İNGİLTERE PAZAR RAPORU

İNGİLTERE PAZAR RAPORU ŞUBAT 2005 Hazırlayan: TC Londra Kültür ve Tanıtma Müşavirliği Şubat-2005 1

KISA KISA Dünya Turizminde son yirmi yılın en iyi sonuçları 2004 yılında alınmıştır. 2004 yılında uluslararası varışlar % 10 artarak 760 milyon seviyesine ulaşmıştır. Türkiye turist sayısında % 25, turizm gelirinde % 20 artış kaydetmiştir. Turizm gelirlerinde Yunanistan ı 2003 yılında geçen Türkiye dünyanın en çok turizm geliri elde eden 9. ülkesidir. Türkiye de ziyaret başına ortalama harcama 705.8 Dolara yükselmiştir. 2003 yılında 702.5 olan ziyaret başına ortalama harcama 705.8 Dolar seviyesine çıkmıştır. Türkiye, İngiltere pazarında % 27 nin üzerinde büyüme kaydetmiştir. İngiltere pazarında son on yılın büyüme rekoru kırılmış, İngiltere den ülkemize olan varışlar % 27 nin üzerinde artarak 1.4 milyon seviyesine ulaşmıştır. 2005 yaz rezervasyonlarında % 47 artış kaydedilmiştir. Ocak ayı sonu itibariyle satılan 2005 yaz tatili sayısı bir önceki döneme göre % 47 oranında artarak 344.138 e ulaşmıştır. (2004 yazı için satılan toplam paket sayısı 663.132 dir) Türkiye paket tatil pazarında 3. sıraya yükselmiştir. 2003 yılında İngiltere paket tatil pazarında 4. sırada olan Türkiye 2004 yılında G. Kıbrıs Rum Kesimini geçerek üçüncü sıraya yükselmiştir. Türkiye en çok geceleme yapılan 8. ülkedir. Türkiye nin varışlar bazındaki sıralaması 11 dir. İngilizler erken rezervasyon yapmaktadır. Tatilcilerin yaklaşık % 30 u 6 ay ve daha öncesinde rezervasyon yaptırmaktadırlar. Üç ay ve daha önce rezervasyon yaptıranların oranı ise % 50 dir. Türkiye ye yönelik yaz tatillerinin % 55 i sezon öncesinde satılmaktadır. 2004 yazı tatillerinin % 55 i sezon öncesindeki bir yıllık dönemde, % 45 i ise 1 Mayıs 31 Ekim 2004 tarihleri arasındaki 6 aylık yaz sezonu içinde yapılmıştır. 2004 yaz tatilleri, ortalama10 Sterlin daha pahalıya satılmıştır. 1 Mayıs 2003 tarihinden 2004 yılı Ekim ayı sonuna kadar yapılan 2004 yaz rezervasyonlarının ortalama kişi başına fiyatı bir önceki döneme göre 10 Sterlin artarak 394 Sterlin seviyesine ulaşmıştır Sezon öncesi yapılan satışların fiyatı sezon içinde yapılanlardan yüksektir. Sezon öncesi yapılan yaz satışların ortalama fiyatları 414 Sterlin ken, sezon içinde yapılan satışların kişi başına ortalama fiyatı 328 Sterlindir. İngiltere dünyanın en çok turizm harcaması yapan 3. ülkesidir. 2003 yılında yurt dışına çıkan İngilizlerin turizm harcaması 50 milyar Dolardır. İngiltere pazarı büyümektedir. 2004 yılında ülke dışına yapılan seyahat sayısı % 4 oranında artarak 63.6 milyona ulaşmıştır. Şubat-2005 2

İngilizler Avrupa içinde seyahat etmektedir. Yurt dışına çıkan İngilizlerin % 80 den fazlası Avrupa içinde seyahat etmektedir. En büyük 4 tur operatörünün payı küçülmektedir. 2000 yılında pazarın % 57 sini kontrol eden 4 büyüklerin (TUI, MyTravel, Thomas Cook, First Choice) payı 2003 yılında % 49 a düşmüştür. Paket tur pazarı yavaşlamaktadır. 2001 yılında gerçekleşen yurt dışı tatillerin % 53 ü paket tur kanalıyla gerçekleşirken bu oran 2002 yılında % 51 e, 2003 yılında ise % 47 ye düşmüştür. Rezervasyonların % 25 i Internet üzerinden yapılmaktadır. Araştırmalara göre Internet hem dağıtım kanalı olarak hem de bilgi kaynağı olarak hızla önem kazanmaktadır. İngilizlerin % 64 ü birden fazla tatil yapmaktadır. (Ülke içi tatiller de dahil) İngilizler giderek daha fazla tatil yapmaktadırlar. Manchester Havalimanı Türkiye için ana hareket noktasıdır. Londra havaalanları toplamda ağırlığını korumaktadır ancak havaalanı bazında en önemli hareket noktası Manchester havalimanıdır. Muğla ili İngilizlerin Türkiye deki ana destinasyonudur. İngiltere den Muğla iline olan varışlar % 33 oranında artmıştır. 2004 yılında toplam varışların % 68 i Muğla ya, % 12 si İstanbul a, % 11 i Antalya ya, % 4 ü İzmir e, % 3 ü Aydın a yapılmıştır. İstanbul a olan varışlarda % 5 lik bir gerileme söz konusudur. En popüler tatil yöreleri, Marmaris, Fethiye ve Bodrum dur. Türkiye yi ziyaret eden İngilizlerin % 30 u Marmaris te tatil yapmaktadır. Side ve Alanya da yüksek oranlı artış vardır. Türkiye ye yönelik varışların % 80 den fazlası paket tur şeklinde gerçekleşmektedir. Türkiye de ortalama kalış süresi 12 gündür. Türkiye de ziyaret başına ortalama harcama 394 Sterlin dir. İngiltere yi ziyaret eden Türk vatandaşlarının sayısı 92.000 dir (2003). Şubat-2005 3

İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ 4 2. PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ 8 3. PAZARDAKİ REKABET DURUMU: DESTİNASYONLAR 9 3.1. VARIŞ SAYISINA GÖRE 10 3.2. PAKET TATİL PAZARINDAKİ DURUMA GÖRE 11 3.3. ORTALAMA HARCAMA ve GECELEME SAYISINA GÖRE 13 4. YAŞ GRUPLARI 14 5. HAREKET NOKTASI 15 6. TERCİH EDİLEN TATİL YÖRELERİ 15 7. REZERVASYONLARIN ZAMANLAMASI 18 8. VARIŞLARIN AYLARA GÖRE DAĞILIMI 21 9. REZERVASYON YÖNTEMİ 22 10. INTERNET İN ÖNEMİ 23 11. TUR OPERATÖRLERİ ARASINDA REKABET 24 12. TÜRKİYE REZERVASYONLARININ DAĞILIMI 25 13. FİYAT DURUMU 25 14. FİYAT REZERVASYON-ZAMANLAMA İLİŞKİSİ 26 15. KONAKLAMA SÜRESİ ve AİLELER 28 16. SON REZERVASYON DURUMU 30 17. BÜYÜK TUR OPERATÖRLERİ HAKKINDA BİLGİ 31 18.TÜRKİYE SPESİALİSTİ TUR OPERATÖRLERİ 35 Şubat-2005 4

1. GİRİŞ Dünya turizminin en olumsuz dönemi olan 2003 yılından sonra 2004, son 20 yılın en iyi sonuçlarının alındığı yıl olmuştur. 2004 yılında uluslararası varışlar % 10 artarak 760 milyon seviyesine ulaşmıştır. 2003 yılında 514 milyar Dolar olan Dünya turizm gelirinin ise % 10 oranında arttığı tahmin edilmektedir. 2003 Değişim 2002/2003 2004 Değişim 2003/2004 Varış sayısı 694 milyon (-) % 1.2 760 milyon % 10 Turizm geliri 514 milyar $ (-) % 2* 565 milyar $ * % 10 ** * reel ** nominal - geçici tahmin Dünya turizmi yıllık ortalama büyüme hızı % 6.6 Dünya turizm gelirinin toplam İhracat gelirleri içindeki pay % 7 (2003 yılı) 2004 yılında varışların dağılımına göre bölgelerin turizmden aldıkları pay aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir. Uluslararası Varışların Dağılımı - 2004 Orta Doğu Afrika 5% 4% Amerika 16% Avrupa 55% Asya Pasifik 20% Varışlara göre bölgelerin performansları: Değişim 2003/2004 Afrika + % 7 Amerika + % 10 Asya Pasifik + % 29 Avrupa + % 4 Orta Doğu + % 20 Kaynak: Dünya Turizm Örgüt ü Şubat-2005 5

