AÖF MALİYE - 5.YARIYIL

Transkript

1 AÖF MALİYE-5.YARIYIL KİTABI İNCELEME KİTAPÇIĞI AÖF MALİYE - 5.YARIYIL KİTABIMI İNCELEME DOSYASI NEVİN SEÇKİN ULUS 77.YARIYIL DERSLER 1. DEVLET BÜTÇESİ 2. KOMU EKONOMİSİ-1 3. ÖZEL VEGİ HUKUKU-1 4. MALİYET MUHASEBESİ 5. PARA- BANKA 6. SOSYAL BİLİMLERDE ARAŞTIR- MA YÖNTEMLERİ ÖNSÖZ NEVİN SU

2 AÖF MALİYE-5.YARIYIL KİTABI İNCELEME KİTAPÇIĞI Sevgili arkadaşlar, Dört yıladır iletişim halindeyiz. On yıl dershane hocalığından sonra daha iyi ve faydalı neler yaparım duygularıyla başladığım kişisel yolculuğumda artık bir durak noktasına geldim. Dört yıl günde 16 saat yüzlerce kitap sayfaları, belki de milyonlarca kere vurduğum klavye tuşları arasında yaptığım yolculuk beni bir manada Profesyonelliğin girdabına cumburlop attı. Şimdi en büyük sorumluluğun akıntıya karşı hiç yorulmadan, duraksamadan kulaç atmak gerektiğinin bilincindeyim. Bu yolculukta en büyük destekçimin siz öğrencilerim olduğuna yüksek inancım tamdır. Bu inanç bana büyük bir şevk ve heyecan veriyor. Bu gecen 4 yılda tam 14 kitap hazırladım. Bunların 2 si kurum sınavları iktisat-maliye alan- diğerleri ise AÖF iktisat, AÖF Maliye ve AÖF İşletme bölümlerinin Yarıyıl dönemleri için sizlerin sınavlarda başarılarınıza doğrudan destek olacak kitaplardır. Lütfen bu satırlarımı bir tevazu yoksunluğu, alçakgönüllülük ihlali olarak algılamayın. İddia ediyorum ve tüm varlığımı ortaya koyuyorum ki BENİM KİTAPLA- RIM sizleri sınavlarınızda başarıya götürecek yegâne temel kaynaktır. Bir disiplin ve metodolojik bir çalışma programı uygulayarak kitaplarım üzerinden derslerinize çalışırsanız başarınız mutlaktır. Bu mücadelemde beni ancak sizlerin başarısı mutlu eder. Ben biliyor ve inanıyorum ki --VARLIKLI OLMAKLA VARLIKLI OLAMAK ARASINDA İNCE BİR ÇİZGİ VARDIR.--- BU ÇİZGİ VAR OLMA ÇİZGİSİDİR. BENİM VAR OL- MAM VE MANEVİ VARLIĞIM SİZLERİN HİZMETİNİ- ZE SUNDUĞUM KİTAPLARIMDIR. DİSİPLİNLER alanında AÖF öğrencileri için hazırladığım sınavlara hazırlık kitaplarımda ÖĞRENMEYİ SAĞLAYACAK, ÖĞRENDİKLERİMİZİ KÖKLEŞTİ- RECEK VE TEKRARLIYORUM, İDDİA EDİYORUM KİTAPLARIM ÜZERİNDEN DİSİPLİNLİ OLARAK CALITIĞINIZDA BAŞARI SİZİNLEDİR. Kitaplarımda NASIL ÇALIŞMALIYIZ BAŞLIĞINDA BİR ÖNSÖZ BULUNMAKTADIR. O ÇALIŞMA YÖTEMİNİ UYGU- LAYIN BAŞARIN. Bu yıl kitaplarımı alan arkadaşlarla inter aktif ilişki içinde olacağım. Günlük çalışma saatlerimin 1/3 benden destek talebinde bulunan arkadaşlara ayıracağım. Onlarla çok verimli çalışmalar yapacağız. Yazılı, görsel konu ve ders anlatımları, mail üzerinden soru desteği, anlamadıkları veya zorlandıkları derslerde isteklerine yazılı sözlü destekler gibi Bakalım sonuçlarını hep beraber göreceğiz. Allah utandırmasın. SAYGILARIMI SUNUYOR, HEPİNİZE TEKRAR BAŞARILAR DİLİYORUM. NEVİN SEÇKİN ULUS Arkadaşlar, KİTAPLARIM AÖF Yayınladığı DERS Kitaplarının paradigmasına tapa tap uygun olarak hazırlanmıştır. Yayınladığım Kitaplarım ilgili derslerin ve bu derslerin her ünitesinde verilen tüm bilgilerin en ince detaylarına kadar incelenmesi neticesinde; ucu açık, inceleyici ve analitik düşünce metodu uygulanarak sorulara dönüştürülmüştür. Bu soruların yanında öğrenmeyi pekiştiren temelleştirici bilgi olan HAP BİLGİLERLE desteklenmiştir. Öğrenim hayatı icazet için, öncelikle bizden sorulan sorulara doğru cevaplar verebilmemizi ister. Bu tür sorgulamada doğru cevapları verirsek başarmış oluruz. Ancak genel olarak Hayat, özel olarak ta Çalışma Hayatı soru sormamızı ister. İşte ben yukarıda belirttiğim BİLİM DALLARI ve - 2 -

3 AÖF MALİYE-5.YARIYIL KİTABI İNCELEME KİTAPÇIĞI 1. DERS: DEVLET BÜTÇESİ: 1. ÜNİTE DEVLET BÜTÇESİ ÖZELLİKLERİ VE İŞLEVLERİ, DEVLET BÜTÇESİ KAVRAMI VE ÇEŞİTLİ TA- NIMLARI Bütçe en basit biçimiyle, kamu kesiminin ürettiği hizmetlerin finansman aracıdır. Artan kamu giderleri ve artırılması zor olan kamu kaynakları arasında bir denge kurma zorunluluğu, devletleri bütçe yapmaya zorlamıştır. Devletin bu süreçte planlama yapması kamu harcamaları ve kamu gelirleri arasındaki dengeyi sağlaması gerekir. Ülkemizde ise Osmanlının son dönemlerinde bütçe kelimesi bazı belgelerde kullanılmış olsa da genellikle muvazene defteri, muvazene-i maliye ve muvazene-i umumiye gibi kavramlar daha yaygın kullanılmıştır Anayasası ndan başlayarak yerleşik bir kavram olarak bütçe kelimesi kullanılmıştır. SORU - 1. Devlet Bütçesi kavramı ile verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? A. Devletin gelir ve gider belgeleri B. Yürütmenin bulduğu mali kaynaklarla kaynakların kullanılma gereksinmesini kapsaması C. Ülkelerin anayasalarında genel hatları ile ele alınması D. Hem kamu hem de özel kesimin gelir ve gider dengesini kapsaması E. Kamu ve kuruluşların tüm unsurlarıyla geleceğe ait tahminlerini kapsaması Yanıt D Bütçe en geniş ulusal amaçlara hizmet etmek gayesiyle kaynakların kamu ve özel sektörlere dağılımını yapar; ulusal ekonominin gelişmesi, tam çalışma, fiyat istikrarı ve ödemeler dengesinin olumluya gidebilmesi için devletin harcamalarını ve gelirlerini aksettiren ekonomik bir belge kavramları bulunur. SORU - 2. Gelişen müdahaleci devlet, sosyal devlet anlayışıyla bütçe hangi işleve sahip olma özelliği kazanmıştır? A. Siyasi B. Hukuki C. Denetim D. Kaynak tahsisi E. Ekonomi Yanıt E 1. Parlamento tarafından onaylanması siyasi niteliğini oluşturmaktadır. 2. Bütçe sürecinin belirli yasal çerçevede yürütülmesi ise hukuki niteliğini vurgulamaktadır. Devlet Bütçesi Özellikleri 1. Gelir giderleri gösteren bir doküman 2. Gelirlerin tahmini 3. Araç 4. Fiyat etiketli bir hedef sınıflaması 5. Tercih yapma mekanizması 6. Plan 7. Ayrıntılı bilgi içeriyorsa, çalışma planı 8. Yürütme organı ile halk arasında yapılan bir sözleşme Klasik anlamda bütçe, kamu kurum ve kuruluşlarının, belirli bir dönem için gelir ve giderlerini tahmin eden, bunların uygulanmasına önceden izin veren hukuki bir dokümandır. Klasik tanım, bütçenin siyasi ve hukuki niteliğini vurgulamaktadır. Çağdaş anlamda bütçe tanımı, etkin kaynak tahsisi gelir dağılımında adaleti ve ekonomik istikrarı sağlaması olarak tanımlamalara girerken; bu tanımlar klasik tanımların içine girmiş ve klasik maliyecilerin anladığı dar kapsamlı bir mali denge aracı olmaktan çıkıp ekonomik denge aracı olmaya geçişiyle niteliği ve kapsamı genişlemiştir. Paul Leroy-Beaulieu a göre bütçe Belirli bir dönemde toplanacak gelirler ile yapılacak giderlerin tahmini ve karşılaştırmalı cetveli olduğu kadar yetkili organlar tarafından bu giderlerin yapılması ve o gelirlerin toplanması için verilen izindir. Edgar Allix bütçeyi Devletin belli bir süre içindeki gelir ve giderlerini tahmini olarak belirleyen, gelirin toplanmasına giderin yapılmasına izin veren bir tasarruftur. Rene Stourm Devlet bütçesi, kamu gelirleri ile giderlerinin önceden verilmiş iznini (tahmin ve onay) kapsayan bir tasarruftur. Prof.Dr. Gülay Coşkun,Hükümetin geçmiş yıllardayaptığı harcamalarının yasama organı ve kamuoyunda hesabını veren bir rapordur. biçiminde tanımlamıştır sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu göre bütçenin tanımı - 3 -

4 AÖF MALİYE-5.YARIYIL KİTABI İNCELEME KİTAPÇIĞI Belirli bir dönemdeki gelir ve giderlerin tahmini ile bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konan belge olarak tanımlandığını unutmayınız. BÜTÇENİN KLASİK İŞLEVLERİ Bütçenin Siyasal işlevi SORU - 3. Hükümetlerin hazırlamış olduğu bütçenin yasama organı tarafından güvenoyu alamaması aşağıdaki hangi fonksiyonuna aittir? A. Denetim fonksiyonu B. Siyasal fonksiyonu C. Hukuki fonksiyonu D. İktisadi-mali fonksiyonu E. Kaynakların tahsisi fonksiyonu Yanıt B Hükümetlerin siyasi tercihlerinin parlamentolar aracılığıyla onaylanması ve uygulanması bütçenin siyasi işlevini açıklamaktadır. Parlamentolarda, hükümetlerin hazırlayıp getirdiği bütçelerin onaylanması bir yandan bütçenin uygulanmasına izin verirken diğer yandan hükümete de bir anlamda güvenoyu verilmektedir. Çünkü bütçenin parlamentoda onaylanmaması hâlinde hükümet politikalarını uygulama olanağını yitirmektedir. Dolayısıyla parlamento hükümetin politikalarını beğenmediğini ifade etmiş olmaktadır ki bunun anlamı güvensizliktir. Bütçenin siyasi işlevi sadece demokratik ülkelerde geçerlidir. SORU - 4. Cumhurbaşkanının bütçe yasasını veto edememesinin nedeni aşağıdaki hangi fonksiyonundan kaynaklanmaktadır? A. Denetim fonksiyonu B. Siyasal fonksiyonu C. Hukuki fonksiyonu D. İktisadi-mali fonksiyonu E. Kaynakların tahsisi fonksiyonu Yanıt C Bütçenin hukuksal niteliği konusunda iki farklı görüş arasında yer alan bir görüşte, bütçenin gider kısmının idari tasarruf, gelir kısmının ise yasa olduğu biçimindedir. Bütçenin gider kısmının hukuki değeri bir meclis kararı ve bir şart tasarruftur çünkü yıl içerisinde yasada görülen ödenek miktarları idarenin isteği gereği değişebilmektedir. Buna karşılık bütçe gelirlerine ilişkin olarak bütçe yasası, vergi yasalarının ve her türlü mali yükümlülükler getiren yasaların bir yıllık sürede de yeniden uygulanmasına izin veren bir yasadır. Bütçe kanunları, hukuksal açıdan karma bir nitelik taşımaktadır. Bütçenin Denetim işlevi Devlet bütçeleri ülke ekonomilerinde GSMH nin yaklaşık %20 si ile %60 ı arasında paya sahiptir. Denetim, görevini yapan ve yapmayan kamu görevlilerini belirlemek için de kullanılmaktadır. En az kaynakla en fazla sosyal faydayı sağlayacak biçimde bütçe uygulamasının yapılması etkinlik denetimi adını almaktadır. Günümüzde bu denetim, verimlilik, etkililik ve tutumluluk yani VET olarak çevrilen denetim türü geliştirilmiştir. Hukuki mevzuata uygun denetim Yasallık Mevzuat Biçimsel denetimi olarak ayrılmaktadır. BÜTÇENİN CAĞDAŞ İŞLEVLERİ 1. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi 2. Gelir dağılımında adaleti sağlama işlevi 3. Ekonomide istikrarı sağlama işlevi 4. Kamu yönetiminde bir araç olarak kullanıma işlevi SORU - 5. Piyasa tarafından üretilmeyen ancak toplum için gerekli olan mal ve hizmetlerin üretilmesi bütçenin hangi işlevi kapsamında yer alır? A. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi B. Gelir dağılımında adaleti sağlama işlevi C. Ekonomide istikrarı sağlama işlevi D. Kamu yönetiminde bir araç olarak kullanıma işlevi E. İktisadi Mali işlevi Yanıt A Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi, bir yandan kamu kesimi ve özel kesim arasında kaynak tahsisinde etkinliğin sağlanmasını amaçlarken diğer yandan kamu kesiminin yapacağı hizmetlerde birbirine rakip çıkar ve talepler arasında kaynak tahsis etmesini de amaçlar. Kaynak tahsisinde etkinsizliğe neden olan konular ; 1. Dışsallıklar 2. Tam rekabet koşullarının sağlanamaması - 4 -

5 AÖF MALİYE-5.YARIYIL KİTABI İNCELEME KİTAPÇIĞI 3. Tekelleşme eğilimlerinin artması 4. Risk ve belirsizlik SORU - 6. Kamu harcamaları ve vergileri kullanmak sureti ile düşük gelirli sosyal gruplara gelir transfer edilmesi bütçenin hangi işlevidir? A. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi B. Gelir dağılımında adaleti sağlama işlevi C. Ekonomide istikrarı sağlama işlevi D. Kamu yönetiminde bir araç olarak kullanıma işlevi E. İktisadi Mali işlevi Yanıt B Günümüzde devletlerin zaman zaman modern Robin Hood olarak davranması gerektiği söylenmektedir. Bir başka deyişle devletin zenginden daha çok alıp geniş halk kesimlerine hizmet götürmesi gerektiği söylenmektedir. Devletler bu biçimde bir politika izlerlerse gelir dağılımında nispi bir düzelme ortaya çıkacaktır. SORU - 7. Devletin, kamu harcamaları ve vergilerin miktar ve bileşimi değiştirerek ekonomiye el atması bütçenin aşağıdaki hangi fonksiyonudur? A. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi B. Gelir dağılımında adaleti sağlama işlevi C. Ekonomide istikrarı sağlama işlevi D. Kamu yönetiminde bir araç olarak kullanıma işlevi E. İktisadi Mali işlevi Yanıt C Ekonomik istikrarı sağlama kavramı tam istihdamı sağlanmayı, fiyat istikrarını sağlanmayı, ödemeler dengesini sağlanmayı ve ekonomik kalkınmayı sağlamayı kapsamaktadır. SORU - 8. Aşağıdakilerden hangisi Klasik Maliye yaklaşımına göre, bütçenin sağladığı temel fonksiyonlarından biri değildir? A. Bütçe denkliği B. Kaynakların amacına uygun kullanımı C. Özel kesime göre oluşacak marjinal faydanın daha yüksek olması D. Ekonomik ve sosyal gelişmeye hizmet etmesi E. İsraf ve savurganlığın önüne geçilmesi Yanıt D Klasik maliyeciler, bütçeye hukuki yaklaşım sergilerken; modern maliyeciler ise, iktisadi açıdan yaklaşmışlardır. SORU - 9. Çağdaş anlamda bütçe tanımına aşağıdakilerden hangisi girmez? A. Kaynaklar etkin tahsisi B. Gelir dağılımında adalet C. Ekonomik istikrar D. Mali denge aracı E. Kamu yönetiminde araç olma Yanıt D Mali denge aracı, klasik maliyecilerin dar anlamda bütçe tanımı olarak bilinmelidir. SORU Aşağıdakilerden hangisi bütçenin Klasik işlevleri arasında yer almaz? A. Mali işlevi B. Siyasi işlevi C. Hukuk işlevi D. Denetim işlevi E. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi Yanıt E SORU Jandarma devlet anlayışı içinde devletin hizmetlerini yerine getirirken meydana gelen maliyetlerin finansmanını gerekli kılan bütçe işlevi aşağıdakilerden hangisidir? A. Mali işlevi B. Siyasi işlevi C. Hukuk işlevi D. Denetim işlevi E. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi Yanıt A SORU Aşağıdaki bütçe ilkelerinden hangisi sadece demokratik ülkelerde geçerlidir? A. Mali işlevi B. Siyasi işlevi C. Hukuki işlevi D. Denetim işlevi E. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi Yanıt B Bütçenin siyasi işlevi sadece demokratik ülkeler de geçerlidir. Çünkü halkın isteklerinin ve rızasının bütçelerde yer bulabilmesi, ancak demokratik hakların kullanımıyla gerçekleşebilmektedir. Demokratik olmayan toplumlarda bütçenin siyasi işlevinden bahsedilemez

6 AÖF MALİYE-5.YARIYIL KİTABI İNCELEME KİTAPÇIĞI SORU Aşağıdakilerden hangisi demokratik toplumların bütçenin siyasi işlevine olanak tanıyan örneklerden biri değildir? A. Halkın isteklerinin ve rızasının yer bulması B. Lobi faaliyetlerinin yapılması C. Konferans yapılması D. Hükümet başkanının istek ve tercihlerini yansıtması E. Gösteriler yapılması Yanıt D SORU Parlamentonun yaptığı bütçe denetimi aşağıdakilerden hangisidir? A. İdari denetim B. Yasallık denetimi C. Siyasi denetim D. Etkinlik denetimi E. Yasallık denetimi Yanıt C SORU Görevini yapan ve yapmayan kamu görevlilerini denetlemek için yapılan denetim türü aşağıdakilerden hangisidir? A. İdari denetim B. Yasallık denetimi C. Siyasi denetim D. Etkinlik denetimi E. Yasallık denetimi Yanıt A İdarenin kendi kendini denetlemesi anlamında yönetsel yada idari denetim olarak adlandırılmaktadır. SORU Devlet bütçesinin büyük ve aynı zamanda kamu parasını kullandırmayı gerektirmesinden doğan denetim türü aşağıdakilerden hangisidir? A. İdari denetim B. Yasallık denetimi C. Siyasi denetim D. Etkinlik denetimi E. Yasallık denetimi Yanıt D Etkinlik Denetimi: En az kaynakla en fazla sosyal faydayı sağlayacak biçimde bütçe uygulamasının denetlenmesidir. SORU Bütçe işlemlerinin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine ne ad verilir? A. İdari denetim B. Yasallık denetimi C. Siyasi denetim D. Etkinlik denetimi E. Yasallık denetimi Yanıt E SORU Aşağıdakilerden hangisi bütçenin çağdaş işlevlerinde biri değildir? A. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi B. Gelir dağılımında adalet işlevi C. Ekonomik istikrar işlevi D. Siyasi işlevi E. Kamu yönetiminde bir araç olması Yanıt D SORU Aşağıda verilenlerden hangisi kaynak tahsisi etkinlik işlevinin öneminin artmasına neden olan gelişmelerden biri değildir? A. Özel sektör etkin kaynak tahsisi yapamaması B. Özel sektörün eksik kaynak tahsisi C. Özel sektörün aşırı kaynak tahsisi D. Özel sektörün dışsallık meydana getirmesi E. Özel sektörün 0ptimum kaynak tahsisi Yanıt E Kaynak tahsisi etkinlik işlevinde kaynakların kıt ve toplumun istek ve ihtiyaçlarının sonsuz olduğu bir durumda devletin tercih yapması gerekecektir. Bu tercihler, onun hangi hizmetleri üstleneceği, hangi hizmetlere daha fazla ya da daha az kaynak tahsisi edeceğine karar vermeye zorlayacaktır. Bu yüzden devlet bütçeler aracılığı ile bazı görevler üstlenmelidir. Örneğin tam rekabetin geçerli olmadığı ve ölçeğe göre artan getiri ile çalışan endüstrilerde tekelleşme eğilimi ortaya çıkmaktadır. SORU Devletin bölgesel, Sektörel ve bireysel düzenlemeler ile zenginden alıp fakire aktarması bütçenin hangi ilkesi kapsamında değerlenmeye alınır? A. Kaynak tahsisinde etkinlik işlevi B. Gelir dağılımında adalet işlevi C. Ekonomik istikrar işlevi D. Siyasi işlevi E. Kamu yönetiminde bir araç olması Yanıt B Gelir dağılımında adalet işlevi SORU Aşağıdakilerin hangisi son zamanlarda bütçelerin daha çok çağdaş işlevlerinin öne çıkma nedenleri arasında gösterilemez? A. Eksik rekabet piyasaların varlığı B. Tekelleşme eğilimleri C. Özel sektörün dışsallık meydana getirmesi - 6 -

7 AÖF MALİYE-5.YARIYIL KİTABI İNCELEME KİTAPÇIĞI D. Özel sektörün eksik ve aşırı kaynak tahsisi E. Serbest piyasa ekonomisinin işleyişine son vermek istemesi Yanıt E SORU Ülkemizde devlet bütçesi yasal kaynağını hangi kanundan alır? A Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu B Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu C Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu D Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu E Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Yanıt A Bütçe yapma hakkı yasama organı kullanmaktadır. Yürütme organının siyasi tercihleri; Milli gelirin ne kadarının hizmetleri yapması için ayrılacağı ve milli gelirin hangi öncelik sırası ile hizmetler ayrılması. Yürütme organı bütçe ile verilen ve belirtilen yetki içinde hizmetlerini yürütür. SORU Aşağıdakilerden hangisi bütçe yasa tasarısının bir şekle bağlı belirlenmesinde rol alan etkenlerden biridir? A. Hükümleri B. Hazırlama kuralları C. Bütçe yasasının ayrıntılı bir şekilde saptanması D. Bütçenin mali yıl içinde uygulanmasını sağlama E. Yukarıdakilerin hepsi Yanıt E 1982 Anayasası, bütçenin bir yasa olarak, Yasa tasarısının hazırlamakla TBMM ndeki çalışma ve onaylanma koşullarını hükme bağlamıştır. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ise, devlet bütçesinin esas bir şekle ait hükümlerini, hazırlama kurallarını, bütçe uygulamasını ayrıntılı biçimde saptamış ve yasal ilkeleri belirlemiştir. Bütçe yasa tasarısı işte bu yasal ilkelere göre hazırlanmak, TBMM nde görüşülüp onaylanmak ve mali yıl içinde uygulanmak zorundadır. SORU Aşağıdakilerden hangisi ülkelerin mali yılbaşını saptamakta etken olan rollerden bir olarak kabul edilmez? A. Ülke ekonomisi B. Ülke nüfusu C. Ülkenin gelenekleri D. İklim ve tarımsal üretim koşulları E. Ülkedeki yatırım ve bayındırlık hizmetlerinin durumu KİTABIMIN SAYFASINDAN ALINMIŞTIR

