De erli ifl orta m z,

De erli ifl orta m z, Dünyan n en büyük LPG da t m grubu SHV Gas n bir üyesi olan pragaz, 96 y l ndan beri dünyadaki tüm teknik geliflmeleri izliyor, ülkemizde uygulamaya koyuyor. Yenilikçi felsefesiyle pragaz, sadece belli sektörler için de il tüm ülke için fark yaratan ilklere imza at yor. lk LPG tüp dolumu, ilk Sistem LPG (Dökmegaz) servisi, ilk resmi belgeli otogaz istasyonu...

Yaratt istihdam ve Türkiye nin dört bir yan na tafl d güven, y llar içinde pragaz LPG sektörü lideri konumuna yükseltti. Bu konumu uzmanl sayesinde korumaya devam ediyor. Bu büyük güç, sizlerin enerji ihtiyac n da kusursuz hizmet a ve kaliteli ürünleriyle karfl lamaya haz r.

96 den Bu Yana Dönüm Noktalar 966 962 96 Eureka Metal A.fi. ad yla kuruldu. zmit Yar mca da, Türkiye nin ilk S v laflt r lm fl Petrol Gaz (LPG) dolum tesisini faaliyete geçirdi. Türkiye Petrolleri Anonim Ortakl (TPAO) ile birleflti.

992 999 Rakamlarla pragaz pragaz, Türkiye nin en büyük 25 firmas aras nda bulunuyor. Ayn zamanda Türkiye de faaliyet gösteren özel flirketler içinde 994 ten beri, En çok vergi ödeyen ilk 50 firma aras nda. fiirketin, Tüplügaz, Dökmegaz ve Otogaz segmentlerinde 8 ilde yayg n teflkilat a bulunuyor. pragaz n teflkilat a rakamlarla flöyle: 2 Tüplü Sat fl Müdürlü ü, 7 Tüplü Saha Ofisi, 0 Dökme ve Otogaz Sat fl Müdürlü ü, 3 Dökme ve Otogaz Sat fl Bürosu, 7 LPG Dolum Tesisi, 3 LPG Stoklama Terminali ve 7 Tüp ve Emtia Deposu pragaz, bu ifl yerlerinde görev yapan yaklafl k 660 personeli ve 2000 i aflk n bayisiyle Türkiye ye enerji vermeye devam ediyor. Özellefltirilen pragaz, Frans z Primagaz bünyesine kat ld. Primagaz n da dünyan n en büyük LPG da t m firmas Hollandal SHV Gas taraf ndan sat n al nmas yla pragaz, SHV ailesinin bir parças haline geldi.

LPG LPG Sistem LPG Konutta Sistem LPG Kullan m htiyac na Göre Sistem LPG fl Yerinde Sistem LPG Sistem LPG Kolayl klar Sistem LPG Teknik Özellikleri

LPG s v laflt r lm fl petrol gaz (Liquified Petroleum Gas) anlam na gelir. S v halde, bas nç alt nda ve ortam s cakl nda depolan r. Bütan ve Propan gazlar n n kar fl m d r. Bu gazlar, normal flartlar alt nda gaz halindedir. Bas nç alt nda s v laflt r l r. LPG, petrol veya do al gazdan üretilmektedir. LPG üretimi do al gaz üretim art fl paralelinde her y l % 2 oran nda artmaktad r. S v halde tafl nan ve depolanan LPG, gaz faz nda tüketilir. Renksiz ve kokusuzdur. Yan c ve parlay c özelli e sahiptir. Suda çok az çözünür. Gaz kaçaklar n n anlafl labilmesi için LPG, merkaptanlar ve kükürt bileflenleri ile kokuland r l r. Hava içinde % 2 ile % 9 oran aras nda bulunmas patlama riskini do urur. Dünyada ilk olarak 80 senesinde ngiltere de kullan lmaya bafllanm flt r. LPG ülkemizde ticari olarak; Miks LPG (% 30 Propan ve % 70 Bütan) ve Propan (% 95 ve üzeri safl kta) olarak piyasaya sürülmektedir. pragaz, konutlarda ve küçük sanayi dökmegaz uygulamalar nda Propan, büyük sanayi dökmegaz uygulamalar nda ise Mix LPG kullanmaktad r. ÖZELLiKLER BiRiM MiKS LPG (5 C de) (5 C de) kg Gaz n Tam Yanmas çin Gerekli Özgül Hava Miktar GAZ HALiNDE (5 C de) (5 C de) m 3 Gaz n Tam Yanmas çin Gerekli Özgül Hava Miktar (5 C) (20 C) (38 C) (50 C) Di ER ÖZELLiKLER C C C C C C 0,508,969 2,5 90,50.945.070 2.09 0,538.980 2.850 22.28 20.590 23,87 272 6,5 8,95 2,30 7,50 0,584,72 2,02 92,00.735 0.920 2.703 0,407 2.008 2.800 28.868 26.863 3,03 238 0,82,85 2,60 4,0 0,560,786 2,06 9,55.798 0.965 2,28 0,439 2.000 2.85 26.899 25.000 28,88 248 2,53 3,98 5,5 8,9 C C 8

LPG YAKITLARIN EfiDE ERLiLiKLERi (Alt Is l De er Üzerinden) YAKIT ALT ISIL DE ER kcal ORT. VERiM kg eflde er MiKS LPG kg eflde er PROPAN m3 eflde er DO AL GAZ kg eflde er KÖMÜR kg eflde er MOTORiN kg eflde er F.OiL 04 kg eflde er F.OiL 06 kwh eflde er ELEKTRiK kg eflde er LNG kg MiKS LPG.000 92 0,994,333 2,83,67,242,30,886 0,922 kg PROPAN.070 92,006,342 2,849,75,250,38,962 0,928 m 3 DO AL GAZ 8.250 92 0,750 0,745 2,23 0,875 0,932 0,982 8,95 0,69 kg KÖMÜR 5.500 65 0,353 0,35 0,47 0,42 0,439 0,463 4,99 0,326 kg MOTORiN 0.200 85 0,857 0,85,42 2,425,064,22 0,83 0,790 kg F.OiL 04 9.700 84 0,805 0,800,074 2,279 0,940,054 9,570 0,742 kg F.OiL 06 9.200 84 0,764 0,759,08 2,62 0,89 0,948 9,077 0,704 kwh ELEKTRiK 860 99 0,084 0,084 0,2 0,238 0,098 0,04 0,0 0,078 kg LNG.935 92,085,078,447 3,07,266,348,42 2,897 9

SiSTEM LPG Türkiye de 973 y l ndan bu yana, bir çok önemli sektörde büyük sanayi iflletmelerinin Dökme LPG ihtiyaçlar n kesintisiz olarak karfl layan pragaz, 993 y l nda ilk kez küçük tankl toprak üstü ve toprak alt sistemlerini uygulayarak pragaz Sistem LPG yi oluflturdu. Bu sistem sayesinde pragaz hem küçük iflletmelerin hem de villalar n tüm enerji ihtiyac n karfl lamaya yönelik bir çözüm getirerek enerji kullan m nda yeni bir dönem bafllatt. pragaz Sistem LPG, farkl türlerdeki enerji ihtiyaçlar n ( s tma, piflirme, s cak su, so utma, elektrik gibi) tek bir merkezden karfl layabilece iniz ekonomik ve pratik bir enerji sistemidir. Yak t olarak Propan ve Miks LPG kullan r. SiSTEM LPG NiN AYRICALIKLI DÜNYASI Her an arac olmadan pragaz çal flanlar ndan hizmet alma avantaj Kalibrasyon hassasiyeti sa lanm fl, d fl ortam flartlar ndan etkilenmeyen, sistem güvenli i yüksek, ar za riski minimize edilmifl Türkiye nin ilk, Avrupa n n en büyük elektronik sayaçl araç filosuyla güvenli hizmet Sevkiyat sonras an nda faturalama kolayl sa layan ve manuel sistemlerde rakamsal hatalar, fatura kaybolmalar n, ödeme takip zorlu u gibi problemleri ortadan kald ran Araçta Faturalama Sistemi Depozito ve LPG ödemelerini kredi kart yla yapma imkan Konut müflterilerinin 3. parti arac lara yapt rmas gereken tüm ifllerin (Tank temel çukurunun ve boru hatt kanal n n kaz lmas, dere kumu temini, çukur ve kanallar n dolgusu, tank kaide betonunun haz rlanmas vs.) müflterinin talebi dahilinde ücret karfl l nda pragaz taraf ndan yap lmas Konut kullan c lar na ücretsiz verilen pragaz Sistem LPG Sigorta Paketi hizmeti Dünya standartlar ndaki ekipmanlar Üretimden montaja kadar pragaz n deneyimli ve uzman personeli taraf ndan kontrol edilerek pragaz güvencesiyle sunulan ürünler Tanker floförlerini profesyonel e itmenlerin gözetiminde her y l yenilenen müflteri memnuniyeti e itimine tâbi tutarak sertifikaland rma sistemi thal ürünlerin ba ms z test kurulufllar na kalite kontrolünü yapt rma imkan 0

SiSTEM LPG KONUTTA SiSTEM LPG Konut için üretilen pragaz Sistem LPG de, Propan gaz kullan l r. Propan gaz n n yüksek buharlaflma özelli inden dolay bu sistemde buharlaflt r c üniteler kullan lmaz. Böylece elektrik enerjisi gerekmedi inden enerji tasarrufu da yap l r. Konutlarda Sistem LPG s nma, piflirme, s cak su eldesi, so utma ve elektrik üretimi gibi bir konutun her türlü enerji ihtiyac n tek bir merkezden karfl lamak üzere kullan l r. KONUTLARDA SiSTEM LPG NiN ÜSTÜNLÜKLER Konutun tüm enerji ihtiyaçlar n tek bir merkezden kontrol Uzman personelle teknik servis, bak m, dolum ve da t m süreçlerinde 7/24 kesintisiz hizmet Sayaçl tanker filosundaki tüm araçlarda an nda faturalama sistemiyle güvenli ve h zl hizmet Alternatif enerji kaynaklar na göre daha yüksek yanma verimi ve s l de er Yanma s ras nda is, koku ve kurum yaratmad için temiz bir ortam Online siparifl, mail order gibi hayat n z kolaylaflt racak uygulamalar Yang n ve deprem vanalar yla standart n üzerinde güvenlik paketi (Opsiyonel)

KULLANIM ihtiyacina GÖRE SiSTEM LPG - BiREYSEL SiSTEM Villa ya da müstakil tip konut sakinlerinin tüm enerji ihtiyaçlar n bir merkezden karfl lad klar sistemdir. Gaz Hatt S cak Su Hatt 2

