PMB 102 YAPI MALZEME BİLGİSİ DERS İÇERİĞİ Bu dersin amacı, Peyzaj mimarlığı çalışmaları kapsamında yapılan imalat ve inşaat çalışmalarında kullanılan yapı malzemelerinin öğrenciye tanıtılmasıdır. Yapı Malzeme Bilgisi dersinde, yapı malzemeleri ve Peyzaj Mimarlığı çalışmalarında kullanımları hakkında genel bilgiler, doğal malzemeler (taş, agrega, ahşap, metal), yapay malzemeler (beton, pişmiş toprak ürünleri, mozaikler, blok, karo, büz, briketler, sentetik petrol ürünleri, jeotekstil), borular (çelik borular, plastik borular), boya ve koruyucular, bağlayıcılar (çimento, kireç, alçı) ve metal ekleme malzemeleri (civata, somun, vida, kaynak, perçin) anlatılmaktadır.
Haftalar Ders Konusu 1. Hafta Derse Giriş ve Yapı Malzemelerinin özellikleri 2. Hafta Doğal Materyaller: Taş, Volkanik (Magmatik) 3. Hafta Doğal Materyaller: Taş, Metamorfik ve Tortul Taşlar, Agregatlar 4. Hafta Doğal Materyaller: Ahşap Malzemelerin Tanıtımı, Sınıflandırılması ve Normları 5. Hafta Doğal Materyaller: Metaller 6. Hafta Yapay Materyaller: Beton ve Pişmiş Toprak Ürünleri 7. Hafta Yapay Materyaller: Cam ve Seramik Mozaikler, Blok ve Karolar 8. Hafta Yapay Malzemeler: Biriketler, Levhalar, Sentetik Petrol Ürünleri ve Jeotekstil 9. Hafta Ara Sınav 10. Hafta Boya ve Koruyucular, Çelik Borular PVC ve Polietilen Borular, Vanalar ve Ek Parçalar 11. Hafta Metallerin Eklenmesi: Cıvata Somun ve Vidalar, Kaynak ve Perçinler 12. Hafta Bağlayıcılar: Çimento, Kireç ve Alçı, 13. Hafta İzolan Malzemeler ve Bütümler 14. Hafta Grup Öğrenci Sunumları
YARARLANILAN KAYNAKLAR: Uzun, G., 2000. Yapı Materyalleri, Ç.Ü.Ziratt Fakültesi Genel Yayın No:148, DerKitapları Yayın No:A-49, Adana. 141 sayfa Farrelly, L., 2012. Yapım+Malzeme, Literatür Yayınları:647, 176 sayfa Büyüktaş, K., Gümüş, Z., Tezcan, A., 2016. Malzeme Bilgisi, Akdeniz Üniversitesi Ders Kitabı Yayın No:DK6, Antalya, 191 sayfa.
Mimari ve yapısal tasarım yapabilmek, gereksinmelerle olanak arasında iyi bir denge kurmaya bağlıdır. Tasarımı etkileyen etmenler nesnel, öznel ya da öznel/nesnel gibi her iki türlü de olabilir. Yapı malzemeleri bu bağlamda genellikle nesnellikleri korur. İklim, deprem, yönetmelik gibi etmenler nesnel niteliktedir. Öznel olanlar ise yorum gerektiren girdilerdir.
1. YAPISAL ELEMANLARIN TASARIMINDA MALZEMENİN İŞLEVİ Yapısal elemanlar, makrokozmos tan mikrokozmos a kadar uzanan hiyerarşik açılım sistemi içinde yer alır. Bu sistemi oluşturan her açılım düzeyi bir üst sistemin alt sistemi, bir alt sisteminde üst sistemidir. SİSTEM AÇILIM SEVİYESİ Makrokozmos Dünya Ülke Kent Şehirsel Bölge Bina Kompleksi Bina Mekan Mekan/Yapı Elemanı Yapı Malzemesi Mikrokozmos
Kozmos, kendini oluşturan ögelerin en küçüğünden en büyüğüne kadar, bölünemez bir bütündür. Bunula birlikte, daha kolay anlaşılabilmesi için «makro kozmos ve mikro kozmos olarak ikiye ayrılarak incelenmektedir. Makro kozmos «Evren» büyük evren demektir. Makro kozmos, belli bir boyuttan sonsuzcasına büyüğe doğru uzanarak, evrenin tüm ögelerini içerir. Küçük veya kesit evren ise Mikro Kozmos dur. En küçük parça yani mikro kozmos, makro alemin yapıtaşıdır ve onu oluşturan her şey diğerinin içinde de vardır. Berk, Yüksel, 2009. Makro ve Mikro Kozmos, milliyet blog.
Bu hiyerarşik açılım sistemi içinde ele alınan herhangi bir düzey ve bu düzeyde yapılacak tasarım, bu düzeyin üstünde kalan üst sistemlerin verilerine uymak zorundadır. Örneğin Erzurum da yapılacak bir parkta kullanılacak yer döşemesi, Erzurum un kış kenti olması nedeniyle donmaya dayanıklı olmalıdır. Bu gereklilik tasarımcının arzu ve iradesine bağlı değildir. Dolayısıyla, belirli bir sistem açılım seviyesi söz konusu olduğunda, bu sistemin üstünde kalan sistemler bu düzey için emredici niteliktedir. Ele alınan tasarım düzeyinin üstündeki sistemler emredici, bu düzeyin altında kalan sistemler ise seçimli niteliktedir.
