DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ

Transkript

1 DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ Baver AYDIN

2 S.S. DĠYARBAKIR METAL ĠġLERĠ KÜÇÜK SANAYĠ SĠTESĠ (K.S.S) YAPI KOOPERATĠFĠ 1. Meslek Gruplarının SiteleĢmesi ve Kooperatifin KuruluĢ AĢaması Diyarbakır ilinde metal iģleri ile uğraģan esnaf Ģehrin geneline dağılmıģ ve büyük ölçüde bina altlarında üretim yapar vaziyettedir. Bu durum kent içinde gürültü/görüntü kirliliği ve yapıların zarar görmesi baģta olmak üzere pek çok olumsuz etkiler yaratmaktadır. Metal iģleriyle uğraģan esnafın dağınık ve yetersiz fiziksel altyapı ile çalıģıyor olması, firmaların geliģimini, kendi aralarındaki ve pazarla olan iliģkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Bunlara ek olarak iģletmeler kent merkezinde ciddi bir enerji yükü yaratmaktadır. Bu sıkıntıların önlenmesine yönelik olarak Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarih ve 1661 no lu kararında demirci esnafının çalıģmalarının tarihi mekânlardaki taģların çatlamasına sebebiyet verdiği gerekçesiyle kent dıģına taģınmalarına, yine Diyarbakır BüyükĢehir Belediye Meclisi tarih ve 80 no lu kararında bu iģkoluna ait iģyerlerinin kent dıģında siteleģmelerine yönelik kararları almıģtır. Bu kararlar doğrultusunda, S.S. Diyarbakır Metal ĠĢleri Küçük Sanayi Sitesi Yapı Kooperatifi, Diyarbakır Valiliği, Diyarbakır BüyükĢehir Belediyesi ve Ġlçe Belediyeleri, Defterdarlık, Diyarbakır Esnaf ve Sanatkârları Odaları Birliği, Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası, Mimarlar ve ĠnĢaat Mühendisleri Odalarının da desteği ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Diyarbakır Sanayi ve Ticaret Ġl Müdürlüğü nün tarih ve 537 sayılı oluru ile kurulmuģtur. Kooperatifin kuruluģ aģamasında Ģehrin değiģik bölgelerinden tanınan esnafların katılımı ve çevrelerini yönlendirmeleri güven oluģturmuģ ve kooperatife katılım sağlanmıģtır. 280 üyesi bulunan kooperatifin kuruluģ sürecinde yaklaģık 130 iģletmenin kayıt altına alınması sağlanmıģtır. Bu çalıģmalar gerçekleģtirilirken Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programı na 2009 yılında, K.S.S. nin kurulması için proje sunulmuģ ve buradan gelecek destekle inģaatın tamamlanması planlanmıģtır. Ancak proje baģvurusu olumlu sonuçlanmamıģtır. Bu noktada kurulmuģ olan Kooperatif faaliyetlerini sonlandırmak yerine, diğer kurum/kuruluģların da desteği ile inisiyatifi kendi eline alıp çalıģmalarına hız vermiģtir tarihinde Milli Emlak Müdürlüğünden 1164, 1165, 1166 ve 1167 nolu parselleri bu amaçta kullanılmak üzere 4706 sayılı yasa gereği harca esas değer üzerinden satın alınarak proje çalıģmalarına baģlanmıģtır. Projelendirme aģamasında çeģitli bölgelerde K.S.S. ler ziyaret edilmiģ, iģletmelerin günün Ģartlarındaki ihtiyaçları göz önüne alınmıģ ve bu doğrultuda projeler hazırlanmıģtır. Bu noktada Kooperatif, Ticaret ve Sanayi Bakanlığının kredi desteğinden faydalanmamayı tercih etmiģtir. Bunun altında yatan en önemli nedenin de, mevcutta bu destekten faydalanan K.S.S. lere Bakanlığın tip projelerinin uygulanması (tip projeler günümüz Ģatlarında ihtiyaca cevap vermediğinden) ve ödeneklerden dolayı inģaat sürelerinin uzaması olduğu belirtilmektedir. DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ 2