SiSTEM LPG Konut sahibiyle standart tip depozitolu sözleflme imzalan r. Tank depozitolu olarak teslim edilirken, sistem ücret karfl l nda kurulur. LPG teslimat minimum 400 kg için yap l r. Faturaland rma pragaz tankerinde sevkiyat an nda gerçeklefltirilir. LPG fatura ödemesi opsiyon süresi içinde havale olarak ya da teslimat an nda kredi kart yla yap l r. Tank depozito ve Sistem LPG kurulufl bedelinin ödemesi peflin, kredi kart yla, opsiyon süresi içinde havale yolu ya da mail order talimat yla yap l r. Elektrik Hatt Kalorifer Tesisat 3

2- MERKEZi SiSTEM Apartman ya da site sakinlerinin tüm enerji ihtiyaçlar n bir merkezden karfl lad klar sistemdir. pragaz site yönetimiyle muhatapt r. Sistem LPG tank n n seviyesi pragaz taraf ndan takip edilir ve seviye düfltü ünde sevkiyat gerçeklefltirilir. Site yönetimiyle sözleflme imzalan r. Tank emanet olarak teslim edilirken, sistem ücret karfl l nda kurulur. LPG teslimat minimum 400 kg için yap l r. Faturaland rma pragaz tankerinde sevkiyat an nda gerçeklefltirilir. LPG fatura ödemesi opsiyon süresi içerisinde havale ya da teslimat an nda kredi kart yla yap l r. Sistem LPG kurulufl bedelinin ödemesi peflin, kredi kart yla, opsiyon süresi içinde havale yolu ya da mail order talimat yla yap l r. LPG Stok Tank Servis Kutusu LPG Stok Tank Y kanm fl Kum Korozif zoleli Toprak Alt Boru Tesisat (PE Boru/PE Kapl Çelik Boru) 4

SiSTEM LPG MERKEZi SiSTEM Üst Havaland rma Alt Havaland rma 2. Kademe Regülasyon Kutusu Gaz Dedektörü Brülor Kalorifer Kazan 5

3- NETWORK SiSTEMi Villa ya da apartman sitelerindeki sakinlere yönelik abone odakl tasarlanm fl bir sistemdir. Tüm sistem abonelerine ayn tank üzerinden çekilen tesisatlarla enerji sa lan r. Sistem LPG tüketimleri, her bir abone tesisat üzerine sayaç konularak pragaz taraf ndan takip edilir. Ödemeler her bir abonenin Sistem LPG kullan m na göre gerçeklefltirilir. Bu sistemin iki ayr kullan m flekli bulunmaktad r. A- Kullan Öde Enerji tüketimlerini abone baz nda ölçmek için her bir abone tesisat üzerine standart tip G4 do al gaz sayac konulur. Sistem LPG tüketimleri sayaçlardan okunarak, kullan lan miktar ay sonlar nda aboneye fatura edilir. Sözleflme Muhatab Siteler inflaat aflamas ndayken muhatap müteahhit, site yönetimi ya da kooperatiflerdir. Site sakinleri yerleflimlerini tamamlad ktan sonra muhatap villa veya daire sahipleri yani gerçek abonelerdir. Sözleflme Tipi Müteahhit, site yönetimi ya da kooperatifle villa/apartman dairelerindeki sistemlerin kurulufl ve Sistem LPG tedarik flartlar n n belirlenmesiyle ilgili özel protokol yap l r. Site sakinleriyle standart tip abone sözleflmesi yap l r. Gaz Dedektörü Sayaç Kombi Ocak Sistem Kurulumu Sistem LPG tank emanet olarak verilir, ekipman ve tesisat ücret karfl l nda kurulur. Teslimat Tanktaki Sistem LPG seviyesi pragaz taraf ndan takip edilir ve seviye düfltü ünde sevkiyat gerçeklefltirilir. Faturalama Abone sayaçlar n n ay sonlar nda okumas n takiben, faturalar LPG tüketimleri dahilinde yasal süreler içinde posta yoluyla abonelere ulaflt r l r. 2. Kademe Regülasyon Kutusu Ödeme LPG ödemesi opsiyon süresi içerisinde havale, mail order veya kredi kart yla gerçeklefltirilir. Ekipman, tesisat, bak m, abonelik bedeli ve depozito ödemesi, opsiyon süresi içerisinde havale, kredi kart veya mail order yoluyla tahsil edilir. 6

SiSTEM LPG NETWORK SiSTEMi LPG Stok Tank LPG Stok Tank Servis Kutusu Y kanm fl Kum 7

B- Ön Ödemeli Sistem Enerji tüketimlerini kullan c baz nda ölçmek ve gaz yüklemesi yapabilmek için her bir tesisat üzerine ak ll tip ön ödemeli G4 do al gaz sayac konulur. Müflteriye sayaç yükleme kart verilir. Müflteri, gaz kullanmak istedi i zaman kullanmak istedi i gaz miktar kadar pragaz a ödeme yapar ve bu ödeme karfl l müflteri kart na yükleme yap l r. Müflteri bu kart sayaca okutur ve sayaç okutulan miktarda gaz n geçifline izin verir. Sözleflme Muhatab Siteler inflaat aflamas ndayken muhatap müteahhit, site yönetimi ya da kooperatiflerdir. Site sakinleri yerleflimlerini tamamlad ktan sonra muhatap villa veya daire sahipleri yani gerçek abonelerdir. Sözleflme Tipi Müteahhit, site yönetimi ya da kooperatifle villa/apartman dairelerindeki sistemlerin kurulufl ve Sistem LPG tedarik flartlar n n belirlenmesiyle ilgili özel protokol yap l r. Site sakinleriyle standart tip abone sözleflmesi yap l r. Sistem Kurulumu Sistem LPG tank emanet olarak verilir, ekipman ve tesisat ücret karfl l nda kurulur. Teslimat Abonenin ödemesini takiben, çipli karta kontör yüklemesi yap l r. Faturalama Yasal süreler içerisinde postayla teslim edilir. Ödeme LPG ödemesi, kontör yüklemesi yap lmadan önce nakten veya kredi kart yla yap l r. Ekipman, tesisat, bak m, abonelik bedeli ve depozito ödemesi, opsiyon süresi içerisinde havale, kredi kart veya mail order yoluyla tahsil edilir. 8

SiSTEM LPG AVANTAJ PAKETLERi VIP PAKET HiZMETi Sistem LPG kurulurken arac lara yapt r lmas gereken ancak taahhüt sorunu oluflturan tüm inflaat ve tesisat iflleri de ücret karfl l nda pragaz taraf ndan yap l r. 2 GAZ ve SiSTEM LPG SiGORTA PAKETi Müflterilerimiz, Sistem LPG yi kurdururken ilk LPG siparifllerini de birlikte verirse, pragaz n özel sigorta paketine ücretsiz olarak sahip olur. Sigorta firmas ndan sa lanan bu paket, 20.000 YTL ye kadar h rs zl k, yang n, terör, su basmas gibi risklere karfl eflya sigortas, konut yard m paketi gibi güvencelerin yan s ra çilingir hizmetleri, cam k r lmas, dahili su ve elektrik tesisat gibi sorunlar n giderilmesine yönelik yard m sunar. 3 TELEMETRY SiSTEMi Bu paketin kabulü durumunda, tanktaki gaz seviyesini uzaktan izleme olana tan yan Telemetry Sistemi pragaz taraf ndan ücret karfl l kurulur. Bu sistemle pragaz; müflteriye SMS'le LPG seviye bilgisini verirken, müflterinin otomatik takip talimat olmas durumunda, müflteri tank n n LPG seviyesi minimuma düfltü ünde otomatik dolum hizmeti vererek Sistem LPG konforunun kesintisiz olmas n sa lar. 4 GÜVENLiK PAKETi A- Yang n Vanas Yang n esnas nda gaz otomatik olarak kesen özel vana, tüm Sistem LPG sahiplerine verilen bir hizmettir. B- Deprem Vanas Deprem esnas nda gaz bina d fl nda otomatik olarak kesen özel vana, talep do rultusunda al nabilir. TELEMETRY SiSTEMi pragaz Merkez SMS pragaz dan Takip Tanker Evden Takip Seviye Göstergesi 9

ifi YERiNDE SiSTEM LPG pragaz, ifl yerlerinde kullan m ihtiyac na göre LPG yi Propan ya da Miks LPG olarak sunmaktad r. pragaz Sistem LPG, küçük veya büyük sanayi iflletmelerinin, tüm enerji ihtiyaçlar n bir merkezden karfl lar. TURiZM SEKTÖRÜ OTELLER pragaz Sistem LPG; otellerdeki enerji sistemleriyle uyumlu çal flarak, enerji ihtiyac n bir merkezden karfl lar. pragaz Sistem LPG de kullan lan LPG, di er yak tlar n yanmalar sonucu ortaya ç kan is, koku ve kurum gibi at klar oluflturmaz. Oteller ve turizm iflletmeleri için çevre temizli i ve çevrenin korunmas vazgeçilmezdir. pragaz Sistem LPG de kullan lan LPG, çevre dostudur. GIDA SEKTÖRÜ Gıda iflletmeleri için çevre temizli i ve çevrenin korunması vazgeçilmezdir. pragaz Sistem LPG de kullanılan Propan gazı çevre dostudur. çeri inde kükürt bileflenleri yoktur. Bu nedenle alternatif yakıtların aksine çevreye zarar vermez, is, koku ve kurum gibi atıklar oluflturmaz. Direkt yanma gerektiren ortamlarda bile güvenle kullanılabilir. RESTORANLAR VE DiNLENME TESiSLERi Sistem LPG, mutfaktaki tüm cihazlarla uyumlu çal fl r ve kesintisiz enerji verir. Böylece aflç lar enerji, tedarik ve stok kontrol gibi vakit alan ifllerde harcad klar zaman yeni lezzetler yaratmak için kullanabilir. 20

SiSTEM LPG KÜÇÜK SANAYi ifiletmeleri Sistem LPG, kurutma f r nlar, s l ifllem f r nlar, tekstil, ergitme ocaklar, piflirme f r nlar, buhar kazanlar, k zg n ya kazanlar, radyant s t c lar, endüstriyel mutfak cihazlar ve s cak su kazanlar yla uyumlu olarak çal flarak, iflletmenizin ihtiyac olan enerjiyi bir merkezden karfl lar. TARIM VE HAYVANCILIK TAHIL VE KURUTMA pragaz Sistem LPG, tar m sektöründe temiz yak t kullan m yla çevrenin korunmas, tah l kurutmada kullan lan yak tlar n ürün üzerinde oluflturduklar kalite bozucu olumsuz etkilerin (hijyen, kararma, koku vs.) ortadan kald r lmas ve yak t veriminin art r l p kurutma maliyetlerinin azalt lmas amac yla tar m ve hayvanc l k sektöründe kullan lmaktad r. SERALAR Seralarda bitki geliflimi için istenen nem ve homojen s da l m Sistem LPG yle elde edilebilir. Propan gaz n n yanmas sonucu ortaya su buhar ç kar. Böylece s tma s ras nda hava kurumaz ve bitki geliflimi için daha uygun ortamlar elde edilir. Ayr ca radyant sistemlerle uyumlu olarak çal flan propan gaz yla homojen s da l m sa lan r ve sera s cakl istenilen koflullarda tutulabilir. TAVUK ÇiFTLiKLERi Sistem LPG kullan lan kümeslerdeki civciv geliflimleri çok daha h zl olabilir. Çünkü Propan gaz yanma sonucu kümesin havas n kurutmaz. Sistem LPG ile çal flan radyant sistemlerde d flk dan ve suluktan oluflan nem fl nlarla kurutulur ve civciv altl sürekli kuru kal r. Bu, verim ve hijyen sa lar. Ayr ca, radyant s t c larla homojen s da l m sa lanarak y lmalardan kaynaklanan civciv ölümleri engellenir. 2

