazisi olması ve Altınkaya Barajının sulama sahası içerisinde kalması nedenleriyle Tarım İl Müdürlüğü ve DSİ Genel Müdürlüğünün olumlu görüşlerinin Valilikçe alınması tarih ve sayılı yazımızla Valilikten istenmiştir. - Bugüne kadar Bakanlığımıza herhangi bir bilgi ve belge intikal etmemiştir. Samsun Gıda (İlave Alan) Organize Sanayi Bölgesi: (Sicil No:252) - Samsun Gıda OSB Yönetim Kurulu Başkanlığının talebi üzerine, tarihinde etüt çalışması yapılmıştır. - İncelenen alanın TAGEM Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü tahsisli olması, sulama sahasında kalması, onaylı Çevre Düzeni Planında Resmi Kurum Alanı olarak lekeli olması, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm amaçlı değerlendirilmek üzere tasarruf hakkının devrinin talep edilmesi nedenleriyle alanın uygun görülmediği, 26

27 tarih ve sayılı yazımızla Samsun Gıda OSB Yönetim Kurulu Başkanlığına bildirilmiştir. - OSB Yönetim kurulu Başkanlığının tarih ve 302 sayılı yazısı ile eksik olan tüm kurum görüşleri gönderilmiştir. - Ancak Gıda OSB'de % 90 doluluk oranına ulaşması halinde talebin yeniden değerlendirilebileceği tarih ve 2603 sayılı yazımız ile OSB Yönetim Kurulu Başkanlığı'na bildirilmiştir. B) KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ: a) TAMAMLANAN KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ: Samsun İlinde işyerlik 7 adet Küçük Sanayi Sitesi hizmete sunulmuştur. Bu projeler için Bakanlığımızca kullandırılan kredi 2011 yılı fiyatlarıyla TL ye karşılık gelmektedir. SIRA NO KÜÇÜK SANAYİ SİTESİ ADI İŞYERİ SAYISI DOLU İŞYERİ SAYISI BOŞ İŞYERİ SAYISI 1 SAMSUN 19 MAYIS KSS SAMSUN BAFRA (I.BÖLÜM) KSS 3 SAMSUN BAFRA (II BÖLÜM) KSS 4 SAMSUN ÇARŞAMBA KSS SAMSUN LADİK KSS SAMSUN MERKEZ KSS SAMSUN VEZİRKÖPRÜ KSS TOPLAM DOLULU K ORANI (%) b) YATIRIM PROGRAMINDA YER ALMAYAN KSS PROJELERİ Kavak Küçük Sanayi Sitesi: - Yer seçiminin uygun görüldüğü tarih ve sayılı yazımızla kooperatif başkanlığına bildirilmiştir. - Bugüne kadar herhangi bir bilgi intikal etmemiştir. 27

28 Asarcık Küçük Sanayi Sitesi: - Asarcık KSS Yapı Kooperatif Başkanlığı'nın tarih ve bila sayılı yazısı üzerine mahallinde tarihinde etüt çalışması yapılmıştır tarih sayılı yazımızla yerin uygun görüldüğü ancak imar planına esas kurumların görüşü ile birlikte jeolojik ve jeoteknik etüt raporunun hazırlatılarak ilgili kuruma onaylatılması Asarcık Belediye Başkanlığından ve KSS Yapı Kop. Başkanlığından istenmiştir. ( tarihi itibarıyle) 12. İlde Sanayi Sektörüne Yönelik Güncel Sorunlar ve Çözüm Önerileri 1- İldeki en önemli sorun il merkezindeki mevcut OSB de ve yeni kurulan Gıda OSB de boş alan olmaması ve il merkezinde yatırım yapacak belirlenmiş alanlar bulunamaması; 2- Yatırım için ihtiyaç duyulan altyapısı hazırlanmış yatırım alanlarının olmayışı, Yatırım düşüncesinde olan girişimcilerin yeni faaliyete geçen Kavak ve Bafra OSB ye çok sıcak bakmamaları, (mesafe, kalifiye eleman, malzeme vb. ihtiyaçların temini sıkıntısı gibi nedenlerle) 3- Gıda OSB için çalışmaları devam eden ilave alanlarla ilgili işlemleri bir an önce tamamlayarak başvuruları karşılıksız bırakılan yatırımcılara yer tahsisi yapılmasına olanak sağlanmalıdır. 4- Ayrıca; yine il merkezinde altyapısı hazırlanmış yeni OSB alanları yaratılmalıdır. 5- Buna ilave olarak son günlerde yoğun olarak alan taleplerini dile getiren ve öncü sektör olarak görülen ve dünyada 3. kümelenme merkezi olarak anılan, gittikçe gelişen bir sektör olan tıbbi cerrahi el aletleri üretimi konusunda altyapısı tamamlanmış bir İhtisas Organize Sanayi Bölgesine ihtiyaç duyulmaktadır. 6- Girişimcilik ruhu gelişememesi ve Ortaklık kültürünün oluşmaması; 7- Son yıllarda azda olsa gelişme gösterse de istenilen seviyeye gelemedi. Bu konuda Oda ve sivil toplum kuruluşları öncülüğünde çalışmalar yapılarak, toplantı ve eğitimler düzenlenmelidir. Fizibilitesi ve etüdü doğru yapılmış bir proje için Oda ve sivil toplum kuruluşları ortaklık kurarak kentteki yatırımcılara öncülük yapılmalıdır. 28

29 8- Bugüne kadar hazırlanan teşvik paketlerinde Samsuna komşu illerin tümünün teşvik kapsamında olması nedeniyle Samsunun haksız rekabet ile karşı karşıya kalması; 9- Yeni Hazırlanan Teşvik Paketinin olumlu olması ile birlikte; Samsundaki öncü sektörlere yönelik Yatırım Tutarı alt sınırlarının Küçük ve Orta Boy İşletmeler (KOBİ) için yüksek olması, 10- Samsunda yatırım yapılabilecek sektörler için (örn. Tıbbi cerrahi el aletleri üretimi) yatırım alt sınırının aşağı çekilerek yatırımların teşvik edilmesi gerekmektedir. 11- Ülke genelin de görülen nitelikli-kalifiye eleman eksikliği; 12- Özellikle Son dönemde AB projeleri, İŞKUR ve KOSGEB kanalı ile çalışmaları sürdürülen istihdam garantili kurs ve eğitimlerin ihtiyaç ve gelecek projeksiyonuna göre çeşitlendirilerek artırılması ve sonuç alınması gerekmektedir. 13- Türkiye nin en verimli ovalarına sahip olan Samsun da yıllardır devam eden Sulama projelerinin halen tamamlanamaması; 14- Yıllardır devam eden ama ödenek yetersizliği vb. nedenlerle tamamlanamayan sulama yatırımları yeni ve uygulanabilir bir program dâhilinde en kısa sürede tamamlanarak Çarşamba ve Bafra Ovalarından beklenen fayda sağlanmalıdır. 15- Yapımı devam eden Kongre, Fuar ve Ticaret Merkezinin inşaatının bir an önce tamamlanması ümit edilmektedir. Buna paralel olarak son günlerde hızla artan otel yatırımı talepleri ve devam eden otel inşaatları tamamlandığında Samsun ticaret ve turizm kenti olarak her türlü ihtiyaca cevap verebilecektir. 13-SAMSUN İLİ TARIMSAL GENEL BİLGİLERİ Yüzölçümü (ha) Toplam Nüfusu (kişi) Köy nüfusu (kişi) İlçe sayısı (adet) 17 Belediye sayısı (adet) 51 Köy sayısı (adet)

30 14-TARIM ALANLARININ DAĞILIMI Kullanılış Şekli Alan (ha) Oranı (%) Tarla Arazisi Nadas Sebze bahçeleri Meyve-Bağ Arazisi TOPLAM BİTKİSEL ÜRETİM Ürün Adı Ekilen Alan Ekilen Alan Üretim Üretim (ton) Ürün Adı (ha) (ha) (ton) Lahana Soya Fasulye Çeltik Biber Fındık Karnabahar Tütün Ispanak Mısır Turp Buğday HAYVAN VARLIĞI VE HAYVANSAL ÜRETİM Cinsi Sayısı Ürünün Adı Üretim Miktarı Yerli Süt (ton) Sığır Melez Kırmızı Et (ton) Kültür Beyaz Et (ton) Toplam Yumurta (adet) Küçükbaş Koyun Bal (kg) Keçi Yapağı (ton) 187 Küçükbaş Toplam Deri (adet) Manda Tatlı Su Balıkçılığı (ton) 139 Kanatlı Kültür Balıkçılığı (ton) Arı Kovanı Deniz Balıkçılığı (ton)

31 17-TARIM VE TARIMA DAYALI SANAYİ Konusu Sayısı Konusu Sayısı Süt ve Süt Ürünleri 48 Yumurta ve Yumurta ürünleri 20 Et ve Et Ürünleri 26 Makarna - Tahıl, Un ve Unlu Mamuller 228 Dondurulmuş Gıda - Meyve-Sebze işleme- paketleme 3 Gıda Katkı ve Yardımcı Maddeleri - Konserve ve Salça 1 Gıda ile Temas Eden Maddeler - Bitkisel Yağ 1 Kuruyemiş ve Çerezler 23 Hayvansal Yağ - Baharatlar - Zeytinyağı - Hazır Yemek ve yemek fabrikası 30 Su Ürünleri 5 Gazlı İçecekler ve Meyve Suyu - Şekerli Mamuller 12 Alkollü İçecekler - Pastacılık Ürünleri ve Tatlılar 153 Tütün ve Mamulleri 2 Nişasta ve Nişasta mamulleri 1 Yem 1 Bisküvi - Diğer - 18-SAMSUN DA TARIMA YATIRIM YAPMAK İÇİN 10 NEDEN 1. Bafra ve Çarşamba Ovaları gibi verimli ova arazilerinin varlığı, toprak ve iklim özelliklerinin ayrıca 2. ürün yetiştiriciliğine de uygun olması, 2. Ekolojik açıdan organik tarıma ve iyi tarıma elverişli olması, 3. Meyve, sebze, şekerpancarı, hububat gibi tarım ürünlerinin çeşitliliği ve hayvancılık imkânlarının her açıdan oldukça müsait olması, 4. Kışlık sebze üretiminde stratejik olarak avantajlı ve mukayeseli üstünlüğe sahip olması, 5. Son yıllarda belirlenen havzalarda kurulan kapama bodur ve yarı bodur meyve bahçesi tesislerinin ekonomik anlamda yığınlaşma göstermesi, 6. Su ürünleri sektöründe; Karadeniz, barajlar ve balık gölleri ile güçlü bir doğal üretim ve aynı zamanda kültür balıkçılığı altyapısına sahip olması, 7. Büyük ve küçük sulama projeleri, barajları, göletleri ve sulanabilir arazi potansiyelleriyle tarımsal altyapısının güçlü olması, 8. Yer altı ve yer üstü sulama kaynaklarının zengin olması, 31

32 9. Havayolu, denizyolu ve karayolu taşımacılığı imkânlarının olması, Türk Cumhuriyetleri, Rusya Federasyonu, Bağımsız Devletler Topluluğuna yakınlığı, 10. Ticareti kolaylaştırıcı ve sanayicileri cezbedici özellikteki coğrafi konuma sahip olması, 19-SAMSUNDA TARIMSAL YATIRIM İÇİN UYGUN SEKTÖRLER / ALANLAR SEKTÖR ADI Entegre Su Ürünleri İşleme ve Paketleme Sektörü Yaş Sebze-Meyve Ürünleri İşleme ve Paketleme Sektörü Dondurulmuş Gıda Sektörü Un ve Unlu Mamuller Organik Tarım ve İyi Tarım Sektörü Enerji Tarımı AÇIKLAMA Samsun su ürünleri sektöründe; Karadeniz e kıyısı olmasının yanında, barajlar ve balık göletleri ile güçlü bir doğal üretim ve kültür balıkçılığı altyapısına sahiptir. Samsun, kışlık sebze üretiminde stratejik olarak avantajlı ve mukayeseli üstünlüğe sahiptir. Bafra ve Çarşamba Ovaları 2. ürün yetiştiriciliğine uygundur. Ayrıca Samsun da kapama bodur ve yarı bodur meyve bahçesi tesisleri ekonomik anlamda yığınlaşma göstermektedir. Samsun, bitkisel ürünler ve su ürünleri ile dondurulmuş gıda sektörüne 4 mevsim hammadde sağlayabilecek büyük bir potansiyele sahiptir. Samsun ilinde; un, ekmek, simit, jips, pide ürünleri, kuru pasta, yaş pasta ve tatlı tüketiminde önemli artış yaşanmakta olup, bu sektörler için yeterli hammadde ve kalifiye eleman varlığı mevcuttur. Samsun; organik fındık, beyaz et, yumurta ve süt üretimde yığınlaşmanın olduğu ve bu ürünlere yönelik üretim ve tüketim bilincinin arttığı bir ildir. Samsun da enerji bitkileri ekimi yaygınlaşmasının yanında, Biyo-enerji tüketimi bilinci de giderek artmaktadır. Ayrıca Türkiye nin tek Enerji Tarımı Bitkileri Araştırma Merkezi Samsun da kurulmuş olup, bu merkez tarafından önemli araştırmalar yürütülmektedir. 32

33 20-BÖLGESEL TEŞVİKLER UYGULAYICI KURUM: EKONOMİ BAKANLIĞI, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü Samsun ilinde Bölgesel Teşvikler Kapsamında Desteklenen Tarımsal Sektörler BÖLGESEL TEŞVİKLERDEN YARARLANACAK SEKTÖRLER ASGARİ YATIRIM TUTARLARI VE KAPASİTELERİ Gıda ürünleri ve içecek imalatı Entegre hayvancılık yatırımları (entegre damızlık hayvancılık yatırımları dahil) Seracılık Su ürünleri yetiştiriciliği Soğuk hava deposu hizmetleri Lisanslı depoculuk İlgili Mevzuat: tarihli Resmi Gazete de yayımlanan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar ile tarihli Resmi Gazete de yayımlanan Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 21-KALKINMA AJANSLARI TARAFINDAN DESTEKLENEN ALANLAR UYGULAYICI KURUM: Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (OKA) Kalkınma Ajansları, Kalkınma Ajansı Yönetim Kurulunun kararlaştırdığı ve Kalkınma Bakanlığının onayladığı Çalışma Programı ve Bütçe doğrultusunda hazırlanan ve finanse edilen Mali Destek Programları kapsamında tarım sektörüne de destek sunabilmektedirler. Bu programlar kapsamında, destek için öncelikli alanlar, örnek proje konuları ve başvuru koşulları ajansların web-sitelerinde ilan edilmekte ve başvuru rehberlerinde ayrıntılı bilgiler yer almaktadır. 33

