SATRANÇ EĞİTİM & BOYAMA KİTABI Dr. Olgun Kulaç
2
SATRANÇ OYUNUNUN KURALLARI Madde 1: Satrancın Esasları Satranç oyunu, kare şeklindeki, Satranç Tahtası üzerinde, iki rakip arasında taşların sıra ile oynatılması esasına dayanır. Oyunu beyaz taşlarla oynayan oyuncu başlatır. Rakibi hamlesini yapmış olan taraf hamlede dir. Her iki tarafın da amacı, rakip şahın kurallara uygun bir hamleyle önlenemeyecek biçimde tehdit altında tutmaktır. Bunu başaran taraf rakibini Mat yapmış demektir ve oyunu kazanır. Oyuncunun; şahını tehdit altında bırakmasına, tehdit altına sokacak hamle yapmasına ve rakibinin şahını almasına izin verilmez. Şahı mat olan taraf oyunu kaybeder. Her iki taraf için de Mat yapmak olanaklı değilse oyun berabere biter. Madde 2: Tahta Üzerinde Taşların Başlangıç Konumu 2.1. Satranç tahtası çizgili 64 (8x8) eşit kareden oluşur ve kareleri sırayla açık (beyaz) ve koyu (siyah) renktedir. Satranç tahtası iki rakip arasına beyaz renkli köşe karesi sağ tarafta olacak şekilde yerleştirilir. 2.2. Başlangıçta bir taraf 16 adet açık renkli (beyaz), diğer taraf 16 adet koyu renkli (siyah) taşa sahiptir. Bunlar: Bir adet beyaz şah Bir adet beyaz vezir İki adet beyaz kale İki adet beyaz fil İki adet beyaz at Sekiz adet beyaz piyon Bir adet siyah şah Bir adet siyah vezir İki adet siyah kale İki adet siyah fil İki adet siyah at Sekiz adet siyah piyon 2.3. Başlangıç konumu tahta üzerinde şöyle gösterilir. 2.4. Sekiz dik sütuna dikey, sekiz yatay satıra da yatay, köşe köşeye değen aynı renkte karelerin oluşturulduğu hatta ise çapraz ya da diyagonal denir. 3
4
5
Madde 3: Taşların Hareketleri 3.1. Hiçbir taş aynı renkte başka bir taşın bulunduğu kareye gidemez. Eğer bir taş rakip bir taşın olduğu kareye giderse, aynı hamlenin bir parçası olarak rakip taşı almış olur ve alınan taş tahta dışına çıkarılır. 3.2., 3.8. Maddelerinde anlatılanlara uygun olarak, bir kareye gidebiliyor ve orada bulunan taşı alabiliyorsa; bu, orada bulunan rakip taşı tehdit altında tuttuğu anlamına gelir. Bir taş, kendi şahını tehdit altına sokacağı ya da tehdit altında bırakacağı için bulunduğu kareden ayrılamıyor olsa bile, gidebileceği bir kareyi / kareleri tehdit altında tuttuğu kabul edilir. FİLİN HAREKETİ 3.2. Fil, bulunduğu karenin çaprazlarında herhangi bir kareye gidebilir. Fil, C4 karesinde bulunuyor. Filin bulunduğu kare beyaz renktedir. Fil beyaz çaprazlarda ileri geri hareket edebilir. FİLİN TAŞ ALMASI Fil kendi yolu üzerinde bulunan rakip taşı alabilir. Aldığı taşı tahta dışına çıkartır. Aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. 8 8 7 7 6 6 5 5 4 4 3 3 2 2 1 1 A B C D E F G H A B C D E F G H Filin taş alması: Fil, E3 karesinde bulunuyor. 1- Fil çapraz yolda giderek siyah kaleyi alabilir. 2- Fil, aldığı taşı tahta dışına çıkartır. 3- Fil, aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. 6
7
8
9
10
11
12
13
14
KALENİN HAREKETİ 3.3 Kale bulunduğu karenin dikey ve yataylarında herhangi bir kareye gidebilir. Kale yatay ve dikey yollarda hareket eder. Kale ileri, geri, sağa ve sola gidebilir. Kale kendi veya rakip taşların üzerinden atlayamaz. Kale en fazla 14 kareye gidebilir. KALENİN TAŞ ALMASI Kale kendi yolu üzerinde bulunan rakip taşı alabilir. Aldığı taşı tahta dışına çıkartır. Aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. Kalenin taş alması: Kale b7 karesinde bulunuyor. 1- Kale yatay yolda giderek siyah fili alabilir. 2- Kale aldığı taşı tahta dışına çıkartır. 3- Kale aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. 15
16
17
VEZİRİN HAREKETİ 3.4. Vezir; bulunduğu karenin dikey, yatay ve çaprazlarında herhangi bir kareye gidebilir. Vezir; yatay, dikey ve çapraz yollarda hareket eder. Vezir; ileri geri, sağa ve sola gidebilir. Vezir; kendi veya rakip taşların üzerinden atlayamaz. 3.5. Fil, kale veya vezirle bu hamleler yapılırken hamle yolu üzerinde bulunan bir taşın üzerinden atlayamaz. VEZİRİN TAŞ ALMASI Vezir, kendi yolu üzerinde bulunan rakip taşı alabilir. Aldığı taşı tahta dışına çıkartır. Aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. Vezirin taş alması: Vezir, C3 karesinde bulunuyor. 1- Vezir, çapraz yolda giderek siyah kaleyi alabilir. 2- Vezir, aldığı taşı tahta dışına çıkartır. 3- Vezir, aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. 18