SiSTEM LPG KOLAYLIKLARI pragaz Sistem LPG, teknolojisi, yayg nl, kalitesi ve kullan m kolayl yla hayat kolaylaflt r yor. Evinizde, iflinizde, k sacas enerjiye ihtiyac n z olan her yerde, size güvenebilece iniz bir kaynak sunuyor. Ödeme Kolayl pragaz; Türkiye de yine bir ilki gerçeklefltirerek ödemeleri kredi kart yla ya da anlaflmal bankalardan havale masraf olmadan yapma imkan sunar. Kredi Kart 2 Müflteri Bilgi Kart Sistem LPG Kart ta, özel hesap numaran z, havalelerinizi ücretsiz olarak gönderebilece iniz banka hesap numaralar, size en yak n bölge müdürlü ü ve dolum tesisinin telefon numaralar bulunur. Kart n z n olanaklar ndan yararlanmak için tek yapman z gereken, banka flubesinde kart n z göstermek. ipragaz SiSTEM LPG MÜfiTERi BiLGi KARTI Customer ID Card Üye/Member : Kod/Code : Bölge/Zone : 3 nternet F rsatlar Sistem LPG siparifllerinizi www.ipragaz.com.tr adresinden de verebilirsiniz. Ayr ca bu adresten size özel bilgilere ulaflabilir, geliflmeleri takip edebilirsiniz. Bu sistemde neler var? Sistem LPG fiyatlar Cari y l içinde faturalanm fl sevkiyat detaylar Talebiniz do rultusunda, cari hesap durumlar nternet üzerinden vermifl oldu unuz siparifllerin taraf n zdan takibi Müflteri bilgilerinizi güncelleme imkân 22

SiSTEM LPG TEKNiK ÖZELLiKLERi

LPG Buharlaflma E risi LPG, s cakl k ve bas nç de iflimine göre gaz ve s v faz halinde bulunur. S v faz, belirli bir s cakl k ve bas nç alt nda gaz faz haline gelir. S cakl k artt kça LPG nin bas nc artar, düfltükçe azal r. Tabloda LPG nin s cakl klara göre buhar bas nc de erlerini görebilirsiniz. LPG BUHAR BASINCI DE ERLERi Bar LPG Çi lenme/s v laflma E risi LPG oda s cakl ve atmosferik bas nçta gaz halinde bulunur. Bas nçla faz de ifltirdi i belli bir s cakl k derecesi ya da s cakl kla faz de ifltirdi i belli bir bas nç de eri vard r. LPG sistemlerinde gaz faz borular ndaki sabit bir çal flma bas nc için çevre s cakl n n düflmesi, LPG nin gaz faz ndan s v faza geçmesine neden olur. Buna LPG çi lenmesi denir. Çi lenme sabit bir çevre s cakl nda, gaz faz borular ndaki LPG bas nc n n art r lmas yla da gerçekleflebilir. LPG sistemleri yandaki grafik yard m yla LPG nin çi lenmeyece i bas nç-s cakl k de erlerine göre yap lmal d r. Grafikte de görüldü ü gibi, propan için çi leflme s cakl klar çok düflüktür. Konutlardaki merkezi enerji sisteminde propan kullan ld için çi leflme sorunu yaflanmaz. LPG YO UfiMA BAfiLANGIÇ DE ERLERi 24

SiSTEM LPG Tanklar n Gaz Verme Kapasiteleri LPG, tank içinde bas nç alt nda, doymufl s v - gaz faz kar fl m halindedir. Gaz faz nda kullan lan LPG, enerji ihtiyac na göre de iflen debide, belirli bir bas nç alt nda kullan m yerine sevk edilmektedir. LPG nin buharlaflmas için gereken s enerjisi, do al olarak d fl ortamdan veya buharlaflt r c dan (gaz tüketim miktar yüksekse) elde edilmektedir. Buharlaflma için gerekli enerjinin d fl ortamdan elde edilmesi, tamamen tank ve d fl ortam aras ndaki s transferiyle iliflkilidir. Dolay s yla bir tank n gaz verme kapasitesi, tank içindeki ak flkan s cakl na, d fl ortam s cakl na, s geçifl yüzey alan na ve bu iki ortam aras ndaki s geçifl parametrelerine ba l d r. Bir tank n gaz vermesi esnas nda tank içindeki kar fl m n kütlesi ve sahip oldu u enerji zamana ba l olarak azalmaktad r. Tüm bu faktörler göz önüne al narak, çeflitli büyüklükteki tank hacimlerinin s cakl k ve LPG seviyelerine göre gaz verebilme kapasiteleri afla da verilmifltir. Daha yüksek miktarda gaz debisine ihtiyaç duyuldu unda sisteme buharlaflt r c ilavesi yap lmal d r. 0m 3 5m 3 PROPAN STOK TANKI GAZ VERME KAPASiTESi PROPAN STOK TANKI GAZ VERME KAPASiTESi.75m 3 PROPAN STOK TANKI GAZ VERME KAPASiTESi 3m 3 PROPAN STOK TANKI GAZ VERME KAPASiTESi 25

Sistem LPG Tanklar n n Toprak Üstü Uygulamalar M L Kap H 3 S F N S A ØD S S H E B Sistem LPG Tankı, Temel Betonu ve Tank Havuzu Ölçüleri TANK ÖLÇÜLERi A IRLIK KAPASiTE BETON ÖLÇÜLERi ÇiT ÖLÇÜLERi ANKRAJ SAPLAMASI* TANK HACMi (Litre).750.000 2.470 630.360 392 830 4.500 3.000 250 4.500 3.000.800 M6 3.000.200 2.900 675.360 706.430 5.000 3.200 250 5.000 3.200.800 M6 5.000.200 4.740 675 3.200.2 2.380 7.000 3.200 250 7.000 3.200.800 M6 0.000.650 5.090 900 2.800 2.40 4.760 7.000 3.650 250 7.000 3.650.800 M6 * Ayaklar n dördü birden yere sabitlenecektir. 26

SiSTEM LPG Sistem LPG Tanklar n n Toprak Alt Uygulamalar L G s F A s Beton Kaide Y kanm fl Kum Y kanm fl Kum ØD H2 s s H E B K Sistem LPG Tankı, Temel Betonu ve Tank Havuzu Ölçüleri TANK ÖLÇÜLERi TANK A IRLI I LPG KAPASiTESi BETON ÖLÇÜLERi HAVUZ ÖLÇÜLERi ANKRAJ SAPLAMASI* TANK HACMi (Litre).750.000 2.470 630.360 392 830 3.000.750 250.305 3.500 2.000 M6 3.000.200 2.900 675.360 706.430 3.500 2.000 250.535 4.000 2.200 M6 5.000.200 4.740 675 3.200.2 2.380 5.500 2.000 250.535 6.000 2.200 M6 0.000.650 5.090 900 2.800 2.40 4.760 6.000 2.500 250.975 6.500 2.650 M6 * Ayaklar n dördü birden yere sabitlenecektir. 27

Uygun Boru Çap Seçim Tablosu Sistem LPG tesisat nda kullan lan boru çaplar, gaz n debisi, bas nc, kullan lan borunun uzunlu u gibi faktörlere göre de iflmektedir. Boru içindeki gaz n ak fl s ras nda sürtünmeler sebebiyle ve boru boyunca, ba lant elemanlar nda ve armatürlerde yerel kay plar nedeniyle bas nç düfler. Müsade edilen bas nç düflme oran, iflletme üst bas nc n n %5 i kadard r. Afla da. ve 2. kademe bas nç hatlar nda, bu kriterlere göre çelik boru seçim tablolar verilmifltir.. Kademe Basınç Hattı Boru Çapının Belirlenmesi 2. Kademe Basınç Hattı Boru Çapının Belirlenmesi flletme Basıncı 500 mbar flletme Basıncı 30 mbar Vana ve Fittinglerin Yaratt Dirençlerin Eflde er Boru Uzunluklar (Metre) Boru Çap Vana ve Fittingler DiRSEK 90 DiRSEK 45 T BiRLEfiTiRME Y FiLTRE (Eflit boru çap nda) Y FiLTRE (Büyük boru çap na ç k fl) GLOB VANA KÜRESEL VANA ANA KESME VANASI 28

SiSTEM LPG Kanal ve Duvar Geçifl Detaylar Sistem içindeki boru donan m, mümkün oldu u kadar do rudan iletilmeli, dirsek kavis gibi ak fl s n rlay c lar mümkün oldu u kadar az say da olmal d r. Binalar n d fl ndaki boru donan m, toprak alt nda veya toprak üstünde tesis edilebilir. Karayolu, demiryolu, cadde ve sokak altlar na tesis edilen boru donan m n n, araç hasarlar na karfl korunmas için gerekli tedbirler al nmal d r. Toprak alt na tesis edilen boru donan m, toprak özellikleri dikkate al narak korozyona karfl korunmufl olmal d r. Afla da kanal ve duvar geçifl uygulama detaylar verilmifltir. Boru Kanal Kesiti 200 D 200 Toprak Y kanm fl Kum 250 PE Boru Olursa 500 mm kaz Band 200 PE zoleli Çelik LPG Borusu S k flt r lm fl Kum D 00 zolasyon Gaz Borusu Duvar Geçifl Detay Yol Geçifli Boru Kanal ve Kapak Detay (*) Gaz Borusu PVC Boru Bina D fl Bina çi NPL 00x00x5 00 200 D 200 00 Ankraj Q 88/88 Has r Çelik (Çift Kat) kaz Band 00 250 200 Çelik LPG Borusu PE zoleli-pe Boru Y kanm fl Kum BS 25 B.A. Betonu D 00 50 200 400+D 200 NPU 80 Q 88/88 Has r Çelik (Çift Kat) 550+D 80 * Kanalda su birikimini önlemek için % e im verilecektir. 29

Tank Aksesuarlar Dolum Valfi Emniyet Valfi Likid Alma Valfi Multivalf Seviye Göstergesi. Kademe Regülatör 30