2003 yılını sıfır büyüme ile kapatan Avrupa 2004 yılında % 4 oranında büyümüştür. En büyük artışı yaşayan Asya-Pasifik ise yıl sonunda gerçekleşen trajik tsunami ile sarsılmıştır. 2003 yılı verilerine göre Dünya Turizm Ligi sıralaması aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir. 2003 yılında (yerel kur ile yapılan hesaplara göre) ilk onda yer alan ülkelerin yarısında gerileme yaşanmıştır. En yüksek oranlı kaybı % 14.6 ile Avusturya yaşamış, Avusturya yı % 8.2 lik gerileme ile Yunanistan ve % 5.4 lik gerileme ile Fransa takip etmişti. Uluslararası Varışlar (milyon) DÜNYA TURİZMİNDE İLK 10 Uluslararası Turizm Gelirleri (US$ milyar) 03/02 % Değişim Sıra 2002 2003 03/02 Sıra 2002 2003 US $ Yerel KUR 1 Fransa 77.0 75.0-2.6 1 ABD 66.5 65.1-2.2-2.2 2 İspanya 52.3 52.5 0.3 2 İspanya 33.6 41.7 24.1 3.7 3 ABD 41.9 40.4-3.6 3 Fransa 32.3 36.6 13.2-5.4 4 İtalya 39.8 39.6-0.5 4 İtalya 26.9 31.3 16.2-2.8 5 Çin 36.8 33.0-10.3 5 Almanya 19.2 23.0 20.0 0.3 6 İngiltere 24.2 24.8 2.6 6 İngiltere 17.6 19.4 10.5 1.4 7 Avusturya 18.6 19.1 2.6 7 Çin 20.4 17.4-14.6-14.6 8 Meksika 9.7 18.7-4.9 8 Avusturya 11.2 13.6 21.0 1.2 9 Almanya 18.0 18.4 2.4 9 Türkiye 11.9 13.2 10.9 10.5 10 Kanada 20.1 17.5-12.7 10 Yunanistan 9.7 10.7 9.9-8.2 Kaynak: Dünya Turizm Örgütü Turizm endüstrisinin zor yılı olan 2003 yılında Türk turizmi de olumsuz etkilenmiştir. Buna karşın sektörümüz krize girmemiş, aksine pazar payını arttırmayı başarmıştır. 2003 yılında ziyaretçi sayısı % 6 oranında artarak 14 milyona, turizm gelirleri ise % 11 oranında artarak 13.2 milyar Dolar a ulaşmıştır. Aynı yıl Türkiye, dünyanın en çok turizm geliri elde eden ülkeler sıralamasında, yakın rakibi Yunanistan ı da geride bırakarak 9. sıraya yükselmiştir. Yakın geçmişte oldukça kırılgan bir yapıya sahip olan, ortalama üç yılda bir kriz yaşayan Türk turizminin, Dünya turizminin en çok gerilediği dönemde, savaş (Irak), SARS ve ekonomik durgunluk gibi son derece olumsuz koşullara karşın Şubat-2005 6

büyüme kaydetmesi Türk turizm ürününün ulaştığı rekabetçilik seviyesini göstermektedir. 2004 yılı ülkemiz turizmi açısından son derece başarılı geçmiştir. Ziyaretçi sayısı % 25 artarak 17.5 milyona, turizm gelirleri ise % 20.3 oranında artarak 15.9 miyar Dolara ulaşmıştır. 2003 Değişim 2002/2003 2004 Değişim 2003/2004 Varış sayısı 14 milyon (+) % 5.84 17.5 milyon % 25 Turizm geliri 13.2 milyar $ (+) % 10.94 15.9 milyar $* % 20.3 * yurt dışında yerleşik vatandaşlar dahil (3.7 milyar Dolar) Turizmin; İhracat gelirleri içindeki payı % 28,2 Gayri safi milli hasıla içindeki payı % 5,5 (2003 yılı) EN BÜYÜK 20 PAZAR s/n 2004 YILINDA ÜLKEMİZİ ZİYARET EDENLERİN MİLLİYETLERİNE GÖRE DAĞILIMI MİLLİYET 2004 % Değişim - 2004/03 1 Almanya 3.983.939 19,55 2 Rusya fed. 1.605.259 25,27 3 İngiltere 1.387.817 27,16 4 Bulgaristan 1.309.885 30,13 5 Hollanda 1.191.382 26,73 6 İran 628.726 26,43 7 Fransa 548.858 16,63 8 Yunanistan 485.417 23,35 9 Avusturya 455.863 20,02 10 Belçika 426.971 38,57 11 Yugoslavya 394.116 6,25 12 Azerbaycan 330.042 70,64 13 İtalya 318.097 34,26 14 İsrail 299.172-6,84 15 Ukrayna 294.157 23,10 16 A.B.D. 291.102 30,59 17 İsveç 284.086 39,12 18 İsviçre 271.387 43,71 19 Gürcistan 234.935 39,92 20 Danimarka 214.948 39,26 Kaynak : T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Şubat-2005 7

2004 yılında Türkiye, İngiltere pazarında son on yılın büyüme rekorunu kırmış, İngiltere den ülkemize olan varışlar % 27 nin üzerinde artarak 1.387.817 seviyesine ulaşmıştır. Buna göre varışlar sıralamasında 2003 yılında 12. sırada yer alan ülkemizin, G.Kıbrıs Rum Yönetimi ni geçerek 11. sıraya yükseldiği anlaşılmaktadır. Ancak, geceleme sayısı olarak 8. sırada yer almaktadır. Paket tatil pazarında ise İspanya ve Yunanistan dan sonra 3. sıraya yükselmiştir. Bu raporda İngiltere pazarının detaylı bir analizi yapılmaktadır. Raporun ekinde büyük tur operatörleri ile Türkiye spesialisti tur operatörleri hakkında bilgilere yer verilmiştir. İngiltere den Türkiye ye operasyonu bulunan tüm operatörlerin bilgilerine ulaşmak için www.gototurkey.co.uk adresindeki Müşavirliğimiz WEB Sitesinden yararlanabilirsiniz. Bildiğiniz üzere İngiltere de hava taşımacılığını içeren paket tur satan operatörlerin ATOL (Air Travel Organisers' Licensing) kaydı taşıması zorunludur. ATOL kaydı, müşteri için de garanti anlamına gelmektedir. ATOL ve diğer sivil havacılık konularında bilgi almak için lütfen İngiliz Sivil Havacılık Kurumunun (Civil Aviation Authority) www.caa.co.uk adresindeki WEB Sitesini ziyaret ediniz. Eğer bir tur operatörünün kapasitesi hakkında bilgi almak veya ATOL kaydı taşıyıp taşımadığını öğrenmek isterseniz yine aynı sitede yer alan Check an Atol sayfasına başvurunuz. Rapor hakkındaki sorularınız ve istekleriniz için lütfen Müşavirliğimize müracaat ediniz. İyi bir sezon dileğiyle saygılarımızı sunarız. T.C. Londra Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşavirliği Turkish Culture and Tourism Office 170-173 Piccadilly, First Floor London W1J 9EJ UNITED KINGDOM Tel : +44 20 7355 4207 +44 20 7629 7771 Faks : +44 20 7491 0773 E-Posta: info@gototurkey.co.uk WEB : www.gototurkey.co.uk Şubat-2005 8

Bir turist destinasyonu olarak İngiltere, Dünyanın en çok turist çeken 6. ülkesidir. İngiliz İstatistik Bürosunun (National Statistics) 2004 yılı verilerine göre, İngiltere yi ziyaret edenlerin sayısı % 11 oranında artarak 27.5 milyona ulaşmıştır. Ancak, ülkemiz açısından İngiltere nin önemi, çok turist çeken rakip bir ülke olması değil büyük bir pazar ülke olmasıdır. ABD ve Almanya dan sonra dünyanın en çok turizm harcaması yapan 3. ülkesi olan İngiltere, ülkemizin de Almanya ve Rusya dan sonra gelen 3. büyük pazarı konumundadır. 2. PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ Dünyanın üçüncü büyük turizm pazarı İngiltere her yıl biraz daha büyümektedir. 2004 yılında ülke dışına yapılan seyahatler % 4 oranında artarak 63.6 milyona ulaşmıştır. İngiliz Ulusal İstatistik Bürosunun 2003 yılına ait verilerine göre İngilizlerin (dış) turizm harcaması 28,9 milyar Sterlin, yani 50 milyar doların üzerindedir. İngiltere pazarı, 2003 gibi son derece olumsuz geçen bir yılda dahi % 3.5 oranında büyüyerek 61.453.000 yurt dışı seyahati seviyesine ulaşmıştır. Söz konusu seyahatlerin 45.048.000 adedi Avrupa Birliği üyesi ülkelere, 5.587.000 adedi ise AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerine yapılmıştır. Dolayısıyla yurtdışına çıkan İngilizlerin % 82 si Avrupa içinde seyahat etmiştir. 2003 yılında gerçekleşen 61.453.000 seyahatin 41.205.000 i (% 67 si) tatil amaçlı ziyaretlerdir. Tatil amaçlı seyahatlerin ise yaklaşık yarısı (19.519.000) paket tur şeklinde gerçekleşmiştir. İngilizlerin yurt dışına çıkış amacı (2003) 14% 6% 13% 67% Tatil İş Seyehati Arkadaş ve Aile Ziyareti Çeşitli Kaynak: İngiliz İstatistik Bürosu Şubat-2005 9