19
20
ATIN HAREKETİ 3.6. At, yatay, dikey ya da çapraz yönde olmamak koşulu ile bulunduğu kareye en yakın karelerden birini gidebilir. At önce yatay veya dikey yolda iki kare ilerler. At geldiği kareden yatay veya dikey yolda bir kare ilerler. Atın hareketi iki ileri bir yana olarak tanımlanabilir. Atın bu hareketi L harfine benzer. ATIN TAŞ ALMASI At gideceği karedeki rakip taşı alabilir. Aldığı taşı tahta dışına çıkartır. Aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. Atın taş alması: At e4 karesinde bulunuyor. 1- At kendine özgü hareket ederek siyah fili alabilir. 2- At aldığı taşı tahta dışına çıkartır. 3- At aldığı taşın bulunduğu kareye yerleşir. 21
22
23
24
ŞAHIN HAREKETİ 3.8.a. Şahın iki türlü hareketi vardır. Bir veya daha fazla rakip taş tarafından tehdit edilmemesi koşulu ile komşu karelere gidebilir. 3.8.b. Rok: Bu şahla aynı sırada bulunan aynı renkli kalenin ortak hareketidir. Bu iki taşın hareketi tek bir hamle sayılır. Şah, bulunduğu kareden kaleye doğru iki kare ilerler ve ardından kale şahın üstünden atlayarak bir kare yanına (komşu kareye) konarak yapılır. - Rok yapma hakkı aşağıdaki durumlarda yoktur: 1. Şah, daha önce oynamış ise 2. Rok yapılmak istenen kale ile daha önce hamle yapılmış ise - Şu durumlarda rok yapmak geçici olarak olanaklı değildir. 1. Şahın durduğu, rok yaparken geçeceği veya rok yaptığında gideceği kareler rakip taşlarca işgal edilmiş ya da tehdit ediliyor ise, rok yapılacak kale ile şah arasında herhangi bir taş varsa. 2. Şah, eğer rakip taş ya da taşlar tarafından tehdit ediliyor ise -bu taş ya da taşlar kendi şahını tehdit altında bırakacağı için hamle yapamıyor olsalar bile- şah çekilmiştir. Oyuncular şahlarını tehdit altında bırakacak ve tehdit altına sokacak hamle yapamazlar. Kısa rok Uzun rok 25
26
27
PİYONUN HAREKETİ 3.7. a. Piyon bulunduğu dikeyde önündeki boş kareye doğru ilerler. b. İlk hareketinde, (a) da yazdığı gibi bir kare ilerleyebilir veya bulunduğu dikeyde önündeki her iki karenin de boş olması koşulu ile iki kare ilerleyebilir. Beyazın F3 piyonu daha önce hamle yapmış. Bu nedenle sadece bir kare ilerleyerek F4 karesine gelebilir. Oysa B2 piyonu başlangıç konumundadır. Yani hiç hareket etmemiş. Bu piyon ilk hamlesinde ister bir, isterse iki kare ilerleyebilir. PİYONUN TAŞ ALMASI c. Yan dikeyde bir önünde bulunan (ön çaprazda) rakip taşı alarak bu kareye gidebilir, Piyonun taş alması: Beyaz oyuncunun F3 piyonu, çapraz karede bulunan siyah atı alabilir. Aldığı taşı tahta dışına çıkartıp onun bulunduğu kareye oturur. B6 ve C5 çapraz karelerinde bulunan piyonlar birbirlerini alabilirler. Hamle sırası kendinde olan taraf isterse rakip piyonu alarak onun bulunduğu kareye yerleşir. 28
29
30
MAT Tehdit altındaki şah kendini savunamıyorsa şah-mat olmuştur. Mat yapan taraf, oyunu kazanır. Beyaz kale, şah çekiyor: 1- Şahın gidebileceği emniyetli bir kare yok. 2- Siyah oyuncu, şah çeken kaleyi alamıyor. 3- Kale ile şahın arasını herhangi bir taş ile kapamak olanaksız. Siyah, MAT oldu. Beyaz, mat yaptı. Beyaz kale, şah çekiyor: 1- Şahın gidebileceği emniyetli bir kare yok. H7 karesini fil tehdit ediyor. 2- Siyah oyuncu, şah çeken kaleyi alamıyor. 3- Siyah oyuncunun, kale ile şahının arasını kapaması olanaksız. Beyaz, MAT yaptı. ÇİFTE ŞAH İLE MAT YAPMAK İki taşın şah çekmesi ile yapılan matlardır. Beyaz kale filin şah çekmesini engellemektedir. Kale 8 karesine oynayıp, hem kale ile hem de fil ile şah çekiyor. Siyah, kaleyi alamaz. Çünkü, fil de şahı istiyor. Vezirin, filin yolunu kapaması sorunu çözmez. Siyah oyuncunun savunma hamlesi yoktur. Beyaz mat yapmıştır. 31
32