ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ

eissn: 2564-6524 ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Cilt / Vol : 41 Sayı / No : 2 Yıl / Year : 2017

eissn: 2564-6524 ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Cilt / Vol : 41 Sayı / No : 2 Yıl / Year : 2017

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ (Ankara Ecz. Fak. Derg.) eissn: 2564-6524 Sahibi : Prof. Dr. Gülbin ÖZÇELİKAY Editör : Prof. Dr. İlkay YILDIZ Editoryal Danışma Kurulu: Prof. Dr. Füsun ACARTÜRK Prof. Dr. Fügen AKTAN Prof. Dr. Nurten ALTANLAR Prof. Dr. Nuray ARI Prof. Dr. Rudolf BAUER Prof. Dr. Benay CAN EKE Prof. Dr. Alfonso Miguel Neves CAVACO Prof. Dr. Nina CHANISHVILI Prof. Dr. Bezhan CHANKVETADZE Prof. Dr. Ayşe Mine GENÇLER Prof. Dr. Athina GERONIKAKI Prof. Dr. Hakan GÖKER Prof. Dr. Vesna MATOVIC Prof. Dr. Milan STEFEK Prof. Dr. Zühre ŞENTÜRK Prof. Dr. Istvan TOTH Prof. Dr. Fikriye URAS Prof. Dr. Selen YEĞENOĞLU Gazi Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Ankara Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Ankara Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Ankara Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Graz Üniversitesi, Graz, AVUSTURYA Ankara Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Lizbon Üniversitesi, Lizbon, PORTEKİZ George Eliava Bak., Mik. ve Vir. Enstitüsü, Tiflis, GÜRCİSTAN Ivane Javakhishvili Tiflis Devlet Üniversitesi, Tiflis, GÜRCİSTAN Ankara Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Aristotelesçi Selanik Üniversitesi, Selanik, YUNANİSTAN Ankara Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Belgrad Üniversitesi, Belgrad, SIRBİSTAN Slovak Bilim Akademisi, Bratislava, SLOVAK CUMHURİYETİ Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Van, TÜRKİYE Queensland Üniversitesi, AVUSTRALYA Marmara Üniversitesi, İstanbul, TÜRKİYE Hacettepe Üniversitesi, Ankara, TÜRKİYE Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi (Ankara Ecz. Fak. Derg.) Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi nin resmi bilimsel bir dergisidir. 1971 ve 2010 yılları arasında basılı olarak yayımlanmıştır. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi yılda 3 sayı olarak (Ocak-Mayıs-Eylül) yayımlanır. Bu dergi açık erişim, hakemli bir dergi olup, Türkçe veya İngilizce olarak farmasötik bilimler alanındaki önemli gelişmeleri içeren orijinal araştırmalar, derlemeler ve kısa bildiriler için uluslararası bir yayın ortamıdır. Yayımlanan yazıların sorumluluğu yazar(lar)ına aittir. Dergiye gönderilen makalelerin daha önce tamamen veya kısmen başka bir yerde yayımlanmamış veya yayımı için başka bir yere başvuruda bulunulmamış olması gereklidir. Makaleler derginin yazım kurallarına uymalıdır. Tarandığı İndeksler - Google Scholar (GS) - Excerpta Medica Database (EMBASE) Yazışma Adresi: Editör: Prof. Dr. İlkay YILDIZ Ankara Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Farmasötik Kimya Anabilim Dalı, 06100 Tandoğan-ANKARA, Tel: 0 312 203 30 69 Faks: 0 312 213 10 81 e-posta: iyildiz@pharmacy.ankara.edu.tr Web adresi: http://journal.pharmacy.ankara.edu.tr/ Editör Yardımcıları: Doç. Dr. Canan HASÇİÇEK e-posta: cogan@pharmacy.ankara.edu.tr Dr. Ecz. Serkan ÖZBİLGİN e-posta: ozbilgin@pharmacy.ankara.edu.tr Dr. Ecz. Kayhan BOLELLİ e-posta: bolelli@ankara.edu.tr

JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY (J. Fac. Pharm. Ankara) eissn: 2564-6524 Owner : Prof. Dr. Gülbin ÖZÇELİKAY Editor : Prof. Dr. İlkay YILDIZ Editorial Advisory Board: Prof. Dr. Füsun ACARTÜRK Prof. Dr. Fügen AKTAN Prof. Dr. Nurten ALTANLAR Prof. Dr. Nuray ARI Prof. Dr. Rudolf BAUER Prof. Dr. Benay CAN EKE Prof. Dr. Alfonso Miguel Neves CAVACO Prof. Dr. Nina CHANISHVILI Prof. Dr. Bezhan CHANKVETADZE Prof. Dr. Ayşe Mine GENÇLER Prof. Dr. Athina GERONIKAKI Prof. Dr. Hakan GÖKER Prof. Dr. Vesna MATOVIC Prof. Dr. Milan STEFEK Prof. Dr. Zühre ŞENTÜRK Prof. Dr. Istvan TOTH Prof. Dr. Fikriye URAS Prof. Dr. Selen YEĞENOĞLU Gazi University, Ankara, TURKEY Ankara University, Ankara, TURKEY Ankara University, Ankara, TURKEY Ankara University, Ankara, TURKEY University of Graz, Graz, AUSTRIA Ankara University, Ankara, TURKEY University of Lisbon, Lisbon, PORTUGAL George Eliava Institute of Bac., Mic. and Vir., Tbilisi, GEORGIA Ivane Javakhishvili Tbilisi State University, Tbilisi, GEORGIA Ankara University, Ankara, TURKEY Aristotelian University of Thessaloniki, Thessaloniki, GREECE Ankara University, Ankara, TURKEY University of Belgrade, Belgrade, SERBIA Slovak Academy of Sciences, Bratislava, SLOVAK REPUBLIC Yuzuncu Yil University, Van, TURKEY University of Queensland, AUSTRALIA Marmara University, Istanbul, TURKEY Hacettepe University, Ankara, TURKEY Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University (J. Fac. Pharm. Ankara) is official scientific journal of Ankara University Faculty of Pharmacy. It was published between 1971 and 2010 as a print. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University is published three times (January-May-September) a year. It is an international medium, an open access, peer-reviewed journal for the publication of original research reports, reviews and short communications in English or Turkish on relevant developments in pharmaceutical sciences. All the articles appeared in this journal are published on the responsibility of the author(s). The manuscript submitted to the journal should not be published previously as a whole or in part and not be submitted elsewhere. The manuscripts should be prepared in accordance with the requirements specified. Indexed and Abstracted - Google Scholar (GS) - Excerpta Medica Database (EMBASE) Contact: Editor: Prof. Dr. Ilkay YILDIZ Ankara University, Faculty of Pharmacy Department of Pharmaceutical Chemistry TR-06100 Tandogan-Ankara, TURKEY Phone: +90 312 203 30 69 Fax: +90 312 213 10 81 e-mail: iyildiz@pharmacy.ankara.edu.tr Web address: http://journal.pharmacy.ankara.edu.tr/ Associate Editors: Assoc.Prof. Dr. Canan HASCICEK e-mail: cogan@pharmacy.ankara.edu.tr Res. Ass. Serkan OZBILGIN, Ph.D. e-mail: ozbilgin@pharmacy.ankara.edu.tr Res. Ass. Kayhan BOLELLI, Ph.D. e-mail: bolelli@ankara.edu.tr

İÇİNDEKİLER / CONTENTS 41(2), 2017 Derlemeler / Reviews Sayfa / Page Aysun ÖKÇESİZ, Ülkü ÜNDEĞER BUCURGAT Sitotoksisite Çalışmalarında Kök Hücre Stem Cells in Cytotoxicity Studies 1