8 2. DERS: KAMU EKONOMİSİ: 7. ÜNİTE KAMU GİRİŞİMCİLİĞİ VE ÖZELLEŞTİRME TEORİSİ Özel girişimciliğe ticari girişimcilik adı da verilmektedir. Kamu girişimciliği ise özel girişimcilikten oldukça farklı bir kavramdır. Özel girişimlerde kâr motifi esas olduğu hâlde kamu girişimlerinde kamu yararı motifi öne geçmektedir. Kâr motifi ve kamu yararı motifi kamu ve özel girişimleri birbirinden ayıran tek kriter değildir. Kamu girişimleri konusunda tanımlama sorununu irdeleyen aşağıdakilerden hangisidir? V.V. Ramanadham Ramanadham, çok sayıda kamugirişimi türünün mevcut olması ve bunların da birbirinden ayrı özelliklere sahip olması nedeniyle kamu girişimi kavramınıtanımlamanın güç olduğu belirtilmiştir. Konuyu ayrıntılarıyla analiz eden bir diğer yazar Leroy P. Jones tir. Jones, kamu girişimi kavramını ortaya koymaya çalışırken,mülkiyet Sonuç kriterlerinden yararlanan Jones in, kamu/özel kurum ile kamu/özel girişim kavramlarını açıklığa kavuşturulmuştur. Jones e göre Kamu girişimleri, devletin mülkiyet ve karar verme konusunda yetkili olduğu vetam özel mallar üreten kuruluşlardır. R.P.Short a göre Kamu girişimlerinin sahibi devlettir ve devlet tarafından kontrol edilir.kamu girişimleri ticari faaliyette bulunurlar. Ülkemizde de kamu girişimleri Baklacıoğlu için Kamu teflebbüsü, sermayesinin tamamına veya yarısından fazlasına sahip olarak ya da diğer yollarla, devletin, diğer kamu tüzel kişilerinin veya devletle anılan tüzel kişilerin yönetimine, yönetim organları vasıtasıyla hakim olduğu teşebbüs tür. DPT tarafından IV. BYKP nde Kamu teşebbüsü ekonomik amaç için kamunun tahsis ettiği kaynakları kullanarak bir bedel karşılığında mal ve hizmet üreten, devletin sermaye, yönetim ya da denetim açısından doğrudan ya da dolaylı egemen ya da söz sahibi olduğu kuruluşlardır. Kamu girişimciliğinin nedenleri Bu nedenler ülkelerin gelişmişlik düzeyine, ülkeden ülkeye tamamen değişebilmektedir. Chomsky ye göre, kamu girişimciliğinin nedenleri: Özel teşebbüse destek ve öncülük etmek Monopolleri kontrol etmek Petrol ve gaz gibi doğal kaynakları işletmek Kamu hizmetlerini yürütmek Yatırımlardan kazanç sağlamak Kaynakların etkin kullanımını sağlamak Özel teşebbüsün yok olmasını önlemek Dışsallıklarda denge sağlamak Kalifiye idareci ve teknisyen yetiştirmek İstihdamı yükseltmek Üretimi arttırmak Gelir dağılımındaki eşitsizlikleri azaltmak Bölgesel kalkınmayı ilerletmek Fiyat istikrarını temin etmek Zorunlu ihtiyaçları sübvanse etmek Modernizasyon getirmek Döviz kazanmak/biriktirmek İhracatı arttırmak Sosyalizmi gerçekleştirmek Yurt içindeki sermayedarların gücünü dengelemek Ulusun kendi kendine yeterliliğini arttırmak Ulusal prestiji arttırmak Kamu politikasını tamamlamak Ulusal güvenliği sağlamak Çok uluslu şirketlerde denge sağlamak Kamu girişimciliğini üç ana grupta toplanırsa, Ekonomik nedenler Sosyal nedenler Siyasal nedenler Ekonomik nedenler Özel girişimlere destek ve öncülük etmek Yatırımlarda risk ve belirsizlik faktörleri Girişim ikâmesi Sosyal nedenler Gelir ve servet dağılımındaki eşitsizlikleri azaltmak İstihdamı yükseltmek - 8 -

9 Siyasal nedenler Milli güvenlik ve bağımsızlığın korunması Ulusal prestijin arttırılması Ekonomik sistemler olarak sosyalizmin benimsenmesi KAMU GİRİŞİMCİLİĞİNİN TÜRLERİ Kamu girişimi kavramı statik değil, yer ve zaman koşullarına göre sürekli değişen dinamik nitelikte bir kavramdır. Kamu girişimciliğinin türleri: Kamu adına girişimcilik Kamu yönetimi girişimciliği Karma iktisadi girişimciliği Kamu iktisadi girişimciliği Kamu adına girişimcilik Tarihte görülen ilk kamu girişimciliği türü Devlet başkanlarının kendi nam ve hesaplarına, ancak görünürde kamu adına yaptıkları iktisadi faaliyetlerdir. Mısır da firavunların yağhaneleri Roma İmparatorlarının tersaneleri Fransa krallarının halı ve çini işletmeleri Osmanlı padişahlarının dokuma ve halı fabrikaları Günümüzde kamu adına girişimciliğin yeri ve önemi kalmamıştır. Kamu Yönetimi Girişimciliği: Devletin bir ekonomik faaliyeti bizzat bir işletmeci olarak yürütmesi Kamu idaresinin bütçesi içerisinde yürütülmesi Personelin genellikle devlet memuru olması Tipik örneklerinin rejiler ve ofisler olması Rejiler, kâr veya zararı kendisine ait olmak üzere devlet tarafından işletilen, gelir ve giderleri bağlı bulunduğu kuruluşun hesaplarına aktarılan girişimlerdir. Kamu yönetimi girişimciliği örnekleri Askerî fabrika ve atölyeler DSİ su dağıtımı Karayolları Genel Müdürlüğü tamir atölyeleri Döner sermayeler Ofisler ise rejilere göre daha özerk ve ticari işletme nitelikleri ağır basan kuruluşlardır. Ofisler kanunla veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulurlar ve tüzel kişilikleri bulunur. Kamu yönetimi girişimciliği, özellikle XIX. yüzyılın sonlarından itibaren giderek önemini kaybetmeye başlamış ve zamanla bu girişimlerin yerine devamlı bir sermaye yapısına sahip, ayrı bir hukuki ve mali varlığı bulunan işletmeler kurulması benimsenmiştir. Kamu yönetimi girişimlerine devlet dairesi biçiminde kamu girişimleri adi da verilmektedir. Karma İktisadi Girişimcilik Dar anlamda karma iktisadi girişim Kamu ve özel sektör ortaklığı anlaşılmakta ortaklığın gerek sermaye, gerekse işletmenin yönetimine fiili katılma şeklinde olması Geniş anlamda karma iktisadi girişim Kamu sektörünün mutlaka hem sermayeye hem de işletmenin yönetimine bilfiil katılmış olmasının gerekmemesi kamu sektörü, bir girişimin sermayesinin tamamını koymuş olup bu girişimin özel sektör tarafından işletilmesinin mümkün olması kamu sektörünün sermayeden hiç pay sahibi olmadığı bir girişimin yönetimini de üstlenmesi mümkündür. Kamu özel kesim sermayelerini yapısında birleştiren şirket biçiminde kurulmak durumunda olması Anonim şirket tipinin karma iktisadi girişim açısından sağladığı yararlar Sermayelerinin belirli paylara bölünmüş olması, ortaklar genel kurulunun ve şirket organlarının dengeli şekilde oluşması, denetiminin kolay olması bir tercih nedeni olmaktadır. Devlete mali açıdan tasarruf sağlaması girişimin hareket özgürlüğüne kavuşması mümkün olması Girişimin bürokrasiden arındırılarak daha etkin çalışması sağlanabilmesi Devletin özel girişimlere öncülük ve destek görevini daha kolay gerçekleştirebilmesi Girişimlerin piyasada kârlı ve verimli çalışmaları ekonomideki atıl fonların yatırımlara kaymasını sağlaması SORU - 1. Kamu girişimciliğinin günümüzde en yaygın olan türü aşağıdakilerden hangisidir? A. Kamu adına girişimcilik B. Kamu yönetimi girişimciliği C. Karma iktisadi girişimciliği D. Kamu iktisadi girişimciliği E. Döner sermaye Yanıt C - 9 -

10 İkinci Dünya Savaşı ndan sonra kamu iktisadi girişimciliği yaygın bir hâl aldığını, kamu yönetimi girişimciliğine oranla daha olumlu yanları bulunduğunu unutmayınız. SORU - 2. Aşağıdakilerden hangisi Kamu iktisadi girişimciliğinin özellikleri arasında yer almaz? A. Özel mallar üretememesi B. Bir kanun veya kanunun verdiği yetkiye dayanması C. Özel mallar üretmesi D. Ticari ve sınai alanda piyasa koşullarına göre çalışması E. Sosyal fayda/maliyet ilişkilerini göz önünde bulundurması Yanıt A Tüzel kişilikleri, idari ve mali özerklikleri bulunan, yönetiminde ve sermayesinde kamunun hakim olduğu girişimler olduğunu unutmayınız. Kamu iktisadi girişiminin temel özellikleri Devletin tam kamusal ve yarı kamusal (karma) mallar üreten kuruluşları, kamu iktisadi girişimi değildir. Tam kamusal üreten devlet kuruluşlarını Kamu Kurumu, yarı kamusal mallar üreten kuruluşları ise Kamu iktisadi Kurumu olarak adlandırabiliriz. Kâr motifi ve kamu yararı motifi Karlı olmayan, ancak sosyal faydası yüksek olan ekonomik faaliyetlerinde kamu iktisadi girişimleri tarafından yapılması mümkündür. Kamu iktisadi girişimlerinin tüzel kişilikleri, idari ve mali özerklikleri vardır. İdari özerklik, girişimin devlet dışında kendi organları vasıtasıyla yönetilmesini ifade eder. Mali özerklik ise girişimin kendi mal varlıklarının bulunması demektir. Kamu iktisadi girişimlerinin yönetiminde ve sermayesinde kamu payı hâkimdir. Devlet bütçesi dışında özerk bütçelerle yönetilirler. Kamu iktisadi girişimleri genel bütçeden yardım alabildikleri gibi, kârlarının da kısmen genel bütçeye devredilmesi mümkündür. Devlet muhasebesi esaslarına göre değil ticari muhasebe (genel muhasebe)esaslarına göre yönetilirler. Kamu iktisadi girişimleri, uygulamada devlet işlemlerine uygulanan esas ve usullere tabi değildirler. Genellikle personel işlemleri, devlet personel rejiminin dışında tutulmaktadır. Alım satım işlemlerinde ihale sistemi yönünden ayrı esaslara tabidirler. Kamu iktisadi girişimleri, devletle olan ilişkilerinde kamu hukukuna, üçüncü kişilerle olan ilişkilerinde ise özel hukuka tabidirler. SORU - 3 Kamu iktisadi girişimlerinin hem kamu hukuku tüzel kişisi hem de özel hukuk tüzel kişisi görünümünde olmasının nedeni aşağıdaki hangi özelliğinden kaynaklanmaktadır? A. Alım satım işlemlerinde ihale sistemi yönünden ayrı esaslara tabi tutulması B. Devletle olan ilişkilerinde kamu hukukuna, üçüncü kişilerle olan ilişkilerinde özel hukuka tabi olması C. Devlet muhasebesi esaslarına göre değil ticari muhasebe esaslarına göre yönetilmesi D. Genel bütçeden yardım alabildikleri gibi, kârlarının kısmen genel bütçeye devredilmesinin mümkün olması E. Devlet bütçesi dışında özerk bütçelerle yönetilmesi Yanıt B Özelleştirme Özelleştirme; ekonomi, işletme ve yönetim, hukuk, politika bilimi gibi birçok disiplinin ilgi alanına girmektedir. Örneğin, ekonomi bilimi açısından en geniş anlamda özelleştirme, devletin iktisadi faaliyetlerinin azaltılması veya tamamen ortadan kaldırılmasıdır. Daha dar bir anlamda, devletin iktisadi faaliyetlerini gerçekleştiren kamu iktisadi teşebbüslerinin mülkiyetinin özel kesime devredilmesidir. Buna karşın, hukuk bilimi açısından özelleştirme, kamu iktisadi teşebbüslerinin yönetiminin özel kesime devredilmesi demektir. Dolayısıyla hukuk bilimi açısından yönetimin özelleştirilmesi, ekonomi bilimi açısından ise mülkiyetin özelleştirilmesi önem arz etmektedir. Dar anlamda özelleştirme Sadece kamu iktisadi teşebbüslerinin mülkiyet ve yönetiminin özel kesime devrini ifade etmektedir. Gerçekten de günümüzde özelleştirme deyince bundan çoğunlukla kamu iktisadi teşebbüslerinin satışı anlaşılmaktadır. Dar anlamda özelleştirme konusunda farklı görüşler: Mutlak olarak bir mülkiyet devri söz konusu olması ve bu devir işleminin kamu iktisadi

11 teşebbüsü sermayesinin en az % 51 i kadar olmasının gerekliliği Devredilecek sermaye payının pek önemli olmadığı, % 10 veya % 20 gibi bir pay devrinin de özelleştirme olarak kabul edilebileceğinin öne sürülmesi Dar anlamda özelleştirmede % 51 in kıstas alınması doğrudur. mülkiyetin % 50 sinden fazlası özel kesime ait olacağından yönetim de özelleştirilmiş olacaktır. Geniş anlamda özelleştirme tanımı Kamu iktisadi faaliyetlerinin sınırlandırılmasına veya tamamen ortadan kaldırılmasına yönelik yapılan uygulamalar olarak tanımlanmıştır. Milli ekonomide, serbest piyasa ekonomisini güçlendirecek ve devletin iktisadi etkinliğini azaltacak uygulamaları kapsayan yelpazede ele alınmaktadır. Geniş anlamda özelleştirme yöntemleri Yasal kurumsal serbestleşme Fiyatlama yöntemi Kupon yöntemi Sübvansiyonlar İhale yöntemi İmtiyaz yöntemi Ortak girişim yöntemi Yönetim devri yöntemi Kiralama yöntemi Yap,işlet,Devret yöntemi Gönüllü organizasyonlar Devlet, çeşitli iktisat politikası araçlarını (para ve kredi, maliye, dış ticaret, vb.) kullanarak ekonomiye müdahale edebilir. Devletin ekonomiye müdahalesi bazen belirli ekonomik faaliyetleri direkt olarak düzenlemeye tabi tutması (regülasyon) ve/veya mal ve faktör piyasalarında serbestçe oluşabilecek fiyatlara müdahale etmesi şeklinde olabilir. Birinci türde devlet müdahalesine ekonomik regülasyon, ikincisine ise ekonomik kontrol adı verilir. Örneğin; devletin, piyasaya giriş ve çıkışı düzenlemeye (regülasyona) tabi tutması, bazı alanlarda yasal tekeller oluşturması, uluslararası ticareti bazı yasal engeller vasıtasıyla (tarifeler, miktar kısıtlamaları vb.) düzenlemeye tabi tutması, kamu iktisadi teşebbüslerinin görev zararlarının hazineden karşılanması, bu teşebbüslere hazineden yardım yapılması, bazı özel sektör yatırımlarına sübvansiyonlar sağlanması vb. uygulamalar ekonomik regülasyonlar olarak gösterilebilir. Ekonomik kontroller, diğer bir ifadeyle dolaysız kontroller politikası ile de devlet, üretim faktörlerinin piyasada serbestçe oluşabilecek fiyatlarına müdahalede bulunur. Mal ve hizmetler satış fiyatlarının kontrolü, ücret kontrolü, kira kontrolü, faiz oranı kontrolü, döviz kuru kontrolü vb. uygulamalar dolaysız kontroller politikasının başlıca uygulama araçlarını oluşturmaktadır. Önemle belirtmek gerekir ki devletin ekonomik faaliyetler üzerindeki regülasyon ve kontrolleri yukarıda sayılanlar ile sınırlı değildir. Örneğin vergileme, zorunlu askerlik, trafik regülasyonu (araçların belirli aralıklarla fenni muayeneye tabi tutulması, araçlarda güvenlik kemeri takma zorunluluğu vb.), trafik kontrolü (hız kontrolü, içkili araç kullananların tespiti için yapılan kontroller vb.), çevre düzenlemesi vb. şekillerde regülasyon ve kontrol uygulamaları da söz konusudur. Bu ikinci tür regülasyon ve kontrolleri yasal idari regülasyon ve kontroller olarak adlandırmak mümkündür. Yukarıda belirttiğimiz diğer türdeki regülasyon ve kontrolleri ise ekonomik regülasyon ve kontroller olarak adlandırabiliriz. Yasal kurumsal serbestleşme devletin ekonomiye yaptığı düzenleme ve kontrollerin kaldırılmasını ifade etmektedir. Bir diğer deyişle, yasal kurumsal serbestleşme mevcut ekonomik regülasyon ve kontrollere son verilmesi anlamını taşımaktadır. SORU - 4. Temel amacı tüm sektörlerde rekabetin canlandırılması ve ekonomide verimliliğin yükseltilmesi olan özelleştirme türü aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Yasal kurumsal serbestleşme B. Fiyatlama yöntemi C. Kupon yöntemi D. Sübvansiyonlar E. İhale yöntemi Yanıt A SORU - 5. Yasal tekellerin kaldırılması aşağıdaki hangi özelleştirme kapsamında ele alınmaktadır? A. Kupon yöntemi B. Sübvansiyonlar C. Yasal kurumsal düzenleme D. İhale yöntemi E. İmtiyaz yöntemi Yanıt C

12 Yasal tekellerin kaldırılmasının rekabet politikası açısından önemine gelecek olursak; kamu güvencesi ve imtiyazı altında çalışan teşebbüsler özel teşebbüslere oranla rekabet açısından daha güçlüdürler. Kamu iktisadi teşebbüslerinin devlet müdahalesi dışında mali ve idari yönden özerk olarak çalışmaları kabul edilmişse de bu kabul ediliş sözde kalmakta ve siyasal iktidarların bu kuruluşlar üzerinde müdahaleleri söz konusu olmaktadır. Piyasada, KİT lere hazineden ek finansman kolaylıkları sağlanması, görev zararlarının hazineden karşılanması gibi düzenlemeler, doğrudan ve dolaylı olarak rekabeti ve ekonomide verimliliği azaltmaktadır. Yasal kurumsal serbestleşme yönünde alınacak kararlar serbest piyasa ekonomisinin güçlenmesini ve işlerlik kazanmasını sağlayacaktır. Fiyatlama Yöntemi Devlet, sunduğu pek çok kamusal mal ve hizmetlerin karşılığında çoğunlukla bir bedel talep etmez ve bu mal ve hizmetlerin finansmanını vergi gelirleri ile karşılama yolunu seçer. Vergileme teorisinde ödeme gücü yaklaşımı adı verilen bu yöntemle vatandaşların, kamusal mal ve hizmetlerin finansmanına hizmetlerden yararlandıkları ölçüde değil, ödeme güçlerine orantılı olarak katılmalarının istenmesidir. Tüketicinin Desteklenmesi: Kupon Yöntemi Kupon yöntemi, belirli tüketici kesimlerin belirli mal ve hizmetlere olan tüketimini teşvik etmek suretiyle geliştirilmiş bir uygulamadır. Bu yöntemde, devlet gelir düzeyi düşük olan kimselere belirli kamusal mal ve hizmetleri bizzat sunmak yerine bu kimselere sunulacak hizmetin bedelini kapsayan bir kupon vermektedir. Böylece bu kimselerin hizmeti özel kesimden karşılayabilmeleri mümkün olmaktadır. Örneğin, devlet, yoksul kimselere eğitim hizmetini bizzat açacağı parasız yatılı okullarda sunmak yerine bu kimselere hizmetin özel kesimden karşılanması için bir para yardımında bulunabilir ya da direkt olarak para yardımı yapmak yerine bu kimselere bir kupon vererek onların hizmeti özel okullardan tedarik edebilmelerine yardımcı olur. Kupon yöntemi uygulamasına çeşitli örnekler aşağıda gösterilmiştir. Kupon yönteminin başlıca esasları Kamu işletmelerinde verimlilik, özel işletmelere oranla çok daha düşüktür.bunun nedeni, kamu işletmelerinde çalışanlar ile işletmelerin gelirleri arasında direkt ve yakın bir korelasyon mevcut olmamasıdır. Çoğunlukla kamu işletmelerinde çalışanlar az da çalışsalar aynı ücreti almaktadırlar. Kamu işletmelerinde israf yaygındır. Kişiler kendi sahip olmadıkları serveti korumak için daha az çaba gösterirler. Kupon yöntemi, karar mekanizmasının devletten piyasaya devredilmesiyle özel kesimde ekonomik etkinliğin artması sonucunu doğurur. Kupon yöntemi uygulanmasındaki temel güçlük hizmetten yararlanması planlanan potansiyel kişi ve/veya grupların belirlenmesinde ortaya çıkmaktadır. Üreticinin Desteklenmesi: Sübvansiyonlar Devlet tarafından özel ve kamusal teşebbüslerin üretiminin teşviki ve idamesi için yapılan ayni ve/veya nakdi yardımlardır. Kupon yöntemi ile devlet, belirli tüketici kesimlerin belirli mal ve hizmetlere olan tüketiminin teşvikini ve idamesini sağlarken sübvansiyonlar ile devlet belirli üretici kesimlerin üretim faaliyetlerini çeşitli şekillerde destekler. Sübvansiyonlar aynı zamanda iktisadi gayeli mali yardımlar olarak da adlandırılmaktadır. Sübvansiyonların başlıca türleri Kredi Sübvansiyonları: Devletin, belirli bazı sektörlerde veya üretim dallarında faaliyet gösteren işletmelere piyasadaki cari faiz haddinden daha düşük bir faizle sağladığı krediler kredi sübvansiyonlarıdır. Zirai işletmelere sağlanan krediler bu konuda örnek verilebilir. Kredi sübvansiyonları esasen ucuz faizli (düşük faizli) yardımlar şeklinde olabileceği gibi sadece anaparanın vade sonunda ödenmesini öngören faizsiz yardımlar şeklinde de olabilir. Garanti Sübvansiyonları: Devletin, belirli bazı sektörlerde veya üretim dallarında faaliyet gösteren işletmelere borç temini için garanti vermesi, bir anlamda onlara kefil olması, garanti sübvansiyonlarını ifade etmektedir. Burada devletin, faizlerin ve anaparanın vade sonunda ödenmesinde garantör rolünü oynaması söz konusudur. Borcun anaparasının ve faizinin ödenmemesi hâlinde alacaklı alacağını devletten tahsil etmek hakkına sahiptir. Garanti süb

13 vansiyonları, devletin riski özel kuruluş ile paylaşması anlamına gelmektedir Vergi Sübvansiyonları: Vergi teşvikleri ve sübvansiyonları başlıca şu şekillerde olabilir: belirli bazı sektörler için düşük vergi oranları uygulanması, gelir ve kurumlar vergisinde yatırım indirimi sistemi, hızlandırılmış Amortisman, vergi istisna ve muafiyetleri, vergiye tabi gelirden bazı indirimlerin (örneğin, bağış ve yardımlar, sağlık giderleri vb.) yapılmasına izin verilmesi, zarar mahsubu vs. Karşılıksız Nakit Sübvansiyonlar: Devlet belirli bazı faaliyet alanlarına karşılıksız para yardımında bulunabilir. Bu tür sübvansiyonların, kredi sübvansiyonlarından farkı, devletin, üreticiye yaptığı yardım karılığında faiz ve anaparanın ödenmesini şart koşmamasıdır. Ayni Sübvansiyonlar: Bu tür sübvansiyonlara tipik örnek olarak devletin özel kişi ve kurumlara bedava (veya çok düşük fiyatla) kamu arazisi tahsis etmesidir. Burada devlet, belirli bazı alanlara özel sektörün girmesinde teşvik edici rol üstlenmektedir. Sübvansiyonlar, şüphesiz özel tüketim ve yatırım malları arzının genişletilmesinde önemli bir role sahiptir. Bu özelleştirme yöntemi, milli ekonomi içerisinde piyasa ekonomisinin ağırlığını artıracak bir etki göstermekle birlikte bazı sakıncalar da doğurabilir. Sübvansiyonların verilmesinde temel güçlük, sübvanse edilecek potansiyel üreticilerin saptanmasında ortaya çıkmaktadır. Dahası, sübvansiyonların dağıtımındaki düzensizlik, aynı sektörde faaliyette bulunan işletmeler ve hatta sektörler arasında da eşitsizlikler doğurur. İhale Yöntemi Devlet bazı mal ve hizmetlerin üretimini özel kesime ihale yoluyla devredebilir. İhale yöntemi ile devlet, mal ve hizmet arzını kendi gerçekleştirmek yerine, bunları özel kişi ve kuruluşlardan satın almaktadır. İhale ya da sözleşme yöntemi özellikle mahalli idare hizmetlerinde yaygın bir uygulama alanı bulabilmektedir. Mahalli idarelerin çöp toplama, yol, cadde, sokak yapımı, bakımı ve onarımı, yeşil sahalar ve parklar düzenlenmesi, su ve dinlenme tesislerinin yapımı, otopark yapımı vb. hizmetleri geniş ölçüde özel sektöre ihale yoluyla yaptırılabilecek hizmetlere örnek teşkil etmektedir. Çeşitli kamu kuruluşlarının gereksinimleri olan malları özel sektörden ihale yoluyla satın almaları da bu yöntem içerisinde ele alınmaktadır. Kamu kuruluşlarının demirbaş alımları, taşıt alımları, yiyecek ve giyecek maddeleri satın alımları bu alanda örnek olarak gösterilebilir. Rekabetçi bir ortamda mal ve hizmet arzı, ihale yoluyla özel sektöre devredilirse sonuçta daha etkin ve ucuza hizmet elde edilmesi mümkün olur. İhale yönteminin başarısı, ihale duyurularının mümkün olduğunca geniş bir kitleye ulaştırılması ve böylece rekabetçi bir ortam yaratılmasına bağlıdır. Öte yandan özel sektör ile yapılacak ihalelerde uzun dönemli sözleşme ya da kontrat imzalanmasından kaçınılması özelleştirmenin başarısı için gereklidir. Yine sözleşmenin yenilenmesi, ihaleyi alan kişi ve kuruluşun etkin hizmet sunması ile bağlantılı olmalıdır. Sözleşme devam ettiği müddetçe, devletin yetkili kuruluşlarının ihaleyi alan kimsenin faaliyetlerini kontrol etmesi de önem taşımaktadır. İmtiyaz Yöntemi Geleneksel olarak geniş ölçekte sunulması gerekli bazı üretim faaliyetlerini devlet kendi tekeline almakta ve hizmeti bu şekilde arz etmeyi yeğlemektedir. Belirli bazı üretim alanlarında (elektrik, su, üretim ve dağıtımı, haberleşme sistemi, demiryolu vb.), firma ölçeğinin artmasıyla firmanın maliyetlerinde önemli azalmalar görülebilmektedir. İktisat literatüründe ölçek ekonomileri ya da içsel ekonomiler olarak adlandırılan bu konu, devletin ekonomiye müdahalesinin bir gerekçesini oluşturmaktadır. Ölçek ekonomilerinin söz konusu olduğu üretim faaliyetlerine örnek olarak, telekomünikasyon hizmetleri, elektrik; gaz, su üretim ve dağıtımı, demir yolu, hava yolu vb. endüstrileri gösterebiliriz. Gerçekten de bu tür faaliyetler pek çok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkede devletin tekelindedir. Bunun nedenini kısaca şu şekilde açıklayabiliriz. Geleneksel iktisat teorisinde bu tür faaliyet alanlarında devlet müdahalesi olmadığında bunları piyasada üretecek bir kaç özel teşebbüsün var olacağı ve bunların da kendi aralarında anlaşarak veya kıran kırana rekabet ederek doğal tekel konumuna gelebi