34 Kalkınma Ajansları, detayları yıllık çalışma programında ve başvuru rehberinde açıkça belirtilmek kaydıyla; Yerel idarelere, Üniversitelere, Kamu kurum ve kuruluşlarına, Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarına, Sivil toplum kuruluşlarına, Kâr amacı güden işletmelere, Kooperatif ve birliklere, Gerçek ve tüzel kişilere, proje veya faaliyetleri için Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet destekleme Yönetmeliği nde belirtilen usul ve esaslar dâhilinde mali ve teknik olmak üzere iki konuda destek sağlanmaktadır. 22-TARIMSAL TÜM DESTEKLER (Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı) a-2012 HAYVANCILIK DESTEKLEMELERİ Sıra No Hayvan Başı Ödeme Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (1) Birime Destek 1 Sütçü ve kombine ırklar ve melezleri ile etçi ırkların melezleri anaç sığır 225 TL/baş 2 Etçi ırklar anaç sığır 350 TL/baş 3 Anaç manda 350 TL/baş 4 Sütçü ve kombine ırklar ve melezleri anaç sığır soy kütüğü ilave 60 TL/baş Sıra No Suni TohumlamaBakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (2) 1 Suni tohumlamadan ve etçi ırklardan doğan buzağı 75 TL/baş 2 Döl kontrolü projesi kapsamındaki suni tohumlamadan doğan buzağı ilave 25 TL/baş 3 Suni tohumlamadan doğan çevirme melezi ilave 75 TL/baş Sıra No Hayvan Başı Ödeme Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (3) 1 Koyun-keçi 18 TL/baş Sıra No Tiftik Üretim Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (4) 34

35 1 Tiftik 17 TL/kg Sıra No Süt Primi Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (5) 1 Manda, koyun-keçi sütü 0,15 TL/lt Sıra No İpek Böceği Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (6) 1 Tohum 30 TL/kutu 2 1. Sınıf yaş koza, damızlık koza ve diğer 20 TL/kg Sıra No Arıcılık Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (7) 1 Arılı kovan 8 TL/kovan 2 Bombus arısı 60 TL/koloni Sıra No Su Ürünleri Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (8) 1 Alabalık 0,65 TL/kg 2 Çipura- levrek 0,85 TL/kg 3 Yeni türler 1 TL/kg 4 Midye 0,20 TL/kg 5 Yavru 0,06 TL/adet Sıra No Su Ürünleri Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (9) 1 Gemi boyu (m) (TL/m) 2 Gemi boyu (m) (TL/m) 3 Gemi boyu (m) 31 ve üzeri (TL/m) Sıra No Yem Bitkileri Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (10) 1 Yonca (sulu) 130 TL/dekar 2 Yonca (kuru) 70 TL/dekar 3 Korunga 90 TL/ dekar 4 Tek yıllıklar 30 TL/dekar 5 Silajlık tek yıllıklar 45 TL/dekar 6 Silajlık mısır (sulu) 55 TL/dekar 7 Silajlık mısır (kuru) 30 TL/dekar 8 Yapay çayır-mera 75 TL/dekar Sıra No Hayvan Başı Ödeme Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (12) 1 Hastalıktan ari işletmedeki sığır 300 TL/baş Sıra No Aşı Desteği Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (13) 35

36 1 Şap Aşısı(Büyükbaş) 0,75 TL/baş 2 Şap Aşısı (Küçükbaş) 0,50 TL/baş 3 Brucellosis (Büyükbaş) 1,50 TL/baş 4 Brucellosis (Küçükbaş) 0,50 TL/baş Sıra No Hayvan Gen Kaynakları Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (14) 1 Büyükbaş Koruma 440 TL/baş 2 Küçükbaş Koruma 75 TL/baş 3 Arı Koruma 25 TL/kovan 4 Halk Elinde Manda Islahı 650 TL/ baş 5 Halk Elinde Küçükbaş Anaç 35 TL/baş Hayvan Islahı Elit Sürü Yavru 40 TL/baş 6 Halk Elinde Küçükbaş Anaç 35 TL/baş Hayvan Islahı Taban Sürü Yavru 20 TL/baş Sıra No Hayvan Başı Ödeme Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (16) 1 Besilik erkek sığır 300 TL/baş Hayvan Hastalık Tazminatları Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (11) Çiğ Sütün Değerlendirilmesi Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (15) Araştırma Geliştirme Projeleri Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (17) b-organik TARIM VE İYİ TARIM DESTEĞİ Sıra No Desteğe Konu Ürünler Destek Miktarı (TL/da) 1 Organik Tarım (Meyve, sebze) 35 2 Organik Tarım (Tarla Bitkileri) 10 3 Organik Tarım (Hayvancılık, Arıcılık, Su ürünleri) Aldığı desteğe %50 ek 4 İyi Tarım Uygulamaları (Meyve, Sebze) 25 5 İyi Tarım Uygulamaları (Örtü altı) 100 c-mazot, GÜBRE ve TOPRAK ANALİZ DESTEĞİ Sıra Desteğe Konu Ürünler Mazot Gübre 36

37 No Destekleme Tutarı (TL/dekar) Destekleme Tutarı (TL/dekar) 1 Peyzaj ve Süs bitkisi, Özel Çayır, Mera ve Orman emvali 2,7 3,7 2 Hububat, Yem bit., Baklagil, Yumru bit., Sebze, Meyve Yağlı Tohumlu bitkiler ve Endüstri Bitkileri 6,4 6,3 4 Toprak Analiz Desteği(2012 ÇKS Kayıtlı Üreticileri) 2,5 d-biyolojik MÜCADELE DESTEĞİ Sıra No Örtü Altı Bitkisel Üretime Arız Olan Zararlı Organizmalara Karşı Biyolojik ve/veya Biyoteknik Mücadelenin yaygınlaştırılması ve Kimyasal İlaç Kullanımının Azaltılması Amacıyla, Paket Toplamı Destek Miktarı (TL/da) 430 TL/dekar 1 Feromon + Tuzak Kullanımı Tül kullanımı 80 3 Faydalı Böcek Salımı 250 Sıra No Açık Alanda Bitkisel Üretime Arız Olan Zararlı Organizmalarla Mücadelede Kimyasal İlaç Kullanımının Azaltılması ile Biyolojik ve Biyoteknik Mücadelenin Yaygınlaştırılması Amacıyla, Paket Toplamı Destek Miktarı (TL/da) 60TL/dekar 1 Domates, Turunçgil, Elma ve Bağda Feromon + Tuzak Kullanımı 30 2 Domates, Turunçgil, Elma ve Bağda Faydalı Böcek Salımı 30 e-çevre AMAÇLI TARIMSAL ARAZİLERİN KORUNMASI(ÇATAK)(TL/da) I. Kategotri 30 II. Kategori 60 III. Kategori

38 İlgili Mevzuat ÇATAK Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı.docx ÇATAK Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı.doc ÇATAK No'lu Tebliğ.doc ÇATAK Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı.doc ÇATAK No'lu Tebliğ.doc ÇATAK Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı.doc Çevre Amaçlı Tarımsal Arazilerin Korunması (ÇATAK) Programı ile tarımsal arazilerde toprak ve su kalitesinin korunması, yenilenebilir doğal kaynakların sürdürülebilirliği ve yoğun tarımsal faaliyetlerin olumsuz etkilerinin azaltılmasına yönelik gerekli kültürel tedbirlerin alınması amacıyla; Çanakkale, Isparta, Kahramanmaraş, Karaman, Kayseri, Kırşehir, Konya, Nevşehir, Niğde, Adana, Aksaray, Amasya, Burdur, Bilecik, Diyarbakır, Denizli, Mersin, Samsun, Sivas illerinde ve Konya Kapalı Havzasında programa katılan ve hibe sözleşmesi imzalayan çiftçilere Bakanlıkça tarımsal destekleme ödemesi yapılır. f-sertifikali TOHUM KULLANIM VE ÜRETİM DESTEKLERİ Sıra No Yurt İçi Sertifikalı Tohum Kullanım Desteği Birime Destek (TL/da) 1 Buğday, Yonca 6 2 Arpa, Tritikale, Yulaf, Çavdar 4,5 3 Çeltik, Yer Fıstığı 8 4 Nohut, Kuru Fasulye, Mercimek 7 5 Susam, Kanola, Aspir 4 6 Patates, Soya 20 7 Korunga, Fiğ 3 Sıra No Yurt İçi Sertifikalı Fidan, Çilek Fidesi Standart Sertifikalı ve Standart Fidan Kullanım Desteği (TL/da) (TL/da) 38

39 1 Bodur meyve fidan türleri ile bahçe tesisi Yarı Bodur meyve fidan türleri ile bahçe tesisi Bağ ve diğer meyve fidanları ile bahçe tesisi Zeytinde yağlık çeşitler ile bahçe tesisi Narenciye bahçelerinde aşılama ile çeşit değiştirme Virüsten ari fidanlara ilave olarak Sertifikalı çilek fidesi desteği Sıra No Yurt İçi Sertifikalı Tohum Üretim Desteği Birime Destek (TL/kg) 1 Buğday 0,10 2 Arpa, Tritikale, Yulaf, Çavdar, Patates 0,08 3 Çeltik 0,25 4 Nohut, Kuru Fasulye, Mercimek, Aspir, Korunga, Fiğ 0,50 5 Soya 0,35 6 Kanola 1,20 7 Susam 0,60 8 Yonca 1,50 9 Yer Fıstığı 0,80 39

40 g-türkiye Tarım Havzaları Üretim Ve Destekleme Modeli Fark Ödemesi Destekleri Sıra No Desteğe Konu Ürünler Birime Destek (Krş/Kg) 1 Yağlık Ayçiçeği 24 2 Kütlü Pamuk (yurt içerisinde üretilen sertifikalı tohumları kullananlar) 46 3 Soya Fasulyesi 50 4 Kanola 40 5 Dane Mısır 4 6 Aspir 40 7 Zeytinyağı 50 8 Buğday 5 9 Arpa, Çavdar, Yulaf, Tritikale 5 10 Çeltik, Kuru Fasulye, Nohut, Mercimek Çay 12 h-tarim HAVZALARI VE DESTEKLENEN ÜRÜNLER No Havza Adı Fark Ödemesi Kapsamında Desteklenen Ürünler 18 YeşilırmakHavzası 19 Orta Karadeniz Havzası 27 Orta Kızılırmak Havzası 2 Batı Karadeniz Havzası Arpa, Aspir, Buğday, Çavdar, Çeltik, Dane Mısır, Kanola, Kuru Fasulye, Mercimek, Nohut, Soya Fasulyesi, Tritikale, Yağlık Ayçiçeği, Yulaf Arpa, Buğday, Çavdar, Çay, Çeltik, Dane Mısır, Kanola, Kuru Fasulye, Soya Fasulyesi, Tritikale, Yağlık Ayçiçeği, Yulaf Arpa, Aspir, Buğday, Çavdar, Çeltik, Dane Mısır, Kanola, Kuru Fasulye, Mercimek, Nohut, Tritikale, Yağlık Ayçiçeği, Yulaf Arpa, Buğday, Çavdar, Çeltik, Dane Mısır, Kanola, Kuru Fasulye, Tritikale, Yağlık Ayçiçeği, Yulaf, Zeytinyağı 40

41 i-tarimsal DANIŞMANLIK SİSTEMİ KATILIM ÇİFTLİK MUHASEBE VERİ AĞI SİSTEMİ KAYIT DESTEKLERİ Sıra No Destek Konusu Destek Miktarı 1 Çiftlik Muhasebe Veri Ağı Katılım Desteği 375 (TL/işletme) 2 Tarımsal Yayım ve Danışmanlık Hizmetlerinin Desteklenmesi 600 (TL/işletme) 23-KIRSAL KALKINMA DESTEKLERİ- KKYDP a-tarima DAYALI EKONOMİK YATIRIMLARIN DESTEKLENMESİ PROJENİN ADI: Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımların Desteklenmesi PROJENİN TANIMI: Doğal kaynaklar ve çevrenin korunmasını dikkate alarak, kırsal alanda gelir düzeyinin yükseltilmesi, tarımsal üretim ve tarıma dayalı sanayi entegrasyonunun sağlanması için küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi, tarımsal pazarlama altyapısının geliştirilmesi, gıda güvenliğinin güçlendirilmesi, kırsal alanda alternatif gelir kaynaklarının oluşturulması, yürütülmekte olan kırsal kalkınma çalışmalarının etkinliklerinin artırılması ve kırsal toplumda belirli bir kapasitenin oluşturulmasına yönelik hibe esasına dayalı desteklemelerdir. TARİHÇESİ: Tarımsal destekleme araçlarından biri olan kırsal kalkınma desteklerinin uygulanmasına yönelik çalışmalar, Tarım Reformu Uygulama Projesi (ARIP) faaliyetlerinin finansmanı için Dünya Bankasından sağlanan ve Bakanlar Kurulunun 12/07/2001 tarihli ve 2001/2707 sayılı Kararı ile kabul edilerek 13/07/2001 tarihli ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İkraz Anlaşması ve 17/03/2005 tarihli ikraz tadilatına paralel olarak, Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Projesi (KBKYP) olarak 16 pilot ilde başlatılmıştır. Aynı doğrultuda Tarım Stratejisi belgesi ve 2006/10016 Sayılı Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesine ilişkin Bakanlar Kurulu Kararına 41

42 dayanılarak 16 pilot il dışında kalan 65 ilde tamamen hazine kaynağımıza dayalı olarak Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) başlatılmıştır. Dünya Bankası fonlarıyla yürütülen KBKYP ise 2008 yılı sonu itibariyle tamamlanmıştır yılından itibaren KKYDP 16 pilot ili de kapsayacak şekilde toplam 81 ilde uygulanmaya başlanmıştır yılları içersinde her yıl yayımlanan tebliğlerle Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı Tarıma Dayalı Yatırımlarda 3005 adet tesis tamamlanmış, tamamlanan bu tesislere TL hibe ödemesi yapılmıştır. Programda elde edilen başarılar ve sektörden programın uzatılmasına yönelik gelen talepler doğrultusunda 19/2/2011 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 2011/1409 sayılı Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ile 01/01/ /12/2015 tarihleri arasında 5 yıl süre ile devam edilmesine karar verilmiş ve 2. beş yıllık döneme geçilmiştir. PROJE KONULARI: Tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve paketlenmesine yönelik; (bitkisel, hayvansal ve su ürünlerinin birincil işlenmesine, sadece sert kabuklu meyveler hariç) konuları kapsamaktadır. Bu kapsamda: Yeni yatırım tesisleri, Mevcut faal olan veya olmayan tesislerin kapasite artırımı ve teknolojilerinin yenilenmesi, Kısmen yapılmış yatırımların tamamlanması, destekleme kapsamındadır. BAŞVURUDA BULUNABİLECEK KİŞİLER: Bakanlık kayıt sistemlerinden herhangi birine kayıtlı gerçek (bireysel) ve tüzel (şirket, tarımsal amaçlı kooperatif, birlik, üst birlik) kişilikler başvuruda bulunabilir. Başvuruda bulunacak kişiliklerin idari ve mali açıdan kamudan bağımsız olmaları gerekmektedir. Program çerçevesinde 81 ilde yapılacak yatırımlar için başvurular kabul edilir. MEVCUT DURUM: Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımların Desteklenmesi (Ekonomik Yatırımlar 42