Ankara Ecz. Fak. Derg. / J. Fac. Pharm. Ankara, 41(2): 1-14, 2017 Doi: 10.1501/Eczfak_0000000595 DERLEME MAKALE / REVIEW ARTICLE SİTOTOKSİSİTE ÇALIŞMALARINDA KÖK HÜCRE STEM CELLS IN CYTOTOXICITY STUDIES Aysun ÖKÇESİZ 1 *, Ülkü ÜNDEĞER BUCURGAT 2 1 Erciyes Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı. 38039 Melikgazi/KAYSERİ 2 Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı 06100, Sıhhiye/ANKARA ÖZ Amaç: Kök hücreler; sınırsız çoğalabilen, kendilerini yenileyebilen, bütün doku ve organları meydana getiren ana hücrelerdir. Farklı hücrelere dönüşebilme özelliğine sahip olan kök hücreler, hasarlı dokuyu tamir edebilme yeteneğine sahiptirler. Bu amaçla, kök hücreler, hücre temelli terapötik stratejileri geliştirmek için kapsamlı bir şekilde araştırılmaktadır. Bu yönde yapılan araştırmalarla kök hücre tedavisinin, kansere karşı korunma ve tedavisinde kullanılması oldukça umut vericidir. Bu nedenle, 21. yüzyılın en ilgi çeken alanlarından biri halini almıştır. Sonuç ve Tartışma: Bu derlemede, sitotoksisite çalışmalarında kök hücrelerin olası fonksiyonel rolünü özetlemek amaçlanmaktadır. Anahtar kelimeler: kanser; kök hücre; sitotoksisite ABSTRACT Objective: Stem cells; are the main cells that make up all the tissues and organs. They can reproduce themselves, which can multiply indefinitely. The stem cells, which can turn into different cells, have the ability to repair damaged tissue. Stem cells are being extensively explored to develop cell-based therapeutic strategies. It is very promising to use stem cell therapy in the prevention and treatment of cancer with the researches carried out in this direction. For this reason, stem cell studies have become one of the most interesting areas of the 21 st century. Result and Discussion: In this review, it is aimed to summarize the possible functional role of stem cells in cytotoxicity studies. Keywords: cancer; cytotoxicity; stem cell * Sorumlu Yazar / Corresponding Author: Aysun ÖKÇESİZ e-posta: aysunokcesiz@gmail.com Gönderilme/Submitted: 18.10.2017 Kabul/Accepted: 26.02.2018

2 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 GİRİŞ Kök Hücre Kök hücreler; kendilerini yenileyebilme, başka hücrelere dönüşebilme, sınırsız çoğalabilme hasarlı dokuyu onarabilme özellikleri ile tanımlanan hücrelerdir [1] ve vücudumuzdaki bütün doku ve organları oluştururlar [2]. Her yeni bilgi kök hücre tanımında ve özelliklerinde farklılıklar oluşturmaya başlasa da bugün kabul edilen birkaç temel ölçüt kök hücrelerin tanımlanmasına zemin oluşturmaktadır. Kök hücrelerin temel özellikleri şu şekilde sıralanabilir: - Kendini yenileme özelliği (self-renewal), - Farklı hücrelere farklılaşma yetkinliği (potency), - Klon oluşturma yeteneği (clonality) [1]. Kendini Yenileme Özelliği (Self-Renewal) Dokularda devamlılığını sağlamak amacıyla kök hücreler bölünürler ve bölünmeleri yeni kök hücrelerin oluşmasıyla sonuçlanır. Bu olay kök hücrenin kendini yenilemesi olarak adlandırılır. Bu bölünmelerde kök hücre asimetrik ve simetrik bölünmeler geçirir. Sonuçta oluşan iki hücreden biri ana kök hücreyle aynı özellikteyken diğeri bölünmeye devam ederek farklılaşır [3,4]. Asimetrik hücre bölünmesi, hücrenin kendini yenilemesi ve farklılaşması arasındaki dengenin sağlanması açısından hücre kaderinde önemli bir yere sahiptir. İç ve dış faktörlerin denetimi altında asimetrik hücre bölünmesi gerçekleşir [5,6]. Simetrik bölünme doku onarımı, doku hacmi genişlemesi ve embriyonun gelişim sürecindeki yeni hücre gereksinimini karşılayabilmek için gereklidir. Bu durumda kök hücreler öncü hücrelere dönüşerek devreye girerler. Çok sayıda bölünme kapasitesine sahiptirler [7,8]. Dokudaki kök hücrelerin devamlılığını farklılaşmadan kalan kök hücreler sağlar. Kendini yenileme mekanizmasında bir bozukluğun meydana gelmesi, organizmada gelişimsel geriliğe ve kansere neden olabilir. Kök hücrelerdeki kendini yenileme mekanizmasının anlaşılmasıyla kanser ve yaşlanmanın nedenleri açıklanabilir [9]. Farklı Hücrelere Farklılaşma Yetkinliği (Potency) Kök hücrenin özelleşmiş bir hücreye farklılaşabilme kapasitesini tanımlamada pluripotensi (çoklu yetkin olma) veya farklılaşma zenginliği kavramları kullanılmaktadır. Pluripotensi, kök hücreleri diğer hücrelerden ayıran en önemli özelliktir. Kök hücreler potensi özelliklerine göre bir hiyerarşi oluşturmaktadırlar. Kök hücrelerden bir kısmı sadece belirli bir hücreye farklılaşabilme özelliği gösterirken, bazıları tüm organizmayı oluşturabilir [10].

Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat 3 Kök Hücre Projenitör Hücre Projenitör hücreler, bir veya daha fazla hücre dizilerini oluşturmak için farklılaşabilen hücrelerdir. Bu hücreler süresiz olarak bölünüp çoğalamazlar. Bir projenitör hücrenin kök hücreye göre çeşitlenmesi daha sınırlıdır. Bununla birlikte, tıpta kullanımları mevcuttur. Bu hücreler, kök hücreler ile olgun, işlevsel hücreler arasındaki aşamada yer alan hücrelerdir [11]. Şekil 1. Tanınabilir hücrelerin oluşum aşaması [12]. diferansiasyon=farklılaşma Klon Oluşturma Yeteneği (Clonality) Kök hücrelerin diğer bir temel özelliği klon oluşturma yeteneği taşımalarıdır. Klon kelime anlamı olarak birbirine benzeyen hücrelerin oluşturduğu birliktelik şeklinde düşünülebilir. Bölünerek kendi klonunu oluşturan kök hücre, önceki diğer klonlardan şekilsel ve fizyolojik özellikleriyle ayrılır [13]. Kök Hücre Sınıflandırılması Kök hücre sınıflandırılması, aşağıda özetlendiği şekilde kaynaklarına göre olabileceği gibi, bölünme ve farklılaşma özellikleri dikkate alınarak da yapılabilir (Şekil 2). Kaynaklarına Göre; Embriyonik Kök Hücreler Embriyonik Olmayan Kök Hücreler Bölünme ve Farklılaşma Özelliklerine Göre; Totipotent Pluripotent Multipotent Unipotent Şekil 2. Kök hücre sınıflandırılması Kaynaklarına Göre Kök Hücreler 1) Embriyonik Kök Hücreler: Bu hücreler, blastosist aşamasındaki embriyonun (4-5 günlük) iç hücre kitlesinde yer alan, pluripotent karakterdeki yani gelişim sırasında embriyoya ait üç germ tabakasına (endoderm, mezoderm,

4 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 ektoderm) ve bu tabakalardan köken alan farklı hücre tiplerine dönüşebilme yetkinliğinde olan hücrelerdir. Farklılaşmadan sınırsız bölünebilme kapasitesinde olan embriyonik kök hücrelerin in vitro koşullarda çoğalabilmeleri için uygun kültür ortamının sağlanması gerekmektedir [3,14]. Uyarılmış Pluripotent Kök Hücreler Kök hücre araştırmalarında devrim niteliğindeki bir gelişme sayesinde yetişkin hücrelerin embriyonik kök hücreler gibi davranan hücrelere "yeniden programlanabileceği" Nobel Ödüllü araştırmayla gösterilmiştir. Normalde pluripotent olmayan bir hücrenin dış uyaranlar ile DNA sında bazı genlerin aktive edilmesiyle oluşan hücrelere uyarılmış pluripotent kök hücreler denir. Bu hücreler, birçok yönüyle normal bir pluripotent kök hücre gibidir [15,16]. Bununla birlikte, hücre tedavisinde bu hücrelerin kullanımı şu anda teoriktir. Teknoloji çok yenidir ve yeniden programlama süreci henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Bilim insanları bu hücreleri güvenli ve verimli bir şekilde üretmenin yollarını aramaktadır. Embriyonik Kök Hücrelerde Etik Embriyonik kök hücreler, yeni tedaviler için umut yaratmıştır, ancak araştırmalardaki kullanımı konusundaki tartışmalar sürmektedir. Araştırmalardaki etik tartışmalar, embriyoların kullanımı, erişkin kök hücre araştırma etiği, bilim adamlarının sorumluluğu, hayvanların deneylerde kullanılması ve dinlerin konuya yaklaşımı ekseninde devam etmektedir [17,18]. Embriyonik kök hücre araştırmaları, ülkeler arasında farklı şekillerde ele alındığı için bu konudaki düzenlemeler de değişkenlik göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri nde bulunan Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), 27 Nisan 2010 tarihinde yaptığı duyuruda, insan embriyonik kök hücrelerinden en çok kullanılan hatların da dahil olduğu 13 ek kök hücre hattının, federal finansman için uygun olduğunu belirtmiştir [19]. 2) Embriyonik Olmayan Kök Hücreler: Embriyonik olmayan kök hücrelerin kapasitesiteleri daha sınırlıdır. Bu hücrelerin kendilerini ihtiyaç doğrultusunda yenileyebilmelerinin yanı sıra, erişkin dokularda bulunan öncül ve özelleşmiş hücrelere farklılaşabilme özellikleri vardır. Embriyonik olmayan yetişkin kök hücreler sınıfına giren multipotent özellikteki hematopoetik ve mezenkimal kök hücreler en çok çalışılan hücrelerdir. Unipotent özellikteki diğer yetişkin kök hücreler ise kas ve iskelet sistemi, kalp ve damar sistemi, sinir sistemi, sindirim sistemi, epitel doku, testis ve ovaryum kök hücreleridir [1,20]. Bölünme ve Farklılaşma Özelliklerine Göre Kök Hücreler Totipotent Kök Hücreler: Döllenmeden sonra, embriyonik kök hücreler, üç germ tabakasının yanı sıra ekstra embriyonik dokuları veya plasental hücreleri oluşturma yeteneğini korurlar ve totipotent olarak adlandırılırlar. Tüm organizmayı meydana getirebilecek DNA miktarına ve özelliğine sahip olan totipotent kök hücreler, insandaki tüm hücreleri, ekstra embriyonik membranları ve plasentayı oluşturabilecek

Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat 5 potansiyeldedirler [9, 21, 22]. Fertilize yumurta (totipotent), iç hücre kütlesinde embriyonik kök hücreleri bulunduran 300 hücreli bir yapı olan blastosisti oluşturur. Embriyonik kök hücreler, pluripotenttir ve bu nedenle vücudumuzda multipotentten unipotent'e uzanan erişkin kök hücreler de dahil olmak üzere tüm hücre tiplerine dönüşebilir [23]. Pluripotent Kök Hücreler: Embriyonun iç hücre kitlesinden elde edilen embriyonik kaynaklı kök hücrelere pluripotent kök hücreler denir. Blastosistin iç hücre kitlesini oluşturan bu hücreler organizmada bulunan tüm hücrelere farklılaşabilirler. Blastosist safhasındaki daha özel olan bu hücreler kendi kendini yenileme ve üç germ tabakasına ayrılma yeteneğini korur. Ancak ekstra embriyonik dokular veya plasental hücreler oluşturmazlar [24, 21, 22]. Multipotent Kök Hücreler: Bu hücreler yalnızca belirli hücreleri oluşturabilir. Örneğin, kan gibi mezodermal bir dokudan alınan multipotent kök hücreler kan hücrelerini oluşturabilir, ancak sinir hücreleri (ektoderm) veya karaciğer hücreleri (endoderm) gibi farklı hücrelere farklılaşamazlar [25]. Unipotent Kök Hücreler: Bu hücreler ise; tek bir hücre türünün hücrelerini oluşturma yeteneğine sahiptir, ancak kendi kendini yenileme özelliğine sahip olması kök hücre sınıfına girmesini gerektirir. Örnek olarak kas kök hücreleri verilebilir [26]. Sitotoksisite Yöntemleri 1. Metabolik Aktivitenin Ölçülmesine Dayalı Yöntemler 2. Membran Geçirgenlik Testleri 2.1. Nötral Kırmızısı Testi 2.2. Tripan Mavisi Yöntemi 3. Alamar Mavisi Yöntemi 4. Sülforodamin B (SRB) Yöntemi 5. Laktat Dehidrojenaz (LDH) Yöntemi 6. Kristal Viyole Yöntemi 1. Metabolik Aktivitenin Ölçülmesine Dayalı Yöntemler (MTT, MTS, XTT, WST-1) 3-4,5-dimetil-tiyazolil-2,5-difeniltetrazolyum bromür (MTT) testi, genellikle hücre canlılığını ölçmek için kullanılan bir yöntemdir. Öncelikli olarak mitokondrilerde bulunan dehidrogenazların aktivitesini hızlı bir şekilde ölçer. Prolifere olan hücrelerin tetrazolyum ile formazan ürünleri oluşturması esasına dayanır ve meydana gelen renk değişimi absorbans ölçümü ile değerlendirilir. Hücre

6 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 canlılığı kaybolduğunda mitokondriyal fonksiyon ve sonuç olarak tetrazolyum tuzunu formazana çevirebilme yeteneği azalır. Birçok hücrede hücre sayısı ile orantılı bir şekilde formazan miktarı değişir ve bu miktar değişimiyle hücre canlılığı tespit edilir [9, 27]. Tetrazolyum türlerini karşılaştırmak istersek en iyi alternatif 2-(4-iyodofenil)-3-(4-nitrofenil)-5-(2,4-disülfofenil)-2H-tetrazolyum, monosodyum tuzu (WST-1) gibi görünmektedir, diğer tuzlara göre daha verimli tüketilmekte ve daha hızlı renk değişimi göstermektedir. 2,3-bis[2-metoksi-4-nitro-5-sülfofenil]-2H-tetrazolyum-5-karboksanilid (XTT) kullanımında ise XTT nin hücreler tarafından yavaş indirgendiği ve ekstra faktörlerin ilave edilmesi gerekebileceği göz ardı edilmemelidir. MTT kültür ortamında çözünemediğinden ek olarak indirgenme ürünlerini çözmek için dimetil sülfoksit (DMSO) gibi çözücülerin kullanılması gereklidir [27]. 1.1 Metabolik Aktivitenin Ölçülmesine Dayalı Sitotoksisite Yöntemlerinde Kök Hücrenin Yeri Formazana dayalı testlerden biri olan MTT testi kullanılarak yapılan bir çalışmada, fare spermatogonial kök hücrelerinde grafen oksidin doza bağlı sitotoksisite ve genotoksisitesi ilk kez incelenmiştir. MTT sonuçlarına göre, hücre sayısı, yüksek konsantrasyonda (100 ve 400 µg/ml) grafen oksit ile muamele edilmiş numunelerde, muamele edilmemiş hücrelere kıyasla azalmıştır. Çalışmanın sonucunda, yüksek konsantrasyon grafenin spermatogonial kök hücrelere toksik olabileceği fakat bu toksisitenin grafen nanomalzemelerinin yüzey modifikasyonu ile azaltılabileceği kaydedilmiştir. Mevcut çalışma, genetik materyali yavrulara aktaran germ hücreleri üretmekten sorumlu olan spermatogonial kök hücrelerin nanoparçacıklar gibi toksik maddelere karşı çok hassas olduğunu dile getirmektedir. Bununla birlikte, grafen nanomalzemelerin biyotıp ve endüstride giderek daha fazla kullanıldığı bilinmektedir [28]. Hücre canlılığının MTT ile değerlendirildiği bir diğer araştırmada, ortopedik cerrahide biyolojik olarak parçalanabilen implant malzemelerinde kullanılmakta olan magnezyum bazlı alaşımlar ile çalışılmıştır. Bu çalışmada, biyolojik olarak parçalanabilir Mg-Zn-Ca alaşımlarının adipoz kökenli mezenkimal kök hücrelerinde sitotoksisiteleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda Mg-Zn2-Ca alaşımı biyomedikal cihazlarda kullanılabilecek iyi bir aday olarak tavsiye edilmiştir [29]. Burnett ve arkadaşları, sülforafanın kanser kök hücrelerini öldürerek üçlü negatif meme kanserine karşı taksanların antikanser etkinliğini arttırdığını göstermiştir. Sülforafan, başta turpgillerden türetilen bir izotiyosiyanat olup kanser önleme ajanı olarak kapsamlı şekilde incelenmiştir. Son zamanlarda, sülforafanın, birkaç kanser türünde kanser kök hücrelerini yok ettiği gösterilmiştir. Bu çalışmada hücre canlılığı MTS yöntemi ile değerlendirilmiş ve meme kanser kök hücreleri ile çalışılmıştır. Sülforafanın, taksanla uyarılan aldehit dehidrogenazın hücre çoğalmasını durdurduğu sonucuna varılmıştır. Dosetaksel ve sülforafan kombinasyonunun tümör oluşumunu önemli ölçüde azalttığı ve sülforafanın meme kanserinin yayılmasının önlenmesinde ve ortadan kaldırılmasında yarar sağladığı gösterilmiştir

Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat 7 [30]. Sıçan kemik iliğinden elde edilen mezenkimal kök hücrelerde çeşitli nanokarbon nanotüplerin WST-1 testi kullanılarak sitotoksisitesi değerlendirilmiştir. Karbon nanotüpler, biyolojik ortamlarda mezenkimal kök hücrelerde sitotoksik etkilere neden oldukları için polimerik sürfaktan ile modifiye edilirler. Bu araştırmada, çeşitli pluoronik F-68 kaplanmış çok duvarlı karbon nanotüplerle çalışılmıştır. 24 saat sonrasında hücre canlılığında değişiklik görülmemiştir, ancak maruziyet uzadıkça (48-72 saate ulaşınca) toksisitenin artabileceği bildirilmiştir. Bu çalışma, uygun polimer kaplamanın, kök hücrelerin biyolojik kaderini değiştirmeden çok duvarlı karbon nanotüplerinin akut toksisitesini azaltabileceğini önermektedir [31]. 2. Membran Geçirgenlik Testleri Zarı aşabilen bir boya sayesinde hücre zarı geçirgenliği, kolay bir şekilde belirlenebilmektedir. Bu yöntemin dayandığı temellerden biri canlılığı sonlanmaya yakın olan hücrenin, hücre zarı geçirgenliğinin artmış olmasıdır. Canlı ve ölü hücreler boyanın hücre zarını geçip geçememesine göre belirlenmektedir. Bu yöntemde kullanılan iki tip boyadan biri olan vital boyalar, canlı hücreye aktif transportla taşınırlar. En sık kullanılan vital boyaya nötral kırmızısı örnek verilebilir. Non-vital boyalardan olan tripan mavisi ise hücre canlılığı sona erdiğinde hücrenin içine girmektedir [32]. 2.1 Nötral Kırmızısı Testi Nötral kırmızısı yönteminin prensibi, nötral kırmızısı boyasının canlı ve sağlıklı hücrelerin lizozomlarında birikmesine dayanır. Bu yöntem hızlı ve kolorimetriktir. Hücrenin bütünlüğünün bozulduğu durumlarda, hücre zarı veya daha hassas olan lizozom zarının hasar görmesi durumunda, nötral kırmızı boyası hücreye girip bağlanamaz ve böylece kolorometrik bir azalma yaşanır. Bu şekilde, canlı sağlam hücreler ile hasarlı ölü hücreleri ayırt edebilmek mümkün olmaktadır [33]. 2.1.1 Nötral Kırmızısı Testinde Kök Hücrenin Yeri İnsan adipoz kökenli mezenkimal kök hücrelerinde arsenik ve kurşunun sitotoksik ve genotoksik etkisinin araştırıldığı bir çalışmada, sitotoksik etki nötral kırmızısı, genotoksik etki ise comet yöntemi ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda hücrelerin büyümesi, artan arsenik konsantrasyonu ve maruziyet süresi ile azalmıştır. Mevcut çalışma hem arsenik hem de kurşunun bu kök hücreler üzerinde sitotoksik ve genotoksik etkilere sahip olduğunu göstermektedir, ancak arseniğin kurşun ile karşılaştırıldığında daha zararlı etkilere sahip olduğu bildirilmiştir [34]. 2.2 Tripan Mavisi Yöntemi Tripan mavisi negatif yüklüdür. Eğer hücre membranı zarar görmemiş ve canlı bir hücre ise, boya hücre içine girmez. Ancak canlı olmayan hücreler boyayı absorbe eder ve mikroskop altında mavi görünürler. Tripan mavisi ile çalışırken dikkat edilmesi gereken nokta, hücreler tripan mavisi boyasında belirtilen süreden daha uzun kalırsa canlı hücrelerin de maviye boyandığıdır [35].

8 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 2.2.1 Tripan Mavisi Yönteminde Kök Hücrenin Yeri Kuskov ve arkadaşları, non-steroidal, anti-inflamatuvar ilaçlar için taşıyıcı olarak amfifilik poli- N-vinilpirolidon nanopartiküllerin in vitro sitotoksisite ve in vivo akut toksisitesini değerlendirmişlerdir. Hücre canlılığı, sitotoksisite parametresi olarak seçilmiş ve bu çalışma tripan mavisi testinin yanı sıra MTT kullanılarak belirlenmiştir. Embriyonik kök hücre kaynaklı fibroblast ve karaciğer kanseri hücrelerindeki (HepG2) sitotoksisite testleri sonucunda aynı konsantrasyonda bulunan serbest indometazine kıyasla indometazin yüklü polimerik nanopartiküllerin daha hassas ve yüksek performanslı olduğu bildirilmiştir [36]. 3. Alamar Mavisi Yöntemi Alamar Mavisi Yöntemi nin aktif bileşeni olan resazurin, hücre zarından geçebilen, toksik olmayan, mavi renkli olan, floresan özelliği bulunmayan bir bileşiktir. Hücre içine girdikten sonra, kuvvetli kırmızı floresan veren resofurine indirgenir. Floresan özelliği nedeni ile önemli bir duyarlılığa sahiptir. Alamar mavisi yönteminin hassasiyet ve performansının, MTT testine göre yüksek olduğu bildirilmiştir [27, 37, 38]. 3.1 Alamar Mavisi Yönteminde Kök Hücrenin Yeri Hücre canlılığına alamar mavisi testi ile bakılan bir çalışmada, antiseptiklerin adipoz kaynaklı kök hücrelere olan etkisi araştırılmıştır. Adipoz kökenli kök hücre canlılığı, 5 gün boyunca farklı konsantrasyonlarda antiseptik ile muamele edildikten sonra ölçülmüştür. Ayrıca, bu hücrelerin çoğalması, adipojenik farklılaşma ve apoptoz ve nekroz üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Mafenid asetatın adipoz kaynaklı kök hücre toksisitesinin düşük olduğu bulunmuş ve yağ dokusu yaralarının tedavisinde uygulanabilir bir antiseptik olduğu bildirilmiştir [39]. 4. Sülforodamin B Yöntemi Sülforodamin B (SRB), hücre çoğalmasının değerlendirilmesi amacıyla kullanılan bir sitotoksisite yöntemidir. SRB, renkli bir boya olup aminoksanten yapısındadır. Sülforodamin B yöntemi; SRB nin sitokiyometrik olarak temel aminoasitlere bağlanmasıyla, boyanmış hücrelerden elde edilen boya miktarı ile doğrudan total protein kütlesi ve bu şekilde hücre sayısı hakkında bilgi veren kolorimetrik bir yöntemdir [40]. 4.1 Sülforodamin B Yönteminde Kök Hücrenin Yeri Salinomisin ve salinomisin sodyumun insan meme kanseri kök hücresi ile meme kanseri hücrelerindeki sitotoksik etkisinin karşılaştırmalı değerlendirildiği bir çalışmada SRB yöntemi kullanılmıştır [41]. Kanatlı hayvanlarda ve diğer hayvanlarda yaygın olarak antikoksidiyal bir ilaç olarak kullanılan salinomisinin kanser kök hücrelerinin spesifik bir inhibitörü olarak hareket ettiği

Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat 9 gösterilmiştir. Serbest salinomisin ve sodyum formunun inhibitör etkisinin kanser kök hücrelerinde kanser hücrelerine göre daha kuvvetli olduğu bildirilmiştir [41]. 5. Laktat Dehidrojenaz Yöntemi Hücre ölümüyle ilgili diğer bir parametre ise, hücre zarı bütünlüğünün, ölü veya hasar görmüş hücrelerden salınan sitoplazmik enzim aktivitesinin ölçülmesiyle değerlendirilmesidir. Tüm hücrelerde bulunan sabit sitoplazmik bir enzim olan laktat dehidrogenaz (LDH), hücre plazma membranı hasar gördüğünde hücre kültürü süpernatantına kolaylıkla salınabilmektedir. Sonuç, kolorimetrik ölçüm yöntemleriyle değerlendirilmektedir [32]. 5.1 Laktat Dehidrojenaz Yönteminde Kök Hücrenin Yeri İnsan kemik iliği mezenkimal kök hücrelerinde Bisfenol A (BPA) toksisitesinin değerlendirildiği bir çalışmada hücre ölümü LDH ile ölçülmüş BPA nın bu hücrelerde zamana ve doza bağlı lipid peroksidasyon nedeniyle sitotoksisite meydana getirdiği bildirilmiştir. BPA ya maruz kalan mezenkimal kök hücrelerde, oksidatif stres göstergesi olan malondialdehit (MDA) seviyelerinin doza bağlı artışı gözlenmiştir. Bu çalışma sonucunda araştırmacılar, insan kemik iliği mezenkimal kök hücrelerinde BPA toksisitesinin, süper oksit dismutaz mimetik ile ön tedaviye tabi tutulmasıyla belirgin şekilde azaldığını kaydetmişlerdir [42]. Bir başka çalışmada ise; gümüş nanopartikülerinin insan ovaryum kanser hücresi ve ovaryum kanser kök hücresine olan sitotoksik etkilerini değerlendirmiştir. Hücre canlılığı LDH ölçülerek değerlendirilmiş, gümüş nanopartiküllerle tedavinin hem ovaryum kanseri hücrelerinde hem de ovaryum kanser kök hücrelerinde ciddi sitotoksisite yarattığı gösterilmiştir [43]. Spermatogonial hücrelerin kültürü gelecekteki transplantasyon çalışmaları için oldukça önemlidir. Son zamanlarda, birçok araştırmacı kök hücrelerin aljinat kullanılarak kültürlenmesine odaklanmıştır. Bir çalışmada, aljinat hidrojellerinin tip A spermatogonial kök hücrelerinin 3 boyutlu kültürlerinde sitotoksisitesi değerlendirilmiştir. Saflaştırma işleminden sonra, spermatogoniyal kök hücreler aljinat hidrojelleri içine kapsüllenmişlerdir. Hücrelerin canlılığı tripan mavisi ve LDH ölçümü ile gerçekleştirilmiştir. Enkapsülasyonun hücre morfolojisi ve hücre canlılığını değiştirmediği sonucuna ulaşılmıştır. Aljinatın antioksidan özelliklerinden dolayı kök hücrelere sitotoksik olmadığı kaydedilmiştir [44]. 6. Kristal Viyole Yöntemi Kristal viyole deneyi çoklu küme plakalarına yapışan hücrelerin relatif yoğunluğu hakkında kantitatif bilgi edinmek için yararlıdır. Kristal viyole solüsyonu, canlı hücrelerin DNA sını lekelediğinden hücrenin canlılığı hakkında değerlendirme yapmamızı sağlar. 6.1 Kristal Viyole Yönteminde Kök Hücrenin Yeri Fernandes ve arkadaşları, düşük seviyeli lazer tedavisinin kendiliğinden düşmüş insan süt dişi kök hücrelerine olan etkilerini araştırmıştır [45]. Düşük seviyeli lazer tedavi, çeşitli tipte hücrelerin

10 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 çoğalmasını uyarmaktadır; kendiliğinden düşmüş insan süt dişi kök hücrelerinin canlılığına ve proliferasyonuna lazer tedavisinin etkisi farklı yoğunluklarda uygulanarak değerlendirilmiştir. Bu araştırmada, sitotoksisite testlerinden SRB, MTT ve kristal viyole ile çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda, kullanılan enerji yoğunluklarında hücre canlılığı kaybı yaşanmadığı bildirilmiştir. Aksine, bu çalışmada kullanılan lazer tedavisinin, hücrelerin çoğalmasını uyardığı rapor edilmiştir. Mevcut sonuçlar, düşük seviyeli lazer tedavisinin farklı enerji yoğunluklarında kullanılmasının kendiliğinden düşmüş insan süt dişi kök hücrelerinin in vitro canlılığına ve çoğalmasına olumlu etkisini göstermektedir. Bu şekilde kök hücrelerin kullanılmasının doku mühendisliği adına yararlı bir araç olabileceği vurgulanmaktadır. Bu uygulamayı standartlaştırmak için ileri çalışmalara ihtiyaç duyulduğu bildirilmiştir [45]. SONUÇ VE TARTIŞMA Kök hücre biyolojisinin gelişimi, rejeneratif tıpta ve klinik uygulamalarda devrim yaratmıştır. Kök hücrelerin insan sağlığına fayda sağlayacağı diğer önemli bir alan ise toksisite değerlendirmelerindeki kullanımlarıdır. Sağlık için büyük tehlike oluşturan ve uzun süreli maruziyeti olan çeşitli kimyasalların insanlar üzerindeki olumsuz etkilerini değerlendirmek için insan fizyolojisine dayanan güvenilir toksisite modellerine ihtiyaç duyulmaktadır [46]. Kök hücre kullanılarak yapılan toksisite testleri ise bu hücrelerin insan vücudunda birçok hücre ve dokuya farklılaşabilmeleri nedeniyle geleneksel toksisite testlerine geçerli bir alternatif oluşturmaktadır. Böylece, insan fizyolojisine oldukça benzer tek bir sistemde in vitro olarak hücresel, embriyonik, gelişimsel ve reprodüktif toksisiteyi değerlendirmek mümkün olmaktadır [47]. Toksisite testleri arasında, ilk aşama sitotoksisite testleridir. Bu testler sayesinde bir ksenobiyotiğin olası toksisitesi hakkında bilgi edinilir ve elde edilen verilerle sonrasında yapılmak istenen hayvan deneyleri ve klinik araştırmalar planlanır. Sitotoksisite testlerinden elde edilecek verilerin güvenilirliği büyük önem taşımaktadır [48]. Kök hücrelerle yapılan basit bir sitotoksisite testi bile, pluripotent özelliğinden dolayı somatik hücrelere kıyasla daha yüksek duyarlılık sağlamaktadır [47]. Derlememizde kök hücreler kullanılarak yapılan sitotoksisite çalışmalarına yer verilmiş, bu çalışmalarda kök hücrelerin somatik hücrelere kıyasla daha duyarlı olduğu bilgisini destekler sonuçlar elde edildiği görülmüştür. Bu alanda çeşitli araştırmalar gerçekleştirilmiş olmakla birlikte, farklı kök hücrelerin değerlendirildiği sitotoksisite çalışmalarının planlanması literatüre katkı sağlayacak, ileri toksikoloji çalışmalarında yol gösterici olacaktır. Sonuç olarak; günümüze kadar yapılan araştırmaların bulguları, kök hücrenin hem kanserleşmenin başlamasında hem de malignite derecesinin belirlenmesinde oldukça önemli rolü olduğunu göstermektedir. Kanserin önlenmesinde ve kanser tedavisinde kök hücreler umut vaat etmekte, kök hücrelerle gerçekleştrilecek toksisite çalışmaları önem taşımaktadır.

Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat 11 TEŞEKKÜR Desteği ve katkılarından dolayı değerli arkadaşım Uzm. Ecz. Tuğbagül ÇAL a teşekkürü borç bilirim. KAYNAKLAR 1. Tekeli, S., Arısu Naghavi, E., Gökçe, B., Sır, G., Yiğittürk, G., Çavuşoğlu, T., Uyanıkgil Y. (2016). Kök hücreler; mezenkimal kök hücreler ve güncel klinik uygulamaları. FNG & Bilim Tıp Transplantasyon Dergisi, 1(2), 72-83. 2. Kıvanç, M., Öztürk, Ş., Gökalp, S., Özdemir, İ., Tuğlu, İ. (2015). Adipoz Kaynaklı Kök Hücreler ve Uygulama Alanları. Cukurova Medical Journal, 40(3), 399-408. 3. Can, A. (2014). Kök Hücre, Biyolojisi Türleri ve Tedavide Kullanımları. Akademisyen Kitabevi, Ankara, p. 327-426. 4. Ren, F., Wang, K., Zhang, T., Jiang, J., Nice, E. C., Huang, C. (2015). New insights into redox regulation of stem cell self-renewal and differentiation. General Subjects, 1850 (8), 1518-1526. 5. Can, A. (2008). A Concise Review on the Classification and Nomenclature of Stem Cells. Turkish Journal of Haematology, 25, 57-59. 6. Gentry, S.N., Jackson, TL. (2013). A Mathematical Model of Cancer Stem Cell Driven Tumor Initiation: Implications of Niche Size and Loss of Homeostatic Regulatory Mechanisms. Plos One, 8(8), e71128. 7. Türkiye Bilimler Akademisi. (2009). Kök Hücre Biyolojisi ve Klinik Uygulamalar. Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara. 8. Sağsöz, H., Ketani, M.A. (2008). Kök hücreler. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 2, 29-33. 9. Şahin, E. (2015). Resveratrol İle Muamele Edilmiş Yağ Dokusu Kaynaklı Mezenşimal Kök Hücre Sitokinlerinin A549 Kanser Hücresine Etkilerinin Araştırılması (Doktora Tezi), Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir. 10. Bianco, P., Robey, P.G., Simmons, P.J. (2008). Mesenchymal Stem Cells: Revisiting History, Concepts, and Assays. Cell Stem Cell, 2(4), 313-319. 11. Boston Children s Hospital Web site. (2017) Adult Stem Cells 101 Retrieved April 27, 2017, from http://stemcell.childrenshospital.org/about-stem-cells/adult-somatic-stem-cells-101/what-areprogenitor-cells/ 12. Özkalemkaş, F. (Ekim, 2003). Nedir Bu Hematopoetik Kök Hücre? XXX. Ulusal Hematoloji Kongresi III. Hematoloji İlk Basamak Kursu, 77-83.