2003 yılında, yurt dışına gerçekleştirilen tatil amaçlı seyahatler içinde münferit seyahatlerin paket turlara oranla daha hızlı büyüdüğü ve 2003 yılında ilk defa münferit seyahat sayısının paket tur sayısını aştığı gözlenmiştir. 2001 yılında gerçekleşen tatillerin % 53 ü paket tur kanalıyla gerçekleşirken, bu oran 2002 yılında % 51 e, 2003 yılında ise % 47 ye düşmüştür. Münferit tatil pazarının büyümesinde, Easyjet ve Ryanair gibi düşük maliyetli (no-frills) havayollarının etkili olduğu değerlendirilmektedir. Araştırma kuruluşu Mintel e göre İngilizler eskiye göre daha fazla sayıda tatil yapmaktadırlar. Aşağıdaki tablo 1999-2003 döneminde bir yıl içinde alınan (yurt içi dahil) tatillerin sayısındaki değişimi göstermektedir. 1999 yılında yılda üçten fazla tatil yapanların oranı % 18 iken, 2003 yılına kadar bu oran % 32 ye çıkmıştır. 2003 yılında birden fazla tatil yapanların oranı % 64 e ulaşmıştır. Bir yıl içinde yapılan tatil sayısı 1999 % 2001 % 2003 % 1999-2003 % değişim 1 kez 51 50 32-19 2 kez 31 30 36 +5 3 ve daha fazla 18 20 32 +14 Kaynak: Mintel- Holiday Bookings-2004 3.PAZARDAKİ REKABET DURUMU: DESTİNASYONLAR Bir turist destinasyonu olarak Türkiye nin İngiliz pazarındaki payı çeşitli açılardan ele alınabilir; Toplam varış sayısı, toplam geceleme sayısı, pazardan elde edilen gelir veya paket tatil pazarındaki yeri gibi Ancak, bunlardan hiç biri tek başına pazar payını anlatmaya yeterli olmayacaktır. Zira, pazarda rekabet eden destinasyonların ve elbette ülkemizin rekabet koşulları ve sunduğu turizm ürünleri farklılık arz etmektedir. Ülkemizin, uçuş mesafesi, tatil modu (paket tur), tatil türü gibi unsurlar açısından en çok yakınsadığı destinasyon Yunanistan dır. Dolayısıyla İngiltere den üç milyona yakın ziyaretçi alan Yunanistan ile anlamlı bir kıyaslama yapılabilmektedir. Buna karşın, örneğin dört milyon İngiliz ziyaretçisi Şubat-2005 10

bulunan İrlanda, veya bir o kadar İngiliz ziyaretçisi bulunan ABD ile kıyaslama anlamlı olmayacaktır. Çünkü rekabet edilen alanlar farklıdır. Bu nedenle pazar payımızın, yukarıda özetlenen farkların dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Aşağıda, Pazar payına ilişkin üç farklı kategoride değerlendirme yapılmıştır. 3.1. VARIŞ SAYISINA GÖRE Daha önce de belirtildiği üzere Türkiye, İngiltere pazarında son on yılın büyüme rekorunu kırmış, İngiltere den ülkemize olan varışlar % 27 nin üzerinde artarak 1.387.817 seviyesine ulaşmıştır. Bu duruma göre varışlar sıralamasında 2003 yılında 12. sırada yer alan ülkemizin, 2004 yılında gerileyen Kıbrıs ı geçerek 11. sıraya yükseldiği tahmin edilmektedir. İngiliz vatandaşlarının en çok ziyaret ettiği ülkeler - (1000) ÜLKELER 2002 2003 % Değişim 1 İspanya 12.525 13.750 9,8 2 Fransa 12.112 11.957-1,3 3 İrlanda 3.965 3.876-2,2 4 ABD 3.602 3.626 0,7 5 Yunanistan 2.958 2.852-3,6 6 İtalya 2.650 2.903 9,5 7 Almanya 2.275 2.146-5,7 8 Hollanda 2.149 2.149 0,0 9 Belçika 1.784 1.967 10,3 10 Portekiz 1.779 1.890 6,2 11 G.Kıbrıs Rum K. 1.302 1.282-1,5 12 Türkiye 991 1075 8,5 Kaynak: İngiliz İstatitik Bürosu Türkiye nin 2004 yılında ulaştığı konum değerlendirilirken, dünya turizm pazarında görece olarak yeni olduğu göze alınmalıdır. Aşağıda yıllar itibariyle Türkiye yi ziyaret eden İngilizlerin sayıları gösterilmiştir. Son yirmi yılda hızla büyüyen Türkiye, 1984 yılındaki 89.000 lik ziyaretçi sayısından 2004 yılında 1.4 milyon ziyaretçiye ulaşmıştır. Şubat-2005 11

İNGİLİZ ZİYARETÇİ SAYISI - TÜRKİYE 1 600 000 1 400 000 1 200 000 1 000 000 800 000 600 000 400 000 200 000 Kaynak : T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı 3.2. PAKET TATİL PAZARINDAKİ DURUMA GÖRE 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1 990 1 991 1 992 1 993 1 994 1 995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Londra Kültür ve Tanıtma Müşavirliği, İngiltere deki rezervasyon durumunu ve dolayısıyla paket tatil pazarını bağımsız araştırma kuruluşu AC Nielsen aracılığı ile takip etmektedir. AC Nielsen ın verilerine göre Türkiye İngiltere deki paket tatil pazarında İspanya ve Yunanistan dan sonra 3. sıraya yükselmiştir. Aşağıdaki tablo, çeşitli rakip ülkelerin YAZ 2004 rezervasyon durumunu (satılan yaz tatili) göstermektedir. Bu bölümdeki istatistiklerin aşağıdaki tanımlara göre değerlendirilmesi gerekmektedir. 2004 yılı YAZ DÖNEMİ : 6 AY ; 1 Mayıs 2004 31 Ekim 2004 2004 YAZ REZERVASYONLARI : 18 AY; 1 Mayıs 2003 tarihinden 31 Ekim 2004 tarihine kadar yapılan rezervasyonlar Şubat-2005 12

Rezervasyon rakamları, paket turlar ve sadece konaklama bilgilerini içermektedir. Ancak sadece konaklama rezervasyonlarının toplam paket tatiller içindeki payı sadece % 0.2 dir. YAZ-2004 REZERVASYONLARININ RAKİP ÜLKELERE GÖRE DAĞIMI Toplam paket + sadece konaklama YAZ 2004 YAZ 2003 Y04 PAY Y03 PAY TREND 10.907.146 11.830.889 100,0% 100,0% -8% Toplam Avrupa 8.793.333 10.122.995 80,6% 85,6% -13% 1. İspanya 3.912.298 4.745.049 35,9% 40,1% -18% 2. Yunanistan 1.854.438 2.279.472 17,0% 19,3% -19% 3. Türkiye 663.132 601.397 6,1% 5,1% +10% 4. Kıbrıs 634.806 753.531 5,8% 6,4% -16% 5. ABD 395.714 351.585 3,6% 3,0% +13% 6. Portekiz 377.232 448.985 3,5% 3,8% -16% 7. Karayipler 330.297 350.663 3,0% 3,0% -6% 8. İtalya 318.204 317.717 2,9% 2,7% +0% 9. Fransa 300.647 335.211 2,8% 2,8% -10% 10. Bulgaristan 205.544 127.117 1,9% 1,1% +62% 11. Mısır 167.101 64.534 1,5% 0,5% +159% 12. Tunus 150.240 121.372 1,4% 1,0% +24% 13. Malta 114.460 110.246 1,0% 0,9% +4% 14. Meksika 107.347 107.138 1,0% 0,9% +0% 15. Avusturya 58.480 47.104 0,5% 0,4% +24% 16. Maldivler 47.178 38.183 0,4% 0,3% +24% 17. Hırvatistan 45.906 25.834 0,4% 0,2% +78% 18. B.Arap Emirlikleri 45.228 21.703 0,4% 0,2% +108% 19. Çek Cumhuriyeti 41.572 30.245 0,4% 0,3% +37% 20. Tayland 40.807 37.730 0,4% 0,3% +8% 21. İrlanda 38.312 46.579 0,4% 0,4% -18% Kaynak: AC Nielsen Travel Track Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere 2003 yılında Türkiye den % 25 daha çok tatil satan G. Kıbrıs Rum Kesimi, 2004 yılında Türkiye nin gerisinde kalmıştır. 2004 yılı İspanya, Yunanistan ve Kıbrıs gibi önemli rakiplerimiz açısından son derece olumsuz geçmiştir. İspanya % 18, Yunanistan % 19, Kıbrıs % 16 oranında gerilemiştir. Şubat-2005 13

