CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015
YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı nın Türkiye'de Faaliyette Bulunan Yabancı Sermayeli Firmalar Listesi ne göre Bursa da Cezayir sermayeli 1 firma faaliyet göstermektedir. Türkiye nin 2014 yılı itibariyle Cezayir e ihracatı yaklaşık 2 milyar ABD dolardır. İthalatımız ise 921 milyon ABD doları civarındadır. 2015 yılı ilk sekiz ayda Cezayir ile ihracatımız yaklaşık 1 milyar ABD doları olarak seyrederken, ithalatımız 444 milyon ABD doları civarındadır. Bursa ve Cezayir arasında gerçekleşen ticarete baktığımızda, ihracatımız 2014 yılı itibariyle 100 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. İhraç edilen başlıca ürünler şunlardır; Otomotiv ana ve yan sanayi ürünleri (Otomobil, kamyonet, kamyon, minibüs, otobüs, motorlu kara taşıtlarının aksam ve parçaları, lastikler), demir-çelik ürünleri (borular, inşaat aksamı, profiller, ocak, mangal ve soba), elektrik kontrol panoları, kablo, petrol yağları, buzdolabı ve dondurucular, çikolatalı ve kakaolu gıdalar, şekerli mamuller, bisküvi, hazır giyim, klima, halı, tarım ürünleri işleme makineleri, taş, toprak ve cevher işleme makineleri. Türkiye nin Cezayir den ithalatında önem arz eden ürünler, petrol gazları ve diğer gazlı hidrokarbonlar, petrol yağları, kimyasal gübreler, fosfat ve amonyaktır. Cezayir, 22 üyesi bulunan Arap Birliği ülkeleri içerisinde de (Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır ın ardından) 4 üncü büyük ekonomidir. Ancak, anılan ülke, büyük doğal gaz ve petrol kaynaklarına karşın, kişi başına düşen gelir açısından alt orta gelirli bir ülke statüsündedir. Ülke ekonomisi enerji sektörüne bağımlı olup hidrokarbon ürünleri, ülkenin ihracat gelirlerinin % 97 sini ve GSMH sinin % 45 ini ve bütçe gelirlerinin 2/3 ünü sağlamaktadır. Bu bağımlılık, petrol fiyatlarındaki değişimlerden büyük ölçüde etkilenen bir ekonomik yapılanmaya sebebiyet vermiştir. Ülkenin belli başlı sorunlarından bir tanesi de kayıt dışı sektörün ülke ekonomisinin % 60 ından fazlasını oluşturmasıdır. Nitekim ekonomik aktivitelerin % 90 ından fazlasının nakit para ile gerçekleştirilmesi bunda ciddi bir rol oynamaktadır Osmanlı döneminde Cezayir e gelerek yerleşen önemli sayıdaki Türk kökenli nüfus, artık Türkçe konuşamamakla birlikte, günümüzde mevcudiyetini korumakta, Türk soyadına sahip olmak bir övünç vesilesi sayılmaktadır. 1
1) BURSA İLE CEZAYIR DIŞ TİCARETİ Bursa-Cezayir Dış Ticaret Değerleri $ YIL İHRACAT İTHALAT HACİM DENGE 2012 312.961.416 37.426 312.998.842 312.923.990 2013 108.460.267 6.498.099 114.958.366 101.962.168 2014 100.275.414 Kaynak: TÜİK 2) TÜRKİYE İLE CEZAYIR DIŞ TİCARETİ Türkiye- Cezayir Dış Ticaret Değerleri (Milyon ABD Doları) Yıllar İhracat İthalat Hacim Denge 2001 422 1.064 1.486-642 2002 514 558 1.072-44 2003 573 501 1.074 72 2004 806 626 1432 180 2005 807 862 1.669-55 2006 1021 719 1739 302 2007 1232 944 2.176 288 2008 1614 1588 3201 26 2009 1777 769 2.546 1008 2010 1505 1068 2573 436 2011 1471 1.150 2.621 320 2012 1813 925 2737 889 2013 2003 714 2.717 1289 2014 2083 921 3004 1162 2014 (Ocak- Ağustos) 2015 (Ocak- Ağustos) Kaynak:Tüik 1323 591 1.914 733 1199 444 1644 Cezayir, Bakanlığımız tarafından 2014-2015 dönemi için Hedef Ülkelerden birisi olarak belirlenmiştir. Türkiye ile Cezayir arasındaki ticarette 2005 yılı öncesinde Cezayir lehine seyreden dış ticaret dengesi, Cezayir e yapılan ihracatın düzenli olarak her yıl artmasıyla, 2006 yılından itibaren Türkiye lehine fazla vermeye başlamıştır. Türkiye lehine olan dış ticaret dengesi 2014 yılında 1,16 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır. 2