43 ve Toplu Basınçlı Sulama Sistemi) yer alan yatırım konularında, programın başladığı 2006 yılından bugüne kadar adet proje tamamlanmış, tamamlanan bu projelere toplam Milyon TL hibe ödemesi yapılmıştır. 800 adet projenin de uygulamasına devam edilmekte olup, bu projelere de 45,5 milyon TL hibe ödemesi yapılmıştır yılından itibaren toplu basınçlı sulama sistemlerine ait yatırımların, Bakanlığımızın yeniden yapılanması neticesinde Genel Müdürlüğümüz bünyesinde oluşturulan Arazi Islahı ve Sulama Daire Başkanlığınca gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Bu doğrultuda toplu basınçlı sulama sistemlerine ait başvurularla ilgili tebliğ ilgili Daire Başkanlığımız tarafından hazırlanacaktır. HEDEFLER: Bakanlığımızın 2. beş yıllık dönem olan yılları arasında da 3000 adet tesisin tamamlanması hedeflenmektedir. b-makine VE EKİPMAN DESTEKLEMELERİ PROGRAMIN AMACI : Tarımsal Faaliyetler için geliştirilen yeni teknolojilerin çiftçiler tarafından kullanımını yaygınlaştırarak: daha kaliteli ve Pazar isteklerine uygun üretim yapılmasını sağlamak ve zor şartlarda ve bedenen çalışan çiftçilerimizin işlerini kolaylaştırmak ve üretim maliyetlerini düşürerek uluslar arası düzeyde rekabet edebilir bir düzeye getirmek için makine ve ekipman alımının desteklenmesini hedefler. PROJE KONULARI (Hibe Desteği Verilecek Makine ve Ekipmanlar): Makine ve Ekipman Hibe Desteği Tebliğinin yayımından sonra bildirilecektir. KİMLER BAŞVURABİLİR : Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklemesi Programı Makine ve Ekipman alımına 81 İlde Tarımsal alanda faaliyet gösteren ; Gerçek kişiler ( Bireyler) Tüzel Kişiler, (Şirketler, tarımsal amaçlı kooperatifler, birlikler ile bunların üst örgütleri) 43

44 Makine Ekipman Alımlarında Verilecek Hibe Desteği Üst Limiti: -Gerçek kişiler için TL -Tüzel kişiler için TL dir. Makine ve Ekipman alım tutarının %50 sine hibe yoluyla destek verilir. Başvuru Dosyaları KDV hariç hazırlanır. İlgili Belgeler MAKİNE VE EKİPMAN ALIMLARININ DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ.docx MAKİNE VE EKİPMAN ALIMLARININ DESTEKLENMESİ HAKKINDA UYGULAMA REHBERİ.docx TARIMA DAYALI EKONOMİK YATIRIMLARIN DESTEKLENMESİ HAKKINDA 7. ETAP UYGULAMA REHBERİ.rar TARIMA DAYALI EKONOMİK YATIRIMLARIN DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ.docx BİREYSEL SULAMA MAKİNE VE EKİPMAN ALIMLARININ DESTEKLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ.docx BİREYSEL SULAMA MAKİNE VE EKİPMAN ALIMLARININ DESTEKLENMESİ HAKKINDA UYGULAMA REHBERİ.docx 24-IPARD A- Merkez ve İl Koordinatörlükleri İletişim Bilgileri B- IPARD Programı C- IPARD Programı Sektör Analizleri (Türkçe ve İngilizce) 1. Süt Sektörü TR Eng 2. Kırmızı Et Sektörü TR Eng 3. Tavuk Eti Sektörü TR Eng 4. Meyve-Sebze Sektörü TR Eng 5. Su Ürünleri Sektörü TR Eng 44

45 D- IPARD İl Tedbir Listeleri Tedbirlerin İllere Göre Dağılımı (1.Uygulama Dönemi) Tedbirlerin İllere Göre Dağılımı (2.Uygulama Dönemi) E- IPARD Proje Başvuru İşlemleri F- IPARD Başvuru Çağrı Rehberleri G- IPARD Alt Tedbirlere Ait Broşürler Süt Üreten Tarımsal İşletmelere Yatırım Et Üreten Tarımsal İşletmelere Yatırım Süt ve Süt Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması Et ve Et Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması Meyve ve Sebzelerin İşlenmesi ve Pazarlanması Su Ürünlerinin İşlenmesi ve Pazarlanması Çiftlik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi ve Geliştirilmesi Yerel Ürünler ve Mikro İşletmelerin Geliştirilmesi Kırsal Turizm Kültür Balıkçılığının Geliştirilmesi 25-TEŞVIKLER Aşağıda sıralanmıştır. 26-TARIMSAL KREDİLER Bakanlar Kurulu Kararı 22/02/2012 tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan (2012/2781) T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Düşük Faizli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar Uygulama Tebliği 45

46 T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Düşük Faizli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği (No: 2012/26) 46

47 27-TARIMSAL ÜRÜNLERDE İHRACAT İADESI YARDIMLARINA İLIŞKIN PARA-KREDI VE KOORDINASYON KURULU TEBLIĞI (NO: 2012/2) (Ekonomi Bakanlığı) 6 Nisan 2012 CUMA Resmi Gazete Sayı : Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulundan: 47

48 Tarimsal Ürünlerde İhracat İadesi Yardımlarına İlişkin Para-Kredi Ve Koordinasyon Kurulu Tebliği (Tebliğ No: 2012/2) MADDE 1 (1) Bu Tebliğ, Dünya Ticaret Örgütü Tarım Anlaşması çerçevesinde, Bakanlar Kurulu nun27/12/1994 tarihli ve 94/6401 sayılı İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı na dayanılarak hazırlanan, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu nun 21/03/2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Kararı na istinaden hazırlanmıştır. MADDE 2 (1) Bu Tebliğ, ülkemiz tarımsal ürünlerinin uluslararası piyasalarda rekabet gücünün ve ihracat potansiyelinin artırılması amacıyla hazırlanmıştır. MADDE 3 (1) Bu Tebliğ de geçen; a) İhracat İade Miktarı : Fiziki birim başına yapılacak ödeme miktarıdır. b) Miktar Barajı : Ürün bazında ihracat iadesi yardımlarına esas olacak kısmı belirten orandır. C) Azami Ödeme Oranı : Mamulün ihracat bedeli dikkate alınarak yapılacak azami ödemeyi belirleyen orandır. ç) İhracat Bağlantılı Tarımsal Üretim Sözleşmesi : İhraç edilecek olan ürünlerin bünyesinde kullanılan tarım ürünlerinin üretimi ve ihracatçıya teslimi ile ilgili olarak, ihracatçı ile üretici arasında, ürünün idrak tarihinden asgari üç ay önce yapılan ve ilgili İhracatçı Birliğine teslim edilen sözleşmedir. MADDE 4 (1) Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ödenekleri çerçevesinde karşılanmak üzere, aşağıdaki tabloda yer alan tarım ürünlerinin ihracatını müteakip finansmanı amacıyla, bu Tebliğ in 6 ncı maddesinde belirtilen giderler, tabloda gösterilen ihracat iade miktarı ve azami ödeme oranı dikkate alınarak ABD Doları karşılığı Türk Lirası üzerinden, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde ihracatçı adına açılacak hesaptan, anılan Banka kanalıyla mahsup yoluyla karşılanır. İmalatçı firmalar, kendi dış ticaret şirketleri ya da şirketlerinin de yer aldığı aynı kuruluş bünyesindeki bir dış ticaret firması kanalıyla ihracatı gerçekleştirmeleri ve dış ticaret firmalarının hak edişlerini imalatçı firmalarına devretmeleri durumunda teşvikten faydalanabilirler. İhracatçı firmalar hak edişlerini ürünü satın aldıkları imalatçı veya üretici firmalara devredebilirler. 48

49 (2) Sektörel Dış Ticaret Şirketlerinin (SDŞ) ortakları, SDŞ kanalıyla ihracatı gerçekleştirmeleri ve SDŞ tarafından hak edişlerin ortaklarına devredilmesi durumunda teşvikten faydalanabilirler. (3) İhracatçı firmalar; hak edişlerinin en fazla % 65 lik kısmını, ihraç ettikleri ürünü satın aldıkları veya söz konusu ürünün ihraç edilebilmesi amacıyla gerçekleştirilen faaliyetler kapsamında mal ve hizmet satın aldıkları firmalara bu Tebliğ in 6 ncı maddesinde belirtilen giderlerin mahsubunda kullanılmak üzere devredebilirler. 1-Buket yapmaya elverişli veya süs amacına uygun cinsten çiçekler ve tomurcuklar 2-Sebzeler (pişirilmemiş, buharda veya suda kaynatılarak pişirilmiş) (dondurulmuş) 3-Kurutulmuş sebzeler (bütün halde, kesilmiş, dilimlenmiş, kırılmış veya toz halinde, fakat başka şekilde hazırlanmamış) 4-Meyveler ve sert çekirdekli meyveler (pişirilmemiş, buharda veya suda kaynatılarak pişirilmiş, dondurulmuş ) 5-Dondurulmuş meyve ve sebze ile meyve ve sebze işleme sanayiine dayalı gıda maddeleri 6-Bal 7-Reçel, jöle, marmelat, meyve veya sert kabuklu meyve püreleri veya pastları 8-Meyve suları ve sebze suları, meyve nektarları 9-Zeytinyağı 10-Hazırlanmış veya konserve edilmiş balıklar 11-Kümes hayvanları etleri (sakatatlar hariç) 12-Yumurta 13-Kümes hayvanları etinden, sakatatından yapılmış sosisler ve benzeri ürünler ile kümes hayvanları etinden hazırlanmış veya konserve edilmiş ürünler 14-Çikolata ve kakao içeren gıda müstahzarları 15-Bisküviler, gofretler, kekler 16-Makarnalar 49

50 MADDE 5 (1) 4 üncü maddenin 1,2,3,4 ve 6 ncı sıra numaralarında yer alan ürünlerin, İhracat Bağlantılı Tarımsal Üretim Sözleşmesi kapsamında temin edilerek ihraç edilmeleri halinde, 4 üncü maddede belirtilen ihracat iade miktarları ve azami ödeme oranları % 50 oranında artırılır. Bu suretle hesaplanacak % 50 lik artış tutarının % 60 ı üreticiye nakit ödenir, % 40 ı ise, 4 üncü madde uyarınca ihracatçı adına açılmış olan mahsup hesabına alacak kaydedilir. (2) 4 üncü maddenin 5 inci sıra numarasında yer alan ürünlerin ise, İhracat Bağlantılı Tarımsal Üretim Sözleşmesi kapsamında temin edilerek ihraç edilmeleri halinde, 4 üncü maddede belirtilen ihracat iade miktarları ve azami ödeme oranları % 75 oranında artırılır. Bu suretle hesaplanacak % 75 lik artış tutarının % 60 ı üreticiye nakit ödenir, % 40 ı ise, 4 üncü madde uyarınca ihracatçı adına açılmış olan mahsup hesabına alacak kaydedilir. (3) İhracat Bağlantılı Tarımsal Üretim Sözleşmesi kapsamında yukarıda belirtilen artırımlı iadelerden faydalanabilmek için, sözleşme ile birlikte ilgili İhracatçı Birliğine, ürünün idrak tarihinden asgari üç ay önce ön müracaatta bulunulması zorunludur. Ancak, ürünün özelliğine ve ilk idrak tarihine göre bu süre 45 güne kadar düşürülebilir. (4) 4 üncü maddenin 2,3,4 ve 5 inci sıra numaralarında yer alan mamullerin üretiminde hammadde olarak kullandığı ürünleri, sahip oldukları veya kiraladıkları tarım arazilerinde üreten ve bu durumu idrak tarihinden önce ilgili İhracatçı Birliğine tevsik eden ihracatçı firmalar, artırımlı iadenin tamamından mahsup sistemi çerçevesinde faydalandırılır. (5) 4 üncü maddede yer alan ürünlerin, organik tarım yöntemleri ile üretilmeleri ve bu durumun Organik Ürün Sertifikası ile tevsik edilmesi halinde 4 üncü maddede belirtilen ihracat iade miktarları ve azami ödeme oranları % 50 oranında artırılır. Bu suretle hesaplanacak % 50 lik artış tutarı 4 üncü madde uyarınca ihracatçı adına açılmış olan mahsup hesabına alacak kaydedilir. (6) İhracat Bağlantılı Tarımsal Üretim Sözleşmesinin şekil ve şartları Ekonomi Bakanlığı tarafından tespit edilir. MADDE 6 (1) Bu Tebliğ kapsamında; vergiler, vergi cezaları, SGK primleri, haberleşme giderleri (sabit telefon, telefaks vb.), enerji giderleri (elektrik ve doğalgaz), 50

51 Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu na ve ilgili tasfiye halindeki Bankalara olan borçlar ve bunların gecikme zammı ve faizlerine ilişkin giderlerin tamamı mahsup edilir. (2) Bu Tebliğ kapsamı mahsup işlemlerinde, hesapların kullanımı sırasında imalatçı/ihracatçı veya ihracatçılara hiçbir şekilde nakit olarak doğrudan ihracat iadesi ödemesi yapılmaz. MADDE 7 (1) Bu Tebliğ kapsamındaki mahsup işlemlerinden yararlanabilmek için, fiili ihraç tarihinden (ihraç ürünü, buna ilişkin gümrük beyannamesinin tescili sırasında bulunduğu durum ve niteliğini gümrük denetiminden çıktığı sırada da aynen muhafaza etmesi ve bu haliyle Türkiye Gümrük Bölgesini terk etmesi, Serbest Bölgelere yapılan satışların ise buradan başka bir ülkeye ihraç edildiğinin tevsiki kaydıyla fiilen ihraç edilmiş sayılır) itibaren en geç bir yıl içerisinde, ibrazı zorunlu belgelerle birlikte, doğrudan bağlı bulunulan ya da kanuni merkez veya şubelerin bulunduğu yerdeki İhracatçı Birliğine müracaat edilmesi gerekmektedir. MADDE 8 (1) Adına hesap açılacak imalatçı/ihracatçı veya ihracatçılardan, ihracatçı birliklerine başvuruları sırasında, Maliye Bakanlığı na hitaben bir örneği ekte yer alan taahhütname alınır. (2) İhracatçı Birlikleri tarafından ABD Doları olarak belirlenerek Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası na bildirilen her hak ediş tutarı, hak ediş belgesinin düzenlendiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirası na çevrilerek sabitleştirilir. (3) İhracat Bağlantılı Tarımsal Üretim Sözleşmesi kapsamında artırımlı olarak iadeden faydalandırıldığı ilgili İhracatçı Birliği tarafından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası na bildirilen hak ediş tutarı içinde üretici payına tekabül eden miktar, üretici tarafından beyan edilmiş olan banka hesabına aktarılır. MADDE 9 (1) Mahsup işlemleri, imalatçı/ihracatçı veya ihracatçılara Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından verilen hak ediş belgeleri üzerinde bu Banka şubeleri tarafından yapılır. Bu işlemler tahsil hükmündedir. Ancak vergilerin ödenmesinde izlenecek usul ve esaslar, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri doğrultusunda Maliye Bakanlığı, Ekonomi Bakanlığı ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası arasında düzenlenecek protokollerle belirlenir. 51