3.3. ORTALAMA HARCAMA ve GECELEME SAYISI 2003 yılında yurt dışına çıkan İngilizler ortalama 10 geceleme yapmış olup ziyaret başına ortalama 471 Sterlin harcamışlardır. 2001 yılında ziyaret başına toplam harcamalar ile ortalama günlük harcamalar; toplam seyahatler, paket turlar ve iş seyahatleri ayrımlarına göre aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tatil amaçlı seyahatlerde Türkiye de günlük ortalama 32 Sterlin harcayan İngilizler, Yunanistan da 35, Malta da 29 Sterlin harcamaktadırlar. Ancak iş amaçlı seyahatlerde ziyaret başına en çok harcama yapılan ülke 813 sterlin ile Türkiye dir. Tablodan da anlaşılacağı üzere Türkiye de tatil yapan İngilizlerin ortalama harcaması İspanya dan daha yüksektir. Yalnız Türkiye deki ortalama kalış süresi 12 olup İspanya nınki Yunanistan da olduğu gibi 11 gündür. Aşağıdaki verilere göre, Türkiye,geceleme sayısı açısından 2003 yılındaki 9. sırasından 8. sıraya yükseldiği anlaşılmaktadır. ZİYARET BAŞINA ORTALAMA HARCAMALAR (2001-Sterlin) AVRUPA TOPLAM SEYAHATLER (ORTALAMA) Ziyaret başına Harcama TATİL AMAÇLI Günlük Harcama Gecel eme PAKET TURLAR (ORTALAMA) Ziyaret başına Harcama Günlük Harcama Geceleme Geceleme İŞ SEYAHATLERİ (ORTALAMA) Ziyaret başına Harcama Günlük Harcama Rusya Fed. 9 653 71 9 775 83 7 455 67 Grönland 7 569 79 7 605 87 5 320 66 İsviçre 8 499 59 7 612 84 4 409 107 İtalya 8 485 58 9 538 63 5 511 110 G.Kıbrıs R.K. 12 469 41 11 479 44 7 516 75 İsrail 11 469 42 8 501 61 6 540 97 Norveç 10 460 48 9 769 87 5 460 100 Portekiz 11 419 40 10 400 41 5 409 90 Avusturya 7 399 56 8 451 58 5 413 86 Yunanistan 11 397 35 11 393 36 6 476 74 Türkiye 12 394 32 12 388 33 9 813 88 İspanya 11 387 36 10 388 38 5 529 99 E.Yugoslavya 15 367 25 11 324 28 7 563 78 Finlandiya 6 363 59 5 464 100 3 412 137 Malta 12 337 29 12 321 27 8 699 83 Şubat-2005 14

AVRUPA TOPLAM SEYAHATLER (ORTALAMA) Ziyaret başına Harcama TATİL AMAÇLI Günlük Harcama Gecel eme PAKET TURLAR (ORTALAMA) Ziyaret başına Harcama Günlük Harcama Geceleme Geceleme İŞ SEYAHATLERİ (ORTALAMA) Ziyaret başına Harcama Günlük Harcama Fransa 7 306 46 6 339 52 4 370 103 İsveç 7 301 42 4 302 84 3 430 125 Danimarka 4 300 67 5 318 64 4 341 80 Almanya 6 279 46 5 281 54 3 378 111 Hollanda 4 269 70 4 304 80 4 358 93 İrlanda 6 267 45 5 314 63 4 257 65 Lüksenburk 8 222 27 9 279 31 2 227 124 Belçika 3 198 69 3 230 69 2 281 131 Kaynak: İngiliz İstatistik Bürosu 4. YAŞ GRUPLARI İngiliz İstatistik Bürosunun yaptığı araştırma (National Passenger Survey) sonuçlarına göre 2001 yılında ülkemize gelen İngilizlerin yaş gruplarına göre dağılımı aşağıdaki tablolarda verilmiştir. Yaş gruplarına göre dağılım (2001) 55-64 10% 64 üstü 5% 0-15 11% 16-24 9% 45-54 21% 25-34 17% 35-44 27% Kaynak: İngiliz İstatistik Bürosu Görüldüğü üzere Türkiye ye gelen İngilizler arasındaki en büyük yaş grubu 35-44 yaşları arasındaki, muhtemelen ailelerden oluşan tatilcilerdir. Dikkat edilirse Türkiye de tatil yapan orta yaş (45) üstü tatilcilerin sayısı 34 yaşın altındaki gençlerden fazladır. Bu durum, söz konusu grubun ekonomik olanaklarının iyi Şubat-2005 15

olması itibariyle önem kazanmaktadır. Özellikle 55 yaş üstü tatilcilerin sosyal ve ekonomik sorumluluklarının görece olarak a zaldığı düşünülürse (mortgage ödemeleri sona ermiş, çocuklar evden ayrılmış) harcanabilir gelirlerinin (disposable income) diğer yaş gruplarına göre daha yüksek olduğu söylenebilir. 5. HAREKET NOKTASI Türkiye ye yönelik tatillerin ana hareket noktası Londra dır. Kalkışların % 41 i Londra havalimanlarından gerçekleşmektedir. Ancak havalimanı bazında incelendiğinde birinci sırayı % 29 ile Manchester havalimanı almaktadır. Manchester ı % 23 ile Gatwick, % 13 ile Heathrow izlemektedir. Diğer İngiltere 19% Stansted- Londra 5% Türkiye için hareket noktası (2001) İskoçya 7% Galler 2% Heathrow- Londra 13% Gatwick-Londra 23% Birmingham 2% Manchester 29% Heathrow Gatwick Manchester Birmingham Stansted Diğer İngiltere İskoçya Galler 115.000 201.000 249.000 15.000 48.000 165.000 65.000 17.000 Kaynak: İngiliz İstatistik Bürosu 6. TERCİH EDİLEN TATİL YÖRELERİ Aşağıdaki grafik, 2004 yılında Türkiye yi ziyaret eden İngilizlerin giriş yaptığı sınır kapısına göre (deniz yolu dahil) dağılımını göstermektedir. İngilizlerin Türkiye deki ana destinasyonu Muğla ili sınırları içindeki tatil yöreleridir. Tablodan da anlaşılacağı üzere 2004 yılında gelen 1.4 milyon İngiliz Şubat-2005 16

ziyaretçinin % 68 i Muğla ili sınırları içinde tatil yapmıştır. İkinci sırayı % 12 lik pay ile İstanbul almış, İstanbul u % 11 lik pay ile Antalya takip etmiştir. İNGİLİZ ZİYARETÇİLERİN SINIR KAPILARINA GÖRE DAĞILIMI-2004 Antalya 11% İzmir 4% Aydın 3% Diğer iller 2% Muğla 68% İstanbul 12% Kaynak : T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı 2004 yılında İstanbul da % 5 oranında gerileme yaşanırken, Muğla ili, pazar payını % 66 dan % 68 e, Antalya ili pazar payını % 9 dan % 11 e çıkarmıştır. Antalya yı ziyaret edenlerin sayısında, bir önceki yıla göre % 58 oranında artış olmuştur. Dikkat çekici bir başka gelişme ise yukarıda sayılan popüler destinasyonların dışında kalan illere olan ilginin artmasıdır. Özellikle, Kayseri, Gaziantep ve Trabzon a varışlardaki yüksek oranlı artış, deniz-güneş-kum tatili dışındaki alternatif ürünlere olan ilginin arttığı şeklinde yorumlanabilir. İNGİLİZLERİN SINIR KAPILARINA GÖRE DAĞILIMI 2003-2004 2003 2004 2003/2004 % Değişim Muğla 705.265 935.728 33 İstanbul 178.821 169.196-5 Antalya 97.341 153.459 58 İzmir 46.323 48.598 5 Aydın 45.151 48.465 7 Ankara 4.264 9.544 124 Edirne 4.995 5.615 12 Şubat-2005 17

2003 2004 2003/2004 % Değişim Adana 1.441 4.338 201 Şırnak 923 2.852 209 Kırklareli 1.990 2.125 7 Çanakkale 1.500 1.817 21 Gaziantep 137 1.401 923 Trabzon 106 949 795 Kayseri 139 789 468 Mersin 579 728 26 Balıkesir 1.369 696-49 Hatay 403 503 25 Konya 105 209 99 Diğer 502 796 59 Kaynak : T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Londra Kültür ve Tanıtma Müşavirliği 2004 yılında Muğla ili büyük bir performans göstermiş ve varış sayısını % 33 oranında arttırmıştır. Muğla sınır kapılarına göre varış dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Bodrum-Milas havalimanında % 43 lük artış olmuş, D-Marin in açılmasıyla Turgut Reis e 3.225 İngiliz deniz yolu ile giriş yapmıştır. MUĞLA ili sınır kapılarına göre dağılım -İngiliz 2004 Kaynak : T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sınır Kapısı Giriş Kapısı Değişim Dalaman HAVA 596.770 % 32 Bodrum-Milas HAVA 230.525 % 43 Bodrum DENİZ 58.116 % 26 Marmaris DENİZ 44.392 % - 0.2 Turgut Reis DENİZ 3.225 - Datça DENİZ 1.412 % -12 Fethiye DENİZ 1.283 % -2 Güllük DENİZ 5 TOPLAM 935.728 % 33 İngiliz tatilciler için Türkiye deki en popüler tatil yöresi Marmaris tir. Aşağıdaki tabloda 2004 yazı için rezervasyon durumu verilmiştir. Buna göre mevcut rezervasyonların yaklaşık % 40 ı Marmaris e (İçmeler dahil) yapılmıştır. Marmaris ten sonra ikinci sırayı % 12.5 ile Ölüdeniz, üçüncü sırayı ise % 10 ile Bodrum (% 6.3 Gümbet dahil) almaktadır. Anılan tatil yörelerini, % 7.4 ile Altınkum, % 5.7 ile Side takip etmektedir. Tüm destinasyonlarda rezervasyon Şubat-2005 18