3 YAPI SINIFI T.C. ĠnĢaat yapı ruhsatı alınarak, tarihi itibarıyla inģaat çalıģmalarına baģlanmıģ ve inģaat bitim süresi iģe baģlama tarihinden itibaren 2 yıl olarak planlanmıģtır yılı sonu itibariyle de inģaat seviyesi % 40 civarındadır. 2. K.S.S. Yapılarının Dağılımı Metalciler Yapı Kooperatifi nin yaptığı K.S.S de iģyeri sayısı 280 olup 3 tip yapı bulunmaktadır: YAPILARIN DAĞILIMI Metrekare (m 2 ) Adet YaklaĢık Maliyet (TL) Not: Belirlenmiş olan yaklaşık maliyet hesapları piyasa araştırmasına göre hesaplanmıştır. K.S.S de bulunan 280 iģyerine ek olarak 7 sosyal tesis (idare binası, sağlık tesisi, spor tesis alanı, restaurant+cafe, PTT, banka, kargo, market v.b.) yapılarının da inģaatı planlanmıģtır. Ġdare Binası 4 kat (bodrum + 3) olarak planlanmıģ olup, idari kat, konferans salonu, mesleki eğitim merkezi, Ar-Ge için ortak atölye ve laboratuar gibi kısımları bünyesinde içecek Ģekilde planlanmıģtır YILI YAKLAġIK MALĠYET HESAP TABLOSU BĠRĠM YAPI ĠġLERĠ ADET ALANI (m 2 ) FĠYATI (TL/m 2 ) NOLU PARSEL TUTARI (TL) 3A A TĠPĠ DÜKKÂN ,00 448, ,00 3A B TĠPĠ DÜKKÂN ,76 448, ,48 3B ĠDARE BĠNASI ,70 511, ,70 4B GENEL SIĞINAK ,50 640, ,00 TOPLAM , NOLU PARSEL 3A B TĠPĠ DÜKKÂN ,38 448, ,24 3A C TĠPĠ DÜKKÂN ,56 448, ,88 4A RESTAURANT + CAFE ,91 577, ,07 4B MARKET+KARGO+BERBER 1 246,65 640, ,00 4B PTT+BANKA ,60 640, ,00 4B SAĞLIK OCAĞI+GÜVENLĠK 1 493,20 640, ,00 4B GENEL SIĞINAK 1 154,50 640, ,00 TOPLAM , NOLU PARSEL 3A A TĠPĠ DÜKKÂN ,68 448, ,64 3A B TĠPĠ DÜKKÂN ,38 448, ,24 3A C TĠPĠ DÜKKÂN ,40 448, ,20 4A RESTAURANT + CAFE ,91 577, ,07 4B GENEL SIĞINAK ,50 640, ,00 DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ 3

4 TOPLAM , NOLU PARSEL 3A A TĠPĠ DÜKKÂN ,24 448, ,52 4B GENEL SIĞINAK 1 600,00 640, ,00 TOPLAM ,52 GENEL TOPLAM ,04 K.S.S. inģaatı için planlanan bütçe yaklaģık 43 Milyon TL dir. Bu para, Kooperatif üyeleri tarafından karģılanmakta olup, yakın zamanda bir banka ile anlaģılarak Kooperatif üyelerinin uygun Ģartlarda bireysel olarak kredi alabilmesinin de önü açılmıģtır. 3. Kooperatif Üyelerinin Dağılımı KOOPERATĠFE KAYITLI ÜYELERĠN Ġġ ALANLARI SAYISI 1 Çelik Konstrüksiyon ve Demir Doğrama Kaynak ĠĢleri ve Sıcak Demircilik 22 3 Çelik Kapı Üreticileri 5 4 Tarım Aletleri Ġmalatçıları 6 5 Çelik Mutfak Tezgâhları Ġmalatçıları 5 6 Tornacılar, Makine Parçaları, Hırdavat ve Yedek Parça Üreticileri 11 7 Soba Üreticileri, Tenekecilik ĠĢleri ve Havalandırma Sistemleri 16 8 Değirmen Parçaları Ġmalatçıları 1 9 Dökümcüler 1 10 Alüminyum ve PVC Doğramacıları 9 11 Tel Örme Ġmalatçısı 2 12 Ferforje Ġmalatçısı 3 13 Bobinajcılar ve Güç Kaynağı Ġmalatçıları 2 14 Çelik Pano Ġmalatçıları 8 15 Bilemeci 1 16 Vinç Parçaları ve Kepçe Kovaları Ġmalatçıları 6 17 Kalıp Ġmalatçıları 7 18 Kepenk ve Daraba Ġmalatçıları 4 19 Sondaj Malzemeleri Ġmalatçıları 2 20 Soğutma Sistemleri Ġmalatçıları 4 TOPLAM Kooperatif ve Sektörel GeliĢme Ġlimizde iģ sahiplerinin inisiyatifi ve çalıģmalarıyla kurulan ve faaliyetine devam eden Kooperatif, çoğu zaman eksikliği dile getirilen ortak faydalar etrafında birlikte iģ yapma kültürünün ender örneklerinden biridir. Kooperatif Yönetim Kurulu Üyeleri ile yapılan görüģmelerde, Diyarbakır Ġlinde Metal Ana Sanayi sektöründe faaliyet gösteren yapıların genel olarak küçük çapta çalıģan firmalar olduğu, büyük bölümünün bina altlarında ve uygun olmayan koģullarda, Ģehrin belli noktalarına dağılmıģ vaziyette bulundukları belirtilmiģtir. Yetersiz alt yapının aynı zamanda bu sektörde çalıģan firmalar açısından hem büyümenin önündeki bir engel oluģturduğu, hem de saygınlık kaybına sebebiyet verdiği belirtilmiģtir. Yeni yapmıģ oldukları kooperatif ile sadece fiziksel bir DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ 4