52 (2) Şubeler, mahsubu istenen meblağı ihracatçıların hesabından düşerek ilgili kurumca belirlenen hesaba aktarır. (3) Bu Tebliğ kapsamında imalatçı/ihracatçı veya ihracatçıların giderleri ile ilgili mahsuplar sonucu Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ndan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kanalıyla ilgili kurumlara yapılacak ödemelerin uygulama usul ve esasları protokollerle belirlenir. MADDE 10 (1) Bu Tebliğ de yer alan tarım ürünleri ihracatında ihracatı müteakip imalatçı/ihracatçı veya ihracatçı adına açılacak mahsup hesabına alacak kaydedilecek meblağ, mamulün FOB ihraç bedeli üzerinden, ilgili mamulün karşısında gösterilen azami ödeme oranını aşamaz. Aştığı takdirde azami ödeme oranı uygulanır. İmalatçı/ihracatçı veya ihracatçı adına açılacak mahsup hesabına esas teşkil edecek ihracat iadesinin belirlenmesinde, beher sevkiyat için miktar barajı dikkate alınır. MADDE 11 (1) Mahsup hesabına 4 üncü maddede yer alan mamullerin; a) İthalat rejimi çerçevesinde ithal edilmiş bulunan yabancı malların ihracatı, b) Transit ticareti, c) Sınır ve kıyı ticareti, ç) Sınır Ticaret Merkezleri kapsamında yapılan ihracatı, d) Bedelsiz ihracatı, e) Bağlı muamele ve takası, f) 4458 sayılı Gümrük Kanunu nun 128 ila 134 üncü maddeleri hükümleri çerçevesinde ithal edilerek işlenmesi sonucunda ihracı, g) Mer i Hariçte İşleme Rejimi Kararı ve Hariçte İşleme Rejimi Tebliği hükümleri çerçevesinde ihracatı, ğ) İhracat sayılan yurt içi satış ve teslimleri, h) Gümrük hattı dışı eşya satış mağazalarına yapılan ihracatı, dahil edilmez. (2) Tebliğ kapsamındaki ürünlerin bünyelerine giren hammaddelerin mer i Dahilde İşleme Rejimi Kararı ve Dahilde İşleme Rejimi Tebliğleri hükümleri çerçevesinde ithal edilmesi halinde, söz konusu ürünlere ilişkin ihracat iadesi hesaplamalarında net döviz girdisi esas alınır. 52

53 (3) 4 ncü maddede belirtilen ürünlerin ihraç edilmesini müteakip Türkiye ye geri getirilmesi durumunda (serbest bölgeler dahil), daha önce yararlanılan ihracat iadesi geri ödenir. MADDE 12 (1) Bu Tebliğ kapsamında yapılan konsinye ihracat kapsamında kesin satış faturasında belirtilen FOB birim ihraç fiyatının gümrük beyannamesinde belirtilen FOB birim ihraç fiyatının % 50 sinin altında olması halinde mahsup işlemlerinden yararlandırılmaz. MADDE 13 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 5 inci sıra numarasında bulunan ürünlerden 20.01, 20.03, 20.05, 20.06, G.T.P. altında yer alan maddeler (zeytin için Madde 15 dikkate alınır), 10 kg ın (net ağırlık) üzerinde ambalajlarda ihraç edilmeleri halinde, geçici konserve olarak mütalaa edilir ve mahsup hesabına dahil edilmez pozisyonundaki fındık mamulleri için ambalaj sınırı uygulanmaz. MADDE 14 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 5 inci sıra numarasında bulunan ürünlerden 20.01, G.T.P. altında yer alan zeytinler 18 kg ın (net ağırlık) üzerinde ambalajlarda ihraç edilmeleri halinde mahsup hesabınadahil edilmez , ve G.T.P. lerinde yer alan zeytin için ihracat iadesi oranı 40 $/ton, miktar barajı %55 ve azami ödeme oranı %4 olarak uygulanır. (2) ,25; ,27 ve ,25 G.T.İ.P. lerinde yer alan ve net ağırlığı 2-5 kg arasında (5 kg dahil) olan ambalajlarda, tescilli Türk Markaları ve Made in Turkey ibaresi ile ihraç edilen zeytinler için ihracat iadesi miktarı 130 $/ton, miktar barajı % 55, azami ödeme oranı % 13 olarak uygulanır. (3) ,24; ,26 ve ,24 G.T.İ.P. lerinde yer alan ve net ağırlığı 1-2 kg arasında (2 kg dahil) olan ambalajlarda, tescilli Türk Markaları ve Made in Turkey ibaresi ile ihraç edilen zeytinler için ihracat iadesi miktarı 180 $/ton, miktar barajı % 55, azami ödeme oranı % 13 olarak uygulanır. (4) ,23; ,25 ve ,23 G.T.İ.P. lerinde yer alan ve net ağırlığı 1kg a kadar (1 kg dahil) olan ambalajlarda tescilli Türk Markaları ve Made in Turkey ibaresi ile ihraç edilen zeytinler için ihracat iadesi miktarı 260 $/ton, miktar barajı % 55, azami ödeme oranı % 13 olarak uygulanır. 53

54 MADDE 15 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 9 uncu sıra numarasında bulunan zeytinyağı azami net ağırlığı 5 kg a kadar (5 kg dahil) ambalajlarda ihraç edilmesi halinde mahsup hesabına dahil edilir. (2) ve G.T.İ.P. lerinde yer alan ve net ağırlığı 2-5 kg arasında (5 kg dahil) olan ambalajlarda, tescilli Türk Markaları ve Made in Turkey ibaresi ile ihraç edilen zeytinyağları için ihracat iadesi miktarı 200 $/ton, miktar barajı % 100, azami ödeme oranı % 20 olarak uygulanır. (3) ve G.T.İ.P. lerinde yer alan ve net ağırlığı 1-2 kg arasında (2 kg dahil) olan ambalajlarda, tescilli Türk Markaları ve Made in Turkey ibaresi ile ihraç edilen zeytinyağları için ihracat iadesi miktarı 360 $/ton, miktar barajı % 100, azami ödeme oranı % 20 olarak uygulanır. (4) ; ve G.T.İ.P. lerinde yer alan ve net ağırlığı 1 kg akadar (1 kg dahil) ambalajlarda, tescilli Türk Markaları ve Made in Turkey ibaresi ile ihraç edilen zeytinyağları için ihracat iadesi miktarı 650 $/ton, miktar barajı % 100, azami ödeme oranı % 20 olarak uygulanır. MADDE 16 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 4 üncü sıra numarasında bulunan G.T.P. nde yer alan dondurulmuş çilek için miktar barajı % 70, 5 inci sıra numarasında bulunan G.T.P. nde yer alan hıyarlar ve kornişonlar ile G.T.P. nde yer alan domatesler (sirke veya asetik asitten başka usullerle hazırlanmış konserve edilmiş) için miktar barajı % 100 olarak uygulanır. 54

55 MADDE 17 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 8 inci sıra numarasında bulunan meyve sularının şeker katkısız yüzde yüz meyve suyu olması halinde miktar barajı % 50, şeker katkısız konsantre meyve suyu (brix değeri en az 64) olması halinde ise miktar barajı % 100, azami ödeme oranları ise % 30 olarak uygulanır. Ayrıca, bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 7 nci sıra numarasında yer alan G.T.İ.P. ile tanımlı pekmez için ihracat iadesi miktarı 250 $/ton, miktar barajı % 100, azami ödeme oranı % 20 olarak uygulanır. MADDE 18 (1) 4 üncü maddenin 6 ncı sıra numarasında yer alan balın net ağırlığı 1 kg a kadar (1 kg dahil) ambalajlarda, tescilli Türk Markaları ve Made in Turkey ibaresi ile ihraç edilmesi halinde miktar barajı % 40 olarak uygulanır. MADDE 19 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 3 üncü sıra numarasında bulunan ürünler için belirlenen ihracat iadesi oranları 9 uncu fasıldaki gıda maddesi olarak kullanılan kurutulmuş biberler için de uygulanır. MADDE 20 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 5 inci sıra numarasında bulunan ürünler için belirlenen ihracat iadesi oranları 19 uncu fasılda yer alan hububat içeren sebze konserveleri için de uygulanır. MADDE 21 (1) Bu Tebliğ in 4 üncü maddesinin 8 inci sıra numarasında bulunan ürünler için belirlenen ihracat iadesi oranları 22 nci fasıldan kayda aldırılan meyve nektarları için de uygulanır. MADDE 22 (1) İhracatçı tarafından yanıltıcı bilgi ve belge verilmesinden dolayı haksız olarak ödenen Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu primlerini ilgililerden alınan taahhütname ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde geri almaya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yetkilidir. MADDE 23 (1) İşbu Tebliğ kapsamı ürünlerin ihracatında; ithalatçı ülke mevzuatında öngörülen standart vekriterlere aykırılık teşkil edecek şekilde sevk edildiği, ilgili ithalatçı ülke resmi makamları veya ülkemiz yurt dışı temsilcilikleri (Büyükelçilik, Konsolosluk, Ticaret Müşavirliği/Ataşeliği) tarafından tespit edilen ürünler, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu primlerinden faydalandırılmaz, bahse konu ürünlere yönelik herhangi bir ödeme yapılmış olması durumunda ise söz konusu ödemeleri geri almaya ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yetkilidir. 55

56 MADDE 24 (1) Bu Tebliğ in uygulama usul ve esaslarının belirlenmesinde, bu çerçevede idari müeyyidelerin tespitinde ve ortaya çıkacak ihtilafların sonuçlandırılmasında Ekonomi Bakanlığı (İhracat Genel Müdürlüğü) yetkilidir. MADDE 25 (1) 4 üncü madde gereğince imalatçı/ihracatçı veya ihracatçı adına açılacak mahsup hesabına esas olan fiili ihracat 01/01/2012 ile 31/12/2012 tarihleri arasında gerçekleştirilecek fiili ihracattır. Ancak bu tarihler arasında gerçekleştirilecek fiili ihracat neticesinde imalatçı/ihracatçı veya ihracatçı adına açılacak hesaptan 6 ncı madde kapsamında giderlerin mahsubuna 31/12/2012 tarihinden sonra da devam olunur. MADDE 26 (1) Bu Tebliğ 01/01/2012 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer. MADDE 27 (1) Bu Tebliğ hükümlerini Ekonomi Bakanı yürütür. 28-YENİ TEŞVİK SİSTEMİ ve UYGULAMALAR tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki Stratejik Yatırımların Teşviki Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Teşvik uygulamaları açısından illerin gelişmişlik düzeyini gösteren bölgesel harita ve il dağılımını gösteren tablo aşağıda sunulmuştur: 56

57 1. Bölge 2. Bölge 3. Bölge 4. Bölge 5. Bölge 6. Bölge Ankara Adana Balıkesir Afyonkarahisar Adıyaman Ağrı Antalya Aydın Bilecik Amasya Aksaray Ardahan Bursa Bolu Burdur Artvin Bayburt Batman Eskişehir Çanakkale Gaziantep Bartın Çankırı Bingöl İstanbul Denizli Karabük Çorum Erzurum Bitlis İzmir Edirne Karaman Düzce Giresun Diyarbakır Kocaeli Isparta Manisa Elazığ Gümüşhane Hakkari Muğla Kayseri Mersin Erzincan Kahramanmaraş Iğdır Kırklareli Samsun Hatay Kilis Kars Konya Trabzon Kastamonu Niğde Mardin Sakarya Uşak Kırıkkale Ordu Muş Tekirdağ Zonguldak Kırşehir Osmaniye Siirt Yalova Kütahya Sinop Şanlıurfa Malatya Tokat Şırnak Nevşehir Tunceli Van Rize Yozgat Sivas 8 İL 13 İL 12 İL 17 İL 16 İL 15 İL 57

58 Asgari sabit yatırım tutarı, uygulamalara göre aşağıdaki gibi belirlenmiştir. Genel Teşvik Sistemi nde asgari sabit yatırım tutarı, 1. ve 2. bölgelerde 1 Milyon TL 3., 4., 5. ve 6. bölgelerde 500 Bin TL dir. Bölgesel Teşvik Uygulamaları için asgari sabit yatırım tutarı 1. ve 2. bölgelerde 1 Milyon TL den, diğer bölgelerde ise 500 Bin TL den başlamak üzere desteklenen her bir sektör ve her bir il için ayrı ayrı belirlenmiştir. Büyük Ölçekli Yatırımlar için asgari sabit yatırım tutarı 50 Milyon TL den başlamak üzere sektörüne göre farklı büyüklüklerle tanımlanmıştır. Stratejik Yatırımlar için asgari sabit yatırım tutarı 50 Milyon TL dir. 29-DESTEK UNSURLARI Katma Değer Vergisi İstisnası: Teşvik belgesi kapsamında yurt içinden ve yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat için katma değer vergisinin ödenmemesi şeklinde uygulanır. Gümrük Vergisi Muafiyeti: Teşvik belgesi kapsamında yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat için gümrük vergisinin ödenmemesi şeklinde uygulanır. Vergi İndirimi: Gelir veya kurumlar vergisinin, yatırım için öngörülen katkı tutarına ulaşıncaya kadar, indirimli olarak uygulanmasıdır. Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği: Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmının Bakanlıkça karşılanmasıdır. Gelir Vergisi Stopajı Desteği: Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için belirlenen gelir vergisi stopajının terkin edilmesidir. Sadece 6. bölgede gerçekleştirilecek yatırımlar için düzenlenen teşvik belgelerinde öngörülür. 58

59 Sigorta Primi Desteği: Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işçi hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmının Bakanlıkça karşılanmasıdır. Sadece 6. bölgede gerçekleştirilecek bölgesel, büyük ölçekli ve stratejik yatırımlar için düzenlenen teşvik belgelerinde öngörülür. Faiz Desteği: Faiz Desteği, teşvik belgesi kapsamında kullanılan en az bir yıl vadeli yatırım kredileri için sağlanan bir finansman desteği olup, teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının %70 ine kadar kullanılan krediye ilişkin ödenecek faizin veya kâr payının belli bir kısmının Bakanlıkça karşılanmasıdır. Yatırım Yeri Tahsisi: Teşvik Belgesi düzenlenmiş yatırımlar için Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yatırım yeri tahsis edilmesidir. Katma Değer Vergisi İadesi: Sabit yatırım tutarı 500 milyon Türk Lirasının üzerindeki Stratejik Yatırımlar kapsamında gerçekleştirilen bina-inşaat harcamaları için tahsil edilen KDV nin iade edilmesidir. 30-GENEL TEŞVİK UYGULAMALARI Teşvik edilmeyecek veya teşviki için aranan şartları sağlayamayan yatırım konuları hariç olmak üzere, asgari sabit yatırım tutarı ve kapasiteler üzerindeki yatırımlar bölge ayrımı yapılmaksızın Genel Teşvik Uygulamaları kapsamında desteklenmektedir. 31-BÖLGESEL TEŞVİK UYGULAMALARI Bölgesel Teşvik Uygulamalarında her ilde desteklenecek sektörler, illerin potansiyelleri ve ekonomik ölçek büyüklükleri dikkate alınarak tespit edilmiş olup, bölgelerin gelişmişlik seviyelerine göre yardım yoğunlukları farklılaştırılmıştır. Bu uygulama kapsamında sağlanan destek oran ve süreleri özet olarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 59

60 32-BÖLGESEL TEŞVİK UYGULAMALARINDA SAĞLANAN DESTEK Destek Unsurları BÖLGELER I II III IV V VI KDV İstisnası VAR VAR VAR VAR VAR VAR Gümrük Vergisi Muafiyeti VAR VAR VAR VAR VAR VAR Yatırıma OSB Vergi İndirimi Katkı Oranı Dışı (%) OSB İçi Sigorta Primi OSB Destek 2 yıl 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl İşveren Hissesi Dışı Süresi Desteği OSB İçi 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl 12 yıl Yatırım Yeri Tahsisi VAR VAR VAR VAR VAR VAR İç Kredi 3 Puan 4 Puan 5 Puan 7 Puan Faiz Desteği Döviz / Dövize YOK YOK Endeksli Kredi 1 Puan 1 Puan 2 Puan 2 Puan Sigorta Primi Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl Gelir Vergisi Stopajı Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl 33-BÖLGESEL TEŞVİK UYGULAMALARI KAPSAMINDA 5. BÖLGE DESTEKLENECEK YATIRIM KONULARI Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgelerinde yapılacak turizm yatırımları, Madencilik yatırımları, Demiryolu ve denizyolu ile yük veya yolcu taşımacılığına yönelik yatırımlar, 20 Milyon Türk lirası üzeri belirli ilaç ve savunma sanayi yatırımları, Test merkezleri, rüzgar tüneli ve bu mahiyetteki yatırımlar (otomotiv, uzay veya savunma sanayine yönelik olanlar), Asgari m 2 kapalı alana sahip uluslararası fuar yatırımları, Özel sektör tarafından gerçekleştirilecek ilk, orta ve lise eğitim yatırımları. 60

