İDARİ PARA CEZALARINDA UYGULAMA Dr. Ahmet OZANSOY 1. Giriş İdari para cezaları, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu na 1 göre uygulanmaktadır. Belediyelerde uygulayıcılar arasında genellikle encümen para cezası terimi kullanılmaktadır. Bunun nedeni; belediyenin uygulayacağı idari para cezalarında (hepsinde olmasa da) kahir ekseriyetinde cezayı kesmeye Belediye Encümeni nin yetkili olmasıdır. Esasen teknik olarak encümen para cezası diye bir şey yoktur. Hepsi Kabahatler Kanunu na göre uygulanan idari para cezasıdır. Kabahatler Kanunu, idari para cezaları açısından 2 yönlü bir işlev görür: Birincisinde, hem kabahatin yaptırımı, hem de buna karşı uygulanacak usuller Kabahatler Kanunu nda düzenlenmiştir. Yani bizzat Kabahatler Kanunu nda bazı fiiller (sarhoşluk, gürültü, rahatsız etme, işgal, tütün mamulü tüketimi, kimliğini bildirmeme, çevreyi kirletme, afiş asma vb.) kabahat olarak tanımlanmış ve yaptırımları belirlenmiştir. İkincisinde ise kabahatin tanımı ve yaptırımı başka bir özel kanunda tanımlanmıştır ancak cezanın uygulaması Kabahatler Kanunu na göre yapılacaktır. İdari para cezalarının nasıl ödeneceği hakkında yapılan düzenlemeler şunlardır: a. Kabahatler Kanunu b. 442 No.lu Tahsilat Genel Tebliği 2 c. 2006/1 Sayılı Uygulama İç Genelgesi (Maliye Bakanlığı) 3 2. İdari Para Cezalarında Tahsile Yetkili İdare Kabahatler Kanunu na göre; mahalli idareler tarafından verilen idarî para cezaları, ilgili kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı takdirde, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre kendileri tarafından tahsil olunur. Sosyal güvenlik kurumları ile mahalli idareler tarafından verilen idarî para cezaları kendi bütçelerine gelir kaydedilir. 3. İdari Para Cezalarının Miktarı 1 31/03/2005 tarih ve 25772 sayılı Mükerrer Resmi Gazete de yayımlanmıştır. 2 12/05/2007 tarih ve 26520 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır. 3 GİB in 21/02/2006 tarih ve B.07.1.GİB.0.71/7100-118/11338 sayılı yazısı. Sayfa 1 / 5
İdarî para cezası, maktu veya nispi olabilir ya da kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para cezasının miktarı belirlenirken; işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur. 4. İdari Para Cezalarının Kesinleşmesi Kabahatler Kanunu, genel bütçeye gelir kaydedilmesi gerekmeyen ve süresinde ödenmeyen idari para cezalarının takip ve tahsilinde idari yaptırım kararlarının kesinleşme şartını aramamaktadır. Ancak, bu idari para cezalarının düzenlendiği özel kanunlarda yer alan hükümler dikkate alınır. Genel bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idari para cezalarının 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsil edilebilmesi için, bu cezalara ilişkin idari yaptırım kararlarının kesinleşmesi gerekmektedir. İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna başvurulmaması veya kanun yoluna başvurulması halinde yargılama aşamalarının son bulması neticesinde idari para cezalarının takip edilebilir aşamaya gelmesi, idari para cezasının kesinleşmesidir. İdari yaptırım kararları; Kararın ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulmadığı takdirde bu sürenin bitiminde, Kanuni süresinde sulh ceza mahkemesine başvurulması halinde, Sulh ceza mahkemesinin kararına itiraz edilmemiş ise kararın taraflara tebliğini takip eden 7 nci günün bitiminde, 3.000,-TL ye kadar (bu tutar dâhil) idari para cezalarına ilişkin sulh ceza mahkemesinin karar tarihinde, Sulh ceza mahkemesi kararına ya da mahkemeler tarafından verilen idari yaptırım kararlarına karşı ağır ceza mahkemesine itiraz edilmesi halinde itiraz üzerine verilen karar tarihinde, kesinleşmektedir. Sayfa 2 / 5
İdari para cezasına yönelik Kabahatler Kanunu hükümleri dışında kanun yolu öngörülmesi halinde, ilgili kanunlarında yer verilen kesinleşme nedenlerine bağlı olarak idari para cezaları kesinleşecektir. 5. İdari Para Cezalarında Gecikme Zammı ve Gecikme Faizi Tatbiki 6183 sayılı Kanun un 51 nci maddesinin üçüncü fıkrasına göre; gecikme zammı; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu na göre uygulanan vergi ziyaı cezalarında bu madde uyarınca belirlenen oranda, mahkemeler tarafından verilen ve ceza mahiyetinde olan amme alacaklarında ise bu oranın yarısı ölçüsünde uygulanır. Bunların dışındaki ceza mahiyetinde olan amme alacaklarına gecikme zammı tatbik edilmez. Dolayısıyla idari para cezalarından gecikme zammı alınmaz. Vergi Usul Kanunu nun 112 nci maddesinde yer alan gecikme faizinin de, genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanacağı yazmaktadır. İdari para cezası; vergi, resim, harç olmadığından (kendi özel kanunlarında belirlenenler hariç) gecikme faizi de uygulanmaz. Dolayısıyla 3194 sayılı Kanun un 42 nci maddesine göre, 1608 sayılı Yasa ve Kabahatler Kanunu na göre verilen para cezaları başta olmak üzere belediyelerce verilen her türlü para cezasına gecikme zammı veya gecikme faizi uygulanmaz. Ayrıca 5326 sayılı Kabahatler Kanunu nun 17 nci maddesine göre yapılacak taksitlendirmelerde de teminat ve tecil faizi aranılmaz. 