SiSTEM LPG Sistem LPG Tanklar Yerlefltirme Kurallar Sistem LPG Depolama tanklar asgari emniyet mesafeleri; 9.2.2007 tarihine kadar TS 446 S v laflt r lm fl Petrol Gazlar (LPG) Depolama Kurallar Standard na, bu tarihten itibaren bir y ll k bir geçifl süresi dikkate al narak 9.2.2008 tarihi itibariyle 9.2.2007 tarih ve 26735 say l resmi gazetede yay mlanan Binalar n Yang ndan Korunmas Hakk nda Yönetmelik (BYKHY) in Ek-0 tablosundaki minimum emniyet mesafelerindeki özel kurallara uygun olarak yerlefltirilir. Afla da emniyet mesafeleri için dikkate al nmas gereken referans noktalar verilmifltir.. Mevcut bina duvar 2. Kamu kullan m na aç k yollar 3. Komflu arsa s n r 4. Toprak seviyesi alt ndaki hacimler (Kuyu, kanal gibi) 5. Yan c maddeler 6. Havaland rma menfezi 2 5 6 3 4 Çizelge- (TS 446) Tank Hacmi (m 3 ) 0,5 den küçük EMNiYET MESAFESi (m) Toprak Alt Tank Toprak Üstü Tank 3 3 TANKLAR ARASINDAKi EN DÜfiÜK MESAFE (m) 0 0,5-3 3 3 3,-0 5 7,5 () 0,-50 7,5 0 50,-20 BYKHY Yönetmelik: (Ek-0) 0 () Su kapasitesi 5 m 3 ya da daha az olan bir tank için emniyet mesafesi 3 m ye düflürülebilir. Bu tankın tek sayılabilmesi için su kapasitesi 0,5 m 3 ten büyük olan herhangi bir tanktan ez az 7,5 m uzakta olması gerekir. 5,5 Beher Tank n Su Hacmi (m 3 ) Yer Alt Tanklar (m) Yer Üstü Tanklar (m) Tanklar n Birbirinden Uzakl (m) 0,5 den az 0,5-,0,0-,9,9-7,6 7,6-4 4-265 265-34 34-454 454-757 757-3785 3785 den fazla 3 3 3 3 5 5 5 5 5 5 5 3 3 3 7,6 5 23 30 38 6 9 22,5 Birbirine komflu tanklar n çaplar n n toplam n n /4 ü Not: a) Tank sahas çevresine en az,5 m yüksekli inde betonarme ve eflde eri malzemeden yang na 4 saat dayan kl duvar yap lmas halinde, tabloda belirtilen mesafeler /3 oran nda azalt l r. b) Yukar da belirtilen duvara ilave olarak tank n yar çap seviyesinden itibaren yere bakan alt yüzeyine, ayaklar da dahil olmak üzere, yang na dayan kl malzemeyle 2 saat s ve yang na karfl yal t m yap lmas halinde, tabloda belirtilen mesafeler /2 oran nda azalt l r. 3

Dökme LPG Tanklar Yerlefltirme Kurallar Toprak alt Sistem LPG tanklar yla ilgili emniyet mesafeleri, emniyet valfi, doldurma a z ve s v seviye göstergesi blöfünden ölçülmelidir. Bu durumda toprak alt tank n n herhangi bir k sm n n, binaya veya üzerine bina yap labilecek arsa s n r na uzakl 3 m den az olmamal d r. Su kapasitesi 0,5 m 3 veya daha büyük olan tanklar n binalara olan mesafeleri dikkate al n rken binadan,5 m den fazla ç k nt yapan ve emniyet valfi ç k fl a z ndan yüksek bina k s mlar varsa emniyet mesafesi ç k nt mesafesinin en az %50 si kadar daha fazla olmal d r. Bu mesafe ç kma d fl yüzey ile tank n yerlefltirildi i noktan n dikeyine, yatay olarak ölçülmelidir. Hiçbir halde bina duvar na olan mesafe çizelgede verilen de erden az olmamal d r. Bu husus emniyet valfi ç k fl a z ndan 5 m veya daha yüksek olan ç kmal binalara uygulanmamal d r. (Detay-) Detay x.5m ise min 3 m x x>.5 m ise [3+(x/2)] m LPG Tank 5 m 3 Su kapasiteleri 0,5 m 3 veya daha büyük tanklardan meydana gelen çoklu toprak alt tanklar uçlar ve kenarlar vinç ve benzeri makinelerle kolayl kla ulaflabilecek flekilde yerlefltirilmelidir. Su kapasitesi 0,5 m 3 den küçük tanklardan meydana gelen ve toplam su kapasitesi 2 m 3 den fazla olan tank gruplar na, her bir tank n su kapasitesi yerine toplam su kapasitesi dikkate al narak Çizelge- de (TS 446) verilen emniyet mesafesi uygulanmal d r. Depolama alan nda birden fazla tank grubu bulundu u durumlarda tank gruplar aras nda mesafe en az 7,5 m olmal d r. Tanklar n bu flekilde yerlefltirilmesi durumunda gruptaki tanklara, tanklar aras emniyet mesafesi uygulanmal d r. Tanklar n 3 m yak n na kadar yan c madde bulundurulmamal ve bu mesafedeki kuru ot gibi kolay tutuflabilen maddelerin bulunmas engellenmelidir. Toprak üstü LPG tanklar n n hiçbir parças anma gerilimi 0,6-0,5 kv aras nda olan enerji (elektirik nakli) hatlar n n dikey do rultusunda, her yönden 2m; 0,5 kv nin üzerindeki elektrik nakil hatlar nda ise her yönden 7,5 m yatay do rultudaki mesafede bulunan sahaya yerlefltirilmemelidir. (Detay-2) 32

SiSTEM LPG Detay 2 Toprak üstü Sistem LPG tanklar (0,5 m 3 ve üzeri) ile parlama noktas 90 C nin alt ndaki motorin, gaz ya, benzin, kerosen, fuel oil vb. bir s v ihtiva eden tanklar (2,5 m 3 ve üzeri) aras ndaki yatay mesafe en az 6 m olmal d r. Sistem LPG tanklar n n etraf, havaland rmay sa layacak flekilde asgari % 50 atmosfere aç k olmal d r. Sistem LPG tank yla oksijen veya gaz halindeki hidrojen tanklar aras ndaki asgari mesafe TS 446 Çizelge-2 ye uygun olmal d r. Tanklar bina içerisine yerlefltirilmemelidir. Sistem LPG tanklar projelendirilirken yak n nda elektrik cihazlar (ayd nlatma, klimalar, vantilatör, brülör vb), rogar, kuyu ve çukur yerler olup olmad dikkate al nmal d r. Çizelge-2 (TS 446) 4,5-6 7,5 - - - 4,5-6 5 - - - - - - - 3 7,5 - - - - 7,5 5 33

Bas nç S n flar (Örnek) Kombi Gaz Dedektörü Ocak 2. Kademe Regülasyon Kutusu. Kademe Regülasyon LPG Stok Tank +0.00 Alçak Bas nç P<500 mbar Orta Bas nç 500<P<000 mbar Yüksek Bas nç P>000 mbar Domestik Tank Uygulamalar (Apartman ve Siteler)-(Örnek) NETWORK SiSTEMi Gaz Dedektörü MERKEZ SiSTEMi Ocak Sayaç Kombi 2. Kademe Regülasyon Kutusu Korozif zoleli Toprak Alt Boru Tesisat (PE Boru/PE Kapl Çelik Boru) LPG Stok Tank Servis Kutusu Y kanm fl Kum LPG NOTLAR Stok Tank - Fan Exproof Olmal d r. 2- Temiz Hava Girifli Tank Yönünde Olmayacakt r. 3- Egzoz ve Temiz Hava Girifli Ayn Yönde Olmayacakt r. Exproof Cebri Fan Brülör Gaz Dedektörü Kalorifer Kazan Üst Havaland rma

Domestik Tank Uygulamalar (Müstakil Konut ve Villa)-(Örnek) KAZAN DAiRESi KOT ÜSTÜNDE 2. Kademe Regülasyon Kutusu 2 KAZAN DAiRESi KOT ALTINDA Kombi Gaz Dedektörü +0.00 Alt Havaland rma Ocak LPG Stok Tank Servis Kutusu Korozif zoleli Toprak Alt Boru Tesisat (PE Boru/PE Kapl Çelik Boru) NOTLAR - Fan Exproof Olmal d r. 2- Temiz Hava Girifli Tank Yönünde Olmayacakt r. 3- Egzoz ve Temiz Hava Girifli Ayn Yönde Olmayacakt r. Y kanm fl Kum Exproof Cebri Fan Gaz Dedektörü Kombi Üst Havaland rma Endüstriyel Tip 2. Kademe Regülasyon Kutusu Detay Konut Tipi 2. Kademe Regülasyon Kutusu Detay 3/4 Solenoid Valf Regülatör Manometre Manometre Regülatör 3/4 Filtre /2 Filtre /2 Solenoid Valf 3/4 Küresel Do al Gaz Vana Küresel Do al Gaz Vanas /2 Küresel Do al Gaz Vana /2 Küresel Do al Gaz Vanas Kombi Hatt çin

flletmelerde Sistem LPG Tesisat Detay (Örnek) Tel Örgü 40 cm LPG Tank Konsol Dreyn % E im 2. Kademe Regülasyon Kutusu (Endüstriyel Tip) Gaz Dedektörü Buharlaflt r c SHC 40 Çelik Malzeme Tank Sahas NOTLAR - Hat uzunlu u >25 m ise dreyn yap lacakt r. (Dreyn hatt kör tapa ile kapat lacakt r.) 2- Kazan dairesi zemin alt ise bina girifline mutlaka solenoid vana konulacakt r. Korozyon Önleyici zoleli Toprak Alt Boru Tesisat (PE Kapl Çelik Boru) Toprak Alt Katodik Koruma Uygulamas (Örnek) Y kanm fl Kum Ölçü Kutusu Mg Anot Kablo/Tank rtibat Beton Kaide CuCuSO4 V>850mV Katodik Koruma Çal fl yor Mg Anot 36

SiSTEM LPG Yap lm fl olan en mükemmel izolasyonlarda bile, daima elektrik ak m n geçirebilen mikro gözenekler bulunmaktad r. E er tanka katodik koruma uygulanmazsa; bu mikro gözenekler ve kaplama bozukluklar, korozyon aç s ndan büyük tehlike yarat r. Tanklar n katodik korumas nda, magnezyum anotlu katodik koruma metodu uygulanmaktad r. Bu sistemde; anot, tank malzemesi olan karbon çelikten daha baz bir metalden olufltu undan elektrik ak m n sa layan metal iyonunun transferini üzerine al r ve tank n korozyona u ramas n engeller. Katodik Koruma Uygulama Talimat Toprak alt ndaki katodik koruma yap lan yer ile toprak üstü k s mlar birbirinden elektriksel olarak izole edilir. Tank büyüklü üne göre seçilen uygun say da anot torbas n n dikey olarak yerlefltirmesi tavsiye edilir. (Ba lant kablosunu, anot torbas n çukura sark tmak için kullanmay n.) Her bir anot torbas 2-3 kova su ile slat l r. Ölçü kutusu olmayan tanklarda tank mapalar kaz larak anot kablo uçlar bu mapalara ba lan r. Bu ba lant lar ya zift dökülerek ya da polietilen bant ile izole edilir. Ölçü kutusu olan tanklarda anot kablo uçlar ölçü kutusundaki köprüye ba lan r. Üreticinin montaj talimat göz önünde bulundurulur. Tank çukuru, tamam yla korozif özelli i olmayan dere kumuyla doldurulur. Toprak Üstü Tank Topraklama Tesisat Uygulamas (Örnek) Beton Kaide /2 Galvaniz Boru (Tanker Topraklamas çin) Çinko Kapl Civata ile Ba lant 0.6 mm Bak r Tel (Ç plak Mono) 0 cm 30 cm 30 cm Bak r Topraklama Çubu u (Ø 2 cm) 50 cm 37