14 lecekleri görüşü hâkimdir. Bu açıdan, bu tür faaliyet alanlarında zaman içerisinde ortaya çıkacak özel tekel yerine kamu tekellerinin oluşturulması görüşü hâkim olmuştur. Ancak, özelleştirme düşüncesinin teorik düzeyde tartışıldığı 1970 li yıllarda, bazı iktisatçılar doğal tekel söz konusu olabilecek üretim faaliyetlerinin piyasa ekonomisine imtiyaz (franchising) yöntemi ile devredilebileceğini savunmuşlardır. SORU - 6 Aşağıdakilerden hangisi İmtiyaz yönteminin özelliklerinden biri değildir? A. Doğal tekel söz konusu olan üretim alanları bir sözleşme ile özel kesime devredilmesi B. Mevcut doğal tekelin, kamu ekonomisinden piyasa ekonomisine geçmesi C. Kilit noktasının pazarlık sürecinin olması D. Mülkiyet hakkı devlette saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için kamu teşebbüsünün yönetimi E. Sözleşmede nitelikleri belirlenen mal veya hizmetin en düşük bedel ile piyasaya sunmayı kabul eden firmaya verilmesini ifade etmesi Yanıt D Ortak Girişim Yöntemi Kamu özel kesim sermayelerini yapısında birleştiren bir tür olarak şirket biçiminde kurulmak durumundadır. Uygulamada hemen hemen bütün ülkelerde karma iktisadi girişimler anonim şirket şeklinde kurulmaktadır. Anonim şirket şeklinde karma iktisadi girişim oluşturmanın sağladığı bazı avantajlar bulunmaktadır. Birinci olarak, anonim, şirketlerde sermayenin paylara bölünmüş olması, ortakların hisseleri oranında şirket genel kurulunda temsil edilebilmeleri, şirket denetiminin kolay olması önem arz etmektedir. İkinci olarak, kamu iktisadi teşebbüslerinde mevcut olan hükümetin müdahalesi ve bürokrasinin etkinliği hususları anonim şirket şeklinde organize edilmiş bir karma iktisadi girişimde o kadar belirgin değildir. Üçüncü olarak anonim şirket şeklinde oluşturulan bir karma iktisadi girişimde bunların kârlı ve verimli çalışabilmeleri sonucunda ekonomik büyümenin hızlanması söz konusu olabilmektedir. Karma iktisadi girişimlerde kamunun sermaye payı çok farklı olabilmektedir. Sermayede kamu payı çok az olduğu durumlarda karma iktisadi girişimine ne ad verilir? Kamu iştiraki Ortak girişim yönteminin başarılı sonuçlar verebilmesi için gerekli kriterler nelerdir? Devletin söz konusu girişim üzerinde üretim, yatırım, finansman, fiyat vb. konularda fazla etkide bulunmaması Girişimin idari ve mali yönden tam bir özerklik içerisinde bulunması gereklidir. Geniş anlamda düşünüldüğünde ortak girişim yöntemi her ne kadar bir özelleştirme uygulaması olarak düşünülebilirse de özelleştirme taraftarları SORU - 7. Kamu özel kesim ortaklığının ancak belirli bazı alanlarda ve sınırlı olarak uygulandığı özelleştirme türüne ne ad verilir? A. İhale yöntemi B. İmtiyaz yöntemi C. Ortak girişim yöntemi D. Yönetim devri yöntemi E. Kiralama yöntemi Yanıt C Yönetim Devri Yöntemi Devlet bazen kamu teşebbüsleri ve kamu kuruluşlarının mülkiyet Hakkı nı kendisinde saklı tutarak sadece yönetimin özelleştirilmesini sağlayabilir Yönetim devri yönteminin uygulama şeklinin işlemesi: Devlet, yönetimi devredilecek kamu teşebbüsleri ve kurumlarını ilan eder. Mülkiyet hakkı devlette saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için kamu teşebbüsünün yönetimi özel kesime devredilmektedir. Devlet, yönetimi devralan özel kişi ve/veya kurumlara teşebbüsün mali yapısının iyileştirilmesi ve etkin hizmet sunulması için gerekli fon ve kolaylıkları sunmaktadır. Sözleşmeye bazen yönetimi devralan kişi veya şirketin sözleşme sonunda işletmenin belirli bir oranda hissesine sahip olacağı hükmü konulabilmektedir. Sözleşmede pekâlâ yönetimi devralan şirketin sözleşme süresi bitiminde şirketi tamamen satın alabileceği hükmü de yer alabilir. Bu tür tedbirler şüphesiz yöneticinin daha etkin çalışması sonucunu doğurur. Bu yöntem özellikle mülkiyet Transferi nden önce bazı kamu iktisadi teşebbüsleri ve kurumlarının rehabilitasyonu ve özelleş

15 tirmeye hazır bir hâle getirilmesi için önem taşımaktadır. Yönetim devri yöntemi, başlıca turizm sektöründe, devlet turistik işletmelerinin, hastanelerin, kreş ve huzur evlerinin, sanitasyon merkezlerinin, şehir içi yolcu taşımacılığı hizmetlerinin özelleştirilmesinde önem arz etmektedir. Özellikle Kit lerin mülkiyetinin özel kesime devri amaçlanıyorsa, bunlardan mali durumlarının bozuk olanlarının yönetimi özel kesime devredilebilir. Kiralama Yöntemi: Gerçek anlamda özelleştirmeyi ifade etmemesi İşletmelerin mali yapılarını iyileştirmek ve satışa arz edilebilir bir duruma getirebilmesinin amaçlanması Mülkiyet transferini, öngörmemesi Hizmetin ifasında görevli kişilerin kamu personeli olması İşletmenin sahip olduğu varlıkların devletin mülkü olması SORU - 8. Hem yönetim ve hem de faaliyetlerin yürütülmesinden özel kesimin sorumlu olduğu ve çalışanlar da kamu personeli olmadığı kiralama yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? A. Hizmetin Devlet Tarafından Sunulması B. İhale Yöntemi C. Yönetim devri yönetimi D. Kiralama yöntemi E. Yap, işlet, devret yöntemi Yanıt D Hizmetin Devlet Tarafından Sunulması: Burada işçiler, kamu personeli, bir diğer deyişle devletin kendi memuru ve işçisidir. Hizmetlerde kullanılan araç ve gereçler devletin kendi mülküdür. İhale Yöntemi: Hizmetin özel kuruluşa sözleşme yoluyla devredildiği ve özel kuruluş hizmeti kendi araç, gereç ve işçileri vasıtasıyla sunduğu bir yöntemdir. Yönetim Devri Yöntemi: Hizmetin, devletin kendi araç, gereç ve işçileri vasıtasıyla sunmakla birlikte üst yönetiminin özelleştirilmesi anlaşılmalıdır. Burada, hizmetin yönetilmesi ve yürütülmesinde karar yetkisi özel yöneticiye geçmektedir. Yap, işlet, Devret Yöntemi Bu yöntem yabancı sermayenin ülkeye girişini özendirmek açısından özellikle gelişmekte olan ülkelerde uygulanmaktadır. Bu yöntem yabancı yatırımcıların, gelişmekte olan ülkelerde bazı faaliyetleri bizzat oluşturması, belirli sürelerle işletmesi ve daha sonra devlete devretmesini öngörmektedir. Yap, işlet, devret yöntemi petrol arama istasyonlarının bulunması, eğlence merkezlerinin oluşturulması, turistik tesis ve işletmeler kurulması vb. alanlarda uygulanabilmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde, yurt içindeki sermaye birikiminin yetersizliği, devletin sınırlı vergileme potansiyeline sahip olması vb. faktörler ekonomik kalkınma için engel teşkil edebilir. Bu yüzden yabancı yatırımcıların bu ülkelerde yatırım yapmaları için devletin bazı vergisel teşvikler sağlaması gerekmektedir. Yap, işlet, devret yöntemi ile ülkeye kalifiye iş gücü, sermaye ve teknoloji akışı olacağı, bu suretle ekonomik kalkınmanın hızlandırılacağı savunulmaktadır. Bu yöntemin sadece uluslararası düzeyde değil, ülke yatırımcılarının da ilgisini çekebileceğini belirtmekte yarar bulunmaktadır. Yurt içi yatırımcılara bir para karşılığı olmaksızın kamu arazisinin verilmesi ve bunların bu araziler üzerine inşa edecekleri işletmeleri belirli süreler işletmeleri ve daha sonra devlete devretmeleri sağlanabilir. Gönüllü Organizasyonlar Bazı kişi ve kurumların kamusal mal ve hizmetlerin sunulmasına gönüllü katkıları olabilir. Hayırsever kuruluşlar, vakıflar, kâr amacı gütmeyen kurumlar gibi çeşitli adlar ile bilinen gönüllü organizasyonların faaliyetleri devlet tarafından teşvik edilebilir. Bu tür kuruluşlara vergisel teşvikler sağlanması, posta hizmetlerinde uygulanan tarifeden ayrı, daha düşük bir tarife uygulanması vb. uygulamalar yapılması mümkündür. Bu tür organizasyonlar özellikle okul ve hastane yapımı, huzurevi yapımı, öğrencilere eğitim ve araştırma bursu verilmesi, kültürel ve sanatsal faaliyetler (müzeler, özel kütüphaneler, sanat galerileri, senfoni orkestrası kurulması vb.) düzenlenmesi, çevre koruma merkezleri, kan bankaları, kreş evleri vb. konularda aktif olarak görev alabilirler. Özelleştirmenin Ekonomik Rasyoneli: Serbest Piyasa Ekonomisini Güçlendirmek Rekabet kurumunun işlerlik kazandırmak Kaynak kullanımında ve kaynak dağılımında etkinliği sağlamak ve sonuç olarak ekonomide verimliliği artırmak

16 SORU - 9. Kamu iktisadi teşebbüslerinin tekel statülerinin kaldırılmasının serbest piyasa ekonomisine işlerlik kazandırmak için yeterli olmamasının nedenlerinden biri olarak kabul edilemez? A. Özel teşebbüslere oranla çeşitli yönlerden üstün bir duruma sahip olması B. İflas tehlikesi ile karşı karşıya bulunmaması C. Devletin sınırlı vergileme potansiyeline sahip olması D. Zararlarının genel bütçe içerisinden karşılanması E. Yeni ve modern teknolojileri izlemelerinin mümkün olmaması Yanıt C Özelleştirme Sosyal Rasyoneli: Servetin Geniş Kitlelere Yayılmasını Sağlamak B. KİT'lerin hazine ve Merkez Bankası üzerindeki yükünü kaldırmak C. Rekabet kurumuna işlerlik kazandırmak D. Sermaye piyasasını geliştirmek E. Gizli işsizliği ortadan kaldırmak Yanıt C KİTABIMIN SAYFASINDAN ALINMIŞTIR. Servet dağılımındaki dengesizliği arttıran faktörler Gelir dağılımı Gelirin kullanımı Devlet tarafından KİT lerin kurulup işletilmesi Özel teşebbüslere teşvik tedbirlerinin sunulması Kuşaklar arasında servetin intikali SORU Gelir ve servet dağılımının düzeltilmesinde özelleştirme politikalarının başarılı olabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekli şartlar arasında yer almaz? A. KİT hisse senetlerinin gelir ve serveti düşük olanlarca satın alınması için özendirici tedbirlerin alınması B. Kamu kesiminin bütün alanlarında uygulanabilir bir niteliğe sahip olması C. Sosyal özelleştirme uygulamalarını kapsaması D. İşçi, yönetici ve küçük tasarruf sahiplerinin kamu mülkiyetine ortak olması E. Sermaye mülkiyetini tabana yayarak gelir transferi sağlaması Yanıt B Sermaye mülkiyetini tabana yayma olarak adlandırılan bu sosyal özelleştirme politikası, ESOP adı verilen bir program ile gerçekleştirilir. SORU Aşağıdakilerden hangisi özelleştirmenin diğer amaçları arasında yer almaz? A. Devlete gelir sağlamak

17 3. DERS: ÖZEL VERGİ HUKUKU-1 1. ÜNİTE GELİR VERGİSİ-1: VERGİYİ DOĞURAN OLAY VE MÜKELLEFİYET Vergiye ilişkin hukuk kurallarını vergi hukuku olarak adlandırmaktayız. Vergi hukuku dar anlamda; Yalnızca adı vergi olan kamu gelirlerini kapsarken Geniş anlamda; Vergi dışında kalan harç, resim ve diğer kamu gelirlerini de kapsamaktadır. Vergi hukuku kendi içerisinde çeşitli ayrımlara tabi tutulmaktadır. Tüm vergilere ilişkin genel kurallar Genel vergi hukuku, her bir vergiye ilişkin kurallar özel vergi hukuku içerinde yer almaktadır. Genel vergi hukuku içerisinde yer alan konular Vergi ödevi Vergi borcunun doğumu Vergilendirme işlemleri Vergi borcunun ortadan kalkması Vergi icrası Vergi cezaları Vergi uyuşmazlıklarının çözümlenmesi Gelir, bir gerçek kişinin, bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır. Gelirin vergilendirilmesi açısından sahip olması gereken özellikleri nelerdir? Gerçek kişi tarafından elde edilmesi Gelirin bir takvim yılı içinde elde edilmiş olması Gelirin safi ve gerçek tutarının vergiye tabi Olması Elde edilen gelirin kazanç veya İrat niteliğinde Olması Sadece paylı komandit şirkette komanditer ortakların payı kurumlar vergisine tabi tutulur. Komandite ortaklar her iki tür komandit şirkette de ticari kazanç elde ederler ve gelir vergisine tabi olurlar. Adi komandit şirketin komanditer ortakları da menkul sermaye iradı geliri elde etmeleri nedeniyle yine gelir vergisine tabi tutulur. İnşaat ve onarma işlerinde gelirin yıllık olması ilkesi geçerliliğini yitirmektedir. Bu özel düzenleme, inşaat ve onarma işlerinde kâr ya da zararın, ancak işin tamamen bitmesinden sonra ortaya çıkmasından kaynaklanmaktadır. Gelirin Safi ve Gerçek Tutarının Vergiye Tabi Olması Gelirin safi tutarının dikkate alınması, bu gelirin elde edilmesiyle ilgili masrafların, gayri safi gelirden düşülebilmesi anlamına gelmektedir. Safi tutar elde edilmesi için indirilmesi gereken kalemler nelerdir? Kazanç ve iratların elde edilmesi için yapılan masraflar Yıpranma payları Zararlar Gelir Kazanç ve iratlardan oluşur. Kazanç Bedensel, zihinsel çalışma ile veya sermaye konularak elde edilen gelirdir. 1.Aşağıdakilerden hangisi kazanç türlerinden biri değildir? A. Serbest meslek kazançları B. Ücretler C. Gayrimenkul sermaye iradı D. Ticari kazanç E. Zirai kazançlar Kazanç türleri Serbest meslek kazançları Ücretler Ticari kazanç Zirai kazançlar İrat Sermayenin başkasına kullandırılması neticesinde sağlanır. İrat türleri Gayrimenkul sermaye iradı Menkul sermaye iradı YANIT C 2.Gelir vergisine konu olan kazanç ve iratlar kaç başlık altında sayılmıştır? A. 3 B. 4 C. 5 D. 6 E. 7 Gelir vergisine konu olan kazanç ve iratlar Ticari kazançlar, Zirai kazançlar, Ücretler Serbest meslek kazançları Gayrimenkul sermaye iratları, Menkul sermaye iratları, Diğer kazanç ve iratlar

18 YANIT E 3.Emek ile sermayenin müşterek gelirine ne ad verilir? A. Ücret B. Kazanç C. İrat D. Ticari kazanç E. Zirai kazanç YANIT B Emek geliri Ücret Emekle sermayenin müşterek geliri Kazanç Sadece sermayenin geliri İrat Teşebbüs gelirleri Ticari kazançlar, Zirai kazançlar 4.Aşağıdakilerden hangisi emek geliri kapsamında ele alınır? A. Ticari kazanç B. Zirai kazanç C. Serbest meslek kazançları D. Gayrimenkul sermaye iradı E. Menkul sermaye iratları Emek gelirleri Ücretler Serbest meslek kazançları Servet gelirleri Gayrimenkul sermaye iratları, Menkul sermaye iratları, YANIT C Sui gen eriş (nevi şahsına münhasır) gelir türü Diğer kazanç ve iratlar Emek ve sermayenin bizzat sahibi tarafından kullanılan gelir türleri Ticari kazançlar Zirai kazançlar Ücretler Serbest meslek kazançları Sermayenin başkasına kullandırılması sonucunda elde edilen iratlar Gayrimenkul sermaye iratları Menkul sermaye iratları 5.Aşağıdakilerden hangisi istisna kapsamında ele alınan alınmıştır? A. Şans oyunlarından çıkan ikramiyeler B. Nafaka ödemeleri C. Bağışlar D. Yardımlar E. Menkul sermaye iradı YANIT B Gelirin kapsamını belirleyen teoriler Kaynak teorisi Net artış teorisi Kaynak teorisine göre gelir Kişilerin sahip oldukları üretim faktörlerinden devamlı bir şekilde elde ettikleri değerlerdir. Kaynak teorisi özelliklerinin gelir kapsamında değerlemeye almadığı gelirler Geçici olarak elde edilen gelirler Servet unsurlarında meydana gelen değer artışları Net artış teorisine göre gelir Bir kişinin, belirli bir dönemde net varlığında gerçekleşen artış veya azalışı ifade eden değişimdir. Kişinin ilgili dönemdeki tüketim ve tasarruf toplamı olarak alması Net artış teorisine göre gelir sayılan bileşenler Piyango ikramiyeleri Miras hisseleri Servetteki değer artışları Ülkemizde gelir kavramı kaynak teorisine göre tanımlanmıştır. 6.Kaynak teorisi ve net artış teorisi arasında gelir tanımı uygulaması gerçekleştiren ülke aşağıdakilerden hangisidir? A. Hollanda B. Portekiz C. Lüksemburg D. Fransa E. Belçika YANIT D Gelir vergisinde vergiyi doğuran olay gelirin elde edilmesidir. Gelir vergisi kanununa göre gelirin elde edilmesi ile ilgili esas alınan ilkeler Tahsil ilkesi Tahakkuk ilkesi Tahsil Esasına Göre Elde Etme: Elde edilmiş olma, bazı durumlarda paranın elde edene ödenmesi anlamına gelmektedir 7.Aşağıdakilerden hangisi tahsil ilkesi esasına göre ele alınan gelir türlerinden biri değildir? A. Ücretler

19 B. Gayrimenkul-menkul sermaye iratları C. Ticari ve zirai kazançlar D. Serbest meslek kazançları E. Diğer kazanç ve iratlar Tahsil ilkesi esasına göre ele alınan gelir türleri Ücretler Gayrimenkul-menkul sermaye iratları Serbest meslek kazançları Diğer kazanç ve iratlar YANIT C 8.Aşağıdakilerden hangisi tahakkuk ilkesi esasına göre ele alınan gelir türlerinden biridir? A. Ücretler B. Gayrimenkul-menkul sermaye iratları C. Ticari ve zirai kazançlar D. Serbest meslek kazançları E. Diğer kazanç ve iratlar Tahakkuk Esasına Göre Elde Etme: Elde etme bazı durumlarda ise gelirin hukuken elde edenin tasarrufuna geçmiş olması anlamına gelmektedir. Tahakkuk esasını kabul etmiş gelirler Ticari ve zirai kazançlar YANIT C Yurt dışında elde edilen kazanç ve iratlar ne zaman elde edilmiş sayılacaktır? Mükellefin bunları Türkiye de hesaplarına intikal ettirdiği yılda Ticari Kazanç Açısından Vergiyi Doğuran Olay Satılarak işletmeden çekilen gayrimenkuller için vergiyi doğuran olay Fatura tarihi itibari ile meydana gelir Taksitli satışlarda vergiyi doğuran olay Satışla gerçekleşir. Kendi nam ve hesabına inşaat yap-saltçılığı ile uğraşanların arsa payı üzerinde yaptıkları satışlarda vergiyi doğuran olay ne zaman ortaya çıkar? Tamamlanan inşaatın teslimi ile Gayrimenkulün satışı tapu dışı mukavele ile yapılmışsa vergiyi doğuran olay ne zaman kabul edilir? Akdin yapıldığı yılda doğduğunun kabulü gerekir Gayrimenkulün satışı tapu sicil müdürlüğünde, gayrimenkul satış vaadi ise noterde yapılmak zorundadır yılına ait gayrimenkulün tahliyesi ve kiracılık hakkının devri karşılığı olan tazminatın 1966 yılındaki mahkeme kararı ile alınması nedeniyle vergiyi doğuran olay hangi yıl gerçekleşecektir yılında Serbest Meslek Kazancı Açısından Vergiyi Doğuran Olay Tahsilatın yapılması ve buna ilişkin serbest meslek makbuzunun düzenlenmesiyle gerçekleşir Serbest meslek kazancı elde eden meslek erbabının KDV yükümlülüğü ne zaman başlar? Gelirin tahakkuk etmesi Gelir vergisinde yükümlülük türleri: Tam mükellefiyet Dar mükellefiyet Tam mükellef/dar mükellef ayırımı: Ülkelerin egemenlik haklarından kaynaklanmaktadır. Tam mükellefin hem Türkiye de hem de Türkiye dışında elde ettikleri gelirler dar mükellefin ise Sadece Türkiye de elde ettikleri gelirler vergileme kapsamına alınmıştır. Dar mükellefin Yurt dışı kazançları ile ilgilenilmemektedir. Dar mükellefin kazançları İkametgâhlarının bulunduğu ülke tarafından vergilendirilmektedir. Kimlerin tam mükellef sayılacağı konusunda göz önünde bulundurulan hususlar nelerdir? İkametgâh Tabiiyet İkametgâh ilkesi gereği tam mükellefiyet Türkiye de yerleşmiş olanlar Kesin dönüş yaparak Türkiye ye yerleşen Türk vatandaşları Bir takvim yılı içinde altı aydan daha fazla süreyle Türkiye de oturan Türk vatandaşları Kimlerin Türkiye de yerleşmiş sayılacağı İkametgâhı Türkiye de bulunanlar Bir takvim yılı içinde Türkiye de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar Alman vatandaşlığında olmasına rağmen Türkiye de yerleşmiş ve ticaretle uğraşan bir yabancı