ÜST SISTEM VERILERI KESINLIKLE UYULMASı ZORUNLU VERILERDIR. İklim, yön, güneşin geliş açısı, zemin karakteristikleri, tasarlanan mekanın yapıldığı yerin yapı kuralları, yönetmelikler ve gelenekler bu kapsamda ele alınır. Her mekanda insana dönük işlev alanları vardır. Mekandaki alan kullanımları belirlendikten sonra mekandaki yapısal elemanların sahip olması gerekli nitelikleri sağlamak için uygun nitelikte malzeme kullanılması gerekir. Bu yapı malzemesi, işlevi yanında görsel, estetik, renk, doku, yüzey özellikleri ile ilgili işlevleri de belirli düzeyde sağlamalıdır. Nitekim yapı elemanı tasarımında her işlev bir malzeme ile karşılanacağı gibi, farklı işlevler değişik malzemelerle de karşılanabilir.
YAPISAL TASARIMI ETKİLEYEN ETMENLER Atmosferik etmenler; su, sıcaklık, hava akımları ve rüzgar ile güneş ışınımı Mekanik etmenler; statik (ölü) yükler, dinamik (hareketli yükler) Malzeme özellikleri; fiziksel, mekanik, teknolojik, kimyasal özellikler, ekonomi ve bulunabilirlik, estetik, yüzey özellikleri Kullanıcı istekleri
Malzemeler mimarlıkta bir atmosfer yaratır., yapının dokusunu ve maddi özünü oluştururlar. Malzemelerin etkin olarak nasıl kullanılacağını bilmek için tasarımcının önceden yapılmış olan yapılara veya malzemelerin tarihsel süreç boyunca nasıl kullanıldığına ilişkin bilgiye sahip olması, malzeme uygulamalarındaki gelişmelerin farkında olması gerekir. Bunlar birçok tasarımın geliştirilmesine yararlı bir yöntem sunabilir. Yapım teknikleri ve malzemeler mekan tasarımının başlangıç noktasıdır; biçim, form ve mekan olanakları yaratırlar. Peyzaj mimarının malzemeleri etkin olarak kullanabilmesi için yapım yöntemlerine ve uygulamalara ilişkin doğru bir kavrayış esastır. Yapım yöntemleri ve malzemeler bir yapının arka planındaki mimari fikrin doğrudan kendini gösterebileceği şekilde ifade edilebilirler. Ancak mimarlığın hepsi «doğru» değildir ve mimarlığı kavrarken «malzemeye sadakat» fikri esası oluşturan düşüncedir.
«DOĞRU» Mimari açıdan «doğru» olmak dürüst olmak anlamındadır. Çatıyı taşıyacak duvar yapımında tuğlanın kullanıldığı bir binada malzeme dürüstlükle kullanılıyor demektir. Tuğla duvarın da yer aldığı çelik çerçeveli bir bina doğal olarak malzemelerine karşı dürüst değildir, çünkü yapının gerçek strüktürünü «gizleme» ve başka tür bir mimari yanılsaması yaratan duygu verir. Bir yapının strüktürü her zaman açıkça dışa vurulmak zorunda değildir, bazen mimar tasarım fikrinin bir parçası olarak bir yanılsama duygusu yaratmak isteyebilir, ancak beton veya çelik iskeletli bir yapıyı tuğla bir yapı olarak göstermek malzemeye «sadakat»fikriyle çelişir.
MIMARI SADAKAT Bazı malzemeler elde edildikleri yerle güçlü bir bağ içindedirler. Öreneğin taş, bulunduğu ya da çıkarıldığı toprağa aittr. Benzer şekilde ahşap da doğal peyzajın parçası olan doğal bir kaynaktır. Beton ve cam gibi öteki malzemeler belirli bir yerin kimliğiyle daha az bağlantılıdırlar. Tersine, her yere ait olabilecek ve her yerde yapılabilecek hammadde bileşenleri kullanarak üretim yapan endüstrinin bir parçasıdır. Çağdaş tasarımcılar malzemeleri farklı bağlamlardan ve ortamlardan almakta, bunlarla mimarlıkta giderek daha yaratıcı uygulamalar yapmaktadır. Yapıda geleneksel malzemeleri kullanmaya yönelik standart düzen maliyet, ve sürdürülebilirlik konularının önem kazanmasıyla değişmektedir. Hangi malzemelerin üretileceği ve seçileceği, ne kadar uzaktan taşınacakları, dönüştürülmeleri ya da yeniden kullanılmalarının mümkün olup olmayacağı üzerine dikkatle düşünmek mekan tasarlayan peyzaj mimarının sorumluluğundadır.
Peyzaj mimarının mekan yapımında kullanmadan önce malzemenin doğasına, sunduğu olanaklara ve sınırlamalarına ilişkin fikre sahip olması gerekir. Peyzaj mimarı olarak malzemenin doğasındaki değişimi kavramak belirleyici önemdedir. Malzeme çeşitliliğinden ve bunların özelliklerinden haberdar olmak tasarım olanaklarınızı genişletecektir.
SORULAR: Mimari açıdan «doğru» olmak ne demektir? Örneklerle açıklayınız. Malzemeye sadakat nedir? Açıklayınız. Malzeme kullanımı etkileyen üst sistem verilerinin özelliği nedir? Açıklayınız.. Yapısal tasarımı etkileyen etmenler nelerdir? Açıklayınız.