5 mekân değil, aynı zamanda sektörel bir geliģme merkezi yaratabilmek amacında olduklarını ifade etmiģlerdir. Kooperatif üyeleri genel olarak küçük çapta esnaftan oluģmakla beraber, yapı içinde esnaf boyutunu aģan (üyelerin yaklaģık % 30 u civarı) ve Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odasına kayıtlı olan üyeler de bulunmaktadır. Bu durum benzer sektörde yer alan farklı aktörlerin bir araya gelerek karģılıklı etkileģimini ve firmalar arası iletiģimi artıracak olumlu bir etken olarak algılanmaktadır. 5. Diyarbakır da Metal, Metal EĢya ve Makine Sanayi 5.1. Mevcut Durum Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası verilerine dayanılarak hazırlanmıģ olan Diyarbakır Ġli Sanayi Raporuna göre, Metal Sanayi Ve Metal Eşya ve Makine Sanayisi nde 78 iģletme faaliyet göstermekte olup toplam kiģi istihdam edilmektedir. ĠĢletme sayısına göre sektörel dağılımdaki payı % 14,9 iken, istihdam dağılımındaki payı % 8,1 dir. Grafik 1 Diyarbakır Ġlinde Kurulan Metal, Metal EĢya ve Makine Sanayi ĠĢletmelerinin KuruluĢ Yıllarına Göre Dağılımı Kaynak: DTSO (2009). Diyarbakır Ġmalat Sanayi Profili AraĢtırması (YayınlanmamıĢ Rapor). Firmaların kuruluģ yıllarına bakıldığında diğer sektörlerde olduğu gibi bu sektörde de özellikle son 5 yılda yeni kurulan firma sayısında artıģ görülmektedir. DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ 5

6 Grafik 2 Metal, Metal EĢya ve Makine Sektörünün ĠĢletme Sayısına Göre Alt Dağılımı Kaynak: DTSO (2009). Diyarbakır Ġmalat Sanayi Profili AraĢtırması (YayınlanmamıĢ Rapor). Bu sektörde alt sektör dağılımına bakıldığında % 17,9 unu elektrikli makineler ve aygıtlar oluģturmaktadır. Bu iģletmelerde daha çok elektrik panosu, regülatör ve transformatör üretilmektedir. Alüminyum pencere ve çelik kapı üretimi yapan firmaların oranı % 12,8; çeģitli zirai makineler ve aksamlarını üreten firmaların oranı % 10,3; tanker, römork, konteynır üreten firmaların oranı % 11,5 olarak görülmektedir. Ana metal sanayi olarak çelik konstrüksiyon, tel ve muhtelif demir aksamları üretimi yapılmakta olup bu iģletmelerin oranı % 6,4 tür. Ayrıca bu grupların içine girmeyen soba, tüfek, merdiven, ütü masası, askılık, asansör kapısı, kepçe kovası gibi çeģitli alanlarda üretim yapan firmalar mevcuttur. Bununla birlikte Kooperatifin yaptığı çalıģmada Diyarbakır Ġli metal iģleri ile ilgili meslek grubu yaklaģık firma sayısı 350 olarak belirlenmiģtir. Bu değerler dikkate alındığında sektörün hem sektörel dağılımda hem de istihdamdaki payının azımsanamayacak miktarda olduğundan söz edilebilir TRC2 Bölgesi (Diyarbakır-ġanlıurfa) Bölge Planı ve Ġmalat Sanayi Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından TRC2 Bölgesi (Diyarbakır-ġanlıurfa) için hazırlanan Bölge Planı nda dört geliģme ekseni belirlenmiģ olup bu eksenlerden biri, İstihdam Kapasitesi ve Rekabet Gücü dür. Bu eksen kapsamında İstihdamı ve Üretimde Katma DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ 6