20 Ülkede altı aydan fazla kalsalar da Türkiye de Tam mükellef olmayacakları öngörülen kişiler Belli ve geçici bir görev veya iş için Türkiye ye gelenler Türkiye de alıkonulmuş veya kalmış olanlar. Tabiiyet İlkesi Gereği Tam Mükellefiyet Yabancı memleketlerde oturan Türk vatandaşları Türk vatandaşlarının elde ettikleri gelirler için yurt dışında vergi ödemeleri hâlinde, bu gelirlerin ayrıca Türkiye de vergilendirilmeyeceğinin öngörülmüş olmasının nedeni nedir? Çifte vergilendirmenin önlenmesi Dar mükellefler Türkiye de yerleşmiş olmayan gerçek kişiler Çalışma veya oturma izni alarak, altı aydan fazla bir süredir yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları Türkiye de yerleşmiş olan Türk tabiiyetinde olan veya olmayanlar Tam mükellef Türkiye dışında yerleşmiş olanlar Dar mükellef Türkiye ye yerleşmiş olanlar Türkiye de yerleşmiş olmayanlar Gerek Türkiye de gerekse yabancı ülkelerde Elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilir Sadece Türkiye de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilir (yersellik ilkesi) 9.Bir yabancının Türkiye deki bir şirket için yaptığı danışmanlık hizmetinden elde ettiği gelir çeşidi aşağıdakilerden hangisidir? A. Ticari kazanç B. Ücret C. Zirai kazanç D. Serbest meslek kazancı E. Diğer kazanç ve iratlar YANIT B 10.Sigorta işiyle uğraşan bir yabancı gerçek kişinin Türkiye de görevlendireceği bir temsilci vasıtasıyla elde edeceği gelir türü aşağıdakilerden hangisidir? A. Ticari kazanç B. Ücret C. Zirai kazanç D. Serbest meslek kazancı E. Diğer kazanç ve iratlar YANIT A 11.Türkiye de yerleşmemiş olan bir yabancı Sanatçının, Türkiye de verdiği konserden elde ettiği gelir türü aşağıdakilerden hangisidir? A. Ticari kazanç B. Ücret C. Zirai kazanç D. Serbest meslek kazancı E. Diğer kazanç ve iratlar YANIT D 12.Türkiye de yerleşmemiş olan yabancı gerçek kişinin, Türkiye deki gayrimenkulünü satması sonucu elde edeceği geliri aşağıdaki hangi vergilendirmeye tabi tutulacaktır? A. Ticari kazanç B. Menkul sermaye iradı C. Gayrimenkul sermaye iradı D. Serbest meslek kazancı E. Diğer kazanç ve iratlar YANIT E 13.Emanetçi pozisyonunda mal satımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. İşyeri B. Acente C. Ticari mümessil D. Konsinyasyon E. Ticari vekil 14.Aşağıdakilerden hangisi yurt dışında yaşayan dar mükelleflere getirilen indirim ve istisnalar arasında yer almaz? A. İhracat istisnası B. Özürlü şahıs indirimi C. Sergi ve panayırlara katılımının teşviki D. Ulaştırma işlerinden elde edilen kazançlar E. Safi kazanç olarak bilet bedelleri tutarının yarısı esas alınması Yurt dışında yaşayan dar mükelleflere getirilen indirim ve istisnalar İhracat istisnası Sergi ve panayırlara katılımının teşviki Ulaştırma işlerinden elde edilen kazançlar Safi kazanç olarak bilet bedelleri tutarının yarısı esas alınması Yurt dışında yaşayan dar mükelleflerin yararlanamayacağı indirim ve istisnalar Ücretlilere mahsus sakatlık indirimi Özürlü şahıs indirimi Asgari Geçim indirimi YANIT B

21 Yurt dışında yaşayan dar mükelleflerin yıllık beyanname ile bildirmek zorunda oldukları gelirleri Ticari kazançlar Gerçek usulde tespit edilen zirai kazançlar Vergi kesintisine tabi tutulmamış gayrimenkul sermaye iratları Yurt dışında yaşayan dar mükelleflerin Türkiye de vergi muhatabı mevcutsa yıllık beyanname beyannamenin verileceği yer Onun Türkiye de oturduğu yerin Yurt dışında yaşayan dar mükelleflerin Türkiye de vergi muhatabı yoksa yıllık beyanname beyannamenin verileceği yer İşyerinin bulunduğu yer vergi dairesi Dar mükelleflerin yıllık beyanname verilmeyen hâller Tevkif suretiyle vergilendirilmiş kazanç ve iratlar 15.Dar mükellef gerçek kişilerin Türkiye de elde ettikleri kazançlar üzerinden yapılacak tevkif a oranlarının %0 olduğu kazanç aşağıdakilerden hangisidir? A. Çok yıllı inşaat onarma işi yapanlara ödenen... Bedeller üzerinden B. Sergi ve panayırlardaki faaliyetlerden elde edilen kazançlar C. Gayrimenkul sermaye iratları D. Gayri maddi hakların satışı E. Kâr payları YANIT B 16.Dar mükellef işletmenin yurt dışına vergi cenneti ülkelere para transferi emsal üzerinden yapılacak tevkif at oranı yüzde kaç olarak belirlenmiştir? A. 5 B. 10 C. 15 D. 20 E. 30 YANIT E Münferit Beyanname Dar mükellefiyete tabi olanların, vergisi tevkif suretiyle alınmamış olanların bildirilmesine mahsustur. 17.Aşağıdaki dar mükellefin hangi hakları vergi iadesi alabileceği durumlarda anlam taşır? Telif ve patent hakları 18.Münferit beyanname, kazancın elde edildiği tarihten itibaren ne kadar süre ile vergi dairesine bildirilmek zorundadır? A. 7 gün B. 15 gün C. 20 gün D. 1 ay E. 3 ay YANIT B Dar Mükelleflerin Beyanname Vermeme, Toplama Yapmama Avantajı Verginin stopaj yoluyla alınması 19.Tam mükellefler, vergisi stopaj yoluyla alınan iratlar için limitin geçilmesi durumunda Beyanname vermek zorundadırlar. 20.Birden fazla işverenden ücret, sınırı aşan gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı geliri elde edilmesi gibi durumlarda Beyan zorunluluğu Dar mükelleflerde ticari kazanç için verilen beyannameye dâhil edilmeyen gelirler hangisidir? Tevkif suretiyle vergilendirilmiş menkul sermaye iratları Kurumlardan elde edilen kâr payları Çifte Vergileme Sorunu Türkiye de ve yurt dışında elde edilen kazançların tamamı üzerinden vergi alınması, yurt dışı kazançların elde edildiği ülkede de vergilendirilmesi durumunda, çifte vergilendirmeye sebep olmaktadır. Çifte vergilendirmenin olumsuz etkisini giderme yolları Ülkeler arasında imzalanan çifte vergilendirmenin önlenmesi anlaşmaları Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması bulunmaması durumunda sorunun çözümü için Sınırlı mahsup yöntemi Sınırlı mahsup yöntemi Dışarıda ödenen vergilerin beyanname üzerinden hesaplanan vergiden düşülmesi Hukuki anlamda çifte vergileme Aynı kişi ve aynı vergi konusu üzerinden, aynı dönemde birden fazla devlet tarafından vergi alınması (A) ülkesinde ikamet eden ve (B) ülkesindeki bir şirketin ortağı olan kişinin elde ettiği kâr paylarının, her iki ülkede de vergilendirilmesi Ekonomik anlamda çifte vergileme

22 Birden fazla kişinin aynı vergi konusu üzerinden, ayrı ayrı vergilendirilmesi Bir üye ülke vatandaşı kişinin, bir başka üye ülkedeki kişiye ödediği tazminatın gider olarak düşülmesine izin verilmemesi ve tazminatın ödendiği ülkede de gelir olarak vergilendirilmesi Aynı ülke içinde yer alan şirketin kârı üzerinden önce kurumlar vergisi alınması, arkasından ortaklara dağıtılan kâr payları üzerinden gelir vergisi alınması Vergilendirme Yetkisinin Paylaşılması: Kaynak devlet Mukim devlet Kaynak devlet Gelirin elde edildiği veya servetin bulunduğu ülkedir. Mukim devlet Geliri elde eden kişinin veya servet sahibinin ikamet ettiği ülkedir. Türkiye de gelir vergisi stopajı yapılmaz. KDV kesintisi yapılır. Hizmet veren kişinin Türkiye ye gelmiş ve yıl içinde en az 183 gün Türkiye de kalmış olması durumunda vergileme yetkisi; Kaynak devlete geçer. Türkiye nin imzaladığı anlaşmalar genellikle stopaj oranını %10 gibi seviyelere indirmektedir. Değer Artış kazançlarında vergileme yetkisi Genellikle kaynak ülkeye vermektedir. KİTABIMIN SAYFASINDAN ALINMIŞTIR. 21.Çifte vergilendirmeyi önleme konusunda Türkiye nin geliştirdiği Türkiye modeli hangi yılda geliştirilmiştir? A B C D E YANIT C OECD Modeli 1963 Birleşmiş Milletler Modeli1979 ABD nin uyguladığı modeller Türkiye nin geliştirdiği1969 OECD Modeli Mukimlik ilkesi Hizmet karşılığı ödemenin yapıldığı ülke ile aramızda çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması yoksa %20 oranında gelir vergisi stopajı ve %18 KDV stopajı Ödeme yapılan ülke ile aramızda çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması olması durumunda Hizmet verenin Türkiye de ikamet edip etmediğine bakılır. Kişi yurt dışında ikamet ediyor ya da Türkiye ye gelmiş ama 183 günden az kalmış ise vergilendirme yetkisi Tam mükellef olduğu ülkeye aittir

23 4. DERS: MALİYET MUHASEBESİ: 1.ÜNİTE MALİYET MUHASEBESİNDE KULLANILAN TEMEL KAVRAMLAR Gider kavramı: Bilançodan hareketle, varlık ve yükümlülüklerdeki değişikliklere göre tanımlanabileceği gibi, sonuç hesaplarından hareketle kârı olumsuz yönde etkileyen akımları belirtmek üzere tanımlanabilir. Gider kavramı kapsamı Geniş kapsamlı Dar kapsamlı Geniş kapsamlı Gider tanımı İşletmeden çekilen ve konan değerler hariç olmak üzere, belirli bir muhasebe döneminde varlıklarda meydana gelen azalışlar veya yükümlülüklerde meydana gelen artışlardan dolayı öz kaynaklarda Ortaya çıkan azalışlardır. 1.Bir işletmenin belirli bir dönemdeki mamul teslimi veya üretim, hizmet kullanımı veya sürekli ana iş konusuyla ilgili diğer işlemleri sonucunda işletmenin varlıklarında meydana gelen azalışlar veya yükümlülüklerinde meydana gelen artışlardan kaynaklanan özkaynak azalışları aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Maliyet B. Geniş kapsamlı gider C. Dar kapsamlı gider D. Net toplam hâsıla E. Kayıp YANIT C 2.Kayıp kavramını içeren gider tanımı Belirli bir muhasebe döneminde hasılattan düşülen yararı tükenmiş maliyetler aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Gelir yaklaşımında gider B. Kayıp kavramında gider C. Dar kapsamlı gider D. Geniş kapsamlı gider E. Maliyet YANIT B Gelir yaklaşımında gider tanımı Gelir tablosunda karşı akım olarak kârı olumsuz Yönde etkileyen akımları belirtmek üzere faydası tükenmiş maliyetleri ifade eder. Gider kavramının kayıpların ayrı tanımlandığı durumlarda İşletmenin faaliyetini ve varlığını sürdürebilmesi ve bir ekonomik yarar sağlaması için belli bir dönemde kullandığı ve tükettiği girdilerin faydası tükenmiş maliyetlerinin hasılattan düşülen kısmı Giderden söz edebilmek için gerekli koşullar İşletmenin faaliyetlerini sürdürülmesi ile ilgili olması İşletme sahibinin özel seyahatleri için çekilen paralar, Kişisel gereksinimleri için kullanılan stoklar, gider değildir. Stoklar işletme faaliyetlerinin devamı için yapılmadığından gider haline dönüşmemekte, yalnızca işletmeden çekilen değerler olarak kabul edilmektedir. Gelir yaklaşımında giderden söz edebilmek için Mamul ve hizmetlerin işletme faaliyetlerinin devamı için tüketilmiş ve söz konusu tükenmiş maliyetlerin hasılattan düşülmüş olması gerekmektedir. Maliyetlerin yararının belirli bir dönemde tüketilmiş olması gerekir.(üç yıllık kira gideri ödenmesi değildir) Gider örnekleri Varlıklardaki azalış Borçlardaki artış bir Temettü ödemesi(gider değildir) Harcama Bir mal, fayda ve hizmet taşıyan maliyetleri ifade etmesi Birden fazla safha olması durumunda maliyetlerin hesaplanması sırasında göz önünde bulundurulması gereken hususlar Maliyetlerin önceki safhadan devralınmasının sağlanması Herhangi bir edim karşılığı olmaksızın ortaya çıkan bir yükümlülük nedeniyle yapılan ödeme ve borçlanma olması Harcama kavramını ifade eden ödemeler Bir varlık elde etmek Bir hizmet sağlamak

24 Borç altına girmek 3.Herhangi bir amaçla işletme tarafından ödenen nakdin, transfer edilen varlığın, katlanılan borcun veya sunulan hizmetlerin para cinsinden ölçülmüş tutarları hangisi ile ifade edilir? A. Maliyet B. Geniş kapsamlı gider C. Dar kapsamlı gider D. Harcama E. Kayıp YANIT D Harcamanın ortaya çıkış şekilleri Bir şey üretmek amacı Üretimle ilgisiz olağanüstü bir olay 4.Harcamaların bir varlığın edinilmesi için yapılarak doğrudan doğruya işletmenin bilanço yapısını etkilemesi aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? İktisap harcaması 5.Aşağıdakilerden hangisi İktisap harcaması kapsamında yer almaz? A. İlk madde alımı B. Karşılık giderleri C. Makine alımı D. Bina alımı E. Satış çabalarına ödenen tutarlar. YANIT B Harcamanın gidere dönüşmesi için gerekli koşul nedir? Harcama karşılığında elde edilen yararın, aynı dönemde tüketilmesinin gerekmesi Harcamayı gerektirmeyen tamamlayıcı giderler nelerdir? Amortisman giderleri Karşılık giderleri Takas yoluyla mamul ve hizmetlerin tüketilmesi Harcamanın henüz gider haline dönüşmemiş hallerini yazınız? Peşin olarak satın alınan ilk maddeler Peşin ödenmiş giderler Peşin olarak duran varlık satın alımı Harcamaların gider sayılabilmesi için gerekli koşullar nelerdir? İşletmeye ait faaliyetlerin sürdürülmesi için yapılmasının gerekmesi İşletmenin öz kaynağını azaltmış olması Harcamanın işletmenin öz kaynağını korumak için yapılmış olması Gider sayılan harcamalar nelerdir? Pazarlama fonksiyonunun yerine getirilmesinde satış elemanlarına ödenen maaş ve primler Risklerin önlenmesi ve bunların giderilmesi için ödenen sigorta primleri Giderin tanımlanmasında Yararı tükenen maliyetlerden söz edilmektedir. Maliyet nedir? Herhangi bir mamulü veya hizmeti, kullanıldığı veya satıldığı yerde veya durumda elde edebilmek için doğrudan doğruya ve dolaylı olarak yapılan toplam harcamalardır. Muhasebe standartlarında maliyet kavramını açıklayınız? Maliyet; bir varlığın elde edilmesinde veya inşaatında ödenen nakit veya nakit benzerlerini veya verilen diğer bedellerin gerçeğe uygun değerini veya belli durumlarda diğer muhasebe standartlarında yer alan özel hükümler uyarınca ilk muhasebeleştirme sırasında ilgili varlığa atfedilen bedeldir. Varlık maliyetinin hesaplanmasında dikkate alınan maliyet unsurları Satın alma maliyeti Dönüştürme maliyetleri Diğer maliyetler 6.Aşağıdakilerden hangisi Satın alma maliyetleri arasında yer almaz? A. Varlığın satın alma fiyatı B. Gümrük vergileri C. Genel üretim giderleri D. Taşıma, yükleme boşaltma maliyetleri E. Varlıkların edinilmesiyle doğrudan ilişkisi kurulabilen diğer maliyetler YANIT C Genel üretim giderlerinin dönüştürme maliyetleri kapsamında ele alındığını unutmayınız. Satın alma maliyetinin belirlenmesinde indirim konusu yapılan unsurlar Ticari ıskontolar ve benzeri diğer indirimler SORU 7 1. Stokların mamule dönüştürülmesi için yapılan direkt işçilik giderleri 2. Üretimle ilgili diğer giderler 3. Taşıma, yükleme boşaltma maliyetleri 4. Genel üretim giderleri

25 Aşağıdakilerden hangisi ya da hangileri dönüştürme maliyetleri kapsamında ele alınmaz? 1. 1 ve 3 2. Yalnız Yalnız ve 4 YANIT D Diğer maliyetler Stokların mevcut konum ve duruma getirilmesi için yapılan diğer giderler Maliyet kapsamına alınmayan giderler Üretimle ilgisi olmayan genel yönetim giderleri Satış giderleri Mamul stokların depolama giderleri Normalin üzerinde gerçekleşen fire ve kayıplar Boş kapasiteye düşen sabit genel üretim giderleri Finansman giderleri Maddi duran varlıkların maliyet unsurları İndirimler ve ticari iskontolar düşüldükten sonra, ithalat vergileri İade edilmeyen alış vergileri dâhil, satın alma fiyatı Duran varlığın sökülmesi ve taşınması maliyetleri Duran varlığın restorasyonuna ilişkin tahmini maliyeti Stok üretimi dışında bir amaçla belirli bir süre kullanımı sonucunda katlandığı yükümlülük 8.Aşağıdakilerden hangisi maddi duran varlık kaleminin maliyetine girmeyen ve doğrudan sonuç hesaplarına gider olarak kaydedilecek maliyet unsurlarından biri değildir? A. Duran varlığın Restorasyonuna ilişkin tahmini maliyeti B. Yeni bir tesis açılmasının maliyetleri C. Yeni bir mamul veya hizmetin reklam ve tanıtım harcamaları D. Personel eğitim masrafları E. Yönetim giderleri YANIT A Diğer; doğrudan sonuç hesaplarına gider olarak kaydedilecek maliyet unsurları; Genel giderler Özel amaçlı varlık niteliği taşımayan varlık ediniminden kaynaklanan finansman giderleri Olarak bilmelisiniz. Maliyetlerin Gidere Dönüşmesi Yapılan harcamaların bir kısmı varlık maliyetini oluşturup doğrudan bilançoda (finansal durum tablosunda) raporlanırken, bir kısım harcamalar gider olarak doğrudan sonuç hesaplarında izlenmekte ve gelir tablosunda raporlanmaktadır. 9.Aşağıda maliyetlere ait yararların tükenmesi koşullarından hangisi yanlıştır? A. Üretilen mamullerin satılması B. Dönemin hasılatını oluşturmasının gerekmesi C. Finansal raporlama dönemi ile ilgili bulunmaması D. Söz konusu maliyetin yararının o dönemde tüketilmiş olmasının gerekmesi E. Dönem hasılatının elde edilmesiyle ilgili bulunmasa dahi varlık maliyetlerine ait faydaların, ölçülebilir bir biçimde tükenmiş olması Finansal raporlama dönemi ile ilgili bulunması gerektiğini unutmayınız. YANIT C 10.Aşağıdakilerden hangisi doğrudan dönem hasılatı ile ilişkilendirilemeyen giderlerden biridir? A. Stokların satılıp müşterilere devredilmesi B. Yangın, deprem, sel gibi doğal afetlerden dolayı söz konusu olan maliyetler C. Dönem sonunda değer kaybına uğrayan stoklar D. Tahsil edilmeyen alacaklar E. İmalatla ilgili ilk madde Doğrudan dönem hasılatı ile ilişkilendirilemeyen giderler İmalatla ilgili ilk madde İşçilik ve genel üretim giderlerinin toplamı YANIT E Doğrudan dönem hasılatı ile ilişkilendirilebilen giderler Stokların satılıp müşterilere devredilmesi Yangın, deprem, sel gibi doğal afetlerden dolayı söz konusu olan maliyetler Dönem sonunda değer kaybına uğrayan stoklar Tahsil edilmeyen alacaklar Finansal raporlama ile ilgili giderler Pazarlama satış ve dağıtım giderleri Araştırma geliştirme giderleri Genel yönetim giderleri

26 Maliyeti oluşturan bir harcamanın birden fazla muhasebe dönemini ilgilendirmesi halinde yapılması gereken nedir? Söz konusu harcamanın mamul veya hizmetin satıldığı veya kullanıldığı mali dönemlere dağıtılmasının gerekmesi Giderlerin saptanması Bir varlığı değerleme anlamı taşıması Bazı muhasebe standartları gideri belirlerken yenileme maliyetlerinden, gerçeğe uygun değerden hareket ederken; bazıları ise tarihi maliyetlerden hareket etmektedir. Maliyetlerin gidere dönüşüm esasları incelenirken dikkat edilmesi gereken husus nedir? Şekil değiştiren maliyetler ile faydası tükenmiş maliyetler arasındaki ayrıma Mamul ve hizmetlerin kullanılıp tüketilmiş olması her zaman maliyetlerin faydalarının tükendiği anlamına gelmez. Örneğin, yakıt malzemesinin, genel idare binasının ısıtılması için kullanılması durumunda yakıtın kullanılması ile yararı da tükenmekte ve gidere dönüşmektedir. Ancak yakıt, üretim faaliyetinde, üretim amacı ile kullanılmış ise, bu durumda yakıt maliyeti, mamul maliyeti haline dönüşmekte ve böylece şekil değiştirmiş bulunmaktadır. Bu durumda yakıt maliyetinin yararı tükenmemekte, yalnızca şekil değiştirmiş olmaktadır. Yönetim Kararlarında Kullanılan Diğer Maliyet Kavramları Ek maliyet Batmış maliyet Fırsat maliyeti (Alternatif maliyet) Ek maliyet ne demektir? Faaliyet hacminde yapılan bir değişmenin maliyete denir. Batık maliyet ne demektir? Bir karar işlemi sırasında o karardan etkilenmeyen maliyetlere denir. Batık maliyetlerin özellikleri Seçenekler arasında yapılan seçime ilişkin kararlardan etkilenmemesi Yöneticilerin verecekleri kararlarda geçersiz olaması Sabit, değişken veya yarı değişken nitelikler taşımasının mümkün olması Fırsat maliyeti Bir seçeneğin seçilmesi nedeniyle, vazgeçilen diğer seçeneklerin kullanılmasından dolayı işletmenin kaybettiği gelirler olarak tanımlanır. Varlık Geçmişte meydana gelen olaylar sonucunda ortaya çıkan ve hâlihazırda işletmenin kontrolünde olup gelecekte işletmeye ekonomik fayda sağlaması beklenen değerlerdir. Faydası henüz tükenmeyen maliyetlerin varlık olarak muhasebeleştirilmesinin nedeni nedir? Bu değerlerden gelecekte ekonomik fayda sağlanmasının beklenmesi 11.Ortakların sermayeye katkıları dışında, özkaynakta artışla sonuçlanan ve işletmenin dönem içindeki olağan faaliyetlerinden elde edilen brüt ekonomik fayda tutarı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Fırsat maliyet B. Varlık C. Hasılat D. Gelir E. Faaliyet hacmi YANIT C İşletmenin mamul ve hizmet satışından elde ettiği ve varlıklarda artışa neden olan işlem hasılattır. 12.Aşağıdakilerden hangisi hasılat kavramına dâhil edilmeyen tutarlardan biri değildir? A. Üçüncü kişiler adına tahsil edilen tutarlar B. Satış vergileri C. Mamul veya hizmet vergileri D. Tahsil edilemeyen alacaklar E. KDV YANIT D %10 komisyon ile çalışan bir sigorta acentesinin satmış olduğu bir trafik sigorta poliçesinden tahsil ettiği vergiler hariç net prim tutarı T600 ise, acentenin hasılat tutarı T60 olacaktır. İşletmenin kendi bünyesine uygun maliyet muhasebesi sistemini kurmasının elde edeceği yararları nelerdir? Birim maliyet hesaplaması Giderler kontrolü Geleceğe yönelik planlar yapılması İşletme lehine süratli kararların alınması Maliyet muhasebesinin fonksiyonları Ölçüm

