ÖZBEKİSTAN BİLGİ NOTU Başkenti Yönetim Biçimi Resmi Dili ÜLKE KİMLİĞİ Cumhuriyet Özbekçe Para Birimi Sum (1 ABD Doları=7978 UZS), 7 Haziran 2018 Birleşmiş Milletler, UNDP, UNCTAD, UNIDO gibi çeşitli BM örgütleri, IMF, Dünya Bankası, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, Asya Kalkınma Bankası, BDT, ESCAP (Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu), İslam Konferansı Teşkilatı, İslam Kalkınma Bankası, AGİT, KEİT, EİT (ECO), Avrasya Üyesi Olduğu Uluslararası Kuruluşlar Ekonomik Topluluğu, SCO Şanghay İşbirliği Teşkilatı Yüzölçümü 447.400 km2 Nüfus 32 milyon (1 Ocak 2017) Yıllık Nüfus Artışı %1,8, Namangan, Fergana, Andican, Semerkand,Buhara, Hive, Hokand, Termez, Karşı, Büyük Kentler Ürgenç, Nukus Türkiye İle Saat Farkı Resmi Tatil Günleri Uluslararası Telefon Kodu +998 +2 saat 1 Ocak - Yeni Yıl Tatili 8 Mart - Kadınlar Günü 21 Mart - Nevruz 9 Mayıs - Hatıra Günü 1 Eylül - Bağımsızlık Günü 1 Ekim - Öğretmenler Günü 8 Aralık - Anayasa Günü Ramazan Bayramı Kurban Bayramı
GENEL EKONOMİK DURUM Temel Makroekonomik Göstergeler 2011 2012 2013 2014 2015 2016 GSYİH (milyon ABD doları, resmi kurla) Fert Başına Milli Gelir (ABD Doları) 45.460 50.902 56.789,00 62.637,18 65.480,5 67.278,19 1538 1697,6 1862,6 2018,89 2073,71 2.094,51 Reel Büyüme Oranı, % 8,3 8,2 8,0 8,1 8,0 7,8 Enflasyon Oranı (TÜFE % ) 7,6 7 6,8 6,1 5,6 5,7 Toplam İhracat (milyon ABD Doları) 15.027 14.258 15.087 14.108 12.870 12.567 Toplam İthalat Doları) (milyon ABD 10.509 12.027 13.798 13.959 12.415 12.114 Cari İşlemler Dengesi (milyon ABD Doları) 4.518 2.231 1.289 149 455 453 İşsizlik, % 0,01 0,01 4,9 5,2 5,2 5,2 Kaynak: Özbekistan Devlet İstatistik Komitesi (2017 yılı verileri henüz açıklanmamıştır.) Ülkenin 2016 yılı Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) bir önceki yıla göre %7,8 büyüme oranıyla 67.2 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır. GSYİH nın 2016 yılı içerisindeki sektörel dağılımı; sanayi %31,2 tarım %19,4 hizmet sektörü %42,1 diğer sektörler %7,3 tür. 2016 yılı itibariyle özel sektörün GSYİH daki payı %81,3 olarak açıklanmıştır. 2011-2016 yılları arası incelendiğinde, GSYİH ortalama %8.12 oranında büyüme göstermiştir. 2014 yılında %8,1, 2015 yılında da %8 ve 2016 yılında %7,8 büyüme görülmektedir. Son yıllardaki hızlı büyüme güçlü iç ve dış talepten kaynaklanmaktadır. Özellikle yurtdışında çalışan Özbek işçi vatandaşlarının ailelerine gönderdiği dövizler (GSYİH nın %15 i) ve ülkenin ihraç mal fiyatlarının (altın ve hidrokarbon) dönemsel olarak yüksek seyretmesinin etkisiyle tüketim ve gayrimenkule yatırım canlılığını korumaktadır. Özbekistan sağlanan hızlı ekonomik büyümeye rağmen düşük gelire sahip ülkeler gurubunda yer almaktadır. 2015 yılında kişi başına düşen gelir %6,2 artışla 2.073 ABD Doları olmuş ve 2016 yılında ise %2.7 artışla 2.094 ABD Dolarına yükselmiştir. 2018 yılı Dünya Bankası(WB) İş Yapma Kolaylığı Raporuna göre Özbekistan 74. sırada yer almaktadır.