61 Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından desteklenen AR-GE projeleri neticesinde elde edilen ürünlerin üretilmesine yönelik yatırımlar, 34-BÜYÜK ÖLÇEKLİ YATIRIMLARIN TEŞVİKİ Aşağıda belirtilen 12 yatırım konusu, büyük ölçekli yatırımların teşviki çerçevesinde desteklenmektedir. 35-BÜYÜK ÖLÇEKLİ YATIRIMLAR Asgari Sabit Sıra No Yatırım Konuları Yatırım Tutarları (Milyon TL) 1 Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri İmalatı Kimyasal Madde ve Ürünlerin İmalatı Liman ve Liman Hizmetleri Yatırımları Motorlu Kara Taşıtlarının İmalatı Yatırımları 4-a Motorlu Kara Taşıtları Ana Sanayi Yatırımları b Motorlu Kara Taşıtları Yan Sanayi Yatırımları 50 5 Demiryolu ve Tramvay Lokomotifleri ve/veya Vagon İmalatı Yatırımları 6 Transit Boru Hattıyla Taşımacılık Hizmetleri Yatırımları 7 Elektronik Sanayi Yatırımları 8 Tıbbi Alet, Hassas ve Optik Aletler İmalatı Yatırımları 9 İlaç Üretimi Yatırımları 10 Hava ve Uzay Taşıtları ve/veya Parçaları İmalatı Yatırımları Makine (Elektrikli Makine ve Cihazlar Dahil) İmalatı Yatırımları Metal Üretimine Yönelik Yatırımlar: 12 Maden Kanununda belirtilen IV/c grubu metalik madenlerin cevher ve/veya konsantresinden nihai metal üretimine yönelik yatırımlar (bu tesislere entegre madencilik yatırımları dahil) 61

62 Bu uygulama kapsamında sağlanan destek oran ve süreleri özet olarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 36-BÜYÜK ÖLÇEKLİ YATIRIMLAR İÇİN SAĞLANAN DESTEK UNSURLARI Destek Unsurları BÖLGELER I II III IV V VI KDV İstisnası VAR VAR VAR VAR VAR VAR Gümrük Vergisi Muafiyeti VAR VAR VAR VAR VAR VAR Yatırıma OSB Vergi İndirimi Katkı Dışı Oranı (%) OSB İçi Sigorta Primi OSB Destek 2 yıl 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl İşveren Hissesi Dışı Süresi Desteği OSB İçi 3 yıl 5 yıl 6 yıl 7 yıl 10 yıl 12 yıl Yatırım Yeri Tahsisi VAR VAR VAR VAR VAR VAR Sigorta Primi Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl Gelir Vergisi Stopajı Desteği YOK YOK YOK YOK YOK 10 yıl Bölgesel veya Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki Uygulamaları kapsamında vergi indirimi ve sigorta primi işveren hissesi desteği açısından bir alt bölge destekleri sağlanacak yatırımlar şöyledir: OSB lerde yapılacak yatırımlar, Aynı konuda faaliyet gösteren firmaların sektörel işbirliğine dayalı entegrasyon yatırımları, 62

63 37-STRATEJİK YATIRIMLARIN TEŞVİKİ İthalat bağımlılığı yüksek olan ara malı veya ürünlerin üretimine yönelik yatırımlar stratejik yatırımların teşviki uygulamaları kapsamında desteklenmektedir. Bu kapsamda desteklenecek olan yatırımların aşağıdaki kriterlerin tamamını sağlamaları gerekmektedir. Asgari sabit yatırım tutarının 50 milyon TL olması, Yatırım konusu ürünle ilgili yurtiçi toplam üretim kapasitesinin ithalattan az olması, Yatırımla sağlanacak asgari katma değerin %40 olması (rafineri ve petrokimya yatırımlarında bu şart aranmayacaktır), Üretilecek ürünle ilgili toplam ithalat değeri son 1 yıl itibariyle en az 50 Milyon $ olması (yurt içi üretimi olmayan mallarda bu şart aranmayacaktır) Bu uygulama kapsamında sağlanan destek oran ve süreleri özet olarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 38-STRATEJİK YATIRIMLAR İÇİN SAĞLANAN DESTEK UNSURLARI Destek Unsurları KDV İstisnası Gümrük Vergisi Muafiyeti Vergi İndirimi Sigorta İşveren Desteği Primi Hissesi Yatırım Yeri Tahsisi Faiz Desteği Yatırıma Katkı Oranı (%) Destek Süresi İç Kredi BÖLGELER I II III IV V VI VAR VAR 50 7 yıl (6. Bölgede 10 Yıl) VAR 5 Puan Döviz/ Dövize Endeksli Kredi 2 Puan 63

64 Sigorta Primi Desteği 10 yıl (Sadece 6. Bölgede Gerçekleştirilecek Yatırımlar İçin) Gelir Vergisi Stopajı Desteği 10 yıl (Sadece 6. Bölgede Gerçekleştirilecek Yatırımlar İçin) KDV İadesi VAR (Sadece 500 Milyon TL ve üzeri yatırımlar için) OSB LERE TANINAN VERGİ MUAFİYETLERİ VERGİ TÜRÜ Emlak Vergisi Atıksu Bedeli Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi KDV OSB TÜZEL OSB'LERDE YER KİŞİLİĞİ ALAN İŞLETMELER AÇIKLAMA Muaf Muaf 1319 sayılı Emlak Vergisi (İnşaat bitim tarihini (İnşaat bitim tarihini takip Kanununun 5. maddesine takip eden Bütçe eden Bütçe yılından 3365 sayılı Kanunla eklenen yılından itibaren 5 itibaren 5 yıl ) (f) fıkrası yıl ) Muaf (Merkezi Atıksu Muaf (Merkezi Atıksu Arıtma Arıtma Tesisi İşleten tesisi işleten bölgelerdeki Bölgeler) işletmeler) Muaf değil (Merkezi Atıksu Arıtma tesisi işletmeyen bölgelerdeki işletmeler) 4562 sayılı OSB Kanununun 21. maddesi Muaf Muaf Değil (OSB'nin kendi 4562 sayılı OSB Kanunu ve binalarının tüketeceği 2464 sayılı Belediye Gelirleri elektrik ve havagazı Kanunu için) Muaf Muaf Değil 3065 sayılı KDV Kanunun (Arsa ve işyeri (Teşvik Belgesi 17/4. maddesi (k) bendi teslimleri ) Kapsamında yapılacak 64

65 Bina İnşaat Yapı Harcı Kullanma ve İzni Kurumlar Vergisi Çevre Temizlik Vergisi Tevhid ve İfraz İşlem Harcı (Arsa ve işyeri dışındaki teslimleri ile bölge dışındaki makine ve teçhizat teslimleri KDV'den muaftır) arsa ve işyeri teslimleri KDV'ye tabi) Muaf Muaf 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 80. maddesi Muaf Muaf Değil (OSB'nin esas faaliyetleri dışındaki faaliyetleri nedeniyle elde edeceği gelirleri kurumlar vergisine tabidir) Muaf (Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ancak belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanmayan OSB'ler) Muaf Muaf (Belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanmayan işletmeler ) Muaf 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunun 4. maddesinin (n) bendi 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun mükerrer 44. maddesi, (25/12/ Sayılı kanunun 41. md.) tarih sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 30 seri nolu Belediye Gelirleri Kanunu Genel tebliği I. Bölüm 492 sayılı Harçlar Kanununun 59. maddesi (n) bendi 65

66 39-İL VE İLÇELERİN SOSYO-EKONOMİK GELİŞMİŞLİK ENDEKSİNE GÖRE TR83 OSB'DE BEDELSİZ ARSA TEŞVİK ORANLARI BEDELSİZ SIRA TEŞVİK İL OSB ADI ARSA NO BÖLGESİ İNDİRİMİ 18 AMASYA 70% 19 AMASYA MERZİFON 90% AMASYA 3 20 AMASYA SULUOVA 90% 21 AMASYA SULUOVA BESİ 90% 85 ÇORUM 70% ÇORUM 3 86 ÇORUM SUNGURLU 90% 220 SAMSUN MERKEZ 70% 221 SAMSUN KAVAK 90% 222 SAMSUN SAMSUN BAFRA 3 90% 223 SAMSUN HAVZA 90% 224 SAMSUN GIDA 70% 243 TOKAT MERKEZ 70% 244 ERBAA 90% 245 TOKAT ZİLE 3 90% 246 NİKSAR 90% 247 TOKAT-TURHAL 90% 40-YATIRIM TEŞVİK BELGELERİNİN YAYIMLANDIĞI RESMİ GAZETE TARİH VE SAYILARI Tarih: Sayı: Ay: 09 Tarih: Sayı: Ay: 08 Tarih: Sayı: Ay: 07 Tarih: Sayı: Ay: 06 Tarih: Sayı: Ay: 05 66

67 Tarih: Sayı: Ay: 04 Tarih: Sayı: Ay: 03 Tarih: Sayı: Ay: 02 Tarih: Sayı: Ay: 01 Tarih: Sayı: Ay: 01 Tarih: Sayı: Ay: 02 Tarih: Sayı: Ay: 03 Tarih: Sayı: Ay: 04 Tarih: Sayı: Ay: 05 Tarih: Sayı: Ay: 06 Tarih: Sayı: Ay: 07 Tarih: Sayı: Ay: 08 Tarih: Sayı: Ay: 09 Tarih: Sayı: Ay: 10 Tarih: Sayı: Ay: 11 Tarih: Sayı: Ay: BÖLGESEL VE SEKTÖREL TEŞVİKLERE İLİŞKİN MEVZUAT Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar / Sayılı Resmi Gazete Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar(2011/1597) /27905 Sayılı Resmi Gazete 42-SAMSUN İLİ GENEL BİLGİLERİ (Tarihçe, Coğrafi Konum, Jeolojik Yapı, Yaylalar, Dağlar, Akarsular, Ovalar, Göller, Barajlar, Göletler) 67

68 Tarihçe Milâttan yıl önce, Kafkasya üzerinden Anadolu ya gelerek Neşa, Zalpa (Zalpuva), Pruşhanda, Truva, Alişar, Alacahöyük, Hattuşaş (Boğazköy) ve Kültepe (Kaniş) ile Hatti gibi isimlerle ilk şehir devletleri ni kuran ve bir Federasyon çatısı altında toplanan, batılı bâzı târihçilerin Ön Türkler dediği ve Hititler den önce Anadolu da l.500 yıllık bir hâkimiyet dönemi geçirmiş bulunan Türkistan asıllı Hattiler e mensup Kızılırmak ve Yeşilırmak deltaları arasında kalan sahil şeridine yerleşik durumda olan bu yerli halk (Gaskalar/Kaşkalar) ın, şimdiki Samsun şehrinin 14 km doğusuna isabet eden Tekkeköy ile Mert Irmağı kenarındaki Dündar (Öksürük) Tepe civarında, ilk ve en eski Samsun u kurdukları, daha sonra bu bölgede hakimiyet sağlayan Hititler (Etiler) in bir süre bu yörede oturdukları ve M.Ö yıllarında meydana gelen büyük bir volkanik patlama neticesinde ortadan kalktıkları, devletlerinin ise Avrupa dan Anadolu yarımadasına geçmiş olan Frigler tarafından yok edildiği, daha sonra ise M.Ö. 8. YY.da Kafkaslar yoluyla Doğu Anadolu bölgesine giren Kimmerler in Güney Karadeniz kıyılarında yaşayan halk üzerinde egemenlik kurdukları, İyon gemicilerinin ise şimdiki Liman Mahallesi sınırları içerisinde kalan, bir ucu Baruthâne ye kadar uzanan ve şimdiki Şehir Stadyumu karşısında yeralan antik liman sırtlarındaki Toraman Tepe ve Cedit Mahallesi yamaçlarında, eski ismi Enete denilen yerde M.Ö. 562 de Amisos adını verdikleri Yukarı ve Aşağı Şehir den oluşan bir site içerisinde alış veriş merkezi tesis ettikleri muhtelif târihçilerce ifade edilmektedir. Yukarıda belirtildiği gibi, Türkistan asıllı Hattiler e mensup Kızılırmak ve Yeşilırmak deltaları arasında kalan sahil şeridine yerleşik durumda bulunan bu yerli halk (Gaskalar/Kaşkalar) ; Samsun ve yöresinde hâkimiyet sağlamış ve bu toprakları ebediyyen Türk yurdu yapan atalarımızdan bir koldur. Onlar hakkında Hitit (Eti)ler (M.Ö: 2000-M.Ö: 700) tarihi içerisinde bâzı bilgiler ile karşılaşıyoruz. Bir kere daha vurgulayacak olursak; Samsun un bilinen târihi, Miletos ve Efesos lu gemicilerin Karasamsun sırtlarına gelip koloni kurdukları M.Ö. 562 den çok daha öncelerinden başlamakta ve burada çeşitli medeniyetler meydana getirdikleri bir bir ortaya çıkmaktadır. Bafra ilçemizde; İkiztepe de, 1974 yılından bu tarafa sürdürülen kazı çalışmalarının sonunda (Eylül-2005 sonuçlarına göre), 500 dolayında arkeolojik buluntuya rastlanmış 68

69 olması ve bunlar arasında da tezgâh ağırlıkları, ağırşaklar, kemik deliciler, zıpkın uçları, hançer, çakmak taşı kesiciler, metal bilezik, küpe ve yüzükler bulunması; çağlar boyunca bu bölgede hayvancılık, avcılık, balıkçılık ve dokuma sanatlarının yapılmış olması; bütün bunların incelenmesi ile de bölgede Kalkolitik dönem denilen M.Ö e ait yerleşme izlerine rastlanması, diğer taraftan M.Ö ile M.Ö yıllarına kadar da sürekli yerleşim yapıldığının anlaşılması, kazılarda Eski Tunç çağı denilen M. Ö ve Erken Hitit çağı denilen M. Ö dönemine ait çok sayıda eser ile kalıntının tespit edilmesi, bu arada M.Ö yıllarına ait bir de anıt mezarın ortaya çıkarılması yanında burada yaşayan insanların Akdeniz ırkının özelliklerini taşımadıkları, Alacahöyük te yaşayan Orta Anadolu ırkından da farklı Güney Rusya ile Bulgaristan da, Varna da yaşamış insanlardan geldiklerinin anlaşılmış olması yukarıdaki açıklamaları teyit eder mahiyettedir. Anadolu ya ilk gelen insanların Türkler olduğu, bâzı Batılı târihçiler ve coğrafyacılar, arkeologlar vb. istemese de bir hakîkat olarak zaman zaman su üstüne çıkmakta ve bilim dünyâsında gözler önüne serilmektedir: Hacılar ilçesinde yapılan kazılarda, ortaya çıkan eserler, bizim eserlerimizdir. Sümer, Babil, Asur, Akad, Ertürk (Etrüksler yani Truvalılar), Mısır, Aztek, Maya, İnka, Eti (Hitit) biz Türklerin öbür adlarıdır. Yine bâzı târihçiler de bugünkü Foça şehrine adını veren Foçealılar ın, Likastos diye isimlendirdikleri Mert Irmağı ağzında Amisos Kolonisi ni kurduklarını, bu tarihten 16 yıl sonra yâni M.Ö. 546 yılında Lidya Kralı Krezus ile Pers İmparatoru Kurus (1. Keyhüsrev) in bu şehrin güneyinde bir savaşa tutuştuklarını ve Lidya Kralı nın yenilerek Kurus a esir düştüğünü ve Amisos un Pers İmparatorluğu nun eline geçtiğini, daha sonra Pers İmparatoru olan Dârâ nın, şimdiki Cezaevi ve Kılıçdede Câmiî çevresindeki kuruluş yerini beğenmiyerek bunun 3 km. batısındaki (Toraman Tepe) ye taşınmasını emrettiğini ve böylece 2. Amisos şehrinin tesis edildiğini vurgulamaktadırlar. M.Ö. 4 ncü asırda Makedonya Kralı İskender, Persler i yenerek Anadolu ve İran ı istilâ etti. O nun 33 yaşında (M.Ö. 323 yılında) ölümü üzerine, imparatorluk toprakları, arkadaşları arasında paylaştırıldı. Bu paylaşmada Amisos (antik Samsun), Amasi (Amasya), Gazira (Turhal), Zela (Zile), Komana Potika (Tokat) şehir ve yöreleri; Büyük İskender in yakın arkadaşı Evmenes in hissesine düştü. Kısa bir süre sonra da Evmenes, diğer generaller 69