27 Kontrol Rapora bağlama Maliyet muhasebesi işlemleri yalnız üretim maliyetlerini değil, aynı zamanda pazarlama maliyetlerini de kapsaması Soru Gider merkezleri 2. İşlemler 3. Alıcılar 4. Mamul maliyetleri 5. Sipariş hacimleri Yukarıdakilerden hangileri üretim maliyet muhasebesinin ilgi noktalarından biridir? A. 1 ve 2 B C. 2 ve 5 D E. 3 ve 4 YANIT D Pazarlama maliyet muhasebesinin ulaştığı maliyet türleri nelerdir? Pazarlama işlevleri Satış bölgeleri Alıcılar Mamuller Sipariş hacimleri Satış elemanları Üretim ve pazarlama maliyet muhasebesinde, Maliyetlerin hesabında yapılan temel işlem ve kullanılan teknikler İşletmenin çalışma alanına uygun maliyet merkezlerinin seçimi ve ana hesapların bu maliyet merkezlerine göre biçimlendirilmesi İşletme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan giderlerin çeşitlerine ve fonksiyonlarına göre belirlenmesi Maliyet giderlerinin maliyet merkezlerine dağıtımı ve maliyet merkezlerinde maliyetlerin tespiti Maliyet merkezlerinde toplanan giderlerin toplu olarak belirtilmesi Mamul veya hizmetler arasında dağıtılıp, birim maliyetlerinin bulunması ve maliyet bilgilerinin raporlanması 14.Aşağıdakilerden hangisi üretim maliyet muhasebesinde, maliyet çalışmasının amaçlarından biri değildir? A. Üretilen mamul ve hizmetlerin birim maliyetlerini ölçmek B. Dönem içinde oluşan kıymet hareketlerini kayda alıp dönem sonunda bu bilgileri işletme ilgililerine rapor etmek C. Stokların değerlerini hesaplama D. Giderlerin kontrolünü ve kalite standardını korumak koşulu ile, olanaklar ölçüsünde maliyetlerin düşürülmesini sağlayacak yöntemleri geliştirmek E. Seçenekler arasında karar vermek durumunda olan yöneticilere maliyetle ilgili düzenli, etkili ve güvenilir bilgiler vermek Finansal muhasebe Dönem içinde oluşan kıymet hareketlerini kayda alıp dönem sonunda bu bilgileri işletme ilgililerine rapor ederek işletmenin finansal yapısında, performansında ve nakit akışlarında meydana gelen değişmeler hakkında bilgi vermektedir. YANIT B Bilânço (finansal durum tablosu) İşletmenin belirli bir tarihteki varlık ve kaynak yapısı ortaya konularak, işletme yönetiminin, idaresi kendilerine verilen varlıkları gereği gibi koruyup koruyamadıkları ölçülmektedir. Gelir tablosu İşletme varlıklarının belirli bir dönemde kâr sağlayacak şekilde kullanılıp kullanılmadıkları ortaya konmaktadır. Finansal muhasebenin sağladığı fayda nedir? Kendi imkânlarıyla işletme hakkında bilgi alamayan işletme ilgililerine, alacağı ekonomik kararlarda ışık tutmak üzere genel amaçlı finansal tabloların hazırlanmasını sağlar. Maliyet muhasebesinin temel amacı Yönetime gerekli bilgileri sağlamak Maliyet muhasebesinin özellikleri nelerdir? İçe yönelik bilgiler üretmesi Ürettiği bilgilerin yönetim aracı olarak kullanılması Parasal değerler yanında miktar hareketleriyle de ilgilenmesi Maliyet muhasebesinin finansal muhasebeden farkı nedir? Kayıtlarda ve raporlamada sadece zaman dönemlerini esas almaması Üretim birimleriyle ilgili kayıt ve hesaplamalara da ağırlık vermesi

28 Bazı amaçlar için tahmini verilerin de kullanılması 15.Maliyet muhasebesinin genel muhasebenin hangi amacını gerçekleştirilmesinde yardımcı olmaktadır? İşletme karlılığının ölçümü Çünkü maliyet muhasebesi, dönem içinde satılan mamuller ile dönem sonunda elde bulunan mamul ve yarı mamullerin üretim maliyetlerini saptayarak, gelir tablosu ile bilânço düzenlenmesinde yardımcı olmaktadır. Maliyet muhasebesinin genel muhasebe dışındaki amaçları Yönetim muhasebesine yönelik planlamanın yapılması Bütçelerin hazırlanması Giderlerin sorumluluk merkezleri itibariyle ayrıntılı olarak izlenip maliyet kontrolü ve başarı değerlendirmesinin yapılması 16.Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi karşılaştırması ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır? A. Temel amaçları ve ilkelerinin farklı olması B. Bilgi alış verişi yönünden birbirlerine bağlı bulunması C. Temel amaçları ve ilkelerinin aynı olması D. Her iki muhasebenin kayıt, tanıtma ve analiz yönleriyle müşterek bir özellik taşıması E. Elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi yönünden her iki uygulamada kıymet hareketlerinin farklı bölümlenmeyi gerektirmesi YANIT C Genel muhasebeden alınarak maliyet muhasebesinin özel hesaplarına geçirilen maliyetler nelerdir? İlk madde ve malzeme giderleri Direkt işçilik giderleri Genel üretim giderleri Pazarlama satış dağıtım giderleri Yönetim giderleri ile ilgili para ve miktar hareketlerine ilişkin bilgiler Maliyet muhasebesi, başlangıçta genel muhasebeden bilgi almakta, sonuçta da kendisi genel muhasebeye bilgi aktarmaktadır. Bağımsız Muhasebe Sistemi Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi birbirinden ayrı olarak yürütülmesi Her iki muhasebenin hesaplarını kendi bünyeleri ve hesap alanı içinde tutması Genel muhasebe ile maliyet muhasebesi arasındaki bağlantı hesapları Maliyet muhasebesi bağlantı hesabı Maliyet muhasebesi yansıtma hesabı 17.Genel muhasebe ve maliyet muhasebesi birlikte çalışmakla beraber, bazı ana ve yardımcı hesapların her iki muhasebede de ayrı ayrı tutulduğu sisteme ne ad verilir? A. Bağımsız muhasebe sistemi B. Birleşik muhasebe sistemi C. Hesap ayrılığı sistemi D. Tam maliyet yöntemi E. Değişken maliyet yöntemi YANIT C 18.Dönem sonunda maliyet muhasebesi bağlantı hesabı ile maliyet muhasebesi yansıtma hesaplarının karşılaştırıldığı muhasebe sistemi aşağıdakilerden hangisidir? A. Bağımsız muhasebe sistemi B. Birleşik muhasebe sistemi C. Hesap ayrılığı sistemi D. Tam maliyet yöntemi E. Değişken maliyet yöntemi YANIT A Bağımsız muhasebe sistemi Çalışmalarını merkezî sisteme bağlayan büyük işletmelerde kullanılır. İsteyen işletmeler için muhasebe sistemi uygulama genel tebliğindeki 7/A seçeneğinde bu sistem de önerilmiştir. 19.Gerek finansal muhasebe ve gerekse maliyet Muhasebesi kayıtları birlikte tutulduğu muhasebe sistemi aşağıdakilerden hangisidir? A. Bağımsız muhasebe sistemi B. Birleşik muhasebe sistemi C. Hesap ayrılığı sistemi D. Tam maliyet yöntemi E. Değişken maliyet yöntemi Hesap planında, maliyet muhasebesi hesapları İle finansal muhasebe hesapları birbirinden ayrılmamış ise, bunun birleşik muhasebe sistemi olduğunu unutmayınız. YANIT B Hesap Ayrılığı Sistemi Genel muhasebe ve maliyet muhasebesi birlikte çalışmakla beraber, bazı ana ve yardımcı hesaplar

29 her iki muhasebede de ayrı ayrı tutulur. Ana gider hesapları ve bunlara ait yardımcı hesaplar, ayrıntılı olarak maliyet muhasebesinde tutulurken, finansal muhasebede de ana gider hesapları ayrıca izlenir. Uygulama Genel Tebliği nde hesap ayrılığı sistemi öngörülmüştür. Giderler hem 7. grupta hem de 6. grupta kodlanmıştır. 20.Aşağıdakilerden hangisi giderler sınıflandırma açılarından biri değildir? A. Çeşitleri B. İşletme fonksiyonları C. Amortisman türleri D. Mamullere yüklenmesine E. Faaliyet hacmiyle olan ilişkilerine Kontrol edilebilirlik özelliklerine ve Fiili olup olmamasına göre de giderlerin sınıflandırma açılarından biri olduğunu unutmayınız. YANIT C 21.Tükenme payları giderlerin hangi çeşidine göre sınıflandırması kapsamında ele alınır? A. Giderlerin İşletme Fonksiyonlarına Göre Sınıflandırılması B. Giderlerin Çeşitlerine Göre Sınıflandırılması C. Giderlerin Mamullere Yüklenmesine Göre Sınıflandırılması D. Giderlerin Faaliyet Hacmiyle Olan ilişkisine Göre Sınıflandırılması E. Giderlerin Kontrol Edilebilirlik Özelliklerine Göre Sınıflandırılması Giderlerin Çeşitlerine Göre Sınıflandırılması İlk madde ve malzeme giderleri İşçi ücret ve giderleri Memur ücret ve giderleri Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler Çeşitli giderler Vergi Resim ve harçlar Amortismanlar Tükenme payları Finansman giderleri YANIT B 22.Aşağıdakilerden hangisi giderlerin İşletme Fonksiyonlarına Göre Sınıflandırılması kapsamında ele alınmaz? A. Tedarik B. Araştırma, geliştirme C. Pazarlama D. Genel yönetim ve finansman E. Değişken giderler YANIT E Giderlerin Mamullere Yüklenmesine Göre Sınıflandırılması Belirli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenip yüklenememesine göre giderler, direkt ve endirekt olarak bölümlenir. Direkt Giderler: Belirli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya herhangi bir dağıtım anahtarı kullanmadan yüklenebilen giderlerdir. Direkt Giderler Direkt ilk madde ve malzeme giderleri Direkt işçilik giderleri Direkt giderlerin en önemli özelliği Bunların belirli bir üretim birimi için ne kadar harcandığının doğrudan doğruya hesaplanabilmesidir. Endirekt Giderler Belirli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenemeyip, birtakım dağıtım ölçüleri yardımı ile yüklenebilen giderlerdir. 23.Aşağıdakilerden hangisi Endirekt giderlerden biri değildir? A. Direkt işçilik gideri B. Hizmet gider yerinde ortaya çıkan her türlü giderler C. İkramiyeler D. Yıllık izin ücreti E. İşletme malzemesi YANIT A Giderlerin Faaliyet Hacmiyle Olan ilişkisine Göre Sınıflandırılması Sabit giderler Değişken giderler Yarı sabit Yarı değişken gider 24.Maliyet hacim kâr analizlerinde, esnek bütçelerin hazırlanmasında ve giderlerin kontrolünde büyük önem taşıyan gider sınıflandırma çeşidi aşağıdakilerden hangisidir? A. Çeşit B. İşletme fonksiyonu C. Mamullere yüklenmesi D. Faaliyet hacmi E. Fiili olup olmaması YANIT D Giderlerin Kontrol Edilebilirlik Özelliklerine Göre Sınıflandırılması Kontrol edilebilen giderler Kontrol edilemeyen giderler

30 Kontrol edilebilen giderler Sorumlu yöneticinin karar ve faaliyetlerinden önemli ölçüde etkilenen giderler, ilgili bölüm için kontrol edilebilen giderdir. Kontrol edilemeyen giderler Sorumlu yöneticinin karar ve faaliyetinden etkilenmeyen giderler kontrol edilemeyen giderdir. Giderlerin kontrol edilebilirliği sorumluluk muhasebesi açısından önem taşımaktadır. Giderlerin Fiili Olup Olmamasına Göre Sınıflandırılması Fiili Giderler Tahakkuk etmiş, gerçekleşmiş giderlerdir. Fiili maliyet yöntemi esasına göre kurulmuş maliyet sistemlerinde Maliyetler fiili tutarlara göre yani fiilen gerçekleşen tutarlara göre hesaplanır. Standart giderler Faaliyet yapılmadan önce bilimsel yöntemlere göre belli bir gelişme düzeyinde, belli koşullara göre gerçekleşmesi beklenen standart verilere göre hesaplanır. Standart maliyet yöntemini uygulayan işletmelerde Standart giderler ile fiili giderlerin ayrı ayrı izlenmesi gerekir. 25.Giderlerin direkt ve endirekt olarak bölümlemeye tabi tutulduğu sınıflandırması şekli aşağıdakilerden hangisidir? A. İşletme fonksiyonu B. Mamullere yüklenmesi C. Faaliyet hacmiyle olan ilişkisi D. Kontrol edilebilirlik özelliği E. Fiili olup olmaması YANIT B Maliyet Sisteminin Oluşturulması Üretilen mamul ve hizmetlerin maliyetlerinin ölçülmesi, işletmenin benimsediği maliyet sistemi doğrultusunda yapılır. Maliyet sistem yöntem unsurları Maliyetlerin kapsamı Nitelik Hesaplanış şekli Çeşitli maliyet hesaplama yöntemlerinin birleşiminden maliyet sistemleri ortaya çıkar. Maliyet sisteminden söz edebilmek için, değişik açılardan gruplandırılan üç grup maliyet yöntemlerinin her birinden, en az bir yöntemin alınarak bir araya getirilmesi gerekir. Maliyet kapsamına göre maliyet yöntemleri Tam maliyet yöntemi Değişken maliyet yöntemi Normal maliyet yöntemi Asal maliyet yöntemi (Direkt maliyet yöntemi) Maliyetlerin saptanması zamanına göre maliyet yöntemler Fiili maliyet yöntemi Tahmini maliyet yöntemi Standart maliyet yöntemi Maliyetlerin saptanma şekline göre (üretim biçimine göre) maliyet yöntemleri Sipariş maliyet yöntemi Evre (safha) maliyet yöntemi Üretim maliyet muhasebesi sistemi, üç yöntemin sentezinden oluşur. 26.Aşağıdakilerden hangisi Maliyet kapsamına göre maliyet yöntemleri arasında yer almaz? A. Tam maliyet yöntemi B. Safha maliyet yöntemi C. Değişken maliyet yöntemi D. Normal maliyet yöntemi E. Direkt maliyet yöntemi YANIT B Tam Maliyet Yöntemi Tüm maliyet unsurlarının maliyetin içine sokulduğu yöntemdir. Gerek Üretim maliyeti gerek Satış maliyetinin hesaplanmasını sağlamak üzere tüm giderlerin, bu arada endirekt giderlerin tabi tutulacağı işlemlerle Bunların dağıtımını sağlayan emsallerin kullanış biçimine yönelmiş bir uygulamayı belirtmektedir. Üretim maliyet muhasebesinde Tam maliyet yöntemi, dönemin üretim giderlerinin Tamamının, bunların direkt, endirekt, sabit, değişken olmasına bakılmaksızın, dönemde üretilen mamullerin maliyetine, yüklenerek stoklara aktarılması esasına dayanır. Pazarlama maliyet muhasebesi Pazarlama giderlerinin tamamının bunların direkt, endirekt veya değişkenlik derecesine bakılmaksızın, mamuller satış bölgesi, alıcılar, dağıtım kanalları vs. bakımından yapılacak analiz türüne göre

31 ilgili pazarlama alanına yüklenmesi esasına dayanır. Tam maliyet yönteminde bulunan giderler Direkt ilk madde ve malzeme giderleri Direkt işçilik giderleri Endirekt gider niteliğinde genel üretim giderleri 27.Ülkemizde hangi maliyet yöntemi yaygın olarak uygulanmaktadır? A. Tam maliyet yöntemi B. Değişken maliyet yöntemi C. Standart maliyet yöntemi D. Normal maliyet yöntemi E. Asal maliyet yöntemi YANIT A Tam maliyet yönteminin en önemli yararı nedir? Her mamulün satış fiyatına göre bütün giderlerden sonra bırakabileceği kâr unsurunu görme imkanını yöneticilere sağlanması ve yönetimin bu uygulamaya alışkın olmasıdır. Tam maliyet yönteminin en önemli sakıncası nedir? Endirekt giderlerin maliyetlere yüklenmesinde bazı dağıtım ölçüsünden yararlanılması zorunluluğunun olması ve söz konusu dağıtım ölçülerinin bazen subjektif olabilmesidir. Birim maliyetlerin dönemler arasında büyük dalgalanmalar göstermesine yol açmasının nedeni nedir? Sabit giderlerin üretim hacmiyle bağlantısının olmaması Değişken Maliyet Yöntemi Giderler değişken ve sabit olarak ayrılmakta ve maliyeti bulunacak birimlere yalnızca değişken giderler yüklenmektedir. Üretim maliyet muhasebesinde üretilen birimlerin birim maliyetinin hesabında dikkate alınan giderler Direkt ilk madde ve malzeme giderleri Direkt işçilik giderleri Genel üretim giderlerinin değişken kısmı Pazarlama maliyet muhasebesinde değişken maliyet yönteminin uygulanması Analizi yapılmak istenen pazarlama alanlarına yalnızca değişken giderler yüklenmekte, böylece her bir pazarlama bölümünün toplam net kâra katkı sının ne olduğu kolayca saptanabilmektedir. 28.Kâra geçiş noktasının belirlenmesinde ve çeşitli yönetim kararlarının alınmasında etkili bir yöntem aşağıdakilerden hangisidir? A. Tam maliyet yöntemi B. Değişken maliyet yöntemi C. Standart maliyet yöntemi D. Normal maliyet yöntemi E. Asal maliyet yöntemi YANIT B Giderler sabit ve değişken olarak ayrıldığından, yönetimin alacağı kararlar karşısında etkilenebilecek değişken giderlerde oluşacak değişliklikler kolayca saptanabilir. Diğer taraftan sabit giderlerin dağıtımı söz konusu olmadığından, giderlerin dağıtındaki yanlış uygulamalardan ortaya çıkacak hatalar ve anlaşmazlık önlenir. 29.Üretim hacmine bağlı olarak ortaya çıkan maliyet dalgalanmalarını önleyerek, dönemler arasında karşılaştırma yapılmasına imkan veren maliyet yöntemi aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Tam maliyet yöntemi B. Değişken maliyet yöntemi C. Standart maliyet yöntemi D. Normal maliyet yöntemi E. Asal maliyet yöntemi YANIT D Normal maliyet yöntemi; Değişken giderlerin tamamının, sabit giderlerin ise Kapasite kullanım oranına göre maliyetlere yüklenmesi esasına dayanır. Bu yöntem Türkiye muhasebe standartlarından TMS 2 Stoklar standardında mamul maliyetlerinin birim maliyetlerinin hesaplanmasında uygulanması istenen yöntemdir. Üretim hacmine bağlı olarak ortaya çıkan maliyet dalgalanmalarını önleyerek, dönemler arasında karşılaştırma yapılmasına imkân vermektedir. Üretim maliyetlerine aktarılan giderler Direkt ilk madde ve malzeme giderleri Direkt işçilik giderleri Değişken genel üretim giderlerinin tamamı Sabit genel üretim giderlerinin dönem içinde kullanılan kapasiteye ait olan kısmı 30.Aşağıdaki giderlerden hangisi üretim maliyetlerine aktarılan giderler arasında yer almaz? A. Direkt ilk madde ve malzeme giderleri B. Direkt işçilik giderleri C. Boş kapasiteye düşen sabit genel üretim giderleri D. Değişken genel üretim giderlerinin tamamı

32 E. Sabit genel üretim giderlerinin dönem içinde kullanılan kapasiteye ait olan kısmı Boş kapasiteye düşen sabit genel üretim giderleri Sonuç hesaplarına aktarıldığını unutmayınız! YANIT C 31.Üretilen birimlerin maliyetine yalnızca direkt ilk madde ve malzeme giderleri ve direkt işçilik giderleri yüklenmekte, genel üretim giderlerinin Tamamının maliyet dışında bırakıldığı maliyet yöntemi aşağıdakilerden hangisidir? A. Tam maliyet yöntemi B. Değişken maliyet yöntemi C. Standart maliyet yöntemi D. Normal maliyet yöntemi E. Direkt maliyet yöntemi YANIT D Direkt maliyet yöntemi; genel üretim giderlerinin maliyetlerin önemsiz bir parçası olması durumunda uygulanır. Ancak günümüzde, genel üretim giderleri maliyetlerde önemli bir pay tuttuğundan, bu yöntemin uygulama alanı pek yoktur. Stok değerlerini en düşük düzeyde göstermek isteyen muhasebeciler için yöntem çekici gelebilir. 32.Aşağıdakilerden hangisi maliyetlerin saptanması zamanına göre maliyet yöntemlerden biri arasında yer alır? A. Tam maliyet yöntemi B. Değişken maliyet yöntemi C. Standart maliyet yöntemi D. Normal maliyet yöntemi E. Direkt maliyet yöntemi YANIT C 33.Aşağıdakilerden hangisi fiili Maliyet ya da tarihi Maliyet Yöntemi özelliklerinden biri değildir? A. Maliyetlerin, faaliyet yapıldıktan sonra giderlerin fiilen gerçekleşen tutarları esas alınarak hesaplandığı yöntem olması B. Maliyetlerin hesaplanması gerçek verilere dayanması C. Yönetim açısından her zaman gerekli olan maliyetler arasında yer alması D. Maliyetlerin sağlıklı bir biçimde kontrolünün yapılmasını sağlaması E. Verilerin karşılaştırılmasında kullanılabilecek kıstasların bulunmaması YANIT D Maliyetlerin sağlıklı bir biçimde kontrolünün yapılması ihtiyacına cevap veren yöntemin standart maliyet yöntemi olduğunu unutmayınız. 34.Ön tahmin yöntemi aşağıdaki hangi maliyet yöntemi içerisinde kullanılmaktadır? A. Standart maliyet yöntemi B. Safha maliyet yöntemi C. Sipariş maliyet yöntemi D. Fiili maliyet yöntemi E. Tahmini maliyet yöntemi YANIT D Ön tahmin nedir? Geciken bir giderin ne kadar olabileceği öngörülüp maliyet hesaplarına borç, gider karşılık veya gider yansıtma hesapları denilen fiili giderleri bekleme niteliğindeki hesaplara alacak kaydedilir. Fiili giderlerin kesin tutarı saptanınca bu hesaplar kapatılır. Farklar dönem sonuna kadar ya birbirini yok eder ya da önemsiz denecek kadar küçülür. Küçülen farklar dönem sonunda, ya mamul stokları ve satılan mamullerin maliyetleri arasında paylaştırılarak veya doğrudan sonuç hesaplarına aktarılarak kapatılır. Fiili giderlerin böylece ön tahminleri yapılarak kayıtlara alınması, fiili maliyet yönteminin yapısını bozmaz. Ülkemizde daha çok fiili yöntemin kullanıldığı görülmektedir. Tahmini Maliyet Yöntemi Maliyetlerin, geçmiş deneyimlerden ve cari girdi fiyatlarından yararlanılarak önceden tahmin edilmesi ve kayıtların bu maliyetlere göre tutulması esasına dayanan bir yöntemdir. Burada önceden tahmin edilen maliyetler, bilimsel olmayan bir biçimde geçmiş verilerden yararlanılarak tahmin Edilmektedir. Standart Maliyet Yöntemi Maliyetlerin olması gereken tutarlarının faaliyet yapılmadan önce, bilimsel yöntemlerle önceden saptanması ve kayıtların bu maliyetlere göre tutulmasını öngören bir yöntemdir. Standart maliyet yöntemine göre saptanan maliyetler ilgili mamullerin fonksiyonların, bölümlerin veya operasyonların fiili maliyetlerin ne olması gerektiğini gösterir. Bu maliyetler, belli bir gelişme düzeyinde belli koşullar altında bir işletmede gerçekleşmesi gereken ve bilimsel yöntemlere göre saptanan standart verilerdir. Böylece standart maliyet yönteminin uygulandığı işletmelerde, işletme içi faaliyetlerin kontrol edilmesine imkân verecek ölçüler veya normlar elde edilmiş olmaktadır. Fiili maliyetlerin standart maliyetlerden farklı olması halinde, fiili maliyetlerin standartlardan olan sapmaları, analiz edilerek nedenleri araştırılmakta ve kontrol edilebilir nitelikte olan kısımları kontrol edilemeyen kısımlardan ayrılarak yönetime rapor edilmektedir. Böylece yönetimin gerekli düzeltici önlemleri almasına imkân sağlamaktadır