12 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 13. Glauche, I., Bystrykh, L., Eaves, C., Roeder, I. (2013). Stem cell clonality-theoretical concepts, experimental techniques, and clinical challenges. Blood Cells, Molecules, and Diseases, 50(4), 232-240. 14. Kirschstein, RL. (2001). Stem cells: scientific progress and future research directions. National Institutes of Health, Washington: Department of Health and Human Services. Terese Winslow, p.5-10. 15. Euro Stem Cell Web site. (2016). Types of stem cells and their uses. Retrieved May 22, 2017, from http://www.eurostemcell.org/types-stem-cells-and-their-uses 16. Takahashi, K., Yamanaka, S. (2006). Induction of pluripotent stem cells from mouse embryonic and adult fibroblast cultures by defined factors. Cell, 126(4), 663-676. 17. Euro Stem Cell Web site. Retrieved May 5, 2017, from http://www.eurostemcell.org/embryonicstem-cell-research-ethical-dilemma 18. Şener, N. (2012). Kök Hücre Araştırmaları, Etik ve Yasal Tartışmalar. Hukuk Gündemi, 1, 54-57. 19. Washington Post Web site. (2010) Retrieved April 25, 2017, from http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/27/ar2010042703360.html 20. Ural, A.U. (2006). Hematopoetik Kök Hücre. Turkiye Klinikleri Journal of Surgical Medical Sciences, 2(43), 5-10. 21. Menon, S., Shailendra, S., Renda, A., Longaker, M., Quarto, N. (2016). An Overview of Direct Somatic Reprogramming: The Ins and Outs of ipscs. International Journal of Molecular Sciences, 17, 1. 22. Özel, H.B., Ozan, E., Dabak, Ö. (2008). Embriyonik Kök Hücreler. Turkiye Klinikleri Journal of Medical Science, 28, 333-341. 23. Harvard University Web site. (2014). Retrieved May 4, 2017, from http://sitn.hms.harvard.edu/flash/2014/stem-cells-a-brief-history-and-outlook-2/ 24. Hui, H., Tang, Y., Hu, M., Zhao, X. (2011). Stem Cells: General Features and Characteristics, Gholamrezanezhad, A. (Ed.), Stem Cells in Clinic and Research, (pp. 3-20). INTECH Open Access Publisher. 25. Scadden, D.T., Raaijmakers, M.H. (2015). Overview of stem cells. UpToDate. Retrieved April 27, 2017, from https://www.uptodate.com/contents/overview-of-stem-cells 26. Kalra, K., Tomar, P.C. (2014). Stem Cell: Basics, Classification and Applications. American Journal of Phytomedicine and Clinical Therapeutics, 2(7), 919-930. 27. Terzioğlu, G., Keskin, A.Ü., Yanıkkaya Demirel, G. (2013). Hücre Proliferasyonu Ölçüm Yöntemleri ve Çeşitli Ticari Proliferasyon Kitlerinin Karşılaştırılması. Turkish Journal of Immunology,1(3), 74-89.

Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat 13 28. Hashemi, E., Akhavan, O., Shamsara, M., Daliri, M., Dashtizad, M., Farmany, A. (2016). Synthesis and cyto-genotoxicity evaluation of graphene on micespermatogonial stem cells. Colloids and Surfaces B: Biointerfaces, 1(146), 770-776. 29. Fazel Anvari-Yazdi, A., Tahermanesh, K., Hadavi, SM., Talaei-Khozani, T., Razmkhah, M., Abes, SM., Mohtasebi, M.S. (2016). Cytotoxicity assessment of adipose-derived mesenchymal stem cells on synthesized biodegradable Mg-Zn-Ca alloys. Materials Science and Engineering C, 69, 584-597. 30. Burnett, J.P., Lim, G., Li, Y., Shah, R.B., Lim, R., Paholak, H.J., McDermott, S.P., Sun, L., Tsume, Y., Bai, S., Wicha, M.S., Sun, D., Zhang, T. (2017). Sulforaphane enhances the anticancer activity of taxanes against triple negative breast cancer by killing cancer stem cells. Cancer Letters, 394, 52-64. 31. Yao, M.Z., Hu, Y.L., Sheng, X.X., Lin, J., Ling, D., Gao, J.Q. (2016). Toxicity analysis of various Pluronic F-68-coated carbon nanotubes on mesenchymal stem cells. Chemico-Biological Interactions, 250, 47-58. 32. Uzun, İ.H., Bayındır, F. (2011). Dental Materyallerin Biyouyumluluk Test Yöntemleri. GÜ Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 28(2), 115-122. 33. Repetto, G., del Peso, A., Zurita, J.L. (2008). Neutral red uptake assay for the estimation of cell viability/cytotoxicity. Nature Protocols, 3(7), 1125-1131. 34. Ahmad, A., Shakoori, A.R. (2013). Cytotoxic and Genotoxic effects of Arsenic and Lead on Human Adipose Derived Mesenchymal Stem Cells (AMSCs). Journal of Stem Cells and Regenerative Medicine, 9(2), 29-36. 35. Freshney, R.I. (2000). Culture of Animal Cells: A Manual of Basic Technique, 3rd edition; Wiley- Liss, New York. 36. Kuskov, A.N., Kulikov, P.P., Goryachaya, A.V., Tzatzarakis, M.N., Docea, A.O., Velonia, K., Shtilman, M.I., Tsatsakis, A.M. (2017). Amphiphilic poly-n-vinylpyrrolidone nanoparticles as carriers for non-steroidal, anti-inflammatory drugs: In vitro cytotoxicity and in vivo acute toxicity study. Nanomedicine, 13(3), 1021-1030. 37. Hamid, R., Rotshteyn, Y., Rabadi, L., Parikh, R., Bullock, P. (2004). Comparison of alamarblue and MTT assays for high throughput screening. Toxicology In Vitro, 18, 703-710. 38. Kalkan, R. (2016). Sitotoksisite Analizleri Yakın Doğu Üniversitesi Deneysel Sağlık Bilimleri Araştırma Merkezi Uygulamalı Hücre Kültürü Kursu, Lefkoşa, KKTC. 39. Kim, B.S., Ott, V., Boecker, A.H., Stromps, J.P., Paul, N.E., Alharbi, Z., Cakmak, E., Bernhagen, J., Bucala, R., Pallua, N. (2017). The Effect of Antiseptics on Adipose-Derived Stem Cells. Plastic & Reconstructive Surgery, 139(3), 625-637.

14 Ökçesiz ve Ündeğer Bucurgat Ankara Ecz. Fak. Derg., 41(2): 1-14, 2017 40. Karaboğa Arslan, A.K. (2017). Α-Chaconine ve Α-Solanine in Antikanserojen Etkilerinin RL95-2 Hücrelerinde Araştırılması (Doktora Tezi), Kayseri, Erciyes Üniversitesi. 41. Zhang, Y., Wang, X.Q., Wang, J.C, Zhang, X., Zhang, Q. (2011). A comparison study of the cytotoxicity of salinomycin and salinomycin sodium toward human breast cancer stem cells as well as breast cancer cells. Journal of Chinese Pharmaceutical Sciences, 20(4), 368-375. 42. Leem, Y., Oh, S., Kang, H.J., Kim, J.H., Yoon, J., Chang, J.S. (2016). BPA toxicity via superoxide anion overload and a deficit in β catenin signaling in human bone mesenchymal stem cells. Environmental Toxicology, 32(1), 344-352. 43. Choi, Y.J., Park, J.H., Han, J.W., Kim, E., Ja-Wook, O., Lee, S.Y., Kim, Y.J., Gurunathan, S. (2016). Differential Cytotoxic Potential of Silver Nanoparticles in Human Ovarian Cancer Cells and Ovarian Cancer Stem Cells. International Journal of Molecular Sciences, 17(12), 2077(1-17). 44. Jalayeri, M., Pirnia, A., Najafabad, E.B., Varzi, A.M., Gholami, M. (2017). Evaluation of alginate hydrogel cytotoxicity on three-dimensional culture of type A spermatogonial stem cells. International Journal of Biological Macromolecules, 95, 888-894. 45. Fernandes, A.P., Junqueira, M.A., Marques, N.C.T., Machado, M., Santos, CF., Oliveira, T.M., Sakai, V.T. (2016). Effects of low-level laser therapy on stem cells from human exfoliated deciduous teeth. Journal of Applied Oral Science, 24(4), 332-337. 46. Liu, S., Yin, N., Faiola, F. (2017). Prospects and frontiers of stem cell toxicology. Stem cells and Development, 26(21), 1528-1539. 47. Yao, X., Yin, N., Faiola, F. (2016). Stem cell toxicology: a powerful tool to assess pollution effects on human health. National Science Review, 3(4), 430-450. 48. Tokur, O., Aksoy, A. (2017). In Vitro Sitotoksisite Testleri. Harran Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi, 6(1), 112-118.