70 tarafından öldürüldü. Yerine Büyük İskender in kumandanlarından Ksandr, M.Ö. 315 yılında Amisos u ele geçirerek subaylarından Amintas ı buraya vâli tayin etti. Daha sonra Büyük İskender in en güçlü kumandanlarından biri olan Antigonos, Amisos u arkadaşı Ksandr dan aldı ise de M.Ö. 301 de, bugünkü Dinar civarında, diğer komutan arkadaşlarıyla yaptığı savaşta yenilip öldürülünce Anadolu da tam bir anarşi yaşanmaya başlandı. Bu karışıklık durumundan yararlanmayı fırsat bilen Midridat adındaki bir Pers asilzâdesi Amasi yi ele geçirdi. Kuzey Karadeniz e ve Kırım a da hakim olduktan sonra M. Ö. 280 yılında bağımsız PONT KRALLIĞI nı kurdu. Devlet kuruculuğu sebebiyle de Kitistes/Kurucu lâkabını aldı. Kral Mitridat, M. Ö. 266 yılında öldü. Amasya ya nâzır kayalar içinde ayrılan mezar içine gömüldü. Kral Mezarları adı ile meşhur olan bu mezarlarda Midridat ın soyundan gelen krallar gömülüdür. Kral Mitridat ın yerine 1. Arieborzan geçti. 11 yıllık bir krallık sürdükten sonra M.Ö. 255 yılında öldü. Yerine O nun oğlu 2. Mitridat M.Ö. ( ) geçti. Bu dönemde Seleukos Kralı nın kız kardeşi Laodike ile evlenen 2. Midridat, drahoma/düğün armağanı olarak da Büyük Frigya yı aldı, M.Ö. 245 yılında ise Amisos u zapt etti. M.Ö. ( ) 3. Mitridat, (M.Ö ) ise 1. Farnas dönemidir. Farnas zamanında, Bir Miletos/Milet kolonisi olan Sinop ele geçirildi (M.Ö.183). Pontus Devletinin başşehri Amasya dan buraya taşındı. Trapezos/Rize, Of (Ofis), Sürmene (Sursamia), Akçaabat (Hermenessa), Giresun (Kerasos) ve Ordu (Katyora) O nun zamanında ülke topraklarına katıldı. 1.Farnas dan sonra yerine kardeşi 4. Mitridat (M.Ö ) geçti. Ardından oğlu 5. Mitridat (M.Ö ) kral oldu. Bu dönemde meydana gelen 3. Kartaca Savaşı nda gemi ve asker yardımı yaparak Roma nın yanında yer alındığı için ödül olarak Anadolu daki Frigya toprakları elde edildi. Karısı tarafından düzenlendiği sanılan bir suikast sonucu Sinop ta öldürüldü. İktidarı ele geçiren Kraliçe Laodike, 9 yıl süreyle devleti yönetti. 5. Mitridat ın küçük yaştaki oğlu 6 Mitridat Eupator, annesinin korkusundan bir süre kaçıp dağlarda yaşadı. Yeterince büyüyüp güçlendikten sonra da Sinop a döndü ve annesi ile kardeşini de öldürerek Pontus tahtına çıktı (M.Ö ). Roma İmparatorluğu ile savaştı. Roma İmparatorluğu ndan Paflagonya yı (Kastamonu yöreleri), Ankara Ovası nı, Frigya yı (Eskişehir dolayları), Sivas yörelerini ve Kapadokya yı (Kayseri dolayları ile İç Anadolu yu) işgâl etti. Ege sahilindeki Bitinya 70

71 Krallığı ile Roma Lejyonlarını ve müttefiklerini de yendi ve Romalıları Anadolu dan sürüp çıkardı. Bunun üzerine Roma İmparatorluğu; bu devleti dize getirebilmek için en kuvvetli kumandanlarını Anadolu ya gönderdi. Nice sonraları Romalı General Lukullos, M.Ö. 71 yılında Amisos u ve kral sarayının bulunduğu Eupatoria yı, bilâhare de Sinop ve Trabzon ile yörelerini ele geçirdi. Romalı General Pompeius da Büyük Mitridat ın üzerine saldırınca Midridat, bu ağır tazyik ve hücumlara dayanamadı ve anavatanı olan Pont u bırakarak Kırım a kaçtı. Pompeius; işgâl ettiği Amisos a Pompeipolis adını verdi ise de halk arasında eski ismi aynen devam etti. Büyük Mitridat ın ölümünden sonra Amisos ile birlikte eski yerler, tekrar Roma İmparatorluğu nun eline geçince Pont Devleti de sona erdi (M.Ö. 63). Fransız kaynaklarına göre, daha Pontus Krallığı nın kurulduğu yıllarda bölgede oturmakta olan halkın üç bölüm olduğu, bunların da;iranlılar, Kıyı şehirlerindeki Rûmlar, Bölgenin asıl yerli halkı olan Turanlılar, olduğu ileri sürülmekte ve Pontus Krallığı nı teşkil eden üç ana milletten Turanlılar/Türkler in Bölgenin asıl yerli halkı olduğu vurgulanmaktadır. Muhtelif târihlerde İslâm orduları bu bölgeye akınlar yaptılar. İranlı Sasaniler de zaman zaman bu bölgeye akınlarda bulundular Malazgirt Zaferi nden sonra, Selçuklu Türkleri nden Anadolu Fatihi Kutalmışoğlu Süleyman Şah ın komutanlığındaki Türk ordusu, bütün Anadolu gibi bu bölgeyi de fethetti. Bizansın tahriki ve Roma kilisesinin de teşvikiyle başlayan Haçlı Seferlerinin birincisinden sonra Selçuklular, bâzı kıyı şehirleri gibi SAMSUN adını verdikleri şehri ve bu antik Amisos u da terk ederek Anadolu içlerine kadar çekildiler. 4. Haçlı Seferi (1204) sırasında; İstanbul, Haçlılar ın istilâsına uğrayınca, İmparator ailesinden Aleksi Kommen, Trabzona kaçarak orada, başşehri Trabzon olmak üzere Trabzon Rûm İmparatorluğu nu kurdu. Cenevizliler in Karadeniz ticâretini ele geçirmeleri üzerine de Amisos/Samsun limanının önemi iyice arttı. Selçuklu sultanlarından Sultan Keykavus ve kardeşi Sultan Alaeddin Keykubat, Trabzon Rûm İmparatorluğu nu doğuya doğru iterek küçülmesine sebep oldular. Samsun ve Sinop u yeniden fethettiler. Samsun limanı, bu dönemde Kırım ile olan ticâreti sebebiyle oldukça gelişen Sinop yanında sönük kaldı. Bu devirde iki Samsun bulunuyordu: Bugünkü Samsun un bulunduğu yerde Müslüman Samsun ile 2-3 km kuzey-batı istikametinde ve 71

72 çoğunluğunu gayri müslimlerin teşkil ettiği Ceneviz ticâret sitesi olan Gâvur Samsun veya Kara Samsun (antik Amisos) idi. Büyük Moğol Hükümdarı Hülâgü nün, yaklaşık 800 bin Müslümanı katlederek silmeye çalıştığı islâmî izlerin, İlhanlı Hükümdarı Gâzan Mahmud Hân ( ) zamanında Müslümanlığın tekrar ülkeye yerleşmesinden sonra Müslüman Samsun da bâzı câmi ve mescîdlerin temeli atılmış, sonra gelen Muhammed Hüdabende Olcaytu, Ebu Said, Arpa ve Musa Hân ( ) zamanlarında ise şehrimiz Yalı (Hoca Hayreddîn), Pazar ve Kurşunlu Câmiî ve külliyelerinin yapımı gerçekleşmiştir. Ceneviz sitesi olan Kara Samsun, 14. asırda Osmanlı hâkimiyetini kabûl etmişti. Anadolu Birliği ni sağlamak için çeşitli savaşlara giren Sultan Çelebi Mehmet Hân, Amasya Sancak Bey i olan Şeyhzâde Murat ın Lala sı Rûm Beylerbeyi (Sivas, Çorum, Yozgat, Amasya, Tokat ve Canik Beylerbeyi) Biçeroğlu Hamza Bey komutasındaki bir orduyu buraya gönderdi. Hamza Bey, şehri karadan kuşattı. Bunun üzerine Cenevizliler de şehri ateşe vererek gemilerine binip kaçtılar. Hamza Bey, Gâvur Samsun a girdiği zaman, kül yığınından başka bir şey göremedi. İsfendiyar oğlu Hızır Bey in elinde bulunan Müslüman Samsun ise, Çelebi Mehmet kuvvetlerine karşı koyamıyacağını anlayınca, şehri muharebesiz teslim edip babasının yanına döndü. Böylelikle de Samsun, her iki şehir merkeziyle birlikte 15. asırda kesin olarak Osmanlı Devleti ne katılmış oldu. Bugün Gâvur Samsun dan, bâzı mezar buluntuları dışında fazla bir şey kalmamıştır. Müslüman Samsun ise, Anadolu Selçuklu Devleti çökmek üzereyken Canik Beyliği nin başşehri olmuştur de Yıldırım Bâyezıd Hân, Samsun u alarak, Toroslar a ve Fırat a kadar Anadolu yu Osmanlı hâkimiyetinde birleştirmiştir Ankara Savaşı nda Bâyezıd Hân ın yenilmesinden sonra Timurlenk, Samsun u Kubadoğlu Cüneyd Bey e vermiştir. Birkaç yıl sonra Taceddinoğlu Hasan Bey, Cüneyd Bey i öldürerek Samsun u almıştır. Az bir zaman sonra da Samsun, Kastamonu da oturan İsfendiyar (Candar) Oğullarının eline geçmiştir de Çelebi Sultan Mehmed (yukarıda belirtildiği gibi) bizzat kendisi Samsun u alarak kesin bir şekilde Osmanlı Devleti ne katmıştır. Fâtih Sultan Mehmed, 1460 yılında 2. Mora Seferi ne çıktıktan ve Bizans kalıntılarını sildikten sonra 1461 de Ceneviz den Güney Karadeniz de bulunan Amasra yı feth etti. Baharda Sinop a geldi ve himayesinde bulunan Candarlı (İsfendiyar) Beyliği ne dostça son verdikten sonra Trabzon üzerine yürüdü. Denizden de kuşatılan Trabzon, 72

73 İmparator un teslim olması üzerine düştü. Kommenos İmparatorluk hanedanına son verildi. Böylece Trabzon Rûm İmparatorluğu Devleti, bir daha diriltilemiyecek şekilde târihe karıştı. Bu şekilde Batum ve Gürcistan kıyılarına kadar bütün Güney Karadeniz kıyıları, Osmanlı Devleti ne katıldığı gibi Trabzon ve Rize gibi Anadolu nun son parçaları da Hıristiyanlar dan alınmış oldu. Osmanlı Devri nde Samsun, Canik Sancağı (eyâleti) adıyla Rûmiye-i Sugra Beylerbeyliği nin bir vilâyeti idi. Tanzimat tan sonra Trabzon eyâletinin 4 sancağından biri oldu. 6 kazası vardı. Samsun, Osmanlı devrinde, Sinop ve Trabzon limanları yanında ikinci derecede bir Karadeniz limanı olmuştur. Bu şehirde askerî ve sivil tersaneler bulunuyordu. Anadolu ya açılan bir kıyı şehri olarak sakîn târihî hayât, merkezi (önce)trabzon da olmak üzere Giresun, Ordu, Samsun, Amasya, Sinop şehirlerini içine alacak şekilde kurulmak istenen Rûm Pontus Devleti nin teşkili için girişilen vahşet ve katliâmlarla, zaman zaman bozulmuş ve yüzlerce köy haritadan tamamen silinirken, binlerce Müslüman Türk, Pontusçu Rûm Çeteleri tarafından öldürülmüştür. Merkez Ordusu kuvvetlendirilerek sayısı artırılmış ve 1922 yılının başlarından itibaren de Pontus ayaklamasının bastırılmasına geçilmiştir. Bunun için de bölgeye dağılan milli kuvvetler, asi Rûm köylerini ve onların dayanağı olmuş yerleri birer birer taramaya başladı. Sonunda, Pontus hayâli ile isyan başlatan Rûmların elebaşları ve onların yardakçıları tamamen yok edildi. Bir çıban başı olarak senelerce etkinliğini sürdüren Rûmların bu tutumu kökünden kazındı. Bunun için de Merkez Ordusu nca ele geçirilen çete üyelerinden sı kısmen affedildi. Orduya sığınmayıp direnen Rûm da öldürüldü. Anadolu içlerinde oturmak zorunda bırakılan Rûm kadın ve çocukları da 1923 yılı başlarında vapurlara bindirilerek Yunanistan a gönderildi. Yunanistan dan da göçmen olarak yılları arasında toplam kişi ülkemize mübadil olarak geldi. Bunlardan u Samsun a yerleştirildi. Böylece, Pontus hayâli de ebediyyen sona ermiş oldu. (*) (*): Mert Irmağı İnsanları (Pontus a Darbe)-Ali Kayıkçı; Gürses Gazetesi Yy. No. 10, 5. Baskı, Samsun-Mayıs 2009, s ile 5 Yıldız lı 55 Yıldız lı ve TC Kimlik li Samsun ; Samsun 2010 dan. 73