2013 yılında Türkiye den Cezayir e gerçekleştirilen 2 milyar ABD Dolarlık ihracat, 2014 yılında %4 oranında artarak 2,08 milyar ABD Dolarına yükselmiştir. Diğer taraftan, kayıt dışı ekonomi kapsamında değerlendirilen bavul ticareti yoluyla da yıllık yaklaşık 100-150 milyon ABD Doları tutarında bir ihracat gerçekleştirildiği tahmin edilmektedir. Bunun yanı sıra İspanya, Fransa ve İtalya limanları üzerinden ülkemiz menşeli malların «re-export» yoluyla veya Magrep Birliği üyesi ülkelerden transit olarak Cezayir e geldiği ve bu ticaretin yıllık toplamının yaklaşık 300-350 milyon ABD Doları civarında bir rakama ulaştığı tahmin edilmektedir. İhraç edilen başlıca ürünler şunlardır; Otomotiv ana ve yan sanayi ürünleri (Otomobil, kamyonet, kamyon, minibüs, otobüs, motorlu kara taşıtlarının aksam ve parçaları, lastikler), demir-çelik ürünleri (borular, inşaat aksamı, profiller, ocak, mangal ve soba), elektrik kontrol panoları, kablo, petrol yağları, buzdolabı ve dondurucular, çikolatalı ve kakaolu gıdalar, şekerli mamuller, bisküvi, hazır giyim, klima, halı, tarım ürünleri işleme makineleri, taş, toprak ve cevher işleme makineleri. 2013 yılında 714 milyon ABD Doları olan Cezayir den ithalatımız, 2014 yılında 921 milyon ABD Doları olmuştur. Türkiye nin Cezayir den ithalatında önem arz eden ürünler, petrol gazları ve diğer gazlı hidrokarbonlar, petrol yağları, kimyasal gübreler, fosfat ve amonyaktır. 3) BURSA DAN CEZAYİR E İHRACAT YAPAN FİRMALAR Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 4) CEZAYIR EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER GSYİH ( Milyon $ ) 214.258 KBGSYİH ( $ ) 5.614 Büyüme Oranı ( % ) 3,60 Nüfus 38.161.000 Yüzölçümü ( km² ) 2.381.741 Başkent Cezayir Afrika nın en geniş topraklarına ve önemli doğalgaz ve petrol rezervlerine sahip Cezayir, söz konusu kıtanın (Güney Afrika, Nijerya ve Mısır ın ardından) en büyük 4 üncü ekonomisi konumundadır. Cezayir, 22 üyesi bulunan Arap Birliği ülkeleri içerisinde de (Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır ın ardından) 4 üncü büyük ekonomidir. Ancak, anılan ülke, büyük doğal gaz ve petrol kaynaklarına 3
karşın, kişi başına düşen gelir açısından alt orta gelirli bir ülke statüsündedir. Ülke ekonomisi enerji sektörüne bağımlı olup hidrokarbon ürünleri, ülkenin ihracat gelirlerinin % 97 sini ve GSMH sinin % 45 ini ve bütçe gelirlerinin 2/3 ünü sağlamaktadır. Bu bağımlılık, petrol fiyatlarındaki değişimlerden büyük ölçüde etkilenen bir ekonomik yapılanmaya sebebiyet vermiştir. 2000 li yılların başından itibaren kademeli bir şekilde serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecini yaşayan Cezayir de, benzer durumdaki diğer ülkelerde olduğu gibi, bu sürecin sıkıntıları halen hissedilmektedir. Zengin doğal kaynaklarına karşın halkın satın alma gücünün çevre ve komşu ülkelere göre düşüklüğü, ülke ekonomisinin sektörel bazda çeşitlendirilerek geliştirilmesine yönelik ulusal ve uluslararası yatırımlardaki yetersizlik, ülkedeki kamu iktisadi teşekküllerinin özelleştirme çalışmalarının çok yavaş ilerlemesi, özellikle enerji sektörü başta olmak üzere kamu kurum ve kuruluşlarındaki yolsuzluk iddiaları, kayıt dışı sektörün büyüklüğü, bölgeler arasında ciddi ekonomik ve sosyal dengesizlikler (özellikle kuzey ve güney) ve genç nüfusta % 30 ları bulan işsizlik bu sıkıntıların başlıca kısmını teşkil etmektedir. 1990 yıllarında ortasından itibaren ticaret politikalarını da serbestleştirmeye başlayan Cezayir, buna karşın, önemli ölçüde ithal ikameci ve korumacı eğilimler gösterebilmektedir. Bu tür tutumlarda, ülkedeki ticaret politikasının belirlenmesinde etkin olan ithalat lobilerine karşın, ulusal bir sanayinin kurulabilmesine yönelik hassasiyetler etkili olmaktadır. Öte yandan, Avrupa Birliği ile 2002 yılında imzalanan ve 2005 yılında yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması ile pek çok sanayi ürününün ithalatında AB ülkeleri menşeli ürünlere indirimli gümrük vergileri uygulanmakta ve bazı ürün gruplarında da bu vergiler hâlihazırda sıfırlanmış bulunmaktadır. Tarım ve balıkçılık sektöründe ise çok kapsamlı olmamakla birlikte karşılıklı kota sistemi uygulanmaktadır. Ülkenin belli başlı sorunlarından bir tanesi de kayıt dışı sektörün ülke ekonomisinin % 60 ından fazlasını oluşturmasıdır. Nitekim ekonomik aktivitelerin % 90 ından fazlasının nakit para ile gerçekleştirilmesi bunda ciddi bir rol oynamaktadır. Bazı büyük oteller ve alış-veriş merkezleri dışında kredi kartı uygulaması yoktur. Bu bakımdan, Cezayir devletinin vergi gelirleri de daha çok ithalattan alınan gümrük ve katma değer vergileridir. 5) BURSA DA CEZAYIR SERMAYELİ FİRMALAR 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı nın Türkiye'de Faaliyette Bulunan Yabancı Sermayeli Firmalar Listesi ne göre Bursa da Cezayir sermayeli 1 firma faaliyet göstermektedir. 4