artışı yaşanırken İstanbul da % 25 oranında bir gerileme gözlenmektedir. İstnabul un paket tatil destinasyonu olmaktan çok münferit tatilcilere hitap eden bir detinasyon olduğu bilinmektedir. Gerçekten de 2004 yılında İstanbul a varış sayısı 169.196 iken, satılan paket tatil sayısı 1.624 dür. Bunula beraber hem toplam varış sayısında, hem de paket tatil sayısında ciddi oranlı bir gerileme yaşanmıştır. Söz konusu gerileme, varışlarda % 5, paket tatillerde ise % 25 oranındadır. İstanbul, 2002 yılında İngiltere den Türkiye ye gelenlerin % 15 ini ağırlarken, bu oran 2003 yılında % 17 ye çıkmış, ancak 2004 yılında % 12 ye düşmüştür. 1 Mayıs 2003 31 Ekim 2004 tarihleri arasında yapılan 2004 Yazı* Rezervasyonları Yaz 2004 Yaz 2003 Yaz 2004 Pay Yaz 2003 Pay TREND Toplam Türkiye 663.132 601.397 100,0% 100,0% +10% Marmaris 196.860 180.871 29,7% 30,1% +9% Ölüdeniz 82.682 77.632 12,5% 12,9% +7% İçmeler 56.058 55.680 8,5% 9,3% +1% Altınkum 48.762 40.550 7,4% 6,7% +20% Gümbet 41.645 38.741 6,3% 6,4% +7% Side 37.858 26.029 5,7% 4,3% +45% Bodrum 26.450 21.729 4,0% 3,6% +22% Kuşadası 25.197 23.506 3,8% 3,9% +7% Alanya 14.986 11.172 2,3% 1,9% +34% Fethiye 7.425 5.845 1,1% 1,0% +27% Gulet Cruise 4.039 3.203 0,6% 0,5% +26% İstanbul 1.218 1.624 0,2% 0,3% -25% * 2004 YAZI : 6 AY; 1 Mayıs 2004 31 Ekim 2004 Kaynak: AC Nielsen Travel Track Not: 2005 yılında izlenen tatil yöreleri arasına Belek ve Kemer de alınmıştır. 7.REZERVASYONLARIN ZAMANLAMASI Aşağıdaki tabloda, Mayıs 2003 tarihinden Ekim 2004 tarihine kadar olan 18 aylık dönemde yapılan 2004 YAZ rezervasyonlarının aylara göre dağılımı gösterilmektedir. Daha önce de belirtildiği üzere bu bölümdeki istatistiklerin aşağıdaki tanımlara göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Şubat-2005 19

2004 yılı YAZ DÖNEMİ : 6 AY, 1 Mayıs 2004 31 Ekim 2004 2004 YAZ REZERVASYONLARI : 18 AY, 1 Mayıs 2003 tarihinden 31 Ekim 2004 tarihine kadar yapılan rezervasyonlar Not: Sadece konaklama rezervasyonlarının toplam paket tatiller içindeki payı % 0.2 dir. Yaz sezonunun başlangıcı 1 Mayıs sayıldığına göre, yaz sezonu için rezervasyonlarının 1 yıl öncesinde başladığı görülecektir. Buna göre rezervasyonlar, sezon öncesi yapılanlar ve sezon içinde yapılanlar olarak ikiye ayrılabilir. 2004 yaz sezonu öncesindeki bir yıllık dönemde yapılan yaz sezonu rezervasyonlarının sayısı 360.973 dür. 1 Mayıs 31 Ekim 2004 tarihleri arasındaki 6 aylık yaz sezonu içinde yapılan rezervasyonların sayısı ise 293.003 dür. Sonuç olarak Türkiye ye yönelik yaz rezervasyonlarının % 55 i sezon öncesinde yapıldığı, kalan % 45 lik bölümün ise sezon içinde gerçekleştiği söylenebilir. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere 2003 yılındaki olumsuz koşullar nedeniyle rezervasyon sayısında gerileme yaşayan Türkiye, 2004 yılı başından itibaren artış kaydetmiştir. 2004 YAZ REZERVASYONLARI 1 Mayıs 2003 31 Ekim 2004 (Toplam 18 ay) Yaz 2004 Yaz 2003 Yaz 2004 Pay Yaz 2003 Pay TREND TOPLAM 663.132 601,397 100,0% 100,0% +10% Mayıs 2003 11.389 Mayıs 2002 14.074 1.7% 2.3% -19% Haziran 2003 16.310 Haziran 2002 13.873 2.5% 2.3% +18% Temmuz 2003 21.895 Temmuz 2002 24.105 3.3% 4.0% -9% Ağustos 2003 33.593 Ağustos 2002 60.618 5.1% 10.1% -45% Eylül 2003 34.958 Eylül 2002 55.470 5.3% 9.2% -37% Ekim 2003 26.299 Ekim 2002 30.600 4.0% 5.1% -14% Kasım 2003 17.602 Kasım 2002 16.710 2.7% 2.8% +5% Aralık 2003 8.411 Aralık 2002 9.802 1.3% 1.6% -14% Ocak 2004 64.446 Ocak 2003 53.716 9.7% 8.9% +20% Şubat 2004 47.544 Şubat 2003 14.917 7.2% 2.5% +219% Mart 2004 35.543 Mart 2003 10.403 5.4% 1.7% +242% Nisan 2004 42.983 Nisan 2003 31.010 6.5% 5.2% +39% Mayıs 2004 58.873 Mayıs 2003 48.383 8.9% 8.0% +22% Haziran 2004 60.457 Haziran 2003 58.244 9.1% 9.7% +4% Temmuz 2004 68.591 Temmuz 2003 59.386 10.3% 9.9% +16% Ağustos 2004 65.613 Ağustos 2003 52.428 9.9% 8.7% +25% Eylül 2004 39.460 Eylül 2003 39.584 6.0% 6.6% 0% Ekim 2004 9,165 Ekim 2003 8,074 1.4% 1.3% +14% Kaynak: AC Nielsen Travel Track Şubat-2005 20

2004 yılı yazı için yapılan rezervasyonların aylara göre dağılımı aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. Dikkat edileceği üzere rezervasyon sayısı Ocak sıçrama yapmaktadır. Genel olarak da Ocak ayı İngiliz tüketicisinin en çok rezervasyon yaptığı aydır. Bu nedenle Müşavirliğimiz 2003 yılından başlayarak TV reklamlarını Ocak ayında yapmaya başlamıştır. 80.000 70.000 2004 YAZ REZERVASYONLARININ Aylara Göre Dağılımı 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 May.03 Haz.03 Tem.03 Ağu.03 Eyl.03 Eki.03 Kas.03 Ara.03 Oca.04 Şub.04 Mar.04 Nis.04 May.04 Haz.04 Tem.04 Ağu.04 Eyl.04 Eki.04 İngilizler, genel olarak erken rezervasyon yapmaktadır. MINTEL in araştırmalarına göre son beş yıl içinde yurt dışı tatillerin rezervasyon zamanlamasında önemli bir değişiklik olmamıştır. Tatilcilerin yaklaşık % 30 u 6 ay ve daha öncesinde rezervasyonlarını yaptırmaktadırlar. Bir başka bakış açısıyla toplam rezervasyonların % 50 si tatile tarihinden en az üç ay önce yapılmaktadır. 1999 % 2001 % 2003 % 1999-2003 % değişim İki haftadan az 13 15 14 +1 Yaklaşık bir ay öncesinde 18 18 18-2 ay 13 13 15 +2 3 ay 11 10 10-1 4 ay 7 7 7 - Şubat-2005 21

1999 % 2001 % 2003 % 1999-2003 % değişim 5 ay 6 6 6-6 ay ve yukarı 30 29 27-3 Önceden rez. yapmayanlar 2 1 1-1 Kaynak: Mintel- Holiday Bookings-2004 8. VARIŞLARIN AYLARA GÖRE DAĞILIMI Aşağıdaki grafik İngilizlerin Türkiye ye varışlarının aylara göre dağılımını göstermektedir. Aylara göre varışlara dikkat edilirse, Mayıs ayında büyük bir sıçrama gerçekleşmekte ve Kasım ayında birden düşmektedir. Temmuz, Ağustos ve Eylül en yoğun aylardır. Bununla beraber Mayıs, Haziran ve Ekim aylarındaki ziyaretçi sayısı da yüksek sezonun çok gerisinde değildir. İNGİLTERE'DEN VARIŞLARIN AYLARA GÖRE DAĞILIMI 250000 200000 150000 100000 50000 0 AYLAR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK 2003 2004 Kaynak : T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Şubat-2005 22

Aşağıdaki tabloda 2002, 2003 ve 2004 yıllarında gelen İngilizlerin aylık giriş sayıları karşılaştırmalı olarak verilmiştir. 2002-2004 YILLARINDA ÜLKEMİZE GELEN İNGİLİZLERİN AYLARA GÖRE DAĞILIMI YILLAR % DEĞİŞİM ORANI AYLAR 2002 2003 2004 2003/02 2004/03 OCAK 9 591 8470 13495-11,7 59,3 ŞUBAT 12 426 14286 14821 15 3,7 MART 19 134 12 392 19572-35,2 57,9 NİSAN 28 382 28 086 44502-1 58,4 MAYIS 129 367 126 200 175170-2,4 38,8 HAZİRAN 149 409 148 779 192001-0,4 29 TEMMUZ 180 106 188 017 245800 4,4 30,7 AĞUSTOS 175 147 207 342 247724 18,4 19,4 EYLÜL 187 772 194 589 223436 3,6 14,8 EKİM 111 647 127 779 162617 14,4 27,3 KASIM 19 433 20 389 27793 4,9 36,3 ARALIK 15 093 15 071 20755-0,1 37,7 TOPLAM 1037507 1091400 1389690 5,6 27,16 Kaynak : T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı 9. REZERVASYON YÖNTEMİ İngiltere de 2004 yılı sonbaharında 25.000 kişi üzerinde yapılan anket çalışmasına göre (gerçekleşen son) yurt dışı tatillerinin rezervasyon kanallarına göre dağılımı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 1999 % 2000 % 2001 % 2002 % 2003 % 1999-2003 % değişim Seyahat Acentesi 61 59 55 50 49-12 - paket tatil 43 42 39 35 34-9 - sadece uçak 12 12 10 10 13 +1 - sadece konaklama 3 3 3 3 3 - - diğer 5 5 5 4 - - Tur Operatörü 19 19 19 20 24 +5 - paket tatil 16 16 16 16 19 +3 Şubat-2005 23

