YAKIN DÖNEM TÜRKİYE ARAŞTIRMALARI RECENT PERIOD TURKISH STUDIES ISSN 1304-9720 CİLT/VOLUME:12 YIL/YEAR: 2013 / 1 SAYI/ISSUE: 23 Yılda İki Kez Yayımlanan Ulusal Hakemli Dergi National Peer Reviewed Journal Published Two Times Yearly
Yakın dönem Türkiye araştırmaları = Recent period Turkish studies.-- İstanbul : İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, 2002- c.: resim, tablo; 24 cm. Yılda 2 sayı ISSN 1304-9720 Elektronik ortamda da yayınlanmaktadır: http://www.journals.istanbul.edu.tr/iuydta/index 1. TARİH TÜRKİYE SÜRELİ YAYINLAR. 2. ATATÜRK İLKELERİ VE DEVRİMLERİ. 3. ATATÜRKÇÜLÜK. 4. TÜRKİYE CUMHURİYETİ TARİHİ. Baskı: İlbey Matbaa www.ilbeymatbaa.com.tr Sertifika No: 17845 İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı tarafından bastırılmıştır.
YAKIN DÖNEM TÜRKİYE ARAŞTIRMALARI RECENT PERIOD TURKISH STUDIES CİLT/VOLUME: 12 YIL/YEAR: 2013 / 1 SAYI/ISSUE: 23 Sahibi / Owner: İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü adına Prof. Dr. Cezmi ERASLAN Yayın Kurulu / Editorial Board: Prof. Dr. Cezmi ERASLAN (Başkan, Editör) Prof. Dr. Mustafa AYDIN Doç. Dr. Serkan TUNA Doç. Dr. Aynur SOYDAN ERDEMİR Doç. Dr. Savaş AÇIKKAYA Doç. Dr. Önder KOCATÜRK (İngilizce Dil Editörü) Yrd. Doç. Dr. Cevahir KAYAM Yrd. Doç. Dr. Nilüfer ERDEM Yrd. Doç. Dr. Akın ÇELİK Yrd. Doç. Dr. Hayrünisa ALP Yrd. Doç. Dr. Ö. Kürşad KARACAGİL Birim Yayın Komitesi / Publishing Unit Committee: Prof. Dr. Cezmi ERASLAN (Başkan) Doç. Dr. Serkan TUNA Yrd. Doç. Dr. Cevahir KAYAM Posta Adresi / Post Address: İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Bozdoğan Kemeri Cad. No: 7 Vezneciler/İSTANBUL Telefon / Telephone: 0212 440 00 00 Dahili / Internal: 10598/10056 Faks / Fax: 0212 440 03 45 e-posta / e-mail: ata.enst@istanbul.edu.tr yakindonemturkiye@hotmail.com
BU SAYININ HAKEMLERİ /REFEREES FOR THIS ISSUE Prof. Dr. Süleyman BEYOĞLU Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Prof. Dr. Cezmi ERASLAN İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü Prof. Dr. Cemil ÖZTÜRK Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Prof. Dr. Namık Sinan TURAN İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Doç. Dr. Recep KARACAKAYA İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Doç. Dr. Fatih M. SANCAKTAR İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Doç. Dr. Mustafa SELÇUK İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Doç. Dr. Aynur SOYDAN ERDEMİR İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü Doç. Dr. Uğur ÜNAL Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yrd. Doç. Dr. Betül BATIR İstanbul Üniversitesi Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Akın ÇELİK İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. İbrahim KELAĞA AHMET Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Şamil ÜNSAL İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi
İÇİNDEKİLER/CONTENTS Editörden Mektup Editor s Message Prof. Dr. Cezmi ERASLAN... vii-ix Makaleler/Articles Çerkes Teavün Mektebi (1910-1914) Circassian Solidarity School (1910-1914) Nuri GÜÇTEKİN...1-21 Birinci Dünya Savaşı Sırasında Ermeni Ayaklanmaları Armenian Rebellions during the First World War Dilek AKGÜMÜŞ...23-47 Kuva-yı Milliye nin Gelirleri Incomes of National Forces Nuran KOLTUK...49-81 Çeviriler/Translations Albay Konstantinos Mazarakis Enian ın Batı Trakya yı Yunanistan a Dahil Etmeye Yönelik Faaliyetlerine İlişkin 17 Şubat 1919 Tarihli Raporu 17 February 1919 Report of Colonel Konstantinos Mazarakis Enian for his Activities about the Integration of Western Thrace into Greece Nilüfer ERDEM...83-94 Yüksek Muallim Mektebi Talimatnamesi Regulations of High Teaching School Hayrünisa ALP...95-111 Kitap Tanıtımı/Book Review Osmanlı Diplomasisinin İzini Sürmek: Diplomasiyi İmparatorluk Olgusu Üzerinden Değerlendiren Önemli Bir Çalışma Tracing the Ottoman Diplomacy: An Important Study Evaluating Diplomacy through. Imperialism Bilen IŞIKTAŞ...113-121 Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisinin Amacı ve Yayın İlkeleri...123-131