6. İdari Para Cezalarında İndirim Uygulaması Kabahat dolayısıyla idarî para cezası veren kamu görevlisi, ilgilinin rıza göstermesi halinde bunun tahsilâtını derhal kendisi gerçekleştirir. İdarî para cezasını kanun yoluna başvurmadan önce dörtte üçü tahsil edilir. Yani % 25 indirim yapılır. Bunun için kişinin başvurması şart değildir. Peşin ödeme, kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez. İdari para cezasının indirimli olarak ödenebilmesi için ödemenin kanun yoluna başvurmadan önce yapılması zorunlu olduğundan, indirim; a. Kanun yolu, Kabahatler Kanunu nda düzenlenen hükümlere göre belirlendiği hallerde idari yaptırım kararının tebliğ tarihinden itibaren geçecek 15 günlük başvuru süresi içinde yapılacak ödemelere uygulanacaktır. Sayfa 3 / 5
b. Kanun yolu, idari para cezasının düzenlendiği kanundaki kanun yolu olması halinde, bu kanunlarda yer alan dava açma süresi içinde yapılacak ödemelere uygulanacaktır. c. Kanuni ödeme süresinin 15 günlük başvuru yolu süresinden veya 7 günlük itiraz süresinden daha az olması durumunda, sadece kanuni ödeme süresi içerisinde defaten yapılan ödemelere indirim uygulanacaktır. Peşin ödeme indirimi, amme alacağının kanuni ödeme süresi geçtikten sonra uygulanamayacağından, dava açma süresinden daha az ödeme süresi olan para cezaları için indirim, ödeme süreleri içerisinde yapılan ödemelerle sınırlı olacaktır. Buna karşın, kanuni ödeme süresi dava açma süresini aşan para cezalarında ise peşin ödeme indirimi dava açma süresi içerisinde yapılan ödemelere uygulanacak, bu süreden sonra yapılan ödemelerde ise peşin ödeme indirimi uygulanmayacaktır. Yani muhatabın dava açma hakkı kalmadığı anda indirim uygulanma hakkı da kalmamaktadır. Peşin ödeme indirimi yapıldığında, tahsilât esnasında düzenlenecek makbuzlarda idari para cezası tutarı, indirim tutarı ve tahsilât tutarı ayrı ayrı gösterilecektir. Peşin ödeme indirimi, idari para cezasının tamamı üzerinden nakden ödemelere uygulanacak, kısmi ödemelere uygulanmayacaktır. 7. İdari Para Cezalarında Taksitlendirme İdari para cezasının taksitlendirilmesi de mümkündür. Kişinin ekonomik durumunun müsait olmaması halinde, idarî para cezasının, ilk taksitinin peşin ödenmesi koşuluyla, bir yıl içinde ve dört eşit taksit halinde ödenmesine karar verilebilir. Taksitlerin zamanında ve tam olarak ödenmemesi halinde, idarî para cezasının kalan kısmının tamamı tahsil edilir. Taksitlendirme başvurusu idari yaptırım kararının tebliğini müteakip kanuni ödeme süresi içinde bu kararı veren idareye yapılacak ve talepler bu idareler tarafından değerlendirilerek karara bağlanacaktır. Taksitlendirme uygulaması; mahkeme kararında yer aldığı takdirde veya Cumhuriyet Savcısı tarafından karar verildiği durumlarda, ödeme süresi içerisinde yapılan başvuru üzerine tahsilâtla görevli vergi dairelerince yapılacaktır. Eğer idare ilgilinin ekonomik durumunu iyi görmez ise, ilk taksiti peşin alarak 1 yıl içinde 4 eşit taksitte tahsilât yapabilir. Ancak bu durumda peşin ödeme indirimi uygulanamaz. Yani ilgili ya peşin ödeme indiriminden ya da taksit imkânından faydalanabilir. İkisinden aynı anda yararlanamaz. Sayfa 4 / 5
8. İdari Para Cezalarının Ödeme Zamanı ve Yeri Kabahatler Kanunu nda idari para cezalarının ödeme süresine ilişkin herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Bu durumda, idari para cezalarının ödeme süresi, ilgili kanunlarında düzenlenen hallerde bu sürelerdir. İdari para cezalarının ilgili kanunlarında ödeme zamanı gösterilmemiş ise, 6183 sayılı Kanun a göre tahsil edilenlerde bu Kanun a göre ödeme süresinin tayini gerekmektedir. Buna göre, özel kanunlarında ödeme süresi belirtilmemiş idari para cezalarının, Kabahatler Kanunu nun 26 ncı maddesine göre ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 (bir) ay içerisinde ödenmesi gerektiğinden, idari yaptırım kararını veren kamu tüzel kişilerince idari yaptırım kararlarında ödemenin 1 ay içinde yapılması gerektiği hususu belirtilecektir. Genel Bütçeye kaydı gerekmeyen idari para cezalarının ödeme yerinin tespitinde ilgili mevzuat hükmü dikkate alınacaktır. Belediyenin kestiği cezalar açısından ödeme yeri belediyedir. Yaklaşım Dergisi nin Kasım-2015 tarihli 275 nci sayısında yayımlanmıştır. (s.36-39) Sayfa 5 / 5