1999 % 2000 % 2001 % 2002 % 2003 % 1999-2003 % değişim - sadece uçak 3 3 3 4 5 +2 Münferit/Direkt rezervasyonlar 22 23 24 22 24 +2 Kaynak: Mintel- Holiday Bookings-2004 Tablodan da anlaşılacağı üzere yurt dışı tatillerin rezervasyonunda kullanılan en popüler yöntem seyahat acentesidir. Toplam rezervasyonların yaklaşık yarısı seyahat acentesi aracılığı ile yapılmıştır. Buna karşın 1999 yılı ile kıyaslandığında seyahat acentelerinin payında % 12 gibi büyük oranlı bir azalma meydana gelmiştir. Bu durumun nedeni, seyahat acentelerinin esas olarak paket tur dağıtıcıları olmaları ve paket tur pazarındaki yavaşlamadır. Daha önce de belirtildiği üzere paket tur pazarındaki büyüme neredeyse durmuş, münferit tatillerdeki artış hız kazanmıştır. 10. INTERNET İN ÖNEMİ İngiltere de rezervasyonların yapılma şekli ile ilgili grafik aşağıda verilmiştir. Buna göre satış noktasına ziyaret ve telefon gibi İngilizler için klasik sayılan rezervasyon yöntemleri ağırlığını korumaktadır. Ancak, Internet rezervasyonlarının oranı % 25 e ulaşmıştır. Bu figür zaman içinde Internet in nasıl önemli bir dağıtım kanalı haline geldiğini göstermesi açısından önemlidir. Yakın gelecekte Internet in en popüler rezervasyon aracı olacağı anlaşılmaktadır. REZERVASYONLARIN YAPILMA ŞEKLİ İnternet aracılığıyla 25% Diğer 4% Satış noktasına ziyaret 37% Telefon ile 34% Kaynak: Mintel- Holiday Bookings-2004 Şubat-2005 24

MINTEL in Mart 2004 tarihli Holidays on the Internet raporuna göre İngiltere deki online seyahat pazarı 2.3 milyar Sterlin e (3.5 milyar ) ulaşmıştır. Aynı araştırmaya göre Internet üzerinden satılan çeşitli ürün kategorileri arasında seyahat ile ilgili olanların payı % 17 dir. Daha da önemlisi tüm tatilcilerin % 44 ü tatil araştırması yapmak ve fikir almak üzere Internet i kullanmıştır. Online pazarındaki rekabette Expedia önde gitmektedir. ATOL (Air Travel Organisers Licensing) kayıtlarına göre Expedia pazarın 9. büyük tur operatörü haline gelmiştir. Taşıma kapasitesi yarım milyon a ulaşmaktadır. Online pazarında Expedia yı takip eden operatörlerin sırlaması şöyledir. Travelocity 150.000; ebookers (Flightbookers) 102.000 ve lastminute.com (Globepost Ltd) 62.000. 11. TUR OPERATÖRLERİ ARASINDA REKABET İngiltere deki lider seyahat şirketleri, gerek büyük seyahat acentelerini alarak ve gerek call centre ler ve Internet e yatırım yaparak dağıtım kanallarını oldukça güçlendirmişlerdir. Aşağıda söz konusu lider seyahat şirketlerinin son beş yıl içinde ATOL (Air Travel Travel Orginesers Lisensing) kayıtlarına göre kapasiteleri verilmiştir. 1999 (000) 2001 (000) 2003 (000) 2004 (000) 2004 yılı PAYI (%) 1999-2004 % DEĞİŞİM TUI UK 5,333 4,726 5,022 4,827 16-9 MyTravel Group 3,890 5,319 4,564 4,158 14 +7 Thomas Cook (jmc) 3,640 3,504 3,295 3,312 11-9 First Choice Holidays G. 3,069 3,270 3,131 2,608 9-15 Cosmos Group 1,119 1,298 1,239 1,184 4 +6 Gold Medal Travel 418 561 656 655 2 +57 Libra Holidays Group 146 455 535 619 2 +324 Trailfinders 573 692 655 550 2-4 InterActive Corporation - - 217 537 2 - Lotus Group - - 416 420 1 - En büyük 10 şirketin toplam kapasitesi 19,168 20,867 19,271 18,869 62-2 En büyük 4 şirketin toplam kapasitesi 15,934 16,819 15,563 14,905 49-6 ATOL a Kayıtlı Toplam Kapasite 28,124 31,619 30,569 30,546 100 9 Şubat-2005 25

En büyük 10 şirketin toplam kapasitesi bir önceki yıla göre % 2 oranında düşmüştür. Bu oran en büyük dört şirket için % - 4 dolaylarındadır. 2000 yılında toplam pazarın % 57 sini kontrol eden en büyük dört şirketin payı 2004 yılında % 49 a düşmüştür. 12. TÜRKİYE REZERVASYONLARININ DAĞILIMI 2004 yılı yaz rezervasyonlarının Tur operatörlerine göre dağılımı aşağıda verilmiştir. İngiltere pazarında en çok Türkiye satan grup Thomas Cook olup, anılan tur operatörünü birbirine yakın rakamlarla My Travel ve First Choice grupları takip etmektedir. 2005 yılı için çoğu tur operatörü kapasitesini arttırmıştır. Ancak en büyük artışı Thomas Cook un yapması beklenmektedir. Yaz 2004 Yaz 2003 Yaz 2004 Yaz 2003 TREND Pay Pay TOPLAM 663.132 601.397 100,0% 100,0% +10% Toplam FIRST CHOICE Grubu 127.066 131.070 19,2% 21,8% -3% -First Choice Holidays 96.290 86.173 14,5% 14,3% +12% -Unijet 9.057 13.301 1,4% 2,2% -32% Toplam MY TRAVEL Grubu 128.453 147.266 19,4% 24,5% -13% -Airtours Holidays 87.488 99.953 13,2% 16,6% -12% -Bridge 78 93 0,0% 0,0% -16% -Cresta 165 54 0,0% 0,0% +206% -Panorama & Manos 40.720 47.163 6,1% 7,8% -14% Toplam THOMAS COOK Grubu 199.342 154.145 30,1% 25,6% +29% -JMC/Sunset 84.708 85.351 12,8% 14,2% -1% -Thomas Cook Holidays 113.877 66.877 17,2% 11,1% +70% Toplam TUI Grubu 61.446 68.310 9,3% 11,4% -10% -Crystal 11 18 0,0% 0,0% -39% -TUI UK 60.442 67.544 9,1% 11,2% -11% Toplam COSMOS Grubu 26.532 16.409 4,0% 2,7% +62% TAPESTRY 3.237 4.136 0,5% 0,7% -22% DİĞER TUR OPERATÖRLERİ 117.056 80.061 17,7% 13,3% +46% Kaynak: AC Nielsen Travel Track 13. FİYAT DURUMU İngiltere de de satılan Türkiye paket turlarının ortalama fiyatları her yıl artmaktadır. 1 Mayıs 2003 tarihinden 2004 yılı Ekim ayı sonuna kadar yapılan 2004 yaz rezervasyonlarının ortalama fiyatı bir önceki döneme göre 10 Sterlin Şubat-2005 26

artarak 394 Sterlin seviyesine ulaşmıştır. Aşağıdaki tabloda bazı yakın rakiplerle Türkiye nin karşılaştırması yapılmıştır. Türkiye ye için yapılan rezervasyonların ortalaması 394 Sterlinken, bu rakam Yunanistan için 373, İspanya için 413, Mısır için 624 Sterlindir. 2004 YILI YAZ REZERVASYONLARININ ORTALAMA FİYATI ve DEĞİŞİM YAZ 2003 YAZ 2004 + / - Toplam Dünya 490 513 + 23 G. Kıbrıs RK 484 541 + 57 Mısır 608 623 + 15 Yunanistan 353 372 + 19 Malta 477 492 + 15 Fas 503 519 + 16 Portekiz 456 452-5 İspanya 398 411 + 13 Balearic Adaları 401 409 + 8 Kanarya Adaları 404 431 + 27 İspanya Anakara 387 396 + 9 Tunus 440 447 + 7 Türkiye 384 394 + 10 Kaynak : AC Nielsen Travel Track 14. FİYAT REZERVASYON-ZAMANLAMA İLİŞKİSİ Aşağıdaki iki tabloda yaz rezervasyonları ile fiyat-zamanlama ilişkisi incelenmiştir. Kırmızı sütunlar aylara göre rezervasyon sayısını gösterirken, mavi çizgi, sarı noktalarla belirlenmiş aylarda ortalama fiyatları göstermektedir. Verilere göre sezon öncesi yapılan satışların ortalama fiyatları sezon içinde yapılanlara göre çok daha yüksektir. 1 Mayıs 2004 tarihinden önceki bir yıllık dönemde satılan 2004 yılı yaz tatillerinin kişi başına fiyatı 414 Sterlin ken, 1 Mayıs- 31 Ekim 2004 aralığında yer alan 6 aylık dönemde yapılan sezon içi satışların kişi başına ortalama fiyatı 328 Sterlindir. Dikkat edileceği üzere arada 86 Sterlin gibi önemli bir fark vardır. Şubat-2005 27