74 Coğrafi Konum Karadeniz sahil şeridinin orta bölümünde Yeşilırmak ve Kızılırmak nehirlerinin Karadeniz e döküldükleri deltalar arasında yer alan Samsun ili 9,364 Km² lik bir yüz ölçüme sahiptir. Coğrafi konum olarak kuzey enlemleri, ve doğu boylamları arasındadır. Kuzeyinde Karadeniz in yer aldığı ilimizin komşuları; doğusunda Ordu, batısında Sinop, güneyinde Tokat ve Amasya, Güney batısında ise Çorum illeridir. Samsun ili yeryüzü şekilleri bakımından üç ayrı özellik gösterir. Birincisi güneyindeki dağlık kesim, ikincisi; dağlık kesimle kıyı şeridi arasında kalan yaylalar, üçüncüsü; yaylalarla Karadeniz arasındaki kıyı ovalarıdır. Kızılırmak ve Yeşilırmak akarsularının delta alanlarında oluşmuş kıyılarında, yurdumuzun tarımsal potansiyeli en yüksek ovalarından Bafra ve Çarşamba ovaları yer almaktadır. Jeolojik Yapı Samsun da genç delta ovalarında alüvyonlar bulunmakla birlikte, dik yamaçlarla ayrılmış taraçalarda eski alüvyonlar görülmektedir. Güneydeki dağlık kesime geçiş alanı neojen yaşlı, killi-kireçli tortularla kaplıdır. Kıyı dağları Kretase lavlarından oluşmuştur. Aynı dağların iç kesimlerinde killi, çakıllı tortular bulunur. İç kesimlerde Neojen tortular ve yer yer alüvyonlarla kaplı ovaların güneyinde de birinci ve ikinci zaman yaşlı ve kıvrımlı kayaçlar Kretase ve Eosen Flişlerine rastlanır. Geniş alanlarda ise volkanik oluşumlar görülmektedir. Samsun da Eosen, Kretase ve Neojen dönemli oluşumlara sıkça rastlanmaktadır. Yaylalar Bölgedeki yaylalar genellikle ikinci ve üçüncü zamanda meydana gelmiştir. Karadeniz bölgesinde dağ yamaçları çok aşınmıştır. Ayrıca bölgedeki akarsular toprağı yeteri derecede parçalayarak arazide yer yer yaylalar meydana getirmiştir. Bunlar arasında en önemlileri Ladik, Havza ve Kavak yaylalarıdır. Dağlar Samsun ili topraklarının Karadeniz kıyıları düzlüklerle, güneye uzanan iç kesimleri ise, yükseklikleri fazla olmayan dağ sıraları ile kaplıdır. Bölge, Karadeniz kıyıları ile bu kıyılara içeriden paralel olarak uzanan yüksek dağlar arasındadır. Bu dağlar Ünye- 74

75 Çarşamba kesiminde doğu-batı, Samsun-Bafra kesiminde doğu-güney, batı-kuzeybatı yönünü takip eder. Doğudan batıya doğru uzanan ve birbirinin devamı olarak görünen başlıca iki sıra dağ vardır. Bunlardan doğudakine Canik Dağları, batıdakine ise, Çangal Dağları denir. Canik Dağları: Büyük bölümleri Ordu ilinde bulunan Canik Dağlarının batı uçları Samsun topraklarında bulunur. Yükseklikleri az olan bu dağ sıraları Karadeniz ile iç kesimler arasındaki ulaşıma engel olmazlar. Yüksekliği ortalama 1500 metredir. Çangal Dağları: Samsun ili sınırlarının batı ucundan içeri giren Çangal Dağlarının büyük bir kısmı Sinop ili sınırları içerisindedir. Çangal dağlarının ortalama yüksekliği 1500 metredir. Sıralı Dağlar: Samsun ilinin önemli yüksekliklerinden birisi olan Sıralı Dağlar Kavak ilçesinin doğusunda yer alır ve yüksekliği 1300 metredir. Kocadağ: Samsun ilinin kuzey kesiminde Kavak ilçesi yakınlarında bulunan Kocadağ 1310 metre yüksekliktedir. Akdağ: Samsun ilinin en yüksek dağı olan Akdağ ın yüksekliği 2062 metredir. Lâdik ilçesi ve Amasya arasında bulunan Akdağ zengin orman yapısına sahiptir. Kunduz Dağları: Samsun ili Vezirköprü ilçesi toprakları üzerinde bulunan Kunduz Dağlarının yüksekliği 1783 metredir. Ünlü kunduz ormanları ile birlikte anılan dağ orman ürünlerinin çokluğu ile ülke çapında bir şöhrete sahiptir. Hacılar Dağı: Ankara -Samsun karayolu üzerinde, Kavak ilçesinden sonra yer alan Hacılar dağının yüksekliği 1150 metredir. Bundan sonra Mahmur dağlarını görmekteyiz. Nebyan Dağları: Samsun un kuzey batısında bulunan Koca Dağın batısında bulunan Nebyan Dağlarının yüksekliği 1224 metredir. Bu dağlardan başka, güney doğuda; Akpınar 900 m ve Böğürtlen tepe 950 m, doğuda Büyük dağ ve Topuzlu 950 m, Sofualan ve Örencik 800 m, güney doğuda Saltuk tepesi 1150 m, Kavakta Kocaçaltepe 913 m, Mert ırmağı sağ yönünde Çadırtepe 110 m, Kürtün ırmağının sağında limana doğru uzanan Toraman tepe 125 m, yüksekliklerinde tepeler de mevcuttur. 75

76 Akarsular Yeşilırmak: Yeşilırmak nehri Köse Dağlarından çıkar. Erbaa ilçesinden geçerek Çarşamba ya ulaşan Yeşilırmak ilçeyi ortadan ikiye bölerek, Civa Burnun dan Karadeniz e dökülür. Üçtaşlar bölgesinde Ters akan ırmağı ile birleşir. Uzunluğu 416 km olan Yeşilırmağın akış hızı saatte 5 km, en kurak mevsimde su yüksekliği 9 metre doğu sahilinde ise 5.5 metredir. Kızılırmak: Sivas taki Kızıl Dağından doğan Kızılırmak Türkiye nin en uzun akarsuyudur. Osmancık ilçesinden Karadeniz bölgesine giren ırmak 1151 km uzunluğundadır. Kargı civarında kuzey doğu Samsun-Sinop sınırına girer. Bafra nın batısında kollara ayrılan ırmak Bafra Burnundan Karadeniz e dökülür. Delice, Devrez ve Gökırmak Kızılırmak ın önemli kollarındandır. Bafra yakınlarında yapılan ölçümlere göre en kurak zamanda genişliği 46 metre derinliği 1.30 metredir. Saniyede 21 metreküp su akıtır. Akış hızı ise saatte 4 ila 6 km arasındadır. Terme Çayı: Terme çayı Kara ormandan doğar. Simenit etrafındaki sazlıkları besleyen Terme çayı ilçeyi ikiye bölerek Karadeniz e dökülür. Genişliği 30 metre derinliği yaklaşık 1 metre olan Terme çayı çeltik tarlalarına hayat verir. Diğer Akarsular: Mert Irmağı, Kürtün Çayı, Ters akan Çayı, Karaboğaz Deresi, Akçay, Uluçay, Esenli, İncesu, Hızırilyas, Ballıcaderesi ve Güdedi gibi irili ufaklı akarsular vardır. Ovalar Çarşamba Ovası: Erbaa ilçesinde geçen Yeşilırmak nehri Çarşamba ilçesine ulaştıktan sonra Civa Burnundan Karadenize dökülürken çok kıymetli alüvyonlu Çarşamba ovasını meydana getirir. Kirazlık tan başlayan Çarşamba Ovasının yüz ölçümü 89,500 hektardır. DSİ tarafından yaptırılan su kanalları sayesinde arazinin %70 i tarıma elverişli hale getirilmiştir. Geri kalan %30 luk kısım ise ormanlık, sazlık ve bataklıktır. Bafra Ovası: Bafra ilçesine gelen Kızılırmak, Bafra da çeşitli kollara ayrılır. Bafra burnundan denize dökülen Kızılırmak, ardında geniş ve alüvyonlu topraklar bırakır. 47,727 hektarlık ova nın 6,150 ha lık alan halihazırda sulanmaktadır. Türkiye nin en verimli ovalarından biridir. DSİ tarafından yaptırılan sulama kanalları ile sulanan ovanın kuzey kısımları çorak arazidir. Bu yerlerde hayvancılık yapılmaktadır. 76

77 Göller Bölgedeki göller zaman zaman değişen akarsu yataklarından meydana gelmiştir. Yörenin gölleri Bafra, Çarşamba ve Ladik ilçelerinde toplanmıştır. Liman Gölü: Bafra ya 20 km uzaklıktadır. 3 km büyüklüğündeki göl bazı kollarla denize açılmıştır. Bu kolların uzunluğu bazı yerlerde 2000 metreyi bulur. Gölde kefal ve sazan balığı avcılığı yapılmaktadır. Liman gölünün güneyinde Balık gölü kuzeyinde ise Karaboğaz gölü vardır. Ladik Gölü: Tersakan ırmağının kaynağını teşkil eden Ladik gölü Ladik e 10 km uzaklıktadır. Gölde alabalık ve turna balığı bulunmaktadır. Balıkçılık yanında geniş bir sazlık alana sahip olan Ladik gölünden toplanan sazlar hasır yapımında kullanılır. Gölün uzunluğu 5 km genişliği 2 km ve yüz ölçümü 10 km. karedir. Simenit Gölü: Bu Göl Terme çayı yatağının değişmesi ile meydana gelmiştir. Terme hudutları içerisinde bulunan gölde balıkçılık yapılmaktadır. Termeye 20 km uzaklıkta bulunan göl, kanalla birbirine bağlanmış iki göl görünümümdedir. Kışın yağmur suları ile beslenen göl, fırtınalı zamanlarda zaman zaman deniz suyunun göle karışması ile dolar. Diğer Göller: Bunlar, Bafra da Kızılırmak tarafından meydana getirilmiş Karagöz, Dutdibi, Çernek, Uzun göl ve Tombul gölüdür. Çarşamba da Yeşilırmak ta Akçagöl, Akarcık, Dumanlı ve Kör ırmak adıyla bilinen gölleri oluşturmuştur. Barajlar Hasan Uğurlu Barajı (ve Hidro Elektrik Santrali): Baraj, Yeşilırmak üzerinde ve Çarşamba ve Ayvacık ilçeleri sınırlarındadır. Yapımına 1971 yılında başlanan baraja Trafik kazasında ölen merhum Samsun DSİ 7.Bölge Müdürü Hasan Uğurlu nun adı verilmiştir. Türkiye nin en büyük barajlarından biri olan baraj, tamamen Türk firma ve mühendisleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Yalnızca makine ve elektrikle ilgili ekipmanlar yurtdışından getirilmiştir. Barajın 2.Ünitesi 1979 yılında, 3.Ünitesi ise 1982 yılında, 4.Ünitesi de 1983 yılında işletmeye açılmıştır.500 mw gücünde ve yılda 1217 gwh enerji üretimi yapılmaktadır. Göl hacmi 1.078,75 x106 m3 tür. Baraj yüksekliği 175 m dir 77

78 Suat Uğurlu Barajı (ve Hidro Elektrik Santrali): Hasan Uğurlu barajının 18 km aşağısında Yeşilırmağın Çarşamba ovasına açıldığı yerde bulunan barajın yapımına da 1971 yılında başlanılmıştır. Balohar barajı adı ile başlanan baraja daha sonra trafik kazasında Hasan Uğurlu ile hayatını kaybeden eşi Suat Uğurlu nun adı verilmiştir. Projenin amacı enerji üretimi ve Çarşamba ovasının sulanmasıdır. Barajın 1.ve 2. Ünitesi 1979 yılı sonunda, 3. ve 4. Ünitesi de 1983 Martında işletmeye açılmıştır. 46 mw gücünde ve yıllık 273 gwh enerji üretimi yapılmaktadır. Göl hacmi 181,31 x106 m3 tür. Baraj yüksekliği 51 m dir. Altınkaya Barajı Ve Hidro Elektrik Santralı: Altınkaya barajı Bafra ilçe merkezinin 35 km güney batısında Kızılırmak üzerinde yer alan temelden 195 m yükseklikte, kil çekirdekli kaya dolgu tipinde bir barajdır. 700 mw gücünde yılda 1 milyar 632 milyon kwh enerji üretimi yapılmaktadır.1987 yılında su tutulmaya başlanmış olup, 1988 ocak ayından itibaren kwh gücündeki 4 no lu ünitede normal üretime başlanmıştır. Göl hacmi 5,763 x109 m3 tür. Derbent Barajı: Derbent Altınkaya barajının 30 km mansabında olup, 33 m yüksekliğinde (talvegden) kil çekirdek kaya dolgu barajıdır. Yüzer baraj sınıfına giren Derbent barajı Bafra ya 7 km uzaklıktadır. Sulama alanı ise Ha.dır. Yapılan kanallarla Bafra ovası sulama amaçlıdır. 56 mw gücünde ve 257 gwh yıllık enerji üretmektedir. Göl hacmi 213 x106 m3 tür. Çakmak Barajı: Zonlu toprak dolgu tipinde, içme-kullanma-sanayi suyu temini için inşa edilmiş bir barajdır. Temelden yüksekliği m, normal su seviyesinde göl hacmi hm3 ve gövde hacmi de 2.60 hm3 tür. Barajdan verilen toplam su miktarı 4,000 litre/saniye olup içme suyu için 3,540 L/s su verilmektedir. Vezirköprü barajı: Vezirköprü ilçesi İstavroz çayı üzerine sulama amaçlı yapılan, 73 metre yüksekliğinde, 2.57 hm³ gövde hacimli, 10,964 ha sulama alanlı bir barajdır. İnşaa halindedir. 78

79 Barajlar Özet Tablosu BARAJ ADI ALTINKAY HASAN SUAT A UĞURLU UĞURLU DERBENT ÇAKMAK Akarsuyu Kızılırmak Yeşilırmak Yeşilırmak Kızılırmak Abdal Deresi Amacı Enerji Enerji Enerji + Sulama Enerji + Sulama Kullanma Suyu İnşaatın (başlamabitiş) yılı Gövde dolgu tipi Gövde hacmi Yükseklik (talvegden) Normal su kotunda göl hacmi Normal su kotunda göl alanı Kil Çekirdekli Kil Kil Kil Kaya Dolgu Çekirdekli Çekirdekli Çekirdekli Kaya Dolgu Kaya Dolgu Kaya Dolgu Zonlu Toprak Dolgu 15, 9 hm3 9, 6 hm3 2, 338 hm3 2, 5 hm3 2, 6 hm3 137 m 135 m 38 m 29 m 45 m hm ,75 181,31 hm3 213 hm3 106,50 hm3 hm3 118,31 km2 22,66 km2 9,644 km2 16,55 km2 6,28 km2 Sulama alanı... ha... ha ha ha... ha Güç 700 MW 500 MW 46 MW 56 MW... MW Yıllık Üretim 1632 GWh 1217 GWh 273 GWh 257 GWh... GWh 79

80 Göletler Samsun ilinde işletmede olan 9 adet gölet bulunmaktadır. Bu göletler aşağıda tablo halinde sıralanmıştır. İşletmedeki Göletler S Göletin Adı N 1 Güven Göleti Sulaması 2 Divanbaşı Göleti Sulaması 3 Kozansıkı Göleti Sulaması 4 Güldere Göleti Sulaması 5 Karabük Göleti ve Sulaması 6 Dereköy Göleti Sulaması 7 Samsun-Hacıdede Göleti ve Sulaması (SE)inş. 8 Samsun-Vezirköprü Duruçay Göleti ve Sulaması (SE) İnş. 9 Samsun-Merkez Taflan Göleti (SE) İnş. Kaynak: 80