7 Değeri Artırmak amacı, tarımsal ve endüstriyel üretimde verimin artırılması, katma değeri yüksek üretim yapısına geçilmesi, bölge potansiyelleri ve tüketim talepleri doğrultusunda imalat sanayinin geliştirilmesi ve KOBİ lerin kapasitelerin geliştirilmesi ile istihdam kapasitesinin artırılması Ģeklinde tanımlanmıģtır. Yukarıda belirtilen hedefi gerçekleģtirmek için belirlenen strateji Sanayide Üretim Kapasitesinin ve Katma Değerinin artırılmasıdır. Bu ana stratejinin alt stratejilerinden biri de Bölgede yığınlaģan/yoğunlaģan sanayi ve alt sektörlerinin geliģtirilmesidir. Alt stratejide belirlenen öncelikli sektörlerden biri Makine ve Teçhizat Hariç: Fabrikasyon Metal Ürünlerin Ġmalatı olarak belirlenmiģtir. Bölge Planında alt strateji ile ilgili belirlenen tedbirler aģağıdaki gibidir: T1 T2 T3 T4 T5 T6 TEDBĠRLER Alt sektörlerin üretim ve istihdam kapasitelerini artırmaya yönelik desteklerin sunulması Hammaddenin bölgede iģlenmesini sağlayacak desteklerin sunularak katma değerin artırılması MarkalaĢmanın teģvik edilerek tanınırlığın artırılması Ar-Ge ve yenilikçilik faaliyetlerinin desteklenmesi Büyük ölçekte entegre iģletmeler kurmak için ortaklıkların/birleģmelerin desteklenmesi Kümelenme potansiyeli olan alt sektörlerin belirlenmesi için araģtırmaların yapılması ve kümelenmenin teģvik edilmesi Buna ek olarak Bölge Planı nda bir diğer alt stratejide; bölge potansiyelleri ve tüketim talepleri doğrultusunda imalat sanayinin geliģtirilmesi olarak belirlenmiģtir. Bu alt stratejinin tedbirlerinden biri de bölgedeki geliģmeler ve devam eden yatırımlar doğrultusunda talep artıģı beklentisinin olduğu ürünlerin bölgede üretilmesinin desteklenmesidir. Tedbir kapsamında belirlenen yeni alt sektörler: Tarım makineleri ve sulama ekipmanları, Yapı malzemeleri ve kimyasalları, Yenilenebilir enerji sistemleri (özellikle güneş enerjisi ve biyogaz) ve yan sanayi ürünlerinin imalatı. Bölge Planı nın yanı sıra, Hazine Bakanlığı nca sağlanan bölgesel teģviklerde Metal EĢya ve Makine Teçhizat Ġmalatı ilimizde desteklenecek öncelikli alanlar olarak belirlenmiģtir. Bölge Planı incelendiğinde, faaliyetine devam eden Kooperatifin sektörel geliģme, iģbirliği kültürünün devamının sağlanması, küme oluģturmaya yönelik çalıģmalar ve benzeri faaliyetler için desteklenmesinin uygun olduğu görülmektedir. Bununla birlikte sektörün kendi içinde, dıģ bir etken olmadan oluģmuģ olan iģbirliğinin daha ileri safhalara taģınması gerekliliği aģikârdır. Kooperatif yönetiminin bu noktada istekli olması Ģimdiye kadar yapılmıģ olan çalıģmalardan farklı olarak tabandan katılımcılığı, sahiplenmeyi ve sürekliliği tetikleyecek en önemli faktör olarak öne çıkmaktadır. DİYARBAKIR METAL İŞLERİ YAPI KOOPERATİFİ 7