AYLARA GÖRE 2004 YAZ REZERVASYONLARI ve ORTALAMA FİYAT İLİŞKİSİ ( -Sterlin) 80.000 600 Rezervasyon Sayısı 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 May.03 Haz.03 Tem.03 Ağu.03 Eyl.03 Eki.03 Kas.03 Rezervasyon Sayısı Ara.03 Oca.04 Şub.04 Mar.04 Nis.04 May.04 Haz.04 Ortalama Fiyat Tem.04 Ağu.04 Eyl.04 Eki.04 Rezervasyon Sayısı Yaz 2004 2003 Yazı Ort. Fiyatlar 2004 Yazı Ort. Fiyatlar 2003/2004 Değişim May.03 11.389 431 446 + 16 Haz.03 16.310 418 436 + 19 Tem.03 21.895 414 432 + 17 Ağu.03 33.593 413 484 + 72 Eyl.03 34.958 409 487 + 79 Eki.03 26.299 404 456 + 52 Kas.03 17.602 431 434 + 4 Ara.03 8.411 454 461 + 6 Oca.04 64.446 426 438 + 12 Şub.04 47.544 437 423-15 Mar.04 35.543 390 416 + 27 Nis.04 42.983 339 374 + 35 May.04 58.873 368 344-24 Haz.04 60.457 374 345-30 Tem.04 68.591 390 378-11 Ağu.04 65.613 339 343 + 3 Eyl.04 39.460 260 308 + 48 Eki.04 9,165 238 305 + 67 TOPLAM 663.132 2003 Genel Ort 384 2004 Genel Ort. 394 + 10 500 400 300 200 100 0 Ortalama Fiyat Kaynak : AC Nielsen Travel Track Şubat-2005 28

15. KONAKLAMA SÜRESİ ve AİLELER Aşağıda tabloya göre Türkiye ye paket tur ile gelen İngilizlerin % 44,2 sinin aile olduğu görülmektedir. Gelen ailelerin %17 sini çocuklar oluşturmaktadır. Yetişkinlerden 14 geceleme yapanların oranı % 60.6, 7 geceleme yapanların oranı ise % 37.6 dır. YAZ 2004 YAZ 2003 YAZ 2004 PAY TREND Toplam Türkiye 663.132 601.397 100,0% +10% SADECE YETİŞKİNLER 371.127 329.213 56,0% +185% AİLE 292.001 272.182 44,0% +10% Çocuklu Yetişkinler 175.402 159.592 26,5% +79% Çocuk 116.601 112.591 17,6% +10% TOPLAM YETİŞKİNLER 546.528 488.810 82,4% +10% 7 Geceleme TOPLAM 253.440 188.651 38,2% +10% 7 Geceleme Yetişkin 173.063 130.854 26,1% +16% 7 Geceleme -Aile 80.378 57.798 12,1% +5% 14 Geceleme - TOPLAM 396.878 398.775 59,8% -4% 14 Geceleme - Yetişkin 189.246 188.758 28,5% +26% 14 Geceleme - Aile 207.632 210.020 31,3% +10% Kaynak : AC Nielsen Travel Track Geceleme Durumu Diğer 2% 7 Geceleme 38% 14 Geceleme 60% Şubat-2005 29

16. SON REZERVASYON DURUMU 1 Mayıs 2004 tarihinden 31 Ocak 2005 tarihine kadar satılan 2005 yazı Türkiye tatillerinin sayısı bir önceki döneme göre (season to data) % 47 artarak 344.138 e ulaşmıştır. Bu durumda sadece Ocak ayı sonu itibariyle, 2004 yazı için satılan toplam tatil sayısının (663.132 Pax) % 50 si aşılmış bulunmaktadır. 2005 yazı için satılan tatillerin kişi başına ortalama fiyatı 453 Sterlin dir. 2005 Ocak ayında rezervasyonlarda 2004 Ocak ayına göre % 73 lük artış yaşanmıştır. 2005 sezonu için satılan 344.138 adet yaz tatilinin yaklaşık üçte biri (111.718 Pax) Ocak ayında satışmıştır. Satılan tatillerden elde edilen gelir yaklaşık 50 milyon Sterlin dir. Satışlardaki yüksek oranlı artışda, Ocak ayında yürütülen güçlü TV reklam kampanyasının etkili olduğu düşünülmektedir. AC Nielsen ın verilerine göre bazı rakip ülkeler ve Türkiye nin Ocak ayı sonu itibariyle durumu aşağıda gösterilmiştir. 2004 yılında Pazar kaybına uğrayan İspanya ve Portekizde gerileme sürmektedir. Yüksek oranlı kayba uğrayan Yunanistan ve G. Kıbrıs Rum Kesimi nde ise herhangi bir artış yaşanmamaktadır. Ortalama 453 Sterline satılan Türkiye tatilleri ortalama 442 Sterlinde satılan Yunanistan tatillerinden daha pahalı konumdadır. 1 Mayıs 2004-31 Ocak 2005 aralığında 2005 yaz rezervasyonları Season to Date 9 AY Yaz 2005 PAX Yolcu Sayısı Gelir ( '000's) Kişi Başına Ortalama Fiyat Yaz 2004 PAX TREND Yaz 2005 Gelir 1000 Yaz 2004 Gelir 1000 TREND * Figures subject to rounding Yaz Yaz 2005 2005 + / - Ort. Ort. Toplam Dünya 3,597,437 3,592,389 +0% 2,254,784 2,199,804 +2% 627 612 + 14 G. Kıbrıs RK 209,320 208,485 +0% 133,826 129,318 +3% 639 620 + 19 Mısır 62,010 35,782 +73% 44,086 24,346 +81% 711 680 + 31 Yunanistan 557,180 557,273-0% 246,357 238,675 +3% 442 428 + 14 Malta 27,734 31,510-12% 14,320 16,594-14% 516 527-10 Fas 5,934 3,464 +71% 3,343 1,946 +72% 563 562 + 2 Portekiz 97,121 110,676-12% 52,095 60,288-14% 536 545-8 İspanya 1,163,232 1,302,479-11% 544,478 605,605-10% 468 465 + 3 Balearic Adaları 564,112 641,557-12% 269,272 302,210-11% 477 471 + 6 Kanarya Adaları 293,070 314,137-7% 140,753 148,958-6% 480 474 + 6 İspanya Anakara 305,628 346,461-12% 134,056 154,159-13% 439 445-6 Tunus 47,856 39,507 +21% 23,957 19,682 +22% 501 498 + 2 Türkiye 344,138 234,903 +47% 155,835 106,271 +47% 453 452 + 0 Şubat-2005 30

1-31 Ocak 2005 aralığında 2005 yaz rezervasyonaları Current Month Ocak Ayı Toplam Dünya G. Kıbrıs RK Mısır Yunanistan Malta Fas Portekiz İspanya Balearic Adaları Kanarya Adaları İspanya Anakara Tunus Türkiye Yaz 2005 PAX Kaynak : AC Nielsen Travel Track No. of Passengers Revenue ( '000's) Average price per pax Yaz 2004 PAX TREND Yaz 2005 Gelir 1000 Yaz 2004 Gelir 1000 TREND * Figures subject to rounding Yaz 2005 Ort. Yaz 2005 Ort. 1,258,444 1,299,896-3% 737,258 763,402-3% 586 587-1 70,025 74,677-6% 43,677 45,702-4% 624 612 + 12 25,733 17,472 +47% 18,071 11,858 +52% 702 679 + 24 201,128 208,282-3% 89,216 88,993 +0% 444 427 + 16 11,203 14,322-22% 5,871 7,611-23% 524 531-7 2,807 1,124 +150% 1,596 610 +162% 569 543 + 26 38,881 36,468 +7% 20,998 20,428 +3% 540 560-20 422,830 477,190-11% 193,134 212,797-9% 457 446 + 11 198,733 225,475-12% 92,165 101,370-9% 464 450 + 14 113,167 126,436-10% 53,093 57,112-7% 469 452 + 17 110,693 125,071-11% 47,663 54,159-12% 431 433-2 17,120 17,388-2% 8,423 8,543-1% 492 491 + 1 111,718 64,446 +73% 48,464 28,203 +72% 434 438-4 2005 YAZ REZERVASYONLARI 1 Mayıs 2004 31 Ocak 2005 (Toplam 9 ay) Yaz 2005 Yaz 2004 Yaz 2004 Yaz 2003 Pay Pay TREND YAZ 2005 TOPLAM 344,138 234,903 100.0% 100.0% +47% Mayıs 2003 14,705 11,389 4.3% 4.8% +29% Haziran 2003 14,219 16,310 4.1% 6.9% -13% Temmuz 2003 24,118 21,895 7.0% 9.3% +10% Ağustos 2003 40,264 33,593 11.7% 14.3% +20% Eylül 2003 48,524 34,958 14.1% 14.9% +39% Ekim 2003 39,073 26,299 11.4% 11.2% +49% Kasım 2003 31,326 17,602 9.1% 7.5% +78% Aralık 2003 20,191 8,411 5.9% 3.6% +140% Ocak 2004 111,718 64,446 32.5% 27.4% +73% Şubat 2004 0 47,544 NA NA NA Mart 2004 0 35,543 NA NA NA Nisan 2004 0 42,983 NA NA NA Mayıs 2004 0 58,873 NA NA NA Haziran 2004 0 60,457 NA NA NA Temmuz 2004 0 68,591 NA NA NA Ağustos 2004 0 65,613 NA NA NA Eylül 2004 0 39,460 NA NA NA Ekim 2004 0 9,165 NA NA NA + / - Şubat-2005 31