Toprak Alt Tank Kurulum Aflamalar Öncelikle keflif yap l r. pragaz n uzman mühendis ve teknisyenleri, Sistem LPG nin kurulumunun gerçeklefltirilece i sahan n TSE 446 standard nda belirtilen güvenlik flartlar na uygun olup olmad n titizlikle inceler, sistem ve kurulumun fiziki flartlar dahilinde kurulum plan n haz rlar. Teklif ve sözleflme haz rlan r. pragaz n uzman mühendis kadrosu, Sistem LPG nin öngörülen fiziki flartlar dahilinde kurulum projelerini haz rlar. Haz rlanan kurulum projeleri do rultusunda sistem fiyat teklifi ve sözleflmesi haz rlanarak, müflteriye sunulur. Tank çukuru aç l r. Sistem LPG depolama tank için pragaz uzmanlar n n gözetiminde fizibilite çal flmalar nda belirlenen bölgeye tank çukuru aç l r. Ankraj saplamal zemin betonu dökülür. Tank çukurunun aç lma ifllemi tamamland ktan sonra tank n yerlefltirilece i has r demirli beton al n r ve ankraj saplamalar yerlefltirilir. Tank sevk edilerek, vinçle çukura indirilir. Sistem LPG depolama tank vinçli kamyonla sahaya getirilerek, haz rlanan çukura, ankraj saplamalar dikkate al narak indirilir. Tank ayaklar n n ankrajlamas yap l r. Yer alt suyundan kaynaklanabilecek tank hareketini önlemek için ankraj ifllemleri tamamlan r. Tank kapa n n montaj gerçeklefltirilir. Sistem LPG depolama tank n n üzerinde yer alan ekipmanlar n korunmas amac yla tank kapa montaj yap l r. Katodik koruma montaj yap l r. Tanklar n korozyondan zarar görmesini engellemek için katodik koruma metodu uygulan r. Bu sistemde kullan lan anot metal iyonun transferini üzerine al r ve tank n korozyona u ramas n engeller. Tank çukuru dolgusu yap l r. Sistem LPG nin LPG depolama tank montaj ifllemleri tamamland ktan sonra çukur, korozif olmayan kum ile doldurulur. Tesisat kanal çukuru aç larak, tesisat montaj yap l r. Tesisat kanal çukuru aç larak, tesisat montaj na bafllan r. Yer alt na yap lan boru donan m, toprak özellikleri dikkate al narak, korozyona karfl korunur. Bina girifline 2. kademe regülasyon kutusu yerlefltirilerek tesisat ba lant lar yap l r. Sistem LPG kullan ma haz rd r. 38

SiSTEM LPG Toprak Üstü Tank Kurulum Aflamalar Keflif yap l r. pragaz' n uzman mühendis ve teknisyenleri, Sistem LPG nin kurulumunun gerçeklefltirilece i sahan n ilgili mevzuatlara uygun olup olmad n titizlikle inceler, tesisin kurulum alan na karar verir. Teklif ve sözleflme haz rlan r. pragaz' n uzman mühendis kadrosu, Sistem LPG nin öngörülen fiziki flartlar dahilinde kurulum projelerini haz rlar. Haz rlanan kurulum projeleri do rultusunda sistem fiyat teklifi ve sözleflmesi haz rlanarak, müflteriye sunulur. Tank zemin beton haz rl yap l r. pragaz Sistem LPG depolama tank için uzmanlar gözetiminde kurulum projesinde belirlenen alana tank temel betonu kaidesi inflaat çal flmalar bafllat l r. Tank temel kaidesi için haz rlanan yere has r demir konulup, projede belirtilen noktalara ankraj civatalar yerlefltirilerek uygun özellikte beton at l r. LPG tank nakledilir. LPG depolama tank ve ekipmanlar tank sahas na vinçli araçlarla sevk edilir. LPG tank indirilir. LPG depolama tank haz rlanan beton zemine ankraj saplamalar dikkate al narak indirilir. Ankrajlama yap l r. Ankraj saplamalar, termal gerilmelere ve sars nt lara karfl standartlarda belirlenen flekilde somunlarla yerine sabitlenir. Topraklama yap l r. Tank sabitlendikten sonra statik ve dinamik elektrik yüklerine karfl tank ve tesisat korumak için topraklama ifllemi yap l r. Topraklama ifllemi, tank aya na ba lanan bak r çubukla gerçeklefltirilir. Tesisat montaj yap l r. Tankla tüketim noktalar aras ndaki dahili tesisat hatt montaj yap l r. Tank bas nc n kullan m bas nc na düflürmek için tank gaz faz ç k fl nda. kademe regülatör kullan l r. Sistem LPG kullan ma haz rd r. Tüm montaj ifllemleri tamamland ktan sonra tank çevresine tel çit çekilip, uyar ikaz levhalar as larak LPG sistemi kullan ma haz r hale getirilir. Talep do rultusunda gaz ikmali yap larak gerekli e itimler verilerek müflteriye teslim edilir. 39

ipragaz IN MÜfiTERiYE VERECE i HiZMETLER Sistem LPG nin standartlara uygun olarak gerekli yerleflim ve ak m projelerinin haz rlanmas. Sistem LPG tank ve ekipmanlar n n temin edilmesi, nakil ve indirme ifllemlerinin yap l p, montaj n tamamlanmas.* Tank sahas ndan tüketim noktalar na gaz nakil hatt çekilmesi. Bina d fl na 2. kademe regülasyon grubunun montaj ve kullan c cihaz, gaz alarm cihaz, selenoid valf elektrik ba lant lar n n yap lmas.* Talep dahilinde opsiyonel hizmetler ve avantaj paketlerinin sunulmas.* Sistem LPG nin montaj ve testleriyle propan ikmaline uygun hale getirilmesi. Sisteme ilk ikmalin yap l p, iflletmeye al nmas, ilgili kiflilerin e itilip, tank n teslim edilmesi. Sistem LPG nin standartlara uygun periyodlarda bak m n n ücretsiz yap lmas, gerekiyorsa sistemin ücretsiz olarak yenilenmesi. Sözleflmeye uygun olarak LPG ikmallerinin yap lmas. MÜfiTERiNiN YAPMASI GEREKENLER Montaj ekibine uygun çal flma ortam n n sa lanmas. Is nma, piflirme, s cak su, so utma ve elektrik ihtiyaçlar n karfl layacak olan cihazlar, tank yerlefltirilmeden önce al p, bu cihazlar n montaj ve baca ba lant lar n n yapt r lmas. Montaj sahas na montaj için gereken elektri in ve teleskobik vince gerek olmas durumunda vincin temin edilmesi. Tank yerleflimi için pragaz yetkilisi taraf ndan tank temel fleridiyle iflaretlenen alana inflaat ve tesisat ifllerinin yapt r lmas. pragaz n avantaj paketlerinden VIP in tercih edilmesi durumunda, inflaat ve tesisat ifllerini müflterinin zevki ve iste i do rultusunda pragaz yapabilir.* *Ücretlidir. 40

Birim Çevirim Tablolar 4 0.000 x0 6 25,4 304,8 94,4.609.304 0, 00 x0 5 2,54 30,48 9,44 60.934,40 0,00 0,0.000 0,0254 0,3048 0,944.609,344 x0-6 x0-5 0,00 2,54x0-5 3,048x0-4 9,444x0-4,609344 0,03937 0,3937 39,37 39.379,96 2 36 63.360 0,00328083 0,032808 3,28084 3.280,84 0,083333 3 5.280 0,00093 0,00936,0936.093,6 0,027778 0,33333.760 6,237x0-7 6,237x0-6 6,237x0-4 0,6237,57828x0-5,89394x0-4 0,000568 0.000 6,456 929,03 8.36,27 0,000 0,000645 0,092903 0,83627,55.550 44.296 0,00076 0,7639 0,006944 9 0,00096,9599 0,000772 0, x0 6.000 6,387 28.36,8 4.546,09 3.785,4 0,00.000 0,06387 28,368 4,54609 3,7854 0,06024 6.023,7 6,0237.728 27,742 23 3.42,4 0,9478 3,9683,055 3.600 4,868 3,96832 3.42,4 0,25996 859,845 0,000293 0,0063 x0-6 0,00,6387x0-5 0,02837 0,004546 0,0037854 0,0000353 35,347 0,03535 0,0005787 0,60544 0,3368 0,00022 29,969 0,29969 0,003605 6,22883 0,832674 0,000264 264,72 0,26472 0,004329 7,48052,20095 00 0, 0,0098 0,33224 6,894757 0,325 0,0000 0,000009478 0,0063 0,25886 860 0,23885 0,0 0,00 0,000098 0,0033224 0,689476,0325 0.000 0,098,333224 68,94757,0325 02 0.200 0,20,359888 703,284338 0,330 7,50067 750,067 0,750062 0,073535 5,7493 760 0,45038 4,50377 0,045038 0,00422 0,09337 4,69595 0,00987 0,986923 0,000987 0,000097 0,0036 0,068046 ENERJi HACiM SiSTEM LPG

LNG LNG Sistem LNG nin Avantajlar pragaz n LNG Piyasas ndaki Yeri LNG nin Kimyasal ve Fiziksel Özellikleri LNG Nas l Temin Edilir? LNG nin Yolculu u LNG nin Kullan m Alanlar LNG Al m-sat m ve Faturaland rma Esaslar Sistem LNG Teknik Özellikleri Sistem LNG Tank Sahas Ekipman ve Kurulum Teknik Özellikleri