33 Maliyetlerin Saptanma şekline (Üretim Biçimlerine) Göre Maliyet Yöntemleri Sipariş maliyet yöntemi Evre (safha) maliyet yöntemi Sipariş Maliyet Yöntemi Belli partiler halinde üretim yapan ve her partide diğerlerinden farklı tür veya nitelikte mamuller üreten işletmelerde kullanılır. Evre (Safha) Maliyet Yöntemi Birbirini izleyen ve birbirine bağlı aşamalarda sürekli ve seri olarak kitle halinde mamul elde edilen işletmelerde kullanılır. Bu yöntemde evrelere ilişkin maliyetlerin ölçülmesi esastır. TEKDÜZEN MALİYET MUHASEBESİNDE KULLANILAN HESAPLAR-7/A VE 7/B SECENE- Ğİ Türkiye uygulamalarında Tekdüzen Hesap Planı nda 7. Grup maliyet hesaplarına ayrılmıştır. Maliyet hesapları Mamul ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır. Maliyet hesapları İşletmelerin fiili maliyet veya önceden saptanmış maliyet (standart maliyet veya tahmini maliyet) yöntemleri gibi farklı maliyet hesaplama yöntemlerini uygulama olanağı verecek biçimde oluşturulmuştur. Türkiye uygulamalarında, tekdüzen muhasebe sisteminde gider hesapları 7/A ve 7/B olarak iki seçeneğe ayrılmıştır. 7/A seçeneğinde giderler defteri kebirde Fonksiyon esasına göre 7/B seçeneğinde Çeşit esasına göre belirlenmiştir. Ek finansal tablo düzenleme zorunda olmayan ve belirlenmiş aktif büyüklüğünü ve satış hasılatını aşmayan küçük ticaret işletmeleri ile hizmet ve üretim işletmeleri isterlerse 7/B seçeneğini uygulayabilirler. Maliyet hesap gruplarının her biri defter-i kebir hesabı düzeyinde hangi hesaplara bölümlenmiştir? Gider hesapları Yansıtma hesapları Fark hesapları 35.Maliyet muhasebesinin genel muhasebeden Bağımsız çalışması durumunda kullanılan hesap aşağıdakilerden hangisidir? A. Fark hesapları B. Hesapların işleyişi hesapları C. Bağlantı hesapları D. Gider yansıtma hesapları E. Maliyet hesapları YANIT C Fark hesapları Standart maliyet yöntemi uygulandığında kullanılır. Hesapların işleyişi Gider hesapları Gider Hesapları Dönem içinde yapılan ve tahakkuk ettirilen giderlerin izlendiği ve borçlarına kaydedildiği hesaplardır. Gider hesaplarına yapılacak kayıtlara ilişkin olarak düzenlenecek muhasebe fişlerinde gider yerleri ve gider çeşitleri hesaplarına ait numaralar birlikte yazılır. Gider Yansıtma Hesapları: Fiili maliyetlerin uygulandığı durumlarda gider hesaplarında toplanan giderlerin tümünün; önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin kullanılması durumunda ise, bunlara (standartlara) göre saptanan giderlerin ilgili hesaplara yansıtılmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Fark Hesaplar: Önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulanması halinde fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasındaki farkların kaydedildiği hesaplardır. Fark hesapları borç ve alacak kalıntısı verebilir. Çeşit esasına göre bölümleme(7b) 0- İlk madde ve malzeme giderleri 1- İşçi ücret ve giderleri 2- Memur ücret ve giderleri 3-Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler 4-Çeşitli giderler 5-Vergi resim ve harçlar

34 6-Amortisman ve tükenme payları 7-Finansman giderleri Sorumluluk merkezine göre bölümleme Esas üretim gider yerleri Yardımcı üretim gider yerleri Yardımcı hizmet gider yerleri Yatırım gider yerleri Üretim yerleri yönetimi gider yerleri Araştırma geliştirme gider yerleri Pazarlama satış ve dağıtım gider yerleri Genel yönetim gider yerleri Finansman gider yerler Eş zamanlı kayıtlama Giderin doğuş anında muhasebe kaydı yapılırken, söz konusu giderin türü ile hangi sorumluluk merkezine ait olduğunun belirlenmesi ve buna göre ait olduğu fonksiyonel gider hesabına kaydedilmesi gerekir. Yansıtma hesapları ile aktarma Fiili maliyet yönteminde, ilgili fonksiyonel gider hesaplarının borcunda bir ay içinde toplanan giderler ay sonlarında; yansıtma hesaplarının alacağı ile ilgili maliyet hesaplarının borcu karşılığında maliyetlere yansıtılır. Fonksiyonel gider hesapları ile bunların yansıtma hesapları yılsonunda karşılaştırılarak kapatılır. Gider bütünlüğünü koruma Tebliğ, maliyet hesaplarının izlenmesinde, hesap Ayrılığı sistemini seçmiştir. Maliyet hesaplarında giderlerin bütünlüğü korunmuş ve işletmenin esas faaliyeti ile ilişkili olan ve üretim maliyetine verilmeyen dönemin faaliyet giderleri ve finansman giderleri de maliyet hesapları grubunda izlenmiştir. Maliyet Muhasebesini bağımsız uygulama 700 ve 701 numaralı hesaplar bu amaç için açılmıştır. İsteyen firmalar maliyet muhasebesi hesapları ile genel muhasebe hesaplarını hiç karşılaştırmayabilirler. Bu yöntemi seçenler genel muhasebe bölümünde 700 numaralı hesabı, maliyet muhasebesi bölümünde ise 701 numaralı hesabı çalıştırır. Yılsonunda bu hesaplar karşılıklı olarak kapatılır. Giderlerin Çeşit Esasına Göre İzlenmesi-7/B Seçeneği Uygulaması Bu uygulamada; giderler defter-i kebirde maliyet dönemi boyunca çeşit esasına göre izlenir. Maliyet çıkarma dönemlerinde, söz konusu giderler gider dağıtım tablosu aracılığıyla fonksiyonlarına dönüştürülerek ilgili gider yerlerine ve hizmet veya Mamul maliyetlerine veya sonuç hesaplarına aktarılır. Gider çeşitlerinin fonksiyonlarına dönüştürülmesinde ve ilgili gider yerlerine yüklenmesinde, işletmeler, eş zamanlı kayıt düzenini bu seçenek için de kullanarak yardımcı defterlerde fonksiyonel gider hesaplarını ve gider yerlerini izleyebilirler. 7/B seçeneğinde işletmelerin 79 No.lu gruptaki maliyet hesapları 79 - Gider Çeşitleri 790 ilk Madde ve Malzeme Giderleri 791 işçi Ücret ve Giderleri 792 Memur Ücret ve Giderleri 793 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler 794 Çeşitli Giderler 795 Vergi, Resim ve Harçlar 796 Amortismanlar ve Tükenme Payları 797 Finansman Giderleri 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı 799 Üretim Maliyet Hesabı Çözümli Sorular 1.Dönembaşı yarımamül stokları 2000 birim Dönemsonu yarımamül stokları 3000 birim Dönem içinde üretime başlanan birim yukarıdaki bilgilere göre üretimi tamamlanan mamül miktarı kaç birimdir? Üretime girenler Dönembaşı yarı mamül + dönem içinde üretime başlanan Üretimden çıkanlar Dönemsonu yarı mamul + dönem içinde üretimi tamamlanan Dön.baş + Üret. Başl. = Dön.sonu + Üret. Tamamlanan = x = ,00 tl nominal ücretli olan bir işçi %20 akord zammı almaktadır.bir birim mamülü üretmek için akord zammı 18 dk dır.işçi 25 birim üretmiştir

35 Zaman akorduna göre işçinin günlük ücreti ne kadardır? Akord Faktörü = [ Normal işçi ücreti+ (Normal saat ücreti x Akort zammı oranı)] /60 [ (2.600x 0,20)] / 60 = 52 Bir birim için dakika olarak belirlenen akord zamanı, üretim miktarı ve akord faktörü ile çarpılarak bulunur. Yani; bulduğumuz 52 birim 1 dak denek gelmektedir. akort zamanı 18 dakika olduğuna göre; 52 x 18 = 936 kazanç) Ve 25 birim üretmiştir. 25x936 = (hak edilen günlük kazanç) KİTABIMIN SAYFASINDAN ALINMIŞTIR

36 5. DERS: PARA- BANKA: 6-ÜNİTE PARA POLİTİKASI VE PARASAL AKTARIM MEKANİZMASI FAİZ KANALI DÖVİZ KURU KANALI KREDİ KANALI BİLANÇO KANALI VARLIK FİYATLARI KANALI Parasal Aktarım Mekanizmasında Gecikme Sorunu Merkez Bankaları nihai amaçlarını belirledikten sonra, bu amaçlara ulaşmak için hangi politika araçlarını kullanacaklarını belirlemek zorundadırlar. Bu süreçte, para politikasını yürütenlerin yaşadıkları temel problemlerden biri gecikme sorunudur. SORU -1. Hangisi parasal aktarım mekanizması bileşenlerinden biri olamaz? A. Kur B. Faiz C. Risk D. Kredi E. Bilanço Yanıt C SORU -2. Net değer ile kullandırılan krediler parasal aktarım mekanizmasının hangi kanalını oluşturur? A. Banka kredileri kanalı B. Bilanço kanalı C. Risk kanalı D. Para kanalı E. Faiz kanalı Yanıt B SORU -3. Bilanço kanalına göre genişlemeci para politikası sonucu hangisi meydana gelir? A. Faiz oranları değişmez. B. Faiz oranları artar. C. Hisse senedinin fiyatları düşer. D. Hisse senedinin fiyatları artar. E. Firmaların net değeri düşer. Yanıt D SORU -4. Uygulanan merkez bankası politikalarının uzun dönemde sadece fiyatlar genel düzeyini artırmasına ve reel değişkenler üzerinde etkili olamamasına ne ad verilir? A. Paranın uzun dönemde yansızlığı B. Faiz etkisi C. Likidite etkisi D. Fiyat etkisi E. Paranın nötr oluşu Yanıt A SORU -5. Negatif arz şoklarını para ve maliye politikası önlemleri ile önlemeye çalışan politikaya ne ad verilir? A. Kalkınma politikası B. İstikrar politikası C. Denge politikası D. Ekonomi politikası E. Kamusal politikaları Yanıt B İstikrar politikasının amacı kısa dönemde ekonomik dalgalanmaların etkisini azaltmak ve toplam talep eğrisini kaydırmaktır. SORU -6. Bir ekonomide fiyatlar genel düzeyindeki artış %50 ve üzerinde ise bu hangi enflasyon türüne aittir? A. Çekirdek enflasyon B. Ilımlı enflasyon C. Hiperenflasyon D. Dörtnala enflasyon E. Yüksek enflasyon Yanıt C SORU -7 Para politikasının hedeflediği değişkenler ile enflasyon arasındaki ilişkinin zayıflamasında aşağıdakilerden hangisinin rolü yoktur? A. Para ve kredi büyüklükleri ile enflasyon arasındaki kısa vadeli ilişkinin istikrarsız olması B. Merkez bankalarının, fiyat istikrarını sağlamak görevlerinden uzaklaşması C. Standart bir para tanımının yapılmasının güçleşmesi D. Spekülatif atakların yoğunluğu E. Döviz kuru hedeflemesi rejimi kapsamında merkez bankalarının faiz oranları üzerindeki kontrolünü kaybetmesi Yanıt D Bu çerçevede enflasyon hedeflemesi rejiminin oluşturulması ve yaygınlaşması, parasal büyüklüklere veya döviz kuruna dayalı rejimlerin etkinliğini zaman içinde kaybetmesine paralel olarak ortaya çıkmıştır. Parasal büyüklüklerin ya da döviz kurunun hedeflenmesinde yaşanan bu zorluklar karşısında merkez bankaları, enflasyon hedeflemesi rejimini alternatif bir para politikası stratejisi olarak geliştirmiştir. SORU -8. Merkez bankaları belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesinde kaydedilen ilerlemeler ve yapıl

37 ması düşünülenlere dair kamuoyuna bilgi sunma ve raporlama işlevi enflasyon hedeflemesinin hangi ön koşulunu ifade etmektedir? A. Şeffaflık B. Anlaşılır olma C. Hesap verebilirlilik D. Mali baskıdan uzak olma E. Merkez bankasının bağımsızlığı Yanıt A SORU -9. Aşağıdakilerden hangisi aktarım mekanizmasının ilk adımında ortaya çıkacak etkilerden biri değildir? A. Faizler genel düzeyi B. Kredi piyasası C. Toplam talep düzeyi D. Varlık fiyatları E. Bekleyişler Yanıt C Bu aşamada, faizlerdeki değişiklikler varlık fiyatlarına, döviz kuruna ve kredi koşullarına yansımak suretiyle öncelikle finansal piyasaları etkilemektedir. İkinci aşamada finansal piyasalardaki değişiklikler ekonomik birimlerin harcamalarını etkileyecek ve ekonomide toplam talep düzeyi değişecektir. Üçüncü aşamada ise toplam harcamalardaki bu değişmeler yurt içi enflasyon beklentisini, üretimi ve fiyatlar genel düzeyini etkilemektedir. Merkez bankasının para politikası uygulamalarının toplam talebi ve enflasyonu etkilemesi hemen gerçekleşmez. Politika değişimleri etkilerini ancak belirli bir gecikme süresi sonunda gösterirler. Bu gecikme süresiyle ilgili genel bir mutabakat olmasa da gecikmenin genellikle 1 yıl sürdüğü kabul edilir. SORU -10. Ekonomik faaliyetlerin düzeyini ölçen GSYİH verisine ancak ilgili çeyrekten üç ay sonra ulaşılabilme ne tür gecikmedir? A. Tanı gecikmesi B. Düzenleme gecikmesi C. Veri gecikmesi D. Yürütme gecikmesi E. İç gecikme Yanıt C Para politikası uygulayıcılarının ekonomide yaşanan gelişmeleri takip etmek amacıyla kullandıkları verilerin elde edilmesi sürecinde ortaya çıkan gecikmedir. SORU -11. Politika uygulayıcılarının yeni bir politika izlemeye karar vermeleri ile bu politika ile ilgili aracı uygulamaya sokmaları arasında geçen zaman ne tür bir gecikmedir? A. Tanı gecikmesi B. Düzenleme gecikmesi C. Veri gecikmesi D. Yürütme gecikmesi E. İç gecikme Yanıt D SORU Bir politikanın uygulamaya konulmasıyla, ekonomi üzerinde etkilerinin ortaya çıkması arasında geçen zamanı ifade eden gecikme türü aşağıdakilerden hangisidir? A. İç gecikme B. Dış gecikme C. Tanı gecikmesi D. Yürütme gecikmesi E. Etkinlik gecikmesi Yanıt E İç gecikme: Para politikasında bir değişikliğe ihtiyaç duyulduğu an ile merkez bankasının para politikasındaki değişikliği uygulamaya başladığı an arasında geçen zamandır. Dış gecikme: Belli bir politikayı uygulamaya koyduktan sonra, bu politika kapsamında değişmesi beklenen hedef değişkenin etkilendiği zamana kadar geçen süredir. Örneğin, kamu harcamalarının kısıtlanabilmesi için öncelikle kamu birimlerinin harcama alışkanlıklarının değişmesi gerekmektedir. Ekonomide gecikme sorununun yaşanmaması durumunda faiz oranlarındaki yükselişin sonucu ne olur? Dönemi içerisinde ekonomideki toplam harcamaları azaltacak Toplam talep ve çıktı düzeyi düşecektir. Enflasyon oranını düşürmek için 2020 yılında sıkı para politikası uygulaması ile faiz oranlarını yükselten bir merkez bankası, gecikme sorununun yaşanmaması durumunda amacına 2021 yılında ulaşırken, gecikme sorunuyla birlikte amacına ancak 2023 yılında ulaşabilmektedir. Ekonomide pozitif bir talep şokunun yaşandığını ve toplam talepteki artışa bağlı olarak üretimin potansiyel düzeyinin üzerine çıktığını ve ekonomi üzerinde enflasyonist bir baskının hissedildiğini varsayalım? Gecikme sorununun yaşanmaması durumunda, bu sorunu tespit eden bir merkez bankası aynı anda faiz oranlarını yükseltecek ve talep şokuna bağlı olarak çıktı düze

38 yinin artması ihtimalini, yaşanmadan ortadan kaldırabilecektir. Çıktı düzeyinde bir değişiklik olmaması durumunda ise enflasyon oranı da istikrarlı bir şekilde seyredecektir. Buna karşılık gecikme sorununun varlığı, merkez bankasının talep şokunun yarattığı etkilere karşı zamanında bir politika geliştirebilmesine engel olacaktır SORU Aşağıdakilerden hangisi deflâsyonun ortaya çıkma nedenleri arasında değerlendirilemez? A. Mal ve hizmet talebinde düşme B. Fiyatlarda meydana gelen düşüş C. Teknolojik yenilikle gelen verimlilik artışı D. Ticaretin serbestleşmesi ile ortaya çıkan kazançlar E. Ekonomik istikrarın azalacağı yönünde beklentiler Yanıt E SORU Mal ve hizmetlerin mutlak fiyatlarının ağırlıklı ortalamasına ne ad verilir? A. Para B. Enflasyon C. Fiyatlar genel düzeyi D. Tüfe E. Üfe Yanıt C SORU Fiyat endekslerinden biri olan tüfe ülkemizde hangi kurum tarafından oluşturulmaktadır? A. BBDK B. TMTF C. ÜFE D. TÜİK E. AÇEV Yanıt D SORU Tüfe için temel alınan yıl kaçtır? A B C D E Yanıt E SORU Ülke ekonomisinde belirli bir referans döneminde yurt içine yönelik üretimi yapılan ürünlerin fiyatlarının zaman içinde karşılaştırılarak fiyat değişikliklerinin gösterildiği endekse ne ad verilir? A. Enflasyon B. Deflâsyon C. Üfe D. Tefe E. Tüik Yanıt C SORU - 18 Monetaristler için aşağıdakilerden hangisi toplam talep eğrisinin yer değişmesine neden olur? A. Yatırımlar B. İhracat C. İthalat D. Para arzı E. Para talebi Yanıt D SORU Bir ekonomide fiyatlar genel düzeyindeki artış %50 ve üzerinde ise bu hangi enflasyon türüne aittir? A. Çekirdek enflasyon B. Ilımlı enflasyon C. Hiperenflasyon D. Dörtnala enflasyon E. Yüksek enflasyon Yanıt C SORU Hangisi üretici fiyatları (üfe) endeksi ana sektörleri arasında yer almaz? A. Eğitim B. Balıkçılık C. İmalat D. Tarım E. Sanayi Yanıt A SORU Keynes yen görüşü göre aşağıdakilerden hangisi toplam talep eğrisinin konumunu değiştirmez? A. Net ihracat B. Kamu harcamaları C. Yatırım D. Teknoloji E. Tüketim Yanıt D SORU Bir ekonomide varlık piyasaları ve gayrimenkul piyasalarında meydana gelen enflasyon oranı üzerinde fiyat artışlarına ne ad verilir? A. Deflâsyon B. Enflasyon C. Varlık fiyatı balonu D. Üfe E. Tüfe Yanıt C SORU Toplam arz eğrisi aşağıda yaşanan gelişmeler nedeni ile sola doğru kaymaz? A. Petrol fiyatlarında yaşanan artış B. Kuraklık C. Deprem D. Tüketimin azalması

39 E. Enerji kısıtlamaları Yanıt D SORU Bir ekonomide cari yıla göre tüfe değeri 100, bir yıl önceki tüfe değeri ise 70 ise enflasyon oranı yüzde kaçtır? A. %37,5 B. %30 C. %25 D. %20 E. %15 Yanıt A SORU Harcama grupları düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi tüketici fiyat endeksi mal sepetinde bulunmaz? A. Eğitim B. Giyim ve ayakkabı C. Ev eşyası D. Ulaştırma E. Sanayi Yanıt E SORU Hangisi zaman tutarsızlığı probleminin geniş sonuçları arasında yer almaz? A. Para politikası kararları alanlar sürekli firmaları şaşırtamaz. B. Genişletici para politikası yüksek üretim düzeyi yaratamaz. C. Genişletici para politikası yüksek enflasyona neden olur. D. Para politikası uygulayıcıları işçileri sürekli şaşırtamaz. E. Genişletici para politikası deflâsyon yaratır. Yanıt E SORU - 27 Yüksek enflasyonun etkileri? Kaynak tahsisinde etkinliğin bozulması Kredi piyasasında vadelerin kısılıp, uzun vadeli yatırımların finansmanında sorunlar yaşanmasına SORU TÜİK, tüketici ve üretici fiyatları endekslerini Laspeyres zincirleme fiyat endeksi yönetimine göre hangi yıldan itibaren hesaplamaya başlamıştır? A B C D E Yanıt C SORU Bir önceki dönem endeks değeri 130 iken cari dönem endeks değeri 150 olarak gerçekleşmiş ise enflasyon oranı aşağıdakilerden hangisidir? A. %10 B. %12 C. %14 D. %15 E. %20 Enflasyon oranı= / E O= %15 Yanıt D SORU Bir ekonomide 2010 yılı fiyat düzeyi 140 iken, 2011 yılı fiyat düzeyi ise 130 olarak belirlenmiş ise, 2011 yılı fiyat düzeyindeki değişme aşağıdakilerden hangisidir? A. Dezenflasyon yaşanmıştır. B. Fiyatlar %7.14 oranında artmıştır. C. Fiyatlar % 5,5 azalmıştır. D yılında Deflasyon yaşanmıştır. E. Hepsi Negatif enflasyon anlamına gelen deflasyon da, deflasyon oranı ile ölçüldüğünü bilmelisiniz.enflasyon, fiyat endeksi değerinin kendisi anlamına gelmeyip, bu değerin değişim hızını ifade etmektedir. SORU Sürekli enflasyonun ortaya çıkması için gerekli koşul aşağıdakilerden hangisi değildir? A. Kamu açıklarının açığın para basılarak finanse edilmesi B. Devletin toplam talebi sürekli olarak artırması C. Toplam talebi parasal genişlemeyle karşılaması D. Negatif arz şokları E. Hepsi Yanıt D SORU Kamu kesimi açığı dışında sisteme çıkan paranın toplam talep üzerindeki etkisi; İç talepte bir artışa ve parasal genişleme ile yerli paranın değer kaybetmesine, ihracatın artmasına yol açacağını bilmelisiniz. SORU Parasal Genişlemenin Nedenleri arasında yer alamaz? A. Ekonomik Canlanma B. İstihdamı Arttırma C. Bütçe açıklarını kapama D. İthalatı arttırmak E. Ekonomik büyüme Yanıt D