Kaynak : AC Nielsen Travel Track 17. BÜYÜK TUR OPERATÖRLERİ HAKKINDA BİLGİ İngiliz pazarının lider şirketleri hakkında özet bilgiler aşağıda verilmiştir. TUI UK Ana şirket : Preussag (Alman) 2004 ATOL kapasitesi : 4,827,000 Tur Operatörleri Holidays, : Thomson Holidays, Something Special, Crystal MagicTravel Group, Simply Travel, Headwater Holidays, Austravel, Just Portland Direct, Skytours, American Holidays Acenteleri : Lunn Poly, Team Lincoln, The Travel House Group, The First Resort, Skydeals, Britannia Direct, Cruise Deals, Latedeals.com, Sibbald Travel, Callers Pegasus, Ski Deals Havayolu şirketleri : Britannia Airways, ThomsonFly MYTRAVEL Ana şirket : Halka açık şirket 2004 ATOL kapasitesi : 4,158,000 Tur Operatörleri : Airtours Holidays, Aspro, Direct Holidays, Escapades, Panorama, Manos, Bridge, Cresta, Tradewinds Acenteleri :Going Places, Going Places TV, LateEscapes.com, Travelworld, Holidayline, MyTravel.com Şubat-2005 32

Havayolu şirketleri THOMAS COOK UK : MyTravel Airways UK, MyTravel Lite Ana şirket 2004 ATOL kapasitesi : 3,312,000 : Thomas Cook AG (German quoted) Tur Operatörleri : Thomas Cook, JMC, Sunset, Neilson, Style Holidays, Club 18-30 and Thomas Cook Signature Acenteleri :Thomas Cook Havayolu şirketleri : Thomas Cook Airlines FIRST CHOICE HOLIDAYS Ana şirket : Bağımsız 2004 ATOL kapasitesi : 2,608,000 Tur Operatörleri : First Choice Holidays and Flights, FlexiSki, Falcon, Hayes & Jarvis, Meon Villas, Suncars, Unijet, Citalia, Sovereign, Longshot Golf Holidays, Exodus Travels Ltd Acenteleri : First Choice, Hays Travel (part ownership), First Choice Holiday Hypermarket Havayolu şirketleri : First Choice (Air2000) COSMOS GROUP Ana şirket : Globus Travel Groups İsveç 2004 ATOL kapasitesi : 1,184,000 Tur Operatörleri : Cosmosair, Cosmos Coach Tours, Archers Tours, Pullman Holidays Şubat-2005 33

Acenteleri : Avro, The Charter Warehouse, Urbanweb, Somewheretostay.com Acenteleri : Monarch GOLD MEDAL INTERNATIONAL LTD Ana şirket : Bağımsız 2004 ATOL kapasitesi : 655,000 Tur Operatörleri : Gold Medal Holidays Acenteleri : Gold Medal Travel, Airline Network LIBRA HOLIDAYS GROUP Ana şirket : G.Kıbrıs Rum Yönetimi borsasına kayıtlı 2004 ATOL kapasitesi : 655,000 Tur Operatörleri : Libra Holidays, Sky Holidays Havayolu şirketleri: Excel Not: Libra, 2004 yılında Türkiye broşürü çıkartarak pazara girmiştir. TRAIL FINDERS LTD Ana şirket : Bağımsız 2004 ATOL kapasitesi : 550,000 Acenteleri : Trailfinders Şubat-2005 34

INTERACTIVE CORPORATION Ana şirket : Amerikan borsasına kayıtlı 2004 ATOL kapasitesi : 537,000 Acenteleri Shop : Expedia.com, Hotels.com, TripAdvisor, TV Travel Şubat-2005 35

18. TÜRKİYE SPESİALİSTİ TUR OPERATÖRLERİ ISIM ADRES TELEFON E-MAIL FAKS ATOL No Anatolian Sky 81 Warwick Rd. 0121-764 3550 info@anatolian-sky.co.uk 2672 Mr Akin Koc Solihull, West Midlands 0121-764 3558 B92 7HP Blue Cruise Cumberland House 020-8968 7770 gullet@bluecruise.co.uk 4171 Mr Lutfu Pakel 80 Scrubs Lane 020-8968 7775 London, NW10 6RF Cachet Travel First Floor 020-8758 1818 ghislain@cachet-travel.co.uk 6036 Mr Ghislain Sirelles Coomb House 020-8847 6038 7 St. Johns Rd. Isleworth Middlesex, TW7 6NH Globalbright Travel Suite 32, Central Chambers 020-8840 4800 info@globalbright.co.uk 5609 Mr Cengiz Sevim Turk Central Chambers 020-8840 4844 The Broadway Ealing London, W5 2NR Holidays 4U Unit 118, Park Royal 0870-444 3843 vedat@holidays-4u.co.uk 4097 Mr Vedat Demirel Business Centre 0870-444 2841 19-21 Park Royal Rd. London, NW10 7LQ IAH Holidays 119 Evington Rd. 0116-254 7777 info@iah-holidays.co.uk 5319 Mr Tom Burney Leicester 0116-254 7999 LE2 1QH Metak Holidays Compass House 020-8290 9292 info@metakholidays.co.uk 1116 Mr Akin Ors 30-36 East Street 020-8290 9234 Murat Ors Bromley Kent BR1 1QU Perfect Choice Holidays Unit 3-3 Gough House 0870-787 5404 info@perfectchoiceholidays.com 6048 Gokhan Ozsarac 57 Eden St. 0870-787 5405 Kingston Upon Thames KT1 1DA Şubat-2005 36

ISIM ADRES TELEFON E-MAIL FAKS ATOL No Sunstop Holidays Central House 0870-744 0138 mksengul@sunstop.co.uk 5555 Mr Mustafa Kemal Sengul 1 Ballards Lane 0870-743 0577 Finchley London N3 1LQ Travel One 17 Blossom St. 0870-757 2488 holidays@travelone.co.uk 5188 Mr Can Deniz London E1 6PL 0870-757 2486 Regal Holidays 89 Bellegrove Rd 020-8306 6660 info@regalholidays.co.uk 5635 Mr Cumhur Gonul Welling 020-8306 6512 Kent DA16 3PG Scottravel Holidays 533 Main Street 0870-744 6790 info@scottravelholidays.co.uk 5787 Serkan Aydin Mossend Bellshill 01698-849 489 M44 1DG Alternative Travel 146 Kingsland High St. 08700 411 626 res@alternativeturkey.com Bulent Ozer London 08700 411 636 E8 2NS Direct Traveller 55 Epsom Rd. 0845-123 5383 info@directraveller.com 5819 Ramadan Ozdemir Morden 0845-123 5384 Surrey SM4 5PR Tulip Holidays 67-71 Oxford St. 020-7734 0484 info@tulipholidays.com 4772 Kadri Sokmen London 020-7287 4997 Mrs Itir Sokmen W1D 2EN Unisun Travel 251 London 020-8664 8811 info@suntravel.com 5638 Chris Alper Croydon 020-8664 8811 Surrey Detur Travel 30 Baker St. 0845-226 2929 info@detur.co.uk 7829 Esen Harput London 0845-226 8129 W1U 3ER Escape Holidays Ltd 128-130 Welling High St 0870-740 33 88 bulent250@hotmail.com 6428 Bulent Ciloglu Welling 0870-740 3389 Kent DA16 1TJ Şubat-2005 37

ISIM ADRES TELEFON E-MAIL FAKS ATOL No Polani Travel 84 Kingsley Rd. 020-8814 6020 ismail.ekmen@flightsgo.com 5311 Ismail Ekmen Hounslow 0870-570 0756 Middelesex TW3 1QA Goldtrail Travel Ltd Unit 43 020-8287 2999 goldtrail@traveleye.net 4684 Kadir Aydin Kingspark Business Centre 020-8241 2218 152-178 Kingston Rd. New Malden Surrey KT3 3ST Excalibur Holidays Buckland House 020-8760 0222 info@excaliburholidays.com 5424 Nejat Ercingoz 29 Dingwall Rd. 020-8667 1698 Croydon CR0 2NB Just Sunshine Holidays 17 Blossom St. 0870-787 5424 info@justsunshine.com 6142 London 0870-787-5425 E1 6PL Diplomat Travel 12 Eccleston St. 020-7730 2201 raif@diplomat-travel.com 1355 London 020-7730 9754 SW1W 9LT Şubat-2005 38