LNG Do algaz atmosfer bas nc nda -62 C ye kadar so utuldu unda yo uflarak s v faza geçer ve S v Do algaz (LNG-Liquified Natural Gas) olarak adland r l r. Özellikleri Do algaz n hacmi, gaz faz ndan s v faza geçerken 600 kat küçülür. Bu sayede yüksek miktardaki do algaz, düflük bas nçlar alt nda hacmi 600 kez küçültülerek s v halde saklanabilir. Bu durum, do algaz n boru hatlar yla tafl nmas n n teknik ve ekonomik anlamda mümkün olmad yerlere, gemi ve kamyon tankerlerle nakliyesini uygun hale getirir. LNG nin s v faz n n yo unlu u ortalama 0,44 kg/lt dir. Geometrik hacmi m 3 (.000 lt) olan bir kaba doldurulan LNG nin a rl yaklafl k 440 kg dir. LNG renksizdir, kokusuzdur, zehirli de ildir, korozif özelli i yoktur. Gaz halinin hava içindeki kar fl m oran %5 ile %5 aras nda yan c ve parlay c d r. LNG, esas olarak %90 civar nda bir oranda metandan (CH 4 ) oluflur. Metan haricinde etan (C 2 H 6 ), propan (C 3 H 6 ), propan (C 3 H 8 ), bütan (C 4 H 0 ) a rl kl olmak üzere di er hidrokarbonlar da ihtiva eden bir yak t türü olan LNG, s v laflt rma sürecinde içindeki oksijen, karbondioksit, kükürt bileflenleri ve sudan ar nd r ld için boru hatt do algaza göre daha saf ve yüksek verimli bir yak tt r. LNG tesisat ve LNG kaçaklar kreyojenik (çok so uk) oldu u için so uk yan klar na sebep olabilir. Özel kreyojenik eldiven kullan lmadan vanalara ve kaçaklara müdahale edilmemelidir. SiSTEM LNG NiN AVANTAJLARI Tüm enerji ihtiyac n tek bir merkezden karfl layabilme Otomatik kontrolle donat lm fl depolama sistemi dizayn ile minimum ar za riski 7/24 kesintisiz teknik servis hizmeti Uzun mesafelere tafl ma ve ikmal kolayl Enerjiyi kolay ve efektif stoklama kabiliyeti Yayg n kullan m alan Do a ile dost Sistem LNG ile çal flacak yak c cihazlarda büyük çapta otomatik kontrol imkan Baca gazlar ndaki s dan maksimum faydalanmayla yüksek s l verim Düflük ortam s cakl klar nda dahi yüksek yak t performans Alternatif yak tlara göre avantajl fiyat ipragaz IN LNG PiYASASINDAKi YERi pragaz, 2004 y l sonu itibar yle LNG piyasas nda kalite, kesintisiz ürün ikmali, emniyet ve çevreye olan sorumluluk bilinciyle sektörde yerini almak üzere gerekli alt yap haz rl klar n tamamlad ve EPDK dan alm fl oldu u lisansla 2005 y l Ocak ay nda LNG piyasas nda faaliyetlerine bafllad. pragaz, kurmufl oldu u ekipler, teknik ve lojistik alt yap s ve 96 den bu yana LPG sektöründe edindi i tecrübesiyle LPG piyasas ndan sonra LNG piyasas nda da lider firma olmay hedefledi. Güvenlikten taviz vermeden kurulan sistemlerle LNG piyasas na farkl bir bak fl aç s getiren pragaz; bu piyasada bir çok ilke ve yenili e imza att. Her yeni piyasada oldu u gibi LNG piyasas nda da teknik mevzuat n henüz tamamen oluflmad bir ortamda sistem kurulumlar ndaki Türk standartlar n, geliflmifl ülke standartlar yla besleyerek yeni uygulama standartlar n yaratt ve piyasada bu konuda örnek al nan lider firma oldu. 44

SiSTEM LNG LNG NiN KiMYASAL VE FiZiKSEL ÖZELLiKLERi Kimyasal çeri i Metan (CH 4 ), ayr ca C 2 H 6, C 3 H 8 ve baz di er hidrokarbonlar ( C) 0,44 ( C) ( C) (5 C de) LNG NASIL TEMiN EDiLiR? Türkiye ye ithal edilen ve tüketilen toplam do al gaz n bir miktar LNG olarak tedarik edilir. LNG, a rl kl olarak Nijerya ve Cezayir den özel tasarlanm fl gemi tankerlerle getirilip BOTAfi n Marmara Ere lisi LNG Terminali nde depolan r. Marmara Ere lisi LNG Terminali 989-994 y llar aras nda infla edilmifltir. 66 hektarl k bir alan üzerine kuruludur. Her biri 85.000 m 3 olan 3 adet LNG depolama tank, 40.000-30.000 m 3 kapasiteli gemilerin yanaflabilece i 300 m uzunlu unda bir iskelesi vard r. Terminalin, LNG yi gazlaflt rarak Ulusal letim fiebekesi ne enjekte etme kapasitesi y lda 6 milyar m 3, pik saatte 700.000 m 3 dür. Terminalde, LNG iletim lisans sahibi flirketlerin kamyon tankerlerine LNG yi yüklemek için yükleme kollar mevcuttur. 2006 y l k fl döneminde devreye al nan Türkiye nin ikinci LNG Terminali zmir Alia a da bulunmaktad r. GAZ FAZI SIVI FAZI Rölatif Yo unluk Gerçek Yo unluk kg/sm 3 Üst Is l De er kcal/sm 3 Üst Is l De er kcal/kg Üst Is l De er kwh/kg Do algaz Karfl l Sm 3 /kg* Minimum Maksimum Ortalama * kg s v LNG nin düzeltilmifl (S)m 3 do algaz (9.55 kcal/kg) cinsinde karfl l Botafl Marmara Ere lisi LNG Terminali nden al nan LNG nin günlük ürün özellik raporlar na göre tutulan istatistiki de erleri, pragaz kay tlar na yukar daki flekilde girmifltir. 45

LNG NiN YOLCULU U LNG Terminali LNG Tank Buharlaflt r c Cezayir Nijerya S v Faz Müflteri Tank Sahas Tüketim Gaz Faz LNG kreyojenik (çok so uk) flartlarda depo edilir ve iletilir. S v laflt r lm fl endüstriyel ve medikal gazlar n depolama ve tafl ma flartlar n belirler. LNG nin s cakl normal flartlar alt nda -50 C civar ndad r. letim ve depolama bas nçlar ise ila 5 bar aras ndad r. Gerek LNG tanker tanklar, gerekse sabit müflteri tanklar kreyojenik olmal d r. Kreyojenik tanklar iç içe iki kaptan oluflur. çteki paslanmaz tank, LNG depolamakta kullan l r. D fltaki çelik tank izolasyon kab d r. ki tank aras nda izolasyon olarak vakumlanm fl perlit bulunur. Tanklar n tamam nda emniyet sistemleri olmal d r. LNG, do al gaz bas nç düflürme istasyonuna 3 ila 4 bar aras nda gönderilir. Tank n bas nçland r lmas tank buharlaflt r c lar taraf ndan yap l r. Bas nç, regülatör ve ekonomizer marifetiyle kontrol edilir. Buharlaflt r c lar LNG yi s v fazdan gaz faz na dönüfltürmek için kullan l r. Buharlaflt r c lar, LNG yi ortam s s n kullanarak gazlaflt r p tüketilmeye haz r hale getirirler. Genifl s transfer yüzeyleri sayesinde yüksek s de ifltirme kabiliyetleri vard r. Tamamen alüminyumdan üretilmifllerdir. Hareketli parçalar olmad ndan, bak m gerektirmezler. Do al gaz dâhili tesisatlar EPDK teknik mevzuat na uygun olarak yap lmal d r. Buharlaflt r c lar n ç k fl ndan itibaren, iflletme içi yakma ünitelerine kadar olan 2. kademe bas nç düflürme istasyonunu da dâhil LNG kullan m ile ilgili tüm do al gaz dahili tesisat, EPDK dan sertifika alm fl bir yap m firmas taraf ndan EPDK, BOTAfi veya bölgesinde yetkili flehir da t m flirketinin standartlar na uygun olarak yine EPDK dan sertifika alm fl bir müflavir firma kontrol ve denetiminde yap lm fl olmal d r. 46

SiSTEM LNG LNG NiN KULLANIM ALANLARI LNG, enerji ihtiyac n farkl yak tlarla sa layan yüksek yak t tüketimine sahip tüm iflletmeler için ilgili talimat, standart ve yönetmeliklerde geçen flartlar n sa lanmas durumunda kolayl kla kullan labilir. LNG nin bafll ca kullan m alanlar flöyledir: S cak su ve k zg n su eldesi Buhar eldesi S cak hava eldesi K zg n ya eldesi Piflirme ve kurutma f r nlar Metal iflleme (döküm, ergitme, s l ifllem vs.) Seramik ve cam sanayi Elektrik üretimi 47

LNG ALIM-SATIM VE FATURALANDIRMA ESASLARI LNG nin BOTAfi tan al n p LNG kullan c lar na sat fl ancak EPDK dan Toptan Sat fl Lisans alm fl flirketlerce yap labilir. lgili Enerji Piyasas Düzenleme Kurulu Mevzuatlar na göre LNG al m sat m nda faturalama enerji de eri baz nda (Sm 3 ya da kwh) olmal d r. Toptan sat fl flirketlerinin LNG tankerleri BOTAfi n LNG terminal sahas ndaki kantarda bofl ve dolu haliyle tart l r, iki tart miktar aras ndaki fark Botafl taraf ndan sat lan LNG nin kilogram cinsinden miktar olarak de erlendirilir. LNG terminalinde 24 saat boyunca ölçümlemesi yap lan ürünün rölatif yo unlu u, kimyasal içeri i ve üst s l de erini içeren bir bilgi fifliyle birlikte ürünün a rl ve enerji de eri karfl l n gösteren bir irsaliye Botafl taraf ndan toptan sat fl flirketlerine teslim edilir. Rölatif yo unlu u referans yo unlu a dönüfltürmede havan n yo unlu u,2255 kg/sm 3 al n r. Kilogram biriminden LNG nin içerdi i enerji miktar na dönüflüm için afla daki formülden faydalan l r. AÇIKLAMA SAB T DE ERLER Birim Gösterim Formül kg/sm 3 r Örnek Hesaplama,2255 Do al gaz n Üst Is l De eri kcal/sm 3 U k 9.55 Do al gaz n Üst Is l De eri kwh/sm 3 U W 0,64 kg C 2.260 kcal/sm 3 H 9.875,93 D R 0,623677 kg/sm 3 D G = rxd R 0,76436 kcal A = (CxH)/D G 58.44.682 Sm 3 A G = A/U k 7.304 kwh A W = A G xu W 84. 48