40 Zaman tutarsızlığı probleminin genel sonucunu şu şekilde özetlemek mümkündür. Para politikası kararlarını alanların firmaları ve işçileri sürekli şaşırtması mümkün değildir. daha yüksek üretim düzeyi yaratmaz ama daha yüksek bir enflasyona yol açar. Akılcı davranan ekonomik birimler üretim artışını hedef alan bir merkez bankasının gelecekteki politikasının genişlemeci olacağını öngörerek ücret ve fiyatlarda artış yaparak enflasyon beklentisine neden olurlar. Sonuçta üretim artışı sağlanmadan yüksek bir enflasyon düzeyinde denge sağlanmış olur. Bu bağlamda genişlemeci politikalar uzun dönemde ekonomik büyümeyi değil enflasyonu arttırmaktadır SORU Yüksek bütçe açıklarının muazzam ölçüde para basılıp finanse edilmesi ile aşağıdakilerden hangi dönemlerde görülür? A. Enflasyon B. Deflasyon C. Dörtnala enflasyon D. Ilımlı enflasyon E. Hiperenflasyon Yanıt E Devlet bütçe açıklarını vergileri arttırarak veya borçlanarak kapattığında bunun enflasyonist etkileri olmayacak, sürekli enflasyon oranlarının yaşanabilmesi için bütçe açıklarının para arzı artışı ile finanse edilmesi gerekecektir. Bütçe açıkları sürekli devam ederse ve bu açık sürekli para arzı artışı ile finanse edilirse yüksek enflasyona yol açabilecektir. SORU Birinci Dünya Savaşı sonunda yaşanan ve fiyatların ortalama olarak ayda %300 civarında arttığı ülke aşağıdakilerden hangisidir? A. Almanya B. Polonya C. Yunanistan D. Macaristan E. Türkiye Yanıt A SORU Aşağıdakilerden hangisi enflasyonun maliyetinin etkili olacağı alanlardan biridir? A. Karar alma ve yatırım süreci B. Kredi piyasası C. İşgücü piyasası D. Dış piyasa ve toplumsal alan E. Hepsi Yanıt E SORU Enflasyonist ortamın yaratacağı sonuçlardan biri değildir? A. Fiyatları algılama ve sağlıklı karar almada yaşanan sorunlar B. Geleceğe ilişkin belirsizliklerin artması C. Uzun vadeli tüketim, tasarruf ve yatırım kararlarından kaçınma D. Reel faizlerin düşmesi E. Birikimlerin üretken olmayan alanlara kayması Yanıt D Enflasyonun yarattığı belirsizlik, yatırımcının kendini garantiye almak ve riskten korunmak adına, fazladan bir getiri talep etmesine ve dolayısıyla reel faizlerin yükselmesine yol açar. Ayrıca enflasyon, ekonomik birimlerin birikimlerini enflasyondan korumak amacıyla üretken olmayan döviz, altın, gayrimenkul gibi alanlara yöneltmelerine neden olur. Enflasyon, karar alma sürecindeki belirsizliğe paralel olarak kredi piyasasında uzun vadeli kredi alabilme olanaklarını sınırlandırır. Enflasyon, ülkeye giren yabancı sermayenin ağırlıklı olarak kısa vadeli olmasına yol açarak ekonomideki kırılganlıkları arttırır. Enflasyon, gelir dağılımının giderek bozulmasına neden olur. Çünkü enflasyonist ortamda tasarruf edebilme imkânı olan kesimler, yüksek reel faizlerden yararlanabilirken, gelir düzeyi düşük kesimlerin bu imkânı olmayacaktır. SORU Enflasyonla ilgili yanlış ve yetersiz görüşler arasında yer almaz? A. Yüksek fiyat düzeylerinin enflasyonla karıştırılması B. Tek seferlik fiyat artışlarının enflasyon ile karıştırılması C. İstikrar kazanmış yüksek fiyat düzeylerinin enflasyon kabul edilmesi D. Gelirlerin fiyatlar ile birlikte artmasının enflasyon olarak kabul edilmesi E. Ekonomik birimlerin sadece satın alma güçlerinin azalması biçiminde düşünülmesi Yanıt D Fiyat düzeyi ne kadar yüksek olursa olsun eğer fiyat düzeyi istikrar kazanmışsa bu durumun enflasyonla herhangi bir ilgisi yoktur. Bunun yanında enflasyon, ekonomik birimlerin satın alma güçlerinin azalması biçiminde düşünülmektedir. Ekonomik birimlerin bu

41 düşüncesi eğer gelirleri fiyatlar oranında artarsa enflasyondan bahsedilemeyeceği şeklinde bir yorum yapılabilmesine olanak vermektedir. Ancak bu düşünce tarzı enflasyonun sadece bir açıdan etkisini göz önüne aldığı için yanlıştır. Çünkü gelirler fiyatlar oranında artsa bile, ekonomik istikrarsızlık yine ortadan kalkmayacaktır. Örneğin ekonomik birimler yine para şeklinde tasarruf yapmak istemeyecektir. Ayrıca enflasyonun parasal genişleme şeklinde tanımlanması da yetersiz görüşlerden biridir. Enflasyonun bu şekilde tanımlanmasında, toplam harcamaların mal ve hizmet arzından daha fazla olduğuna işaret edilmek istenmektedir. Bu tanımlama amacı açısından doğru fakat ifade ediliş biçimiyle hatalıdır. Parasal genişlemenin enflasyona yol açtığı şeklinde yorum yapabilmek için, işin bir de talep tarafına bakmak gerekmektedir. Burada dikkat etmemiz gereken nokta, para talebinin üzerindeki parasal genişlemenin enflasyonist olduğudur. Çünkü para arzı arttığında aynı zamanda para talebi (elde para tutma isteği) de artmışsa parasal genişleme toplam harcamaları arttırmayabilir. Ekonomide bir mal veya hizmet üretildiğinde aynı zamanda bir gelir yaratılmaktadır. Dolayısıyla para miktarı bu ek üretim yani ekonomik büyüme kadar arttırılır ise fiyatlar genel düzeyi üzerinde bir etki yaratılmaz. Bunun yanında, para arzı artmadığı hâlde paranın dolaşım hızının artması harcamaları arttırabilir. Kısacası bu görüşün eksik yanı, dikkati sadece para miktarına çekiyor olmasıdır. Bu yüzden parasal genişleme enflasyona yol açan son derece önemli bir öğe olmakla beraber, enflasyonun tek ve en iyi endeksi olarak kabul edilmesi de doğru değildir. Bir başka sorunlu durum ise tek seferlik fiyat artışları ile enflasyonun birbirine karıştırılmasıdır. Fiyat artışlarının enflasyon olarak tanımlanması için süreklilik arz etmesi gerekmektedir. Para ve Deflasyon Genel olarak Deflasyon, fiyatlar genel düzeyinde düşmedir. Enflasyon sıfırın altına düştüğünde ki bu negatif enflasyondur, bu durum Deflasyon olarak adlandırılmaktadır. Bir ekonomide Deflasyonist bir sürecin yaşanması; ekonomik belirsizliklerin artması, kaynak dağılımının bozulması ve sağlıksız büyüme performansına neden olmak gibi sorunlara neden olabilir. Deflasyonun Nedenleri Hem talep hem de arz şokları Deflasyona yol açabilir. Negatif talep şoklarında, düşen fiyatlar mal ve hizmetlerin talebindeki düşmeyle ortaya çıkarken pozitif arz şoklarında ise fiyatlardaki düşüşler, çıktı artışıyla olabilir. Bununla birlikte, Deflasyon nadiren oluşur. Borçlulardan alacaklılara gelirin yeniden dağıtılmasına yol açar. Deflasyonun Belirleyicileri nelerdir? Toplam arz ve toplam talep şokları Şiddetli bir negatif talep şokunun yaşanması Toplam talep eğrisinin sola doğru kayması olarak bilinmelidir. Üretim miktarı düşer ve ekonomideki fiyat artış hızı negatif düzeyde gerçekleşir. Bir varlık fiyatı balonu patlaması Aşırı derecede sıkı politikalar Daraltıcı para politikası negatif para arzı şokunun yaşanması Deflasyona sebep olan diğer etkiler olarak bilinmelidir. SORU Aşağıdakilerden hangisi negatif arz şokuna örnek olarak gösterilemez? A. Ticaretin serbestleşmesi sonucu oluşan kazançlar B. Teknolojik yenilik C. Varlık fiyatı balonu D. Uzun süreli siyasi istikrar beklentilerinin artması E. Ekonomik istikrarın artacağına ilişkin beklentilerin artması Yanıt C Deflasyon: Bir ekonomide fiyatlar genel düzeyinde yaşanan azalmadı r. Varlık Fiyatı Balonu: Bir ekonomide gayrimenkul ya da varlık piyasalarında enflasyon oranının üzerinde gerçekleşen aşırı fiyat artışlarının olmasıdır. Şok etkisi, ilk Deflasyonist etkiyi güçlendiren güven kaybı ve azalan fiyat beklentileri yoluyla ağırlaşmış olabilir. Alternatif olarak pozitif bir arz şokunda, toplam arz eğrisi sağa doğru kayacak. Bu değişimden sonra (toplam talep değişmezken) üretim düzeyi daha yüksekken fiyatlar genel düzeyi düşecektir. Pozitif arz şokları, teknolojik yenilik ve verimlilik artışı, ticaretin serbestleştirilmesi sonucu oluşan kazançlar veya uzun vadeli siyasi ve ekonomik istikrarın artacağı beklentileri de dâhil olmak üzere çeşitli faktörlere bağlı olarak ortaya çıkabilir. SORU Bir ekonomide talep ve arz şoklarının bir arada yaşanması sırasında aşağıdakilerden hangisi gözlemlenir? A. Toplam talep eğrisinin sola toplam arz eğrisinin sağa doğru kayması B. Deflasyonist baskıların artması C. Üretim miktarında daraltıcı etki

42 D. Nominal faiz oranlarında sıfır düzeyine yaklaşması ve reel faiz oranlarının pozitif olması E. Hepsi SORU Nominal faiz oranları sıfır ya da sıfıra yakın olduğunda aşağıdakilerden hangisi söz konusu olamaz? A. Para talebi sonsuz ya da sonsuza yakın bir esnekliğe sahip olması B. Para politikası etkinliğinin kaybolması C. Likidite tuzağına girildiği anlamı taşıması D. Para tutmanın alternatif maliyetinin yüksek olması E. Fazla fonların yatırıma kanalize olmaması Yanıt D Likidite tuzağında, para otoritesi ekonomiyi canlandırmak için para arzını arttırsa da para tutmanın alternatif maliyeti sıfır olduğu için para talebi sonsuz olur. Sonuç olarak fazla fonlar yeni yatırımlara kanalize olmayabilir. Likidite tuzağı genellikle devam eden deflasyona dönüşür. Ekonomik birimler para arzının gelecekte izleyeceği yolun değiştirileceğine inanmadıkları sürece, geçici olacağını düşündükleri cari para arzı artışlarına tepki vermezler. Bu durumda, politika yapıcıların, deflasyonist ortamda politika uygulamalarının sınırlı düzeyde kalmasına neden olur. Fiyatların yükseleceği yönünde sözü kredi bil olabilmesi için yapılan uygulamaların bugünü değil geleceği de kapsaması gerekir. Beklentilerin rolü deflasyonun kalıcılığı açısından çok önemlidir. Olumsuz bir talep şoku sonucunda, bugünkü mal fiyatlarının gelecekteki mal fiyatlarına göre çok yüksek olduğunu varsayalım. Bu durumda gelecekte daha yüksek harcama beklentisi nedeniyle bugünkü harcamalar azaltılacaktır. Bu ise ekonomi üzerinde cari dönemde yatırımları aşan tasarruf fazlalığı anlamına gelir. Ancak bir kez cari fiyat seviyesi azalmaya başlarsa beklenen fiyat seviyesi de düşmeye başlayabilir ve ekonomik aktivite daha da yavaşlar. Böylelikle fiyatlardaki düşüşlerin, gelecekteki fiyat gelişmeleri ile ilgili beklentileri güçlendirmesiyle bir deflasyonist spiral oluşabilir. SORU Aşağıdakilerden hangisi deflasyonun maliyetlerinden biri değildir? A. Toplam talep kaynaklı deflasyonun istihdamı azaltması B. Deflasyon borç-deflasyon ve kredi çöküşü gibi olumsuz mekanizmalar yoluyla finansal aracılık işlevini olumsuz etkilemesi C. Sözleşmeli ödenmemiş borçların reel değerini yükseltmesi D. Borcun reel değerinde bir artış yarattığı için, borçlulardan alacaklılara bir gelir transferi yaratması E. Nominal faiz oranında düşürücü etki yaratması Yanıt C KİTABIMIN SAYFASINDAN ALINMIŞTIR. Likidite Tuzağı: Faiz oranlarının sıfır ya da sıfıra yakın olması durumunda para talebinin sonsuz yada sonsuza yakın olduğu ekonomik ortamdır

43 6. DERS: SOSYAL BİLİMLERDE ARAŞTIRMA YÖN- TEMLERİ: 1. ÜNİTE: BİLİMSEL YÖNTEME GİRİŞ: İnsanlar önceleri nedenini açıklayamadıkları doğal olayları mitolojik öyküler yoluyla açıklamaya çalışmışlardır. Örneğin, bir doğa olayı olarak yıldırımın, Zeus un kızması sonucu elindekini fırlatmasıyla oluştuğuna inanmışlardır. Daha sonraları felsefe, gerçeği anlama çabasında mitolojinin yerini almıştır. Dahası, gerçeği arama yolunda akıl ön plana çıkmaya başlamıştır. Başlangıçta felsefe, bilimi de kapsayan geniş bir anlamda kullanılmıştır. Önceleri fen bilimleri, daha sonraları ise, yaklaşık 19. yüzyıl ortalarında, sosyal bilimler olarak adlandırılan tarih, ekonomi, sosyoloji ve psikoloji gibi bilimler felsefeden kopmuştur. Bilim ve felsefenin gerçeği anlama yolundaki farklı bakış açıları, inceledikleri ve yanıt aradıkları sorulardan çok, bu soruların nasıl bir yöntemle yanıtlanacağıdır. Felsefede gerçeği arama yöntemi olarak sistemli ve tutarlı bir akıl yürütme süreci ön planda iken; bilimde sorunlarla ilgili denenceler öne sürme, gözlemler yaparak onları test etme ve sonuca ulaşma yöntemi ön plandadır. İnsanlar doğal ve toplumsal çevrelerinde olup bitenleri anlamlandırmaya çalışırken yalnızca bilimden Yararlanmazlar. Kişisel deneyimleri, başkalarının deneyimleri ve bilgisi (otorite), bilinen bilgilerden akıl yürütme yoluyla yeni bilgilere ulaşma gibi farklı yollarla da çevrelerini anlamlandırmaya çalışırlar. Bazı bilim insanları bilimi daha çok doğruluğu kanıtlanmış, sistematik bilgiler bütünü olarak görürken; bazıları ise bir sonuç ya da ürün olmaktan çok, gerçeği arama süreci olarak görmektedirler. Bilimin kavramsallaştırılması yanında, doğası ile ilgili de farklı anlayışlar bulunmaktadır. Bazıları bilimi, sistematik bir düzen içinde olduğuna inanılan fiziksel ve toplumsal dünyanın, nesnel bir şekilde, duyu organları aracılığıyla anlaşılıp kavranması olarak görürken; bazıları da, fiziksel ve toplumsal dünyanın anlaşılmasında kişinin kendi değer, inanç ve ön kabullerinin önemli rol oynadığına inanmaktadırlar. Hangi anlayış benimsenirse benimsensin, bilimin bilgi üretme yolu olarak bilinen ve kabul edilen bir yöntemi vardır. Bilimsel Yönteme Giriş Bir sorunun belirlenip sınırlandırılması ve tanımlanmasını, o sorunla ilgili geçici çözüm yolları olarak denenceler ileri sürülmesini, bu denencelerin test edilmesi için verilerin toplanarak analiz edilmesini ve sonuca ulaşılmasını içermektedir. bir sorun çözme yolu olarak bilimsel süreç içinde çok farklı bilgi edinme yolları kullanmıştır. Ary, Jacobs, Razavieh ve Sorensen ın bilgi kaynakları Deneyim Otorite Tümdengelime dayalı akıl yürütme Tümevarıma dayalı akıl yürütme Bilimsel yöntem Kişisel deneyim İnsanların çok eskiden beri sorunlarının çözümünde kullana geldikleri bilgi kaynaklarından biridir. Deneyimlerden bilgi çıkarma sürecidir. Deneyimler üzerinde yansıtıcı düşünmeyi gerektirir. 1.Üzerinde düşünmedikçe bilgiye dönüşmez olan bilgi kaynağı aşağıdakilerden hangisidir? A. Otorite B. Kişisel deneyim C. Tümdengelime dayalı akıl yürütme D. Tümevarıma dayalı akıl yürütme E. Bilimsel yöntem Sezgiler Deneyim sonunda da kazanılmış olabilir. Kişisel deneyimler kişilerin karşılaştığı sorunların çözümünde çözüm yolu olabilir. Deneyimlerin sınırları Birinin her konuda deneyime sahip olma olasılığının olmaması Kişinin yaşantılarıyla sınırlı olması Kişi, kendi deneyimleriyle sahip olmadığı ancak Başkalarının bir otorite olarak sahip olduğu bilgiyi kaynak olarak kullanmaktadır. Otorite ile ilişkili bilgi kaynakları Deneyim ve uzmanlığa sahip bir birey İstatistik veri tabanı Ansiklopedi Gelenek ve görenekler(yeni sorunlara eski çözüm yolları her zaman çare olmayabilir) YANIT B 2.Bilgisini sorgulamadan sorunların çözümünde kullanmaya çalışmanın çoğu zaman yanıltıcı olduğu aşağıdaki bilgi kaynağının hangisinin sınırlılıkları arasında yer almaktadır?

44 A. Otorite B. Kişisel deneyim C. Tümdengelime dayalı akıl yürütme D. Tümevarıma dayalı akıl yürütme E. Bilimsel yöntem YANIT A Tümdengelime dayalı akıl yürütme Eski Yunan filozoflarının katkısı ile ortaya çıkması Sorunların çözümüne daha sistematik bir yaklaşım getirmesi Aristo mantığı olarak da adlandırılması 3.Genel bir önermeden özel bir önermeye ve bu iki önerme arasındaki ilişkiye dayalı olarak yapılan çıkarımdan hareketle bir sonuca giden sistematik bir akıl yürütme, düşünme süreci asadakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Deneyim B. Otorite C. Tümdengelime dayalı akıl yürütme D. Tümevarıma dayalı akıl yürütme E. Bilimsel yöntem YANIT C Tümdengelimse akıl yürütme sürecinin basamakları Genel önerme Özel önerme Çıkarım Tümdengelime dayalı akıl yürütme sınırlılıkları Doğru sonuca ulaşabilmek için genel yâda özel önermenin doğru olması zorunluluğunun olması bilinenler arasında ilişki kurularak bilgiye ulaşılabilmesi 4.Tümevarıma dayalı akıl yürütme sürecinin oluşumunda başı çeken isim aşağıdakilerden hangisidir? A. Kerlinger B. Francis Bacon C. Einstein D. Arya E. Caicos Bacon a göre, önce doğayı gözlemlemek, oradan olgusal verileri toplamak ve bunları akıl yürütme süzgecinden geçirerek genellemelere ulaşmak gerekir. Tümevarıma dayalı akıl yürütme olarak adlandırılan bu süreç, daha sonraları bilimsel yöntemin de temellerini oluşturmuştur. YANIT B Tümevarıma dayalı akıl yürütme yaklaşımındaki en önemli sorun İlgili tüm örneklerin gözlenmesinin olanaklı olmaması Dogma Araştırmaya gerek duymadan, doğruluğu denemesiz ve tartışmasız kabul edilen ve değişmez sayılan düşüncedir. 5.Herhangi bir düşüncenin olaymış sonucunda bir karara varılmadığı akıl yürütme yöntemi aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Genel önerme B. Özel önerme C. Dogma D. Tümevarıma dayalı akıl yürütme E. Eksik tümevarıma dayalı akıl yürütme YANIT E 6.Tümdengelime dayalı ve tümevarıma dayalı akıl yürütme sürecini birleştirerek yeni bir bilgi edinme yolunu deneyen bilim felsefecisi aşağıdakilerden hangisidir? A. Kerlinger B. Francis Bacon C. Einstein D. Darwin E. Caicos YANIT D Bu yönteme bilimsel yöntem denilmektedir. Tümevarıma dayalı akıl yürütme ile bilimsel yöntem arasındaki en önemli fark Bilimsel yöntemde denence denilen ve daha önceki verilere dayalı olarak geliştirilen ve sonucun geçici tahminini içeren bir yargı olmasıdır. Bilimsel yöntemde, bu yargıyı test etmek için yeni veriler toplanmakta ve bu denenmelerin doğrulanıp doğrulanmadığı test edilmektedir. Bilimsel yöntem Hem tümdengelime dayalı hem de tümevarıma dayalı akıl yürütme süreçlerini birlikte kullanmaktadır. Denence (Hipotez): Karşılaşılan bir sorunun çözümü için daha önceki bilgi ve deneyimlere dayalı olarak önerilmiş ancak doğruluğu henüz sınanmamış bir önermedir. Bilimsel yöntemin gerçekleşme süreç adımları Sorunun belirlenmesi Sorunun sınırlandırılması ve tanımlanması denenmelerin oluşturulması Denenmelerin test edilmesi için verilerin toplanması verilerin analiz edilmesi Sonuç

45 7.Günlük yaşamda karşılaştığımız bir güçlük alınyazında doldurulması gereken bir boşluk bilimsel yöntemin gerçekleşme süreç adımlarının hangisini ifade etmektedir? A. Sorunun belirlenmesi B. Sorunun sınırlandırılması ve tanımlanması denencelerin oluşturulması C. Denenmelerin test edilmesi için verilerin toplanması D. Verilerin analiz edilmesi E. Sonuç YANIT A Sorunun çözümü için gerekli koşul Sorunun sınırlandırılmasına ve tanımlanmasına gereksinim olması 8.Bilimsel yöntemde sorunun sınırlandırılması ve tanımlaması aşaması aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir? A. Sorunun çözülebilecek bir duruma getirilmesini ifade etmesi ve sorunun tüm boyutlarını aynı anda çözmek yerine bir boyutunun ele alınması B. Sonucun denenceleri doğrulayıp doğrulamadığının test edilmesi C. Günlük yaşamda karşılaştığımız bir güçlük alınyazında doldurulması gereken bir boşluk olması D. Denenmelerin test edilmesi için verilerin toplanması E. Sonuç YANIT A Denencelerin ifade edilmesi Geçici çözüm önerileri oluşturmak Ne tür gözlemler yapılacağı ya da bilgi toplanacağı konusunda araştırmacıya rehberlik eden aşama Denencelerin test edilmesi için uygun verilerin toplanma yöntemleri Gözlem Görüşme Anket Verilerin analiz edilmesi ve sonuç Sonucun denenmeleri doğrulayıp doğrulamadığının test edilmesi Bilimsel yöntem, karşılaşılan bir sorunun çözümünde, başka bilgi kaynaklarına göre, daha doğru ve sistematik bir yoldur. Kerlinger e göre bilim Doğrudan tanımlanmaması, onun yerine işlevinin ve doğasının açıklanmasının daha uygun olacağı görüşündedir. 9.Aşağıdakilerden hangisi Kerlinger e göre bilimin yanlış anlaşılmış bir kavram olmasına neden kalıp yargılar arasında yer almaz? A. Bilim insanının beyaz önlüklü, laboratuvarda şişe ve tüplerle çalışan biri olarak görülmesi B. Bilim adamlarının gerçek dünyadan ve sorunlarından habersiz insanlar gibi algılanması C. Bilimin donmuş ya da statik bir konu olarak ele alınması D. Mühendislik ve teknoloji ile aynı anlamda görülmesi E. Hepsi YANIT C Yıldırım a göre bilimi tanımlamadaki güçlüğün nedenleri Bilimin donmuş ya da statik bir konu değil, sürekli olarak hızı artarak gelişen bir etkinlik oluşu İnceleme konusu ve yöntemi yönünden kapsamı ya da sınırları kesinlikle belirli olmayan bir etkinlik olması 10.Aşağıdakilerden hangisi Einstein a göre bilim tanımını yansıtır? A. Nesnel sağlamlığı olan bilgiler bütünüdür. B. İnsanoğlunun biriktirdiği kaydedilmiş bilgilerdir. C. Gerçeği arama etkinliğidir. D. Her türlü düzenden yoksun duyu verileri ile mantıksal olarak düzenli düşünme arasında uygunluk sağlama çabasıdır E. Gözlem ve gözleme dayalı akıl yürütme yoluyla önce dünyaya ilişkin olguları, sonra bu olguları birbirine bağlayan yasaları bulma çabasıdır (Usel) YANIT D Bilim bir üründür ancak ona ulaşmak için izlenen yol bilimsel yöntemdir. Yıldırım bilimi Denetimli gözlem ve gözlem sonuçlarına dayalı mantıksal düşünme yolundan giderek olguları açıklama gücü taşıyan deneneler bulma ve bunları doğrulama yöntemi olarak görmektedir. Bu tanım bilimsel yöntemin ta kendisidir. Erkuş bilimi Bilgi üretme yolu, etkinliği