81 Göletler Özet Tablo Gölet adı Güven Divanbaşı Kozansıkı Güldere Karabük Havza Hacıdede Duruçay Taflan Dereköy Göletin yeri Samsun- Kavak Samsun- Kavak Samsun Kozansıkı Samsun- Güldere Samsun Vezirköprü Samsun Havza Samsun Havza Samsun Vezirköprü Samsun İl Km. Kuzeybatı Akarsuyu Dereçam Deve Güngörmez Kirazın dereköy Dereycan Deresi Allahu Deresi İstavroz Çayı Kurugökçe deresi Amacı Sulama+ Sulama Sulama Sulama Sulama Sulama Sulama Sulama Sulama İçmesuyu İnşaat Yılı Gövde Toprak Kaya Kaya Kil Çek. Toprak Kil Kil Çek. Kil Çek. Kil dolgu tipi Dolgu Dolgu Yarı Çekirdekli Kaya Yarı Çekirdekli Geç.Dolgu Kaya Dolgu Dolgu Geç.Dolgu Kaya Dolgu Depolama 2,20 hm3 2,10 hm3 0,37 hm3 0,83 hm3 2,05 hm3 9, hm hm3 hacmi hm3 hm3 Aktif 2,10 hm3 1,40 hm3 0,30 hm3 0,68 hm3 1,94 hm3 8, hm hm3 hacim hm3 hm3 Ölü hacim 0,10 hm3 0,70 hm3 0,07 hm3 0,15 hm3 0,11 hm3 0,611 0,295 0,690 hm3 0,171 hm3 hm3 hm3 Yükseklik 29,5 m 22 m 24 m 27 m 27 m 48,2 m 40 m 34,5 m 40,5 m (talvegden) Yükseklik 35,m 24 m 28,65 m 37,32 m 33 m 51,2 m 44 m 38 m 43 m (temelden) Sulama 150 ha 150 ha 100 ha 378 ha ha 595 ha ha 291 ha alanı Proje rantabilitesi ,53 1,53 2,85 1,001 İnşa Halindeki Sulamalar İnşaatın Adı Fayda (ha) Bafra Ovası Sulaması I.Merhale (I.Kısım) İnşaatı 14,279 Bafra Ovası Sol Sahil Sulaması İnşaatı 19,122 Çarşamba Ovası Sol Sahil Yüzeysel Drenajı İnşaatı 29,200 Kumköy Regülatörü ve Çarşamba Ovası Sağ Sahil Sulaması İnşaatı 20,000 Çarşamba Ovası Sağ Sahil 2. Kısım Yüzeysel Drenajı İnşaatı 21,000 Samsun-Merkez Taflan Göleti Sulaması 291 Vezirköprü Ovası 81

82 43-İKLİM Samsun genellikle ılıman bir iklime sahiptir. Ancak sahil şeridi ve iç kesimlerinde iklim iki ayrı özellik gösterir. Sahil şeridinde (Merkez ilçe,terme, Çarşamba, Bafra,Alaçam, 19 Mayıs, Tekkeköy ve Yakakent ) Karadeniz ikliminin etkileri görülür. Bunun için sahil şeridinde yazlar sıcak, kışlar ılık ve yağışlı geçer. İç kesimler (Vezirköprü, Havza, Ladik, Kavak, Asarcık ve Salıpazarı) yüksekliği 2 bin metreyi bulan Akdağ ve 1,500 metreyi bulan Canik dağlarının etkisi altında kalır. Buradaki dağların etkisinden dolayı kışlar soğuk, yağmur ve kar yağışlı, yazlar ise serin geçer. Sıcaklık ve yağış yönünden Samsun hiç bir bölgeye benzemez. Samsun da aynı gün içerisinde havanın bir kaç kez değiştiği görülür. Bazı yıllar kış ortalarında yazdan günler yaşanır. Sahil şeridinde kar ile kaplı günlerin sayısı 2-3 günü geçmez. İç kesimlerde ise kar yağışından bazen ulaşım aksar. Samsun a Ait Meteorolojik İstatistiki Veriler SAMSUN Ocak Şubat Uzun Yıllar İçinde Gerçekleşen Ortalama Değerler ( ) Mart Nisan Mayıs Hazira Temm Ağusto Eylül Ekim Kasım Aralık n uz s Ortalama Sıcaklık ( C) Ortalama En Yüksek Sıcaklık ( C) Ortalama En Düşük Sıcaklık ( C) Ortalama Güneşlenm e Süresi (saat) Ortalama Yağışlı Gün Sayısı Ortalama Yağış 82

83 Miktarı (kg/m2) Uzun Yıllar İçinde Gerçekleşen En Yüksek ve En Düşük Değerler ( )* En Yüksek Sıcaklık ( C) En Düşük Sıcaklık ( C) En Çok Yağış; , kg/m2 En Hızlı Rüzgar; , km/saat En Yüksek Kar; , 36.0 cm Kaynak: Samsun, kuzey rüzgârlarına devamlı olarak açıktır. En şiddetli esen rüzgârın yönü güney-güneybatı olup, bu rüzgârın adı Aralık ayında esen Kıble rüzgarıdır. 44-NÜFUS (Nüfus, Nüfus Artış Hızı, Şehir Ve Köy Nüfusu) 1927 Yılında, Türkiye nin nüfusu 13,648,270, Samsun un nüfusu ise 260,868 olarak tespit edilmiş ve Samsun ili nüfus büyüklüğü açısından 63 il arasında 17. sırada yer almıştır sonu itibariyle 1,252,693 e ulaşan Samsun nüfusu ile 81 il arasında 15. sıradadır. İlin yüzölçümü km² ile Türkiye nin (779,452 km²) yaklaşık % 1.2 sini oluşturmaktadır. Samsun da kilometrekareye düşen kişi sayısı 1927 yılında 28 kişi iken, 2010 sonunda 134 kişiye yükselmiştir yılında Türkiye de km² başına nüfus 18 kişi iken, 2010 yılında 95 kişiye yükselmiştir. Nüfus Artış Hızı yılları arasında Türkiye nin nüfusu yaklaşık 5.4 kat, Samsun ilinin nüfusu ise 4.8 kat artış göstermiştir yılında Samsun ili ülke nüfusu içinde %1.91 lik paya sahipken 2010 yılında bu oran % 1,70 e düşmüştür döneminde Samsun ilinin yıllık nüfus artış hızının genel olarak ülke ortalamasından yüksek olduğu, döneminde ise düşük olduğu görülmektedir. 83

84 2010 yılında yıllık nüfus artışı Türkiye ortalaması olan binde 16 nın çok altında binde 2 olarak gerçekleşmiştir. Şehir Ve Köy Nüfusu 1927 yılında Samsun ilinde % 21,3 olan şehir nüfusu payı, 1950 yılına kadar önemli bir değişim göstermemiş ve bu yıldan sonra sürekli artış göstererek 2010 yılında % 65.2 ye ulaşmıştır. 84

85 Samsun Nüfusunun Yıllara Göre Değişimi ( ) SAMSUN TÜRKİYE Nüfus Artışı Yıllar Nüfus Pay(%) Şehir Köy Şehir Köy Toplam Şehir Köy Şehir Köy Samsun Türkiye Nüfusu Nüfusu (%) (%) Nüfus Nüfusu Nüfusu (%) (%) , % 197, , % 73.9% 31,391,421 10,805,817 20,585, % 65.6% 15.5% 13.1% , % 235, , % 71.3% 35,605,176 13,691,101 21,914, % 61.5% 8.6% 13.4% , % 290, , % 68.0% 40,347,719 16,869,068 23,478, % 58.2% 10.4% 13.3% ,008, % 345, , % 65.8% 44,736,957 19,645,007 25,091, % 56.1% 11.2% 10.9% ,108, % 408, , % 63.1% 50,664,458 26,865,757 23,798, % 47.0% 10.0% 13.2% ,158, % 525, , % 54.7% 56,473,035 33,326,351 23,146, % 41.0% 4.5% 11.5% ,209, % 635, , % 47.5% 67,803,927 44,006,274 23,797, % 35.1% 4.4% 20.1% ,228, % 725, , % 41.0% 70,586,256 49,747,859 20,838, % 29.5% 1.6% 4.1% ,233, % 776, , % 37.1% 71,517,100 53,611,723 17,905, % 25.0% 0.4% 1.3% ,250, % 802, , % 35.8% 72,561,312 54,807,219 17,754, % 24.5% 1.3% 1.5% ,252, % 816, , % 34.8% 73,722,988 56,222,356 17,500, % 23.7% 0.2% 1.6% Kaynak: TÜİK 85

86 45-İLÇELERİN GELİŞMİŞLİK DURUMU kabul tarihli 5747 sayılı Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile daha önce belediye olan Atakum, Canik ve İlkadım ilçe olmuştur. Samsun un yeni ilçelerle (Atakum, Canik, İlkadım) birlikte 17 ilçesi mevcut olup ilçeleri arasında ciddi ekonomik gelişmişlik farkları vardır. Devlet Planlama Teşkilatı nın (DPT) İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (2004) raporuna göre 10 ilçemizin gelişmişlik endeksi (-) eksidir. Türkiye deki 872 ilçe arasında son sıralarda bulunan (6.Grup) üç ilçemiz bulunmaktadır. Birinci gelişmişlik grubunda yeralan ilçemiz bulunmamaktadır. 46-SAMSUN VE İLÇELERİ SOSYO-EKONOMİK GELİŞMİŞLİK ENDEKSLERİ Sıra İlçe Gelişmişlik Endeksi Gelişmişlik Grubu 25 Merkez* Ondokuzmayıs Bafra Tekkeköy Çarşamba Terme Ladik Havza Kavak Yakakent Alaçam Vezirköprü Salıpazarı Ayvacık Asarcık Kaynak: DPT İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması (2004) Not:* Atakum, Canik, İlkadım İlçeleri 86

87 47-CUMHURİYET DÖNEMİNDE SAMSUN İLE İLGİLİ BAZI ÖNEMLİ OLAYLAR Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919 da Samsun a çıktı. Mustafa Kemal Paşa 25 Mayıs-13 Haziran 1919 da Havza ya konuk oldu Samsun-Sivas Demiryolu İnşaatı 2.defa başladı ilk lokomotif Samsun a getirildi. Mustafa Kemal Paşa 20 Eylül 1924 te tekrar Samsun a geldi Samsun Ticaret Borsası Kuruldu Yılında Vezirköprü ve Ladik, Amasya dan ayrılarak Samsun a bağlandı Yılında Çarşamba ilçesinde belediye teşkilatı kuruldu Yılında Fransızların elinde bulunan sigara fabrikası Tekel e devredildi Yılında Samsun-Çarşamba demiryolu hizmete girdi Elektrik Şebekesi hizmete açıldı Samsun dan 18 Milyon Liralık ihracat, 13 Milyon Liralık ithalât gerçekleşti Samsun Ticaret ve Sanayi Odası ilk milli kongresini yaptı Samsun su şebekesine kavuştu. 29 Ekim 1930 da Gazi Kütüphanesi hizmete açıldı ilk kazması vurulan Samsun-Sivas demiryolu 1932 de hizmete açıldı Kavak bucağı, ilçe oldu Alaçam bucağı ilçe oldu Verem Savaş Dispanseri hizmete açıldı SSK Hastanesi hizmete açıldı Halk Eğitim Merkezi hizmete açıldı Ayvacık bucak merkezi oldu Samsun Havalimanı hizmete açıldı Kızılay Kan Merkezi kuruldu Samsun Limanı hizmete açıldı Samsun Fuarı hizmete açıldı Samsunspor Kulübü kuruldu Karadeniz Bakır İşletmeleri hizmete girdi. 87

88 1970 Samsun Azot fabrikası üretime başladı Yeni Belediye sarayı hizmete açıldı Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi öğretime başladı Samsun şehirlerarası tam otomatik telefon görüşmesine kavuştu Asarcık ilçe oldu Ondokuz Mayıs, Salıpazarı ve Tekkeköy ilçe oldu Ayvacık köyü ile Keskinoğlu Köyü birleştirilerek Ayvacık ilçesi kuruldu Yakakent İlçe oldu Samsun Büyük Şehir statüsünü aldı Samsun İçme ve Kullanma suyu projesi tamamlandı Samsun Kalkınmada Öncelikli Yöre Statüsüne alındı. Uygulamaya Ocak 1998 de geçildi Samsun-Çarşamba Uluslararası Havalimanı resmi olarak açıldı Şubatında seferler başladı Samsun Atatürk Kültür Merkezi (AKM) Açıldı Samsun-Kavak OSB Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca tescili yapıldı Samsun Ticaret ve Sanayi Odası 100.Kuruluş Yıldönümünü kutladı Türk Devlet ve Toplulukları Kurultayı Samsun da yapıldı Samsun Sahil Yolu Açıldı Samsun Doğalgaz Dağıtım Lisansı İhale ilânı Resmi Gazetede yayımlandı Samsun OSB Doğalgaz kullanmaya başladı. Büyük Şehir sınırları genişledi Samsun Gübre Sanayi A.Ş. özelleştirildi Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. Samsun tesisi özelleştirildi Samsun TEKMER yeni binasında Faaliyete başladı 2007 Çevre yolu hizmete açıldı 2008 TCDD ye ait Samsun Limanı Yer Hizmetleri Kiralama Yöntemiyle özelleşti Atakum, Canik ve İlkadım İlçe Oldu 2008 Merkezi Samsun olan TR83 Düzey 2 Bölgesi Kalkınma Ajansı Kuruldu Merkez Gıda OSB Tahsisleri Yapıldı 2009 Teknopark Kuruluş Çalışmaları başladı 88

89 2009 Samsun Ticaret ve Sanayi Odası Eğitim Vakfı Çalışmaları Başladı 2009 Samsun Lojistik Köy çalışmaları başladı 2010 Nisan; Canik Başarı Üniversitesi Kuruldu Samsun Fuar ve Kongre Merkezi Protokolü İmzalandı 2010 Samsun Hafif Raylı Sistem Hizmete Başladı 2011 Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Açıldı 2012 Samsun Canik Başarı Üniversitesi Eğitim ve Öğretime Başladı. 48-TARIMSAL YATIRIM KURULUŞLARI Destek İLETİŞİM BİLGİLERİ Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı - Tarımsal Yatırımcı Danışma Ofisi (TARYAT) Adres: Eskişehir Yolu 9. Km Yeni Bina 14.Kat Lodumlu / ANKARA Tel: 0 (312) (312) Faks: 0 (312) Web: e-posta: [email protected] Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Samsun İl Müdürlüğü Adres: Kılıçdede mah. Abdülhakhamit cad. No: İlkadım/SAMSUN Tel: 0 (362) (3 Hat) Faks: 0 (362) Web : Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Samsun İl Koordinatörlüğü Adres: Güzelyalı Mah Sok. No:7 Atakum SAMSUN Tel: 0(362) Faks: 0(362) Samsun Valiliği Adres: Hükümet Konağı SAMSUN Tel: 0 (362)

90 Faks: 0 (362) Web : e-posta: [email protected] Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı (OKA) Adres: Kale Mahallesi Şükrüefendi Sokak No:2 Kat:3 İlkadım/SAMSUN Tel: Faks: 0 (362) Web: e-posta: [email protected] 49-KAYNAKLAR: 1- Ekonomi Bakanlığı Yeni Teşvik Sistemi Yatırımlarda Devlet Yardımları TR83 Samsun Alt Bölge Master Plan B.Hekimoğlu, M.Altındeğer 3- Kalkınma Bakanlığı Ekonomik Gelişmeler, STSO İktisadi Rapor Yayın no:2011/1 5- Samsun İl Özel İdaresi. Samsun İli Tarım Master Planı Kalkınma Bakanlığı Temel Ekonomik Göstergeler Bilim, Teknoloji ve Sanayi Bakanlığı, 81 İlin durum raporu Mayıs