SiSTEM LNG SiSTEM LNG TEKNiK ÖZELLiKLERi 49

SiSTEM LNG TANK SAHASI EKiPMAN VE KURULUM TEKNiK ÖZELLiKLERi. Sistem LNG Tank ve Ekipmanlar Sistem LNG depolanmas için kullan lan silindirik, perlit+vakum izolasyonlu tanklar, müflteri ihtiyaçlar na göre dikey ya da yatay olarak, pragaz taraf ndan AD2000 ve EN3458 standard na uygun imal ettirilir. pragaz n Sistem LNG tanklar 97/23/CE sabit bas nçl kaplar direktifi do rultusunda CE iflareti tafl maktad r. Yine tank üzerindeki vana gibi ekipmanlar da tamamen ithal kreyojenik özelliklere sahip olup CE iflaretlidir. Ç TANK Tasar m Kodu: EN 3458-2 ve AD 2000 Tasar m S cakl : -96 C / + 50 C Malzeme: Paslanmaz Çelik SA 240 Tip 304L Maksimum Çal flma Bas nc : 5 barg Tasar m Bas nc 6 barg Test Bas nc : 0, barg DIfi TANK Tasar m Kodu: EN 3458-2 ve AD 2000 Tasar m S cakl -0 C / + 50 C Malzeme: Karbon çelik EN 0025-2 S235JR veya eflde eri Tasar m Bas nc : - barg pragaz, standart olarak, 6m 3 dik/yatay, 32m 3 dik/yatay ve 62 m 3 dik Sistem LNG tank seçeneklerinin yan s ra müflteri ihtiyac na göre farkl kapasite ve tipte (dik/yatay) tanklar da teklif edebilmektedir. 2. Sistem LNG Tesisatlar Sistem LNG tank sahas nda yer alan vana, emniyet valfi, boru, fittings gibi ekipmanlar kreyojenik flartlarda çal flacak uygun malzemeden imal edilmifltir. Tesisat montajlar s ras nda sertifikal argon kaynakç lar kullan lmakta, sahada yap lan tüm paslanmaz boru kaynaklar radyografik kontrolden geçerek kay t alt na al nmaktad r. Tesisat azot gaz yla test edilmekte, herhangi bir problemle karfl lafl lmad takdirde Sistem LNG ile devreye al nmaktad r. 50

SiSTEM LNG 3. fl-zaman Program pragaz ve do al gaz dahili tesisat yap mc firmas aras ndaki eflgüdümü ve hedef birlikteli ini sa layacak olan ifl-zaman program müflterinin de görüflü al nd ktan sonra haz rlanarak taraflara bildirilir. Böylece Sistem LNG tesisinin istenilen süre içinde, aksakl k yaflanmadan kurulmas için en önemli ad m olan planlama ad m sahada henüz çal flmalar bafllamadan müflteri ve müteahhitle paylafl l r. fl No ÖRNEK MÜfiTER fi ZAMAN PROGRAMI SORUMLU KASIM-2008 ARALIK-2008 6 7 8 9 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 30 2 3 4 5 6 7 8 9 0 2 3 4 5 6 7 A Sistem LNG Tesis flleri A. Tesis aplikasyonu ve proje teslimi PRAGAZ A.2 Hafriyat ve kontrollu dolgu zemin iyileflterme MÜfiTER A.3 Topraklama tesisat alt yap s (bak r kaz klar) PRAGAZ A.4 Grobeton, temel kal b, demir, beton dökümü MÜfiTER A.5 Tank temel betonunun prizlenmesi MÜfiTER A.6 Tank sahas küvet betonun kal p ve beton iflleri MÜfiTER A.7 A.8 Tank buharlaflt r c lar n Antalya ya sevki Tank n ve buharlaflt r c n n yerine montaj PRAGAZ PRAGAZ A.9 Sistem LNG tesisat montaj PRAGAZ A.0 Sistem LNG tesisi elektrik tesisat montajlar PRAGAZ A. Sistem LNG tesisat radyografik kontrol (varsa tamirat) PRAGAZ A.2 Küvet üstü tel örgü ve girifl kap lar n n montaj MÜfiTER A.3 Sistem LNG-Sistem LPG tesisleri ve yang n e itimi PRAGAZ A.4 Tanka LNG al nmas PRAGAZ B Do al gaz ç Tesisat Montaj flleri PRAGAZ C Di er fller C. Tank ankraj, ankraj flablonu ve süzgeç teslimi PRAGAZ C.2 Yang n söndürücü tedari i MÜfiTER C.3 Hidrant hatt ve hidrant kulesi yap lmas MÜfiTER C.4 Paratoner sisteminin kurulmas MÜfiTER Do al gaza geçifl ve devreye alma 2 ARALIK 2008 4. Sistem LNG Tank Temel nflaat Projeleri ve Statik Hesaplar pragaz Sistem LNG tank temel inflaat tip projelerini yetkin bir statik bürosuna yapt r p, temel inflaat projeleri haz rlan rken. deprem bölgesi ve Z4 zemin s n f dikkate al nm flt r. Temel uygulama projeleriyle birlikte statik hesaplar n n bir kopyas istenildi inde müflteriye verilir. Z4 zemin s n f na karfl l k gelen kg/cm 2 zemin emniyet gerilmesinin alt ndaki müflteri lokasyonlar nda, projeler üzerlerinde gerekli tadilatlar yap larak müflteriye teslim edilir. 5

5. Sistem LNG Tank Ankraj Bulon ve fiablonu Sistem LNG tank n n temel ankraj nda kullan lan, tank hacmi ve tipine göre hesaplanm fl çap ve adetlerdeki ankraj bulonlar ve somunlar, müflteriye ankrajlar n temel içindeki yerleflimini sa layacak ankraj flablonuyla teslim edilmektedir. Temel betonu dökülmesi öncesi ankraj yerleflimi ve temel betonu demir donat s, yetkili pragaz personeli taraf ndan kontrol edildikten sonra temel betonunun dökülmesi önerilmektedir. 6. Topraklama Tesisat Sistem LNG tank ve buharlaflt r c lar topraklanmal d r. Ayr ca Sistem LNG tankeri topraklama pensesi ve tank sahas kap lar n n yan nda yer alacak topraklama tutamaklar için de topraklama tesisat kurulmal d r. Bu amaçla hafriyat sonras temel betonu kal p yap m öncesi, pragaz yetkililerine haber verilmelidir. pragaz n yetkilendirdi i elektrik tesisatç s tank sahas nda gerekli bak r kaz k çakma ve bak r telle ilikleme ifllemlerini yaparak, tank ve buharlaflt r c lara ba lanacak bak r topraklama tellerini haz rlayacakt r. Beton at lmas s ras nda bu tellerin beton içinde kalmamas na özellikle dikkat edilmelidir. 7. Sistem LNG Tank Sahas Küvet Betonu, Sifonlu Rogar, Tel Örgü NFPA-59A ve (Standard for the Production, Storage and Handling of LNG) standard gere i Sistem LNG tank ve tesisat n n çevresinde, en az Sistem LNG tank hacmi kadar bir beton havuz (küvet) infla etmek gerekmektedir. Bu havuzda en az bir adet sifonlu rogarla drenaj sa lanmal d r. Beton havuzdaki sifonlu rogardaki su, olas Sistem LNG kaça nda (likit faz) donacak ve t kaç vazifesi görerek Sistem LNG nin drenaj kanal na gitmesine engel olacakt r. Böylece Sistem LNG kaça s n rland r lm fl bir alanda kontrol alt na al nm fl olacakt r. Beton küvet üzerine, küvet betonu ile beraber toplam yüksekli i en az 80 cm olacak flekilde tel örgü tesis edilmeli ve bu sahaya girifl ç k fl için en az iki adet d flar ya aç lan kap yap lmal d r. Tel örgü üzerine gerekli uyar levhalar as lmal d r. 52

SiSTEM LNG 8. Sistem LNG Tank Likit Ç k fl Hatlar Acil Kapama Vanalar NFPA-59A ya göre Sistem LNG tank üzerindeki likit ç k fllar uzaktan kumanda edilebilen acil kapatma vanalar (ESD) ile tesis edilmelidir. Tank üzerindeki pnömatik kontrollü kreyojenik vanalar açma kapama ifllemi için bas nçl hava kullan lmaktad r. Bas nçl hava mini hava kompresörü (bak ms z-ya s z) taraf ndan sa lanmaktad r. 9. Gaz Kaça Alg lama Sistemi Sistem LNG tank sahas nda ve özellikle tank vana gurubunda oluflabilecek herhangi bir gaz kaça n alg layacak kaçak sensörü vana mahali üzerine yerlefltirilmifltir. Kumanda panosu arac l yla alarm verecek olan gaz kaça alg lama sistemi, yine NFPA- 59A standard gere i emniyet aç s ndan vazgeçilmezdir. 0. Gaz S cakl Takip ve Kontrol Sistemi NFPA-59A ya göre Sistem LNG tank sahas nda bulunan buharlaflt r c lar n ç k fl nda yer alan bir PT00 s cakl k transmitteri arac l yla, likit halden gaz haline geçen do al gaz n s cakl sürekli olarak takip ve kontrol edilmelidir. Gaz s cakl n n -0 C a düflmesi durumunda sistem önce alarm vermekte, s cakl n -8 C a düflmesi durumunda ise do algaz d fl ve iç tesisatta yer alan ekipmanlar n zarar görmemesi için tank ç k fl ndaki likit vanalar otomatik olarak kapat lmaktad r. Hava s cakl n n -20 C n alt na düflme ihtimali olan müflteri tesislerinde, ex-proof (patlama korumal ) do al gaz s t c lar kullan larak gaz s cakl uygun seviyeye ç kar l r. Gaz S cakl. Deprem zleme Sistemi Sistem LNG tesisi kumanda panosu içinde yer alan bir deprem sensörüyle müflteri lokasyonunda olabilecek herhangi bir yer sars nt s n n büyüklü üne ba l olarak sistem alarm vermekte ve ard ndan depremin büyüklü ünün artmas halinde Sistem LNG tank ç k fl ndaki likit vanalar kapat lmaktad r. Deprem Sensörü 2. Sistem LNG Tesisi Ana Kumanda Panosu ve Paralel kaz Panosu S cakl k, gaz kaça alg lama, deprem izleme sistemlerinden gelen ikazlar sesli ve fl kl alarma çeviren ve tank ç k fl ndaki likit vanalar n n otomatik olarak kapanmas n sa layan; Sistem LNG tesisi ana kumanda panosudur. Ayr ca pano üzerinden de vanalar manuel olarak aç l p kapat labilir ya da acil stop butonu arac l yla vanalar kapat l p alarm verilebilir. Bu panonun üzerindeki ikazlar n ayn s n bulunduran paralel ikaz panosu müflterinin talebi do rultusunda güvenlik binas vb. bir noktaya konulmaktad r. 53