vii EDİTÖRDEN MEKTUP Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi nden Merhabalar, Değerli meslektaşlarımız ve okuyucularımız, yeni yazı, yorum ve çeviri yazılar ile dopdolu içerikle sizlere ulaşmanın mutluluğunu yaşıyoruz. Bu sayımızda iç ve dış politik gelişmelere, eğitim tarihimize katkı sağlayacak mahiyette çalışmalarla karşınızdayız. Değerli meslektaşımız Nuri Güçtekin, eğitim tarihi ile ilgili çalışmalarına yoğun bir şekilde devam ediyor. Çerkes Teavün Mektebi (1910-1914) başlıklı makalesiyle İstanbul da Kafkasya davasına ve Kafkasyalılara hizmet için kurulan Teavün Cemiyetinin eğitim çalışmalarına katkısını ele alıyor. Değerli arkadaşımızın Eğitimli Neslin I. Dünya Savaşı İle İmtihanı başlıklı ayrıntılı ve dokümanter çalışmasının kitapçı raflarında yerini aldığı haberini sizlerle paylaşmak isteriz. Bu sayımızda güncelliğini kaybetmeyen bir konuda yine belgelere dayanarak yapılmış kıymetli bir makalemiz var. Dilek Akgümüş arkadaşımız, yüzüncü yılını idrak ettiğimiz I. Dünya Savaşı sırasında Ermenilerin Van vilayetinde gerçekleştirdikleri terör eylemlerini ve sonuçlarını Osmanlı Arşiv belgeleri ışığında değerlendirmektedir. Söz konusu süreçte yaşananlar ve devletin almak zorunda kaldığı önleyici tedbirlerin neticesinde yaşanan üzücü olayların yansımalarının günümüze değin sürmesi konunun doğru anlaşılması gerektiğini bizlere bir kez daha hatırlatmaktadır. Nuran Koltuk, Kuva-yı Milliye nin Gelirleri başlıklı makalesi ile yaklaşık yüzyıllık bir sürecin son derece önemli bir konusunu ele almaktadır. Mondros Mütarekesiyle başlayan işgallere karşı tamamen milli bir refleks ile harekete geçen Türk milletinin uzun
viii savaş yıllarından sonra içine düştüğü mali sıkıntıların nasıl aşılmaya çalışıldığını yine arşiv belgeleri ışığında ele almaktadır. Devleti yönetme makamında olanların tavırlarını dış gelişmelere ve kuvvet dengelerine göre belirlemeye çalıştığı dönemde doğrudan işgale ve esarete düşme tehlikesine maruz kalan insanların mali konulardaki mücadelesini dikkatlerinize sunuyoruz. Yardımcı Doçent Dr. Nilüfer Erdem meslektaşımız ise Yunan arşivlerinden çok değerli bir belgeyi bizimle paylaşmaktadır. Albay Konstantinos Mazarakis Enian ın Batı Trakya yı Yunanistan a Dâhil Etmeye Yönelik Faaliyetlerine İlişkin 17 Şubat 1919 Tarihli Raporu Balkanlardaki güç dengelerinin siyaseti nasıl etkilediğini çok açık bir şekilde ortaya koyuyor. Savaş ve mütareke dönemlerinde sadece savaş meydanlarında çabalamanın yetmediğini, stratejik hamlelerin, şartları doğru değerlendirmenin ne kadar belirleyici olabileceğini bizlere hatırlatıyor. Yoğun ilmi ve idari çalışmalarının yanı sıra Dergi nin elinize ulaşmasındaki çok büyük gayretleri için Nilüfer Erdem e ayrıca şükran borçluyuz. Enstitümüzün değerli öğretim üyelerinden Hayrunnisa Alp ise eğitim tarihimizin önemli bir kurumuna ait nizamname ile karşınızdadır. 7 Haziran 1925 tarihli Yüksek Muallim Mektebi Talimatnamesi öğretmen yetiştiren en önemli kurumlardan birinin idari mantığını ortaya koyması bakımından önemlidir. Burada ortaya konulan esasların Atatürk dönemi öğretmen yetiştirme anlayışını izah eder mahiyette olduğunun altını çizmek isteriz. 23. sayımızın son yazısı bir kitap tanıtımıdır. Bilen Işıktaş, İmparatorluk ve Diplomasi: Osmanlı Diplomasisinin İzinde, İstanbul 2014 adlı kitabı tanıtmaktadır. Değerli meslektaşımız Namık Sinan Turan tarafından kaleme alınan kitap Bilgi Üniversitesi Yayınlarından çıkmıştır.
Yeni sayımızda yine Türkiye nin ve Dünyanın yakın dönemine ışık tutacak yeni yazılar ile karşınızda olmak üzere, hoşça kalınız efendim ix Prof. Dr. Cezmi ERASLAN