15 Yayım Koşulları 1. Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Dergisi (Ankara Ecz. Fak. Derg. - J. Fac. Pharm. Ankara) yılda üç kez (Ocak-Mayıs-Eylül) yayımlanır. 2. Dergiye Eczacılığın her alanında daha önce hiç bir yerde yayınlanmamış, Türkçe veya İngilizce olarak hazırlanmış makaleler kabul edilir. Deneylerde, insan için the Declaration of Helsinki ve hayvan için European Community Guidlines a bağlı kalınmalıdır. 3. Yayın Komisyonuna gelen makaleler en az 2 danışmana gönderilir. 4. Makaleler yayına kabul ediliş sırasına göre yayınlanır. 5. Danışmanlar tarafından önerilen düzeltmelerin yapılması için yazar/ yazarlara geri gönderilen makaleler, düzeltilip yayınlanmak üzere 3 ay içinde tekrar yayın kuruluna gönderilmezse, yeni başvuru olarak işlem görür. Makale yayımlanmadan önce yazarların yayımcıya makalenin Copyright Transfer Form unu doldurarak telif hakkını göndermesi gerekmektedir. 6. Yayımlarda intihal olup olmadığı kontrol edilmelidir. 7. Dergimize aşağıdaki makale türleri kabul edilir: a) Araştırma makalesi: Türkçe veya ingilizce hazırlanmış, şekiller ve tablolar dahil tamamı en çok 20 A4 kağıdı sayfası olan, orjinal araştırmaların bulgu ve sonuçlarını açıklayan makalelerdir. b) Derleme: Türkçe veya ingilizce hazırlanmış, şekil ve tablolar dahil tamamı en çok 25 A4 kağıdı sayfası olan, yeterli sayıda bilimsel makale taranarak, o güne kadarki gelişmeleri özetleyerek ortaya koyan ve sonuçlarını yorumlayarak değerlendiren makalelerdir. c) Önbilgiler: Devam etmekte olan bir çalışmanın bulgularını zaman kaybetmeden duyurmak için Türkçe veya ingilizce yazılan en çok 5 A4 kağıdı sayfası olan makalelerdir. Yayım Gönderme Yazarlar makalelerini http://journal.pharmacy.ankara.edu.tr adresinden online olarak yükleyeceklerdir.

16 Yazım Kuralları 1. Metinler, A4 normunda (21 x 29,7 cm) yazılmış olmalıdır. 2. Bütün tablo ve şekiller metin içindeki yerlerine yazım alanından taşmadan yerleştirilmiş olmalıdır. 3. Metinler A4 normundaki sayfanın sağ ve sol tarafından 2,5 cm., üst ve alt kenarlarından 3 er cm boşluk bırakılarak (ilk sayfada yukarıdan 5 cm) 1.5 satır aralıkla yazılmalıdır. Yayımı kabul edilen makaleler doğrudan Microsoft Word dosyası halinde online olarak sisteme yüklenecektir (online submission). Yazı karakteri Times New Roman ve 11 punto olmalıdır. 4. Sayfa numaraları makalede belirtilmemelidir. 5. Yazar adı (küçük harf) ve soyadı (büyük harf) koyu olarak başlığın altına üç satır aralık verildikten sonra altına unvan belirtmeden yazılmalıdır. Birden çok yazar varsa virgülle ayrılıp bir boşluk bırakılarak yazılmalıdır. Yazarların soyadları üzerine konulacak rakamlarla hemen isimlerin altındaki satıra kurum adları ve posta adresleri açıkça yazılmalıdır. 6. Başlık sayfasında yayın adı, yazar/yazarların adları ve yazışma yapılacak yazarın açık adresi, telefon ve faks numaraları, varsa e-mail adresi belirtilmelidir. Sorumlu yazarın soyadının üstüne (*) işareti konularak belirtilmelidir. Bu kişinin, açık adresi, fax numarası, telefon numarası ve e- mail adresi başlık sayfasının en altında belirtilmelidir. 7. Tablolar üstlerine, şekiller (formül, grafik, şema, spektrum, kromatogram, fotoğraf v.b.) de altlarına arabik rakamlarla (Şekil 1., Tablo 2.,) numaralandırılmalıdır. Tablo, Şekil sözcükleri ile bunlara ait numaralar koyu yazılmalı ve 11 punto olmalıdır. Şekil/Resim (JPG formatında) makale içinde yerleşmiş olmalıdır. 8. Tablo adları Tabloların üstüne ve şekil adları da Şekillerin altına birer satır aralıkla ve bunların genişliğini aşmayacak şekilde 11 punto yazılmalıdır. Tabloya ait açıklama varsa tablonun altına 1 boşluk bırakılarak 9 punto ile yazılmalıdır. Tablo ve Şekiller metin içine yerleştirilirken metin ile aralarında net ayırımı sağlayacak kadar boşluk bırakılmalıdır. 9. Paragraf başları 5 boşluk içeriden başlamalıdır. 10. Uluslararası kısaltmalar kullanılabilir. Metin içinde mililitre için ml; dakika için dak. olarak belirtilen şekliyle yazılmalıdır. 11. Makalelerin bölümleri Başlık, Özet, Anahtar kelimeler, Giriş, Materyal Yöntem, Sonuç ve Tartışma ve Kaynaklar sırasına uygun olarak hazırlanmalıdır. Derleme makalelerinde Materyal Yöntem bölümü bulunmayabilir. Bu bölümler birbirlerinden 2 satır aralık ile ayrılmalıdır. Bu bölümleri ifade eden başlıklar 12 punto ile koyu olarak büyük harflerle ve sayfanın solundan başlanarak yazılmalıdır. Bölüm başlıkları ile metin arasında ayrıca aralık bırakılmamalıdır. a. Başlık: Türkçe ve İngilizce olarak büyük harf ve 14 punto ile başlık koyu ve ikinci başlık beyaz olarak yazılmalıdır. Başlık metine uygun, kısa, çalışmayı tanıtıcı ve açık ifadeli olmalıdır. b. Özet: Türkçe ve İngilizce (Abstract) olarak makalelerin başında 200 er kelimeyi geçmeyecek şekilde 10 punto ile, italik olarak ve çerçeve içinde yazılmalıdır. Yabancı dilde yazılmış makalelerde mutlaka Türkçe özet bulunmalıdır. c. Anahtar kelimeler: En fazla 5 sözcükten oluşmalı ve özetlerin hemen altına ilgili dilde alfabetik ve italik olarak yazılmalıdır. d. Giriş: Araştırmanın amacı ve konuyla ilgili çalışmaların yer aldığı bölüm olmalıdır. e. Materyal ve Yöntem: Kullanılan materyal belirtilerek, uygulanan yöntem hakkında gerekli bilgiler açıkça ifade edilmelidir. Deneylerde hayvan kullanılması durumunda lokal etik komiteden veya ilgili düzenleyici makamlardan onay alınmalıdır ve bilgilendirilmiş onam belgelendirilmelidir. f. Sonuç ve Tartışma: Bulguların verilerek değerlendirildiği bölümdür. g. Teşekkür: Varsa araştırmayı destekleyen kuruluşa ve katkısı olan kişilere kaynaklardan önce yer alan bu bölümde kısaca teşekkür edilebilir. h. Kaynaklar: Kaynak yazım stili Amerikan Psikoloji Derneği ne (APA) göredir. Metinde, geçiş sırasına göre köşeli parantez içinde, örneğin: [1,2, ] gibi numaralandırılmalı ve metin sonunda bu numaralara göre sıralanmalıdır. Kaynaklar aşağıdaki örneklere uygun olarak yazılmalıdır.