3. Ex-Proof Ayd nlatma Sistem LNG tank sahas içi tehlikeli bölge oldu undan, bu saha içindeki elektrikli cihaz ve ekipmanlar n exproof (patlama korumal ) özellikte olmas gereklidir. Bu nedenle Sistem LNG tesis sahas n n ayd nlat lmas için kullan lacak armatür de ex-proof nitelikte olmal d r. Ayd nlatma Sistem LNG Tesisi Ana Kumanda panosu üzerinden aç l p kapat l r. 4. Kazan Dairesi Gaz Kaça Alarm Sistemi Do al gaz n kullan m noktas ndaki (kazan dairesi, mutfak vb.) kaçaklar n alg lay p, kullan c lar sesli ve fl kl olarak uyaran sistemdir. 5. Kokuland rma Sistemi Sistem LNG kokusuz bir yak tt r. Ancak kullan m noktalar ndaki kaçaklara önlem olarak kokuland r lmas gerekmektedir. Sistem LNG tank içindeki çok düflük s cakl klar nedeniyle herhangi bir kokuland r c kimyasal maddenin Sistem LNG içine kat lmas mümkün de ildir. Bu nedenle Sistem LNG s v halden gaz hale geçtikten sonra THT (Tetrahidrotiofen) denilen özel bir kimyasal madde ile kokuland r l r. Pano Siren Gaz Dedektör Ba lant Kablosu 6. Sistem LNG-Telemetry Sistemi Sistem LNG tedari inde flu an için ülkemizde tek kaynak bulunuyor. Sistem LNG kesintisi yaflamadan faaliyet sürdürebilmek ancak etkin bir müflteri stok takibiyle sa lanabilir. pragaz bu amaçla her müflteri tesisinde, tank içindeki Sistem LNG miktar n her gün düzenli olarak Sistem LNG lojistik birimine aktaran Sistem LNG-Telemetry sistemini kurmufltur. Sistem her gün ayn saatte müflteri tank ndaki Sistem LNG miktar n istenirse müflterinin belirleyece i herhangi bir cep numaras na SMS olarak iletebilmektedir. Sistem LNG- Telemetry Sistemi sayesinde müflteriye zaman ve ifl gücü kazanc sa lan r. GPRS SMS 54

SiSTEM LNG 7. Alt ve Üst Bas nç Alarmlar Sistem LNG sistemindeki en kritik noktalardan biri, tank bas nc n n istenilen iflletme bas nç aral nda tutulmas d r. Normal koflullarda tank bas nc, regülatör ve tank buharlaflt r c arac l yla 2-3 bar aral nda sabit kalmaktad r. Ancak tüketimdeki dalgalanmalar ya da durufllar s ras nda tank bas nc n n yükselmesi beklenebilir. flte bu nedenle tank bas nc 4.5 bara kadar yükseldi inde Sistem LNG tesisi ana kumanda panosu ve paralel pano üzerindeki yüksek bas nç alarm devreye girerek, tank likit faz yerine gaz faz n n kullan ma sokulmas n müflteri operatörüne ikaz eder. Gaz faz kullan m na geçilen tankta bas nç yavafl yavafl azal r. Bu durumda bas nç 2 bara düfltü ünde sistem tekrar operatöre ikaz verir ve gaz faz kullan m ndan normal koflullardaki likit kullan ma geçilir. Böylece tank n bas nc sürekli kontrol alt nda tutularak, tank bas nc n n tasar m bas nc n n üstüne ç kmas na, tank emniyet valflerinin devreye girmesine ve dolay s yla gaz kayb na engel olunur. 8. Sistem LNG Tanker Filosu pragaz ADR mevzuat na (Tehlikeli Maddelerin Karayollar le Tafl nmas ) ve Tafl nabilir Bas nçl Ekipmanlar Direktifine uygun, (pi) iflareti tafl yan LNG tanker tanklar na sahiptir. 25m 3, 28m 3, 45m 3 ve 50m 3 gibi de iflik kapasitede Sistem LNG tankerleriyle pragaz müflterilerin tank sahas eriflebilirlik problemlerini en aza indirecek esnek bir tanker ikmal olana sunmaktad r. Ayn zamanda devreye al nan sayaçl ve pompal tankerlerle k sa sürede, düflük miktardaki Sistem LNG teslimat da art k mümkündür. 9. 7/24 Teknik Destek Garantisi ve Y ll k Periyodik Bak m pragaz ülke genelindeki mevcut 2 adet Sistem LNG bölge teflkilat nda yer alan 25 adet teknik destek personeli ve toplam 70 adet saha personeliyle Sistem LNG sat fl ve da t m hizmeti vermektedir. Ayr ca 2 bölgede toplam 8 adet yetkili servisle müflteri taleplerini en k sa sürede giderecek alt yap ya da sahiptir. 7 gün 24 saat müflterilerine cevap verecek ücretsiz tüketici dan flma hatt arac l yla müflterilerden gelecek her türlü flikayet, öneri ve talebi de erlendirmekte ve en k sa zamanda yan tlamaktad r. Ayr ca Sistem LNG tesisleri y ll k olarak periyodik bak mdan geçirilir. Müflteriler periyodik bak m hakk nda her y l bilgilendirilir. Türkiye nin yeni enerji hatt 444 ipra 4772 7 24 55

ACiL DURUM PLANI A-Gaz Kaçaklar nda (LPG-LNG) Al nacak Önlemler. So ukkanl olun, telefla kap lmay n. 2. Gaz kaça var diye ba rarak çevrenize haber verin. 3. En yak ndaki alarm butonuna bas n. 4. LPG/LNG tankerinden ikmal yap l yorsa, derhal durdurun. 5. Yang n pompalar hariç tesisin, di er tüm elektri ini elektrik panosundan kesin. 6. LPG/LNG stoklama tanklar n n üzerindeki ana vanay uzaktan otomatik veya kiflisel koruyucu ekipmanlar n z kullanarak manuel kapat n. 7. Derhal ipragaz A.fi. ye (444 ipra/4772) ve itfaiye ye (0) haber verin. 8. Gaz kaçak bölgesinin çevresinde güvenlik çemberi oluflturun, ilgisiz personeli uzaklaflt r n. 9. Tüm ateflli çal flmalar, k v lc m kaynaklar n (sigara, el feneri, cep telefonu vs) uzaklaflt r n, sert hareket yapmay n. 0. Gaz kaça n n güzergah na bak n, gaz kaça yola do ru gidiyorsa yolu araç trafi ine kapat n, bu bölgeye yetkisi olmayan kiflilerin ve araçlar n girmesine müsaade etmeyin.. Yang n su tesisat varsa, pompalar çal flt r p, yang n hidrant hortumlar n aç p, pulvarize su ile gaz n konsantrasyonunu da tmaya çal fl n. 2. En yak n yang n söndürme cihaz n haz r bulundurun, gaz kaça n n yang na dönüflebilece ini unutmay n. 3. Gaz kaça kontrol alt na al nd ktan ve nedenleri araflt r ld ktan sonra, çevre kontrolünü yap n, ortamda gaz olmad ndan emin olduktan sonra, ilgililerle beraber tesisi iflletmeye al n. B-LPG ve LNG Yang nlar nda Al nacak Önlemler. So ukkanl olun, telafla kap lmay n. 2. Yang n var diye ba rarak çevrenize haber verin. 3. En yak ndaki alarm butonuna bas n. 4. LPG/LNG tankerinden ikmal yap l yorsa, derhal durdurun. 5. En yak n yang n söndürme cihaz ile güvenli yerden, yang na ilk müdahaleyi yap n. 6. Derhal ipragaz A.fi. ye (444 ipra/4772) ve itfaiye ye (0) haber verin. 7. Yang n su tesisat varsa, pompalar çal flt r p, yang n hidrant hortumlar n aç p, yang na müdahale edin. LNG/LPG tanklar n jet su ile so utun. 8. Yang n bölgesinin çevresinde güvenlik çemberi oluflturun, ilgisiz personeli uzaklaflt r n, bu bölgeye yetkisi olmayan kiflilerin ve araçlar n girmesine müsade etmeyin. 9. Yang n söndürdükten sonra oluflabilecek gaz kaçaklar n kesmek için, LNG/LPG tanklar n n üzerindeki ana vanay uzaktan otomatik veya kiflisel koruyucu ekipmanlar n z kullanarak manuel kapat n. 0. Yaral varsa ilk yard m müdahalesi yap n, en yak ndaki hastaneye gönderin.. Yang n tamamen söndürülüp, nedenleri araflt r l p, tüm kontroller yap l p hiç bir riskin olmad görüldükten sonra, ilgililerle beraber tesisi iflletmeye al n. 56

BATI KARADENiZ BÖLGE BURSA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi BÖLGE TEfiKiLATI ANTALYA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Karfl yaka Mah. Y ld r m Beyaz t Cad. No: 28 Antalya Tel: (0242) 326 93 06-326 93 07 Faks: (0242) 326 93 2 BATI KARADEN Z BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi BÜROSU Cumhuriyet Meydan Kaz mpafla Cad. Adnan Kefeli flhan No: 0 Kat: 6 Samsun Tel: (0362) 43 3 48-435 80 28 Faks: (0362) 43 3 49 BURSA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi BÜROSU Karaman Mah. zmiryolu Cad. Yerkayalar Apt. No: 82 K: 4 D: 4 Nilüfer/Bursa 630 Tel: (0224) 249 04 2 Faks: (0224) 249 02 32 ÇUKUROVA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Mersin Yolu Üzeri. km No: 34 Seyhan-Adana Tel: (0322) 44 9 39 (Pbx) Faks: (0322) 44 9 43 D YARBAKIR BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü fianl urfa Yolu. km fienova Apt. No: 54 Diyarbak r Tel: (042) 238 00 34/36 (Pbx) Faks: (042) 238 00 3 DO U ANADOLU BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Pelit Meydan Do u Apartman B Blok No: 24/3 Erzurum Tel: (0442) 235 24 00-235 42 00 Faks: (0442) 235 40 50 EGE BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Ankara Cad. 283/ Sokak No: 2 Kat: 2 D: 20 Bornova- zmir Tel: (0232) 462 04 35 (Pbx) Faks: (0232) 462 57 75 GAZ ANTEP BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü ncilip nar Mah. 3 No lu Cad. 5 No lu Sok. Bayel fl Merkezi B Blok Kat: No: 05 fiehitkamil-gaziantep Tel: (0342) 23 76 6 (Pbx) Faks: (0342) 23 76 08 KONYA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi BÜROSU Musalla Ba lar Mah. Elmal Cad. Güçlü Sok. Tekstil Paz. No: Selçuklu-Konya Tel: (0332) 236 03 85-233 98 30 Faks: (0332) 237 96 64 MARMARA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Sanayi Mah. Çetin Sok. No: 9 Kurtköy-Pendik- stanbul Tel: (026) 378 0 (Pbx) Faks: (026) 378 03 93 ORTA ANADOLU DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Ceyhun At f Kansu Cad. No: 35/C Balgat-Ankara Tel: (032) 284 6 65 (6 Hat) Faks: (032) 284 2 2 TRAKYA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Defterdar Mah. Otakç lar Paflmakç Çay r Cad. No: 62 Kar fl Merk. K: Eyüp- stanbul Tel: (022) 544 77 (4 Hat) Faks: (022) 62 77 85 YARIMCA BÖLGE DÖKME VE OTOGAZ SATIfi MÜDÜRLÜ Ü Mimarsinan Mah. M. Akif Ersoy Cad. No: 7/B Körfez-Kocaeli Tel: (0262) 528 03 55/56 Faks: (0262) 528 04