46 Ürün olarak bilimsel bilgi Hem bilimsel yöntemin bir sonucu ya da ürünü, hem de onun başlangıcıdır. Bilimsel araştırma sürecinin ilk başlangıcı Var olan bilgi birikimini incelemek Ürün olarak bilimsel bilgi Süreç olarak bilimin başlangıç noktasının temeli Einstein ve Usel bilimi bir çaba olarak görmekle birlikte, ayrıldıkları önemli bir nokta vardır. Einstein Bilime konu olan evreni düzenden yoksun bir yapı Usel Bunları birbirine bağlayan yasaların olduğu düzenli bir yapı Bilimi Niteleyen Özellikler Bilim bir bilgi toplama yolu değil, bir analiz yöntemidir. Bilim olgusaldır. Doğa-ötesilik ve metafizik bilimsel alanın dışındadır. Bilim mantıksaldır Bilim nesneldir. Bilimsel bulgular uzman olan herkes tarafından, göz önünde, gizli olmadan, test edilebilir. Bilim eleştiricidir. 11.Bilimin hangi özelliği sosyal bilimleri tam olarak karşılamaz? A. Genelleyici B. Nesnek C. Mantık D. Seçici E. Olgusal YANIT A Bilim evrenseldir. Tüm zamanlar ve tüm yerler için Genel geçer bilimsel ilkelerin bulunmasının zorluğunu dile getirmektedir. Bilim kayıtlıdır. Bilim birikimlidir. Bilim sistematiktir Bilimin Sayıltayları Bilim bazı ön kabullerden hareket eder. Bunlara sayıltay ya da varsayım denir. Sayıltay Deneyle kanıtlanmamış olmakla birlikte kanıtlanabileceği umulan kuramsal düşünüş ya da varmış ve gerçekmiş gibi kabul edilerek bir şeyde dayanak olarak kullanılan, bir olayı açıklamada yararlanılan ilke 12.Aşağıdakilerden hangisi doğanın düzenine ait temel sayıl taylarından biri değildir? A. Evrenin doğal sıralanışı ve düzeni B. Bir olayın nedenini bulmak için ilk nedenini ve sonunu bilmenin gerekmemesi C. Doğadaki olayların en ekonomik yollarla açıklanması D. Olayların genelleme özelliği sahip olması ve birbiriyle ilişkisi E. Araştırma koşulları YANIT E Bilimsel araştırma süreci ve araştırmacıyla ilgili sayıl taylar Araştırma koşulları Denek Katılımcılarla ilgili veri toplama araçları Kullanılan istatistiksel işlemler Kontrol edilemeyen değişkenler Deney ve kontrol gruplarını eşit derecede etkiler. Deney ve kontrol grupları Birbirleriyle etkileşime girmedikleri bir sayıltayı olması Gerçeği yansıttığı kabul edilen veri toplama sayıl tayları Görüşme Anket Gözleyen Araştırmayı yapan bilim insanıyla ilgili sayıl taylar Bilimsel yansızlık ve dürüstlük Kuşkucu, sorgulayıcı, eleştirel bakış açısı Bilimsel etik kurallarına bağlılık Bilimin Amaçları Kuram geliştirme Kuram Birçok veri topladıktan sonra, o verilerin bir araya getirilmesi, düzenlenmesi ve öğrenme olayını açıklayan bir bilgi bütününe dönüştürülmesi Arya, Caicos, Razavieh ve Sorensen a göre kuramların temel işlevleri Görgül bulguların düzenlenmesini ve olgunun açıklanmasını sağlaması Olguların yordanmasını sağlaması Yeni araştırmalara kaynaklık etmesi Ary, Jacobs, Razavieh ve Sorensen e göre kuramın özellikleri

47 Sorunla ilgili gözlenen olguları açıklaması(basitlik kuralı) Bilgiler bütünü ve gözlenen olgularla tutarlı olması Doğrulanması için araçlar sunması Yeni keşifler doğurması ve araştırılması gereken yeni sorunları belirtmesi 13.Bilimsel kurama ulaşmanın ilk aşaması aşağıdakilerden hangisidir? A. Olguları betimleme B. Açıklama C. Yordama D. Denetimleme E. Saptama Kuramların oluşturulma sürecinde gerçekleştirdiği amaçlar Bilim betimleme Açıklama Yordama Denetimleme Bilimsel kurama ulaşmanın ilk aşaması Olguları betimleme YANIT A 14.Sınıflama olgusu bilimsel kuramın hangi aşamasında yer alır? A. İlerleme B. Açıklama C. Yordama D. Denetimleme E. Betimleme YANIT E Betimleme olguları Saptama Sınıflama Dile getirme Ne?, nedir? sorularına yanıt arar. Türkiye nin 2011 yılında ihraç ettiği mallar nelerdir Ve ihraç edilen ülkeler hangileridir? Maddenin aşağı düştüğünün gözlenmesi Olgunun dışına çıkmak gerekmez; Olguyu oluş sürecinde gözlemek ve betimlemek yeterlidir. 15.Aşağıdakilerden hangisi Bilimsel kuramın açıklama aşamasını ifade eder? A. Ne? Nedir? Sorularına yanıt arar. B. Türkiye nin 2011 yılında ihraç ettiği mallar nelerdir? C. Bir olgunun oluş biçimini değil, oluş nedenini gösterme süreci D. Maddenin aşağı düştüğünün gözlenmesi E. Olgunun dışına çıkmak gerekmez. Niçin sorusuna yanıt aranır. Herhangi bir maddenin niçin aşağıya düştüğünün belirlenmesi Neden sonuç ilişkisi kurmayı gerektirir. YANIT C Yordama Hiçbir bilgiye dayalı olmadan kör bir tahminde bulunma değil, var olan bilgilere dayalı olarak incelenen konuyla ilgili gelecekte neler olabileceği hakkında tahminde bulunmaktır. Bilimin ilerlemeci ve birikimci özelliği yordama yapabilmesine bağlıdır Kerlinger e göre bir kuramın yeterliliği onun yor dayıcı gücüne bağlıdır. Kuramsal bilgi- yordama kuram 16.Kuramın sağlamlığına kanıtını ifade eden bilimsel kuram aşaması aşağıdakilerden hangisidir? A. İlerleme B. Açıklama C. Yordama D. Denetimleme E. Betimlem YANIT C Denetimleme: İnsanlar nedenini bildikleri bir olayın denetiminde yapabilirler. 17.Bir araştırmanın bilimsel olabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekli değildir? A. Bilimin tüm amaçlarını yerine getirmesi gerekmez. B. Tek başına betimleme de bir bilimsel etkinliktir. C. Bilimin amacının olayları ve olguları tek tek betimlemek ya da nedenlerini açıklamak değildir. D. Bilimde genelleme fikri çok önemlidir. E. Bilimin tüm amaçlarını yerine getirmesi zorunludur. YANIT E Araştırmacıları kurama götüren adımlar Olguları betimlemek Nedenlerini açıklamaya çalışmak Yordama gücünü test etmek ve denetimlenebilirliğini göstermek

48 Bilimsel Tutum ve Değerler Bilim insanları bilimsel araştırma sürecinde bazı bilimsel tutumlara sahip olmalı ve bu süreci bilimsel etik ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirmelidirler. Yapılan işin öteki insanlarla ilgili olması ve toplumu etkilemesi bu tutum ve ilkelere uymayı zorunlu hale getirmektedir. Ary, Jacobs, Razavieh ve Sorensen için, bilim insanının taşıması gereken bilimsel tutum özellikleri Bilim insanları bilimsel verilere karşı kuşkucu olmalıdırlar. Bilim insanları nesnel ve tarafsız olmalıdırlar. Bilim insanları değerlerle değil olgularla uğraşır Bilim insanları yalıtılmış olgularla uğraşmaz. Bilimsel çalışmaların özünde dürüstlük kavramı yatar. Bilim insanlarının bağlı olmaları gereken temel sorumlulukları Araştırmanın tasarımı ve yürütülmesinde en yüksek mesleki standartlara sahip olmak. Araştırmanın yapılışı ve bulguların analizi sırasında özeleştiri, dürüstlük ve açıklığı elden bırakmamak. Aynı konu üzerinde araştırma yapmış ve yapmakta olan başka araştırmacılara karşı onların katkılarını içtenlikle ve açıkça teslim edici tavır içinde olmak Bu tavırlarını bilimsel makale yazımında tam olarak korumak. Bilim Anlayışında Çeşitlilik Pozitivist bilim anlayışı Pozitivizm ötesi/anlamacı/yorumlamadı bilim anlayışı Eleştirel kuram bilim anlayışı 18.Pozitivizm anlayışını ilk olarak ortaya atan kişi A. August Comte B. Bacon C. Galile D. Newton E. Descartes YANIT A Pozitivist bilim anlayışının temel ilkesi Bizim dışımızda duran gerçek bir maddi evren bulunmaktadır. Bu gerçek, maddi evrende her şey doğa yasalarınca yönetilmektedir. Doğada eğer bir gerçek varsa onun bir miktarı vardır ve O miktarı ölçebiliriz. Bilim, bu gerçekleri ölçerek doğanın yasalarını bulma uğraşısıdır. Pozitivist bilim anlayışında, bilim insanları doğadaki olayların (gerçeklerin) gözlenmesi sırasında nesnel davranırlar ve ölçme sürecine bir etkileri olmaz. Pozitivist bilim anlayışının dayandığı temel sayıltayları Bilimsel ilerleme birikimlidir. Bilimsel bilgi tek ve meşru bilgidir. Gerçek hakkında dini, felsefi, sanatsal bilgiden daha doğru bir bilgi türüdür. Görgülü verilerin derlenmesi ve değerlendirilmesinde, kuram oluşturulmasında normatif bakış açılarına, değer yargılarına, kanılara ve kişisel bakış açılarına yer yoktur. Meşru bilgiye ancak mantık, istatistik ve matematik kullanılarak, yani doğa bilimlerinin yöntemleri ile ulaşılabilir. Kavramlar gerçeklerin sayısal olarak ölçülmesine olanak tanıyacak şekilde işlevsel hale getirilmelidir. Bilimin amacı neden-sonuç ilişkilerini açığa çıkarmak ve düzenlilikleri açıklayan yasalar ortaya koymaktır. Pozitivist bilim anlayışının temeli Bizim dışımızda, bizden bağımsız olarak var olan gerçekliği nesnel bir şekilde ölçerek ortaya çıkarmak, böylece doğanın temel yasalarına ulaşmaktır. Pozitivist sosyal bilim anlayışı Değişik durumlarda ortaya çıkan ve genellenebilir İnsan davranışlarının olduğu bir toplumsal gerçeklikten söz etmektedir. Karmaşık bir toplumsal gerçeklikle ilgili farklı değişkenler birbirinden ayrı olarak incelenebilir Pozitivist toplumsal bilim anlayışında Değişkenlerden birinin etkisini incelemek olasıdır. Pozitivist bilim anlayışında Araştırmacı ile araştırılan konu arasında bir ilişki olmaması Pozitivist bilim anlayışında son amaç Genelleyebilir bir bilgi formuna ulaşmaktır. Neden-sonuç ilişkisi araması Pozitivist Bilim Anlayışına Eleştiriler

49 İndirgemeci ve mekanik doğa görüşü fikrineydi. Mekanik ve indirgemeci doğa görüşü etik sorumluluk, bireysellik, özgürlük, seçenek gibi kavramları dışlıyordu. Pozitivist bilim anlayışına önemli karşı çıkışlardan biri Şair William Blake Blake Evrenin mekanik bir yapı olmaktan çok yaşayan bir organizmaya benzediğini belirtmiştir. Mekanik ve materyalist bilim anlayışı yaşamın kendisini dışlamaktadır. Pozitivist anlayış yaşamı biyokimya, biyofizik, titreşim, dalgalar olarak görmektedir. Hâlbuki yaşamın kendisi yaşayan bir canlı olarak algılanmalıdır. Danimarkalı felsefeci Kierkegaard Bireyle ve onun kapasitesinin en üst düzeye kadar geliştirilmesiyle ilgilenmiştir. Kişinin kendi potansiyelinin farkında olması varoluşunun anlamıdır. Pozitivist anlayışın bireyselden uzak genellenebilir insan davranışlarıyla uğraşması, bireyin insani özelliklerinin dışlanmasına neden olmaktadır. Gerçeğin öznelliği ve somutluğu bir ışıktır. 19.Pozitivist bilim anlayışının önemli ilkelerinden biri doğrulana bilirliğe en büyük eleştiri aşağıdakilerden hangisine aittir? A. Karl Popper B. Blake C. Kierkegaard D. Cohen E. Manion Popper a göre bir kuramın doğruluk ölçüsü Yalnızca deneye dayalı verilerle doğrulana bilirliği değil aynı zamanda yanlışlanabilirliğidir de. Eğer bir kuram görgül verilerle yanlışlanamıyorsa doğru demektir. YANIT A Feyerabend e göre Bilim öteki bilgi türleri ile karşılaştırıldığında ayrıcalıklı bir konumu hak etmemektedir. Her şey gider ilkesi Feyerabend in bilim anlayışını ifade etmektedir. Bu ilkeye göre, herhangi bir olayı ya da olguyu, örneğin yıldızların konumuna göre açıklamak ile geleneksel bilimsel ilkelere göre açıklamak arasında fark yoktur. Feyerabend in üzerinde durduğu önemli bir nokta Bilimin ve bilim insanlarının etkinliklerinin toplumsal sonuçlarıdır. Bilimsel bilgi insanlar için yararlı sonuçlar üretebileceği gibi insanların aleyhine de bilgiler üretebilmektedir. Silahlanma yarışı ve doğanın tahribatı bunlara örnektir. Feyerabend e göre özgür bir toplumda bir bilginin bilimsel olması, insanların ona mutlak itaatini gerektirmemektedir 20.Emekle performans arasındaki ilişkinin toplumda tam olarak gerçekleşmemesi Newton un geleneksel pozitivist bilim anlayışına karşı getirilen hangi temel eleştiri arasında yer alır? A. Sistem B. Doğrusallık C. Modelleme D. Hata E. Zaman Gürsakal ın yeni bilim adlı çalışmasında Newton un geleneksel pozitivist bilim anlayışına karşı temel eleştirileri Sistem Doğrusallık Hata Zaman YANIT B Sistem Karşılıklı etkileşim içinde olan şeyler ve bunların arasındaki ilişkilerin anlaşılması Sistemler Modellenebilir Modeller orijinal sistemin davranışını deneysel olarak tekrarlayarak incelemekte kullanılır. Toplumsal konularda durağan değildir. Zaman içinde değişen bu sistemlere dinamik sistemler denir. Doğrusallık Toplumsal yaşamda tam olarak gerçekleşmez.(emekle performans arasındaki ilişkiyi) Klasik Newtoncu, pozitivist bilim anlayışına karşı başka bir eleştiri Hata kavramı

50 Pozitivist bilim anlayışında belirli bir noktaya kadar, örneğin yüzde beşlik bir hata, kabul edilebilir bir hatadır. Ancak, yeni bilim çalışmaları, örneğin Kaos Kuramı, bu tür küçük hataların önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtmektedir. Zaman durağan değildir. Pozitivist ötesi, doğacı, yorumlamacı bilim anlayışı Toplumsal bilimciler tarafından oluşturulmuştur. SORU Einstein in Görecelik Kuramı 2.Kuantum Fiziği 3.Kaos Kuramı Yukarıdaki numaralardan hangisi Pozitivizm ötesi anlayışın doğmasına neden olan gelişmeler arasında yer alır? A. Yalnız1 B. 2 ve 3 C. 1 ve 3 D E. Yalnız3 YANIT D Görecelik kuramı Zaman ve uzayın bakan kişiye göre değiştiğini bize göstermiştir. Kuantum fiziği ve felsefesi İnsanların doğayı algılama ve anlayış biçimini değiştirmiştir. Belirsizlik, düalistte, olasılık ve gözlemci gözlenen bütünlüğü gibi ilkelerle geleneksel belirlenimci görüşe karşı yeni bir bakış açısı geliştirilmiştir. 22.Kargaşa kuramının doğayı ve toplumu anlamak için getirmiş olduğu yeni bakış açısı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Görecelik kuramı B. Kelebek etkisi C. Fraktal geometri D. Güçsüzlük E. Araştırma deseni YANIT C Kaos kuramının ortaya koyduğu ilkeler Faraktal geometri Kelebek etkisi Kelebek etkisi Küçük nedenlerin büyük sonuçlara yol açabileceği gerçeğidir. Bu ilke, Çin deki bir kelebeğin kanat çırpışı Meksika Körfezinde bir fırtınaya neden olabilir. Evrende hiyerarşi değil heterarşi olduğu iddia edilmektedir. Yani sistemler piramit sel (hiyerarşik) değil, önceden kestirilemeyen düzenlerdir. Düzen düzensizlikten doğabilir. Pozitivizm ötesi görüşler tek ve mutlak bir doğrunun olmadığı tezini savunurlar. Cohen, Manion ve Morrison post pozitivist bilim anlayışının ayırt edici özellikleri İnsanlar eylemlerinde kendilerine özgü ve yaratıcıdırlar. İnsanlar toplumsal dünyalarını aktif olarak yapılandırırlar. Onlar pozitivizmin pasif oyuncak bebekleri değildir. Durumlar durağan ve katı değil değişken ve akıcıdır. Olaylar ve bireyler eşsizdirler ve gen ellenemezler. Toplumsal dünya kendi doğal durumunda, araştırıcı tarafından müdahale ya da manipüle edilmeden araştırılmalıdır. Araştırılan olaya bağlılık esastır. İnsanlar durumları, bağlamları ve olayları yorumlarlar ve bu yorumlara bağlı kalarak eylemde bulunurlar. Bir olay ya da durumun birden çok bakış açısı ya da yorumu olabilir. Gerçeklik çok katmanlı ve karmaşıktır. Birçok olay daha basite indirgenemez, bu nedenle onları basite indirgemek yerine olduğu gibi betimlemek daha doğrudur. Durumları bir araştırıcı gözüyle değil bir katılımcı gözüyle incelemek gerekir. Bizim dışımızda, bizden bağımsız, nesnel bir gerçekliğin olduğu anlayışı terk edilerek, gerçekliğin toplumsal olarak oluşturulduğu anlayışı benimsenmektedir. Bilim insanının görevi bizden bağımsız dış dünya hakkında veri toplamak ve onları analiz etmek değil, insanların kendi deneyimlerine atfettikleri anlamları yorumlamak ve çözümlemektir. Pozitivist paradigmanın gerçekleştirmeye çalıştığı ilkeleri Nesnellik Ölçüle bilirlik Yordanabilirlik Kontrol, örüntü Yasa oluşturma Davranışın kurallarını belirleme

51 Pozitivist ötesi paradigma Dünyayı, üzerinde yaşayanların bakış açılarına göre anlamayı ve yorumlamayı hedeflemektedir. Pozitivist paradigma Gözlenen olay Pozitivist ötesi paradigma Anlam ve yorum 23.Eleştirel kuram paradigması öncüsü aşağıdakilerden hangisidir? A. Karl Popper B. Habermas C. Kierkegaard D. Cohen E. Manion YANIT B Eleştirel kuramın amacı Siyasaldır 24.Aşağıdakilerden hangisi Eleştirel kuramın amaçları arasında yer almaz? A. Değiştirme B. Eşitliği sağlayarak, güçsüzleri özgürleştirmek C. Demokratik bir toplumda bireyleri özgürleştirmeyi sağlamak D. Siyasal E. Anlam ve yorum YANIT E Güçsüzlük Söz hakkı verilmeyen, düşünceleri alınmayan, uygulamaları başkaları tarafından yönlendirilen bireyleri anlatmaktadır. Bir çalışanın neler yapacağına, kendisine danışılmadan, yöneticiler tarafından karar verilmesi Eleştirel kuramın önemli gördüğü kavramlar Gücün meşruiyeti ve eşitlik Baskı Söz hakkı İdeoloji Güç Katılım Temsil Dâhil edilme İlgiler Eleştirel kuramın araştırma konuları Gücün güçsüze de verilerek bunun resmileştirilmesi Sosyal demokrasinin sağlanması için, eğitim ile toplum arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi Dengesizliklerin ortadan kaldırılması Özgürlüğün sağlanması Program hazırlanırken katılımcılığa yer verilmesi Öğrencilerin daha rahat ve demokratik bir ortamda yetiştirilmesi Öğretmenlerin profesyonelleştirilmesi Habermas ın yansıtıcı uygulamalar yoluyla ideoloji eleştirisinin aşamaları Aşama 1 Var olan durumun tanımlanması ve yorumlanması. Aşama 2 Mevcut durumun oluşmasının nedenlerini İdeoloji ve ilgilerin analizi, mikro ve makro düzeyde bu durumu oluşturan gücün ve meşruiyetinin incelenmesi. Aşama 3 Durumun değiştirilmesi için bir öneri getirme Aşama 4. Öneri doğrultusunda geliştirilen uygulamanın başarısının değerlendirilmesi. İdeoloji eleştirisinin boyutları Kuramsal Yansıtıcı Uygulama 25.Eleştirel kuramın durumu anlama ve değiştirme anlayışına en uygun araştırma yöntemi Eylem araştırması 26.Aşağıdakilerden hangisi olgucu bilim anlayışı özellikleri arasında yer alır? A. Küçük çaplı araştırma B. Dışarıdan yönetilen araştırma C. Davranışı etkileyen olgunun ilgi olması D. Pratik bilgi E. İstatistiğin kullanılmaması YANIT B Bilimsel Araştırma Süreci Araştırma Sorununun Belirlenmesi ve Sınırlandırılması Alan yazın Taraması Araştırma Modelinin Belirlenmesi Araştırma Verilerinin Toplanması Araştırma Verilerinin Analizi ve Yorumlanması Araştırma Sonucunun ve Doğurgularının ifade Edilmesi

52 27.Sorunun araştırılma gerekçeleri arasında alan yazındaki boşluk ve yaşanılan deneyimlerin yer aldığı bilimsel araştırma süreci aşaması aşağıdakilerden hangisidir? A. Alan yazın Taraması B. Araştırma Modelinin Belirlenmesi C. Araştırma Verilerinin Toplanması D. Araştırma Sorununun Belirlenmesi ve Sınırlandırılması E. Araştırma Verilerinin Analizi ve Yorumlanması YANIT D 28.Araştırılan sorunla ilgili daha önce ve şu anda var olan bilgilerin bulunması, okunup, eleştirel olarak değerlendirilmesi ve rapor edilmesi süreci aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir? A. Eylem araştırması B. Örnek olay araştırması C. Araştırma deseni D. Araştırma modeli E. Alan yazın taraması YANIT E Alan yazın taraması Hem sorunun bulunması ve ifade edilmesinde, hem sorunun kuramsal çerçevesinin oluşturulmasında hem de bulguların tartışılmasında önemli işlevler görür. Araştırma Amaçlarının Belirlenmesi Araştırmada temel alınan ana soru ve buna bağlı olarak oluşturulan sorular ya da denenceler açık bir şekilde ifade edilmelidir. Sonraki aşamalarına kılavuzluk eder. Genel amaç Ayrıntılı belirlenen araştırma soruları Denencelerden oluşur Araştırma Modelinin Belirlenmesi Yöntem seçiminde ilk dikkate alınacak Nokta Sorunun nitel, nicel ya da karma bir yöntemle mi araştırılacağının saptanması Soruna en uygun araştırma modeli Uygun olarak araştırma neden seleni oluşturulma SORU Tarama 2. Eylem araştırması 3. Neden sel karşılaştırma 4. Örnek olay araştırması 5. İlişkisel araştırma Yukarıdakilerden hangisi nitel araştırma yöntemleri içinde tercih edilen modeller arasında yer alır? A B C. 2 ve 4 D. 4 ve 5 E YANIT C Nicel araştırma yöntemleri içinde tercih edilen modeller Tarama Neden sel karşılaştırma İlişkisel araştırma Nitel araştırma yöntemleri içinde tercih edilen modeller Eylem araştırması Örnek olay araştırması Araştırma deseni Araştırmanı n temel değişkenleri ve bunların ilişkilerinin nasıl bir ağ aracılığıyla araştırılması Araştırma Verilerinin Toplanması Veri toplanacak grubun belirlenmesi Veri toplanacak kaynağın belirlenmesi Araştırmada belirlenen değişkenlere ilişkin verilerin toplanması Nicel bir yöntem belirlenmişse Daha çok kişiden veri toplanacak demektir. Araştırma modeli nitelse Üzerinde veri toplanacak kişi ya da birim daha az olacaktır. Araştırma sürecinde en sık kullanılan veri toplama yolları Anket Gözlem Görüşme Belge tarama Nicel veri toplama yöntemleri kullanılan araştırmalarda verilerin analizi için İstatistik tekniklerine gereksinim vardır. 30.Aşağıdakilerden hangisi örneklemden elde edilen verilerin evrene genellemesi sürecinde kullanılan istatistiksel tekniklerden biridir? A. Frekans dağılımı B. Grafikler

53 C. Aritmetik ortalama D. t-testi E. Standart sapma YANIT D KİTABIMIN SAYFASINDAN ALINMIŞTIR