17 i. Makale için: Yazarın soyadı, adının baş harfleri, makalenin tam başlığı derginin adı, cilt no, varsa sayı no (parantez içinde), başlangıç ve bitiş sayfa no, yıl yazar isimlerinden sonra (parantez içinde) olarak yazılmalıdır. Birden fazla yazar varsa hepsi yazılmalıdır. Makalenin adı yazılırken ilk kelimenin ilk harfi büyük diğer kelimelerin ilk harfi küçük yazılmalıdır. Kaynaklarda verilen dergi adları kısaltma yapılmadan açık olarak yazılmalıdır. Moncada, S., Palmer, R.M.J., Higgs, E.A. (1989). Biosynthesis of nitric oxide from L-arginine. A pathway for the regulation of cell function and communication. Biochemistry and Pharmacology, 38, 1709 1715. ii. Elektronik Makale için: Perneger, T. V. and Giner, F. (1998). Randomized trial of heroin maintenance programme for adults who fail in convential drug treatments. British Medical Journal, 317. Retrieved August 12, 2005, from ttp://www.bmj.com/cgi/content/full/317/7150/ iii. Web sitesi için: Clinical Pharmacology Web site. (2001). Retrieved June 16, 2004, from http://cpip.gsm.com/ iv. Kitap için: Yazarın soyadı, adının baş harfleri, kitabın adı, cilt no (varsa), kitabevi, yayınlandığı şehir, sayfa no, basıldığı yıl (parantez içinde) yazılmalıdır. Franke, R. (1984). Theoretical Drug Design Methods, Elsevier, Amsterdam, p.130. v. Kitap Bölümü için: Yazarın soyadı, adının baş harfleri, bölümün başlığı, editör/editörlerin soyadı, adının baş harfleri, (Ed./Eds.) ibaresi, kitabın adı, varsa cilt no, kitabevi, yayınlandığı şehir, sayfa no, basıldığı yıl (parantez içinde) yazılmalıdır. Weinberg, E.D. (1979). Antifungal Agents. In: M.E. Wolff and S.E. Smith (Eds.), Burger s Medicinal Chemistry, (pp. 531-537). New York: John Wiley and Sons. 12. Bileşiklerin karakterizasyonu ayrı bir paragraf ile gösterilmeli ve yeni bileşiklerin saflıkları ve yapı aydınlatılmaları sağlanmalıdır.

18 Instruction for Authors 1. The Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University (J. Fac. Pharm. Ankara) is published three times (January-May-September) a year. 2. The Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University publishes articles in every field of Pharmaceutical Sciences. The manuscript to the journal should not be published previously as a whole or in part and not be submitted elsewhere. Manuscript should be written in Turkish or English The experiments used have to be adhered to the Declaration of Helsinki for humans and European Community Guidlines for animals. 3. All manuscripts will be submitted to a review process by the editors and by qualified at least 2 outside reviewers. 4. Manuscripts are published in order of final acceptance after review and revision. 5. If a manuscript returned to the authors for revision is not received back to the editor within 3 months it will be treated as a new article. When the article is published, the by authors are considered to transfer all rights of the manuscript to the Publisher. 6. Manuscript will be controlled using plagiarism checker. 7. Manuscripts with the following charactheristics are accepted: a) Research article: Articles written in English or Turkish in scientific format presenting original research. Articles should be printed on A4 size papers not exceeding 20 pages (including tables and figures) b) Review: An updated comprehensive review of scientific works on a particular subject. Articles written in English or Turkish should be printed on A4 size papers not exceeding 25 pages (including tables and figures). c) Rapid communication: Rapid announcement of the results of a continuing research written in English or Turkish, no longer than 5, A4 size pages. Submission of Manuscripts Online submission: http://journal.pharmacy.ankara.edu.tr

19 Preparation of Manuscript 1. Manuscripts should be typed on A4 size papers marked in 21 x 29,7 cm area. 2. All tables and figures should be inserted in the text, not exceeding text margins. 3. Manuscripts should be typed with 1.5 line spacing with a margin of 2,5 cm on left-hand and right-hand sides, 3 cm on the top (5 cm on the first page) and bottom. Since articles will be loading online, authors are requested to submit their manuscripts as Microsoft Word file. Font should be Times New Roman with 11 pt font size. 4. Page numbers shouldn t be placed on the pages. 5. Author names (first name with small letters, surname with capital letters, no qualification) should be written allowing 3 line space from the title of the article. Having more than one author, the names should be separated with comma and 1 free space. By using number as superscripts, the institution and mailing address of authors must be indicate on the next line. 6. Title page of the manuscript should include title, authors names and full mailing addresses. Corresponding author should be indicated by an asteriks (*). His/Her marking address, a fax, telephone numbers and e-mail address should indicate at the bottom of the title page. 7. All tables and figures/images must be cited in the text consecutively. Every table must have a descriptive title at the top and should be numbered with Arabic numerals (Table 1., Table 2.) Please submit tables as editable text and not as images. Figures (chemical formulas, graphics, photographs, chromatographs, spectra etc) should also be numbered with Arabic numerals (Figure 1., Figure 2.,) Captions should be typed with 11 pt font size. Figures/Images (JPG) should be embedded in the Manuscript file. 8. An appropriate heading of tables and figures should be used for each and typed with 11 pt font size at the top of the table, at the bottom of the figure with one line space. If there is an explanation about the table, it should be written with 1 line space below and should be typed with 9 pt font size. Between text and figures/tables must be adequate space to distinquish each of them. 9. In each paragraph, indentation must be done (5 letter space). 10. International abbreviations should be used. In text ml should be used for mililiter and min should be used for minute to make harmonize for common abbreviation. 11. Manuscripts should be organise as follows: Title page, Abstract, Keywords, Introduction, Material-Method, Results and Discussion, References. Each section must be separated with 2 line spaces. The section titles must be written with bold capital letters at 12 pt font size. No line spaces between section headings and text. a) Title: It should be written in Turkish and English. Font size must be 14 pt as a bold. The title must be appropriate to the text. b) Abstract: It should be written in Turkish and English no longer than 200 words, 10 pt, Italic. Abstract should be written in a border. If manuscript is written in a foreign language, must include Turkish abstract. c) Keywords: Up to 5 key words should be provided in alfabetic and italic at the end of the abstract. d) Introduction: It should contain a clear statement of the aim and novelty of the study. e) Materials and methods: It should be described in sufficient detail to allow other works to dublicate the study. If animals are used, authors must indicate that approvals of the relevant regulatory authorities or local ethical commitees were obtained and that appropriate regulatory or local ethical commitee approvals were obtained and that informed consent was documented. f) Results and Discussion: The results must be clearly and concisely described with the help of appropriate illustrative material. The discussion should deal with the interpretation of the

20 results. g) Acknowledgements: If necessary, this section should be given at the end of the text, before references. h) References: The style of references is that of the American Psychological Association (APA). They should be numbered with Arabic numerals consecutevily in the order in which they first appear in the paper, for example: [1,2, ] Cited publications should be listed in numerical order at the end of the paper. If there is more than one author, all the names of the authors should be written. Examples are given below; i) Article: Reference to a journal publication (journal names in full, not abbreviated) Moncada, S., Palmer, R.M.J., Higgs, E.A. (1989). Biosynthesis of nitric oxide from L- arginine. A pathway for the regulation of cell function and communication, Biochemistry and Pharmacology, 38, 1709 1715. ii) Electronic Article: Perneger, T. V. and Giner, F. (1998). Randomized trial of heroin maintenance programme for adults who fail in convential drug treatments. British Medical Journal, 317. Retrieved August 12, 2005, from ttp://www.bmj.com/cgi/content/full/317/7150/ iii) Web page: Clinical Pharmacology Web site. (2001). Retrieved June 16, 2004, from http://cpip.gsm.com/ iv) Book: Franke, R. (1984). Theoretical Drug Design Methods, Elsevier, Amsterdam, p.130. v) Chapter in a book: Weinberg, E.D. (1979). Antifungal Agents. In: M.E. Wolff and S.E. Smith (Eds.), Burger s Medicinal Chemistry, (pp. 531-537). New York: John Wiley and Sons. 12. The characterization of compounds should be presented in a seperate paragraph and for all new compounds, evidence to confirm both identity and purity have to be provided.

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ YAYIN SAHİBİNİN ADI : Prof. Dr. Gülbin ÖZÇELİKAY SORUMLU YAZI İŞLERİ MÜDÜR ADI : Prof. Dr. İlkay YILDIZ YAYIN İDARE MERKEZİ ADRESİ : Ankara Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Dekanlığı, 06100 Tandoğan/Ankara YAYIN İDARİ MERKEZİ ADRESİ TEL : 0 (312) 213 54 62 0 (312) 203 30 69 YAYIN TÜRÜ : Bilimsel Periyodik Elektronik Dergi, Yılda 3 Sayı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Cilt / Vol : 41 Sayı / No : 2 Yıl / Year : 2017 eissn : 2564-6524 Derlemeler / Reviews Sayfa / Page Aysun ÖKÇESİZ, Ülkü ÜNDEĞER BUCURGAT Sitotoksisite Çalışmalarında Kök Hücre Stem Cells in Cytotoxicity Studies 1