TÜRKİYE İLE İKİLİ TİCARET (milyon ABD Doları) Yıl İhracat İthalat Hacim Denge 2005 151,1 261,5 412,5-110,4 2006 176 415,8 591,8-239,8 2007 225,6 613,8 839,4-388,2 2008 337,1 580,8 917,9-243,7 2009 279,1 413,1 692,2-134 2010 282,7 861,4 1144-578,7 2011 354,5 939,9 1294,4-585,4 2012 449,9 813,3 1263,2-363,4 2013 562,5 815,4 1377,9-252,9 2014 603 780,7 1383,7-177,7 2015 488,6 711,6 1200,1-223 2016 533,3 709,3 1242,6-176,0 2017 683,1 823,2 1506,3-140,1 2018(Ocak- Nisan) KAYNAK: TÜİK 315,9 297,6 613,5 18,3
ÖZBEKİSTAN IN İHRACATINDA ÖNEMLİ ÜLKELER (2013-2016) Başlıca Ülkeler Değer (Milyon $) Değişim Pay (%) 2013 2014 2015 2016 2015/16 2013 2014 2015 2016 TOPLAM 15.087,2 14.108,7 12.840,6 12.567,6-2.3 % 100% 100 % 100 % 100 % BDT-Dışı Ülkeler 7.932,1 6.968,8 7.324,5 7.850,7 7.2 % 52.6% 49.4% 56.9% 62.5% BDT Ülkeleri 7.155,1 7.139,9 5.546,1 4.716,9-14.95 % 47.4% 50.6% 43.1% 37.5% Rusya 3.882,7 2.798,2 1.779,7 1.842,4 +3,5 % 25.7 % 19.8 % 13.8 % 17.2 % Kazakistan 2.183,6 2.539,6 2.176,0 1.168,3-46,3 % 14.5 % 18.0 % 16.9 % 8.6 % Çin 2.769,9 2.361,4 2.783,5 1.999,1-28.2 % 18.3 % 16.7 % 21.7 % 17.2 % Afganistan 669,3 600,2 443,9 542,5 +22.2 % 4.43 % 4.25 % 3.45 % 2.2 % Türkiye 896,8 964,7 786,8 690,8-12.2 % 5.9 % 6.8 % 6.1 % 4.8 % İran 209,9 317,8 317,6 353,3 +11.2 % 1.4 % 2.25 % 2.5 % 1.7 % Kaynak: Özbekistan Devlet İstatistik Komitesi (2017 yılı verileri henüz açıklanmamıştır.) ÖZBEKİSTAN IN İTHALATINDA ÖNEMLİ ÜLKELER (2013-2016) Başlıca Ülkeler TOPLAM Değer (Milyon $) Değişim Pay (%) 2013 2014 2015 2016 2015/16 2013 2014 2015 2016 13.798. 8 13.959.2 12.415.5 12.114.0-2.4 % 100 % 100 % 100 % 100 % BDT-Dışı Ülkeler 8.648.3 8.627.8 8.096.4 8.057.4-0.48 % 62.7 % 61.8 % 65.2 % 66.5 % BDT Ülkeleri 5.150,5 5.331,4 4.319,1 4.056,6-6.07 % 37.3 % 38.2 % 34.8 % 33.5 % Rusya 3.173,3 3.308,1 2.633,6 2.395,1-9,5 % 23.0 % 23.7 % 21.2 % 19.8 % Çin 2.454,9 2.395,4 2.245,2 2.250,2 +0.22 % 17.8 % 17.2 % 18.1 % 18.5 % Güney Kore 2.034,6 1.872,7 1.558,5 864,5-44.5 % 14.7 % 13.4 % 12.5 % 7.1 % Kazakistan 1.060.4 1.007.8 845.9 952.2 +12.56 % 7.7 % 7.2 % 6.8 % 7.8 % Almanya 545,4 614,6 488,6 492,1 +0.7 % 3.9 % 4.4 % 3.9 % 4.1 % Türkiye 450,1 539,2 411,7 485,1 +17.6 % 3.3 % 3.9 % 3.3 % 4.0 % Ukrayna 490,2 415,1 269,1 202,5-24.7 % 3.5 % 2.9 % 2.2 % 1.7 % Kaynak: Özbekistan Devlet İstatistik Komitesi (2017 yılı verileri henüz açıklanmamıştır.)
TÜRKİYE İLE ÖZBEKİSTAN ARASINDAKİ TİCARETİN ALTYAPISINI DÜZENLEYEN ANLAŞMA VE PROTOKOLLER Anlaşma İmza Tarihi İmza Yeri Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Antlaşması 13.04.1992 ( 12 Mayıs 1995 tarihinde yürürlüğe Karma Ekonomik Komisyon(KEK) Kurulmasına Dair Anlaşma 09.07.1995 ( 7 Ocak 1996 tarihinde yürürlüğe Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması 05.05.1996 ( 7 Eylül 1997 tarihinde yürürlüğe Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması 13.04.1998 ( 16 Mayıs 2000 tarihinde yürürlüğe Türkiye Özbekistan KEK I. Dönem Toplantısı 20.04.2001 Ankara Türkiye Özbekistan KEK II. Dönem Toplantısı 28.01.2005 Türkiye Özbekistan KEK III. Dönem Toplantısı 27.03.2008 Ankara Türkiye Özbekistan KEK IV. Dönem Toplantısı 25.05.2017 Özbekistan-Türkiye Kara Ulaştırma Karma 13.10.2012 Komisyonu (KUKK) Toplantısı Türkiye-Özbekistan Kara Ulaştırma Karma 19.12.2013 Komisyonu (KUKK) Toplantısı Ankara Özbekistan-Türkiye Kara Ulaştırma Karma 13.08.2014 Komisyonu (KUKK) Toplantısı Türkiye-Özbekistan Kara Ulaştırma Karma 25.10.2016 Komisyonu (KUKK) Toplantısı İstanbul 1. Tercihli Ticaret Rejimleri FAYDALI BİLGİLER Özbekistan ın Bağımsız Devletler Topluluğu Ülkeleri (Rusya Federasyonu, Ukrayna, Kazakistan vb.) ve Gürcistan ile Serbest Ticaret Anlaşması (STA) bulunmaktadır. Ülkeler arasındaki STA ağının genişlemesi ile birçok ülke mal tedarikini STA ortaklarından temin etmeye başlamıştır. Özbekistan ve Avrupa Birliği arasında 1996 yılında Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması (PCA) imzalanmıştır. Söz konusu anlaşmayla birlikte Avrupa Birliği ve Özbekistan arasında politik, ticari ve ekonomik ortaklıklar başlamıştır. Ayrıca, te 2011 yılında Avrupa Birliği diplomatik temsilciliği açılmıştır. Özbekistan ve Amerika Birleşik Devletleri arasında 5 Kasım 1993 tarihinde Ticaret ve Yatırım Çerçeve Anlaşması(TIFAs) imzalanmıştır. Söz konusu anlaşmayla taraf ülkeler arasında güçlü ve geliştirilebilir ekonomik ilişkiler kurulması amaçlanmıştır.
Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan devletleri arasında ekonomik ve siyasi işbirliğini geliştirmek amacı ile kurulan Şanghay Beşlisi örgütüne 15 Haziran 2001 tarihinde Özbekistan da katılmış olup örgütün adı Şanghay İşbirliği Teşkilatı olarak değiştirilmiştir. Özbekistan Avrasya Ekonomik Topluluğu na 2006 yılında katılmıştır. Avrasya Ekonomik Topluluğu, genel itibariyle AB benzeri bir ekonomik entegrasyonu, kişi, mal ve hizmetlerin serbest dolaşımı ve ortak bir pazar kurulmasını hedeflemektedir 2. Vize Uygulamaları T.C. vatandaşları Özbekistan a gerçekleştirecekleri seyahatlerde 30 gün süre ile vizeden muaftırlar. 3. Devlet Teşvikleri Yabancı yatırımları teşvik eden Özbekistan da, 2011 yılında 5.000 in üzerinde yabancı sermayeli firmanın faaliyet gösterdiği bilinmektedir. Özbekistan da yabancı yatırım olarak 2016 yılında 3.664,9 milyon ABD Dolarlık yatırım yapıldığı açıklanmıştır. Doğrudan yabancı sermaye ile faaliyet gösterecek olan işletmelere, 1 Temmuz 2005 te yürürlüğe giren bir yasayla, ana faaliyeti için uygulanan gelir vergisi, mülkiyet vergisi, sosyal-altyapı ve çevre düzenleme vergisi, sağlık ve ekoloji vergisi, küçük ölçekli firma ve işletmeler için uygulanan özel vergi ve Cumhuriyet Yol Fonu için uygulanan zorunlu harçlardan muaf tutulacağı hükümleri getirilmiştir. Bu vergi kolaylıkları; doğrudan yabancı sermayesi 300 bin ABD Dolarından 3 milyon ABD Dolarına kadar olan işletmeler için 3 yıla kadar, 3 milyon ABD Dolarından 10 milyon ABD Dolarına kadar olan işletmeler için 5 yıla kadar, 10 milyon ABD Dolarından fazla olan işletmeler için ise 7 yıla kadar uygulanmaktadır. Söz konusu vergi kolaylıkları; söz konusu işletmelerin işsizliğin fazla olduğu Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti, Cizzah, Kaşkaderya, Sirderya, Surhanderya ve Harezm vilayetlerinde, ayrıca Nevai, Andican, Namangan ve Fergana vilayetlerinin kırsal alanlarında kurulması, yabancı yatırımının Özbekistan Cumhuriyeti nin garantisi olmadan gerçekleştirilmesi, kuruluş sermayesinde yabancı ortağın en az %50 oranında hisseye sahip olması, işletmelerin devlet tescilinden geçtikten sonra yabancı sermayeyi ülkeye getirmesi, yabancı yatırımların döviz ya da çağdaş teknolojik teçhizatlar şeklinde gerçekleştirilmesi, işletmeye tanınmış imtiyazları kullanma süresi içerisinde elde edilen gelirlerin, işletmenin daha da geliştirilmesi için kullanılması hallerinde sağlanmaktadır. Petrol ve gaz yatırımlarına her türlü destek verilmiş, her türlü ithal ihtiyacına gümrük ve KDV vergi muafiyetleri, arama ve faaliyet süresince gelir vergisi muafiyeti uygulanmaktadır. İhracata yönelik bir dizi uygulamalara başlanılmıştır. Üretimlerinin ihracata oranlarına göre gelir vergisi istisnası veya indirimleri uygulanmaktadır. Kazandıkları dövizleri belirlenen faaliyet süresince serbest kullanma hakkı verilmiştir. Ayrıca Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelere (KOBİ) verilen önem giderek artmaktadır. 2015 yılında GSYİH nın %56,5 lik kısmı KOBİ ler tarafından üretilmiştir. KOBİ lerde 10,2 milyon kişi istihdam edilmekte olup, bu sektör toplam istihdamın %77,9 unu karşılamaktadır. KOBİ lerin ekonomiye katkılarının ölçülmesi bakımından 2015 yılı itibariyle toplam tarımsal üretimin %100`nü, sanayi üretiminin %44,6 sını, toplam sabit sermaye yatırımlarının %36,3 ünü, ihracatın %26,9 unu ve ithalatın % 44,5 ini bu kesim gerçekleştirmektedir.
4. Faydalı Bilgiler T.C. Büyükelçiliği Ahmet Başar Şen, T.C. Büyükelçisi Tel.: +(998) 71 113 03 33 E-posta: embassy.tashkent@mfa.gov.tr Adres: Akademik Yahya Gulyamov Ko chasi, No:87, /Özbekistan Özbekistan Ankara Büyükelçiliği Alisher Agzamkhodjaev, Özbekistan Ankara Büyükelçisi Tel.: +(90) 312 441 38 70-71 E-posta: uzbekistanemb@gmail.com Adres: Sancak Mah., 549. Sok., No:3, Yıldız, Çankaya / Ankara Özbekistan İstanbul Başkonsolosluğu Shukhrat Aminov, Özbekistan İstanbul Başkonsolosu Tel.: +(90) 212 323 20 37, +(90) 212 229 00 75 E-posta: uzbekconsul@yahoo.com Adres: 1 Levent Mah., Levent Cad., Lale Sok., No:8 Beşiktaş / İstanbul Özbekistan Yabancı Yatırım İdaresi Tel: +(998) 71 238 52 00 E-posta: info@invest.gov.uz Adres: 107 B, Amir Temur Cad., / Özbekistan DEİK-Avrasya Bölge Koordinatörlüğü Nurengiz Eşki, Bölge Koordinatörü V. Tel.: +(90) 212 339 50 54 E-posta: neski@deik.org.tr Elnur Osmanov, İş Konseyleri Koordinatörü Tel.: +(90) 212 339 50 67 E-posta: eosmanov@deik.org.tr Alperen Ay, İş Konseyleri Koordinatör Yardımcısı Tel.: +(90) 212 339 50 59 E-posta